9. 9. शुक्रचाराध्यायः

नागगजाइरावतवृषभगोजरद्गवमृगाजदहनऽख्याः । अश्विन्याद्याः कैश्चित्त्रिभाः क्रमाद्वीथयः कथिताः ।। ९.०१ ।।

nāgagajāirāvatavṛṣabhagojaradgavamṛgājadahana'khyāḥ / aśvinyādyāḥ kaiścittribhāḥ kramādvīthayaḥ kathitāḥ // 9.01 //

नागा तु पवनयाम्यानलानि पैतामहात्त्रिभास्तिस्रः । गोवीथ्यां अश्विन्यः पौष्णं द्वे चापि भद्रपदे ।। ९.०२ ।।

nāgā tu pavanayāmyānalāni paitāmahāttribhāstisraḥ / govīthyāṃ aśvinyaḥ pauṣṇaṃ dve cāpi bhadrapade // 9.02 //

जारद्गव्यां श्रवणात्त्रिभं मृगऽख्या त्रिभं तु मैत्रऽद्यम् । हस्तविशाखात्वाष्ट्राण्यजैत्यषाढाद्वयं दहना ।। ९.०३ ।।

jāradgavyāṃ śravaṇāttribhaṃ mṛga'khyā tribhaṃ tu maitra'dyam / hastaviśākhātvāṣṭrāṇyajaityaṣāḍhādvayaṃ dahanā // 9.03 //

तिस्रस्तिस्रस्तासां क्रमादुदङ्मध्ययाम्यमार्गस्थाः । तासां अप्युत्तरमध्यदक्षिणेन स्थितएकैका ।। ९.०४ ।।

tisrastisrastāsāṃ kramādudaṅmadhyayāmyamārgasthāḥ / tāsāṃ apyuttaramadhyadakṣiṇena sthitaekaikā // 9.04 //

वीथीमार्गानपरे कथयन्ति यथास्थितान्भमार्गस्य । नक्षत्राणां तारा याम्योत्तरमध्यमास्तद्वत् ।। ९.०५ ।।

vīthīmārgānapare kathayanti yathāsthitānbhamārgasya / nakṣatrāṇāṃ tārā yāmyottaramadhyamāstadvat // 9.05 //

उत्तरमार्गो याम्यऽदि निगदितो मध्यमस्तु भाग्यऽद्यः । दक्षिणमार्गोआषाढाआदि कैश्चिदेवं कृता मार्गाः ।। ९.०६ ।।

uttaramārgo yāmya'di nigadito madhyamastu bhāgya'dyaḥ / dakṣiṇamārgoāṣāḍhāādi kaiścidevaṃ kṛtā mārgāḥ // 9.06 //

ज्यौतिषम् आगमशास्त्रं विप्रतिपत्तौ न योग्यं अस्माकम् । स्वयं एवा विकल्पयितुं किन्तु बहूनां मतं वक्ष्ये ।। ९.०७ ।।

jyautiṣam āgamaśāstraṃ vipratipattau na yogyaṃ asmākam / svayaṃ evā vikalpayituṃ kintu bahūnāṃ mataṃ vakṣye // 9.07 //

उत्तरवीथिषु शुक्रः सुभिक्षशिवकृद्गतोऽस्तं उदयं च । मध्यासु मध्यफलदः कष्टफलो दक्षिणस्थासु ।। ९.०८ ।।

uttaravīthiṣu śukraḥ subhikṣaśivakṛdgato'staṃ udayaṃ ca / madhyāsu madhyaphaladaḥ kaṣṭaphalo dakṣiṇasthāsu // 9.08 //

अत्युत्तमौत्तमोनं सममध्यन्यूनं अधमकष्टफलम् । कष्टतरं सौम्यऽद्यासु वीथिषु यथाक्रमं ब्रूयात् ।। ९.०९ ।।

atyuttamauttamonaṃ samamadhyanyūnaṃ adhamakaṣṭaphalam / kaṣṭataraṃ saumya'dyāsu vīthiṣu yathākramaṃ brūyāt // 9.09 //

भरणीपूर्वं मण्डलं ऋक्षचतुष्कं सुभिक्षकरं आद्यम् । वङ्गाङ्गमहिषबाह्लिककलिङ्गदेशेषु भयजननम् ।। ९.१० ।।

bharaṇīpūrvaṃ maṇḍalaṃ ṛkṣacatuṣkaṃ subhikṣakaraṃ ādyam / vaṅgāṅgamahiṣabāhlikakaliṅgadeśeṣu bhayajananam // 9.10 //

अत्रौदितं आरोहेद्ग्रहोऽपरो यदि सितं ततो हन्यात् । भद्राश्वशूरसेनकयौधेयककोटिवर्षनृपान् ।। ९.११ ।।

atrauditaṃ ārohedgraho'paro yadi sitaṃ tato hanyāt / bhadrāśvaśūrasenakayaudheyakakoṭivarṣanṛpān // 9.11 //

भचतुष्टयं आर्द्राआद्यं द्वितीयं अमिताम्बुसस्यसम्पत्त्यै । विप्राणां अशुभकरं विशेषतः क्रूरचेष्टानाम् ।। ९.१२ ।।

bhacatuṣṭayaṃ ārdrāādyaṃ dvitīyaṃ amitāmbusasyasampattyai / viprāṇāṃ aśubhakaraṃ viśeṣataḥ krūraceṣṭānām // 9.12 //

अन्येनात्रऽक्रान्ते म्लेच्छाआटविकश्वजीविगोमन्तान् । गोनर्दनीचशूद्रान्वैदेहांश्चानयः स्पृशति ।। ९.१३ ।।

anyenātra'krānte mlecchāāṭavikaśvajīvigomantān / gonardanīcaśūdrānvaidehāṃścānayaḥ spṛśati // 9.13 //

विचरन्मघाआदिपञ्चकं उदितः सस्यप्रणाशकृत्शुक्रः । क्षुत्तस्करभयजननो नीचौन्नतिसङ्करकरश्च ।। ९.१४ ।।

vicaranmaghāādipañcakaṃ uditaḥ sasyapraṇāśakṛtśukraḥ / kṣuttaskarabhayajanano nīcaunnatisaṅkarakaraśca // 9.14 //

पित्र्याद्येऽवष्टब्धो हन्त्यन्येनऽविकान्शबरशूद्रान् । पुण्ड्रापरान्त्यशूलिकवनवासिद्रविडसामुद्रान् ।। ९.१५ ।।

pitryādye'vaṣṭabdho hantyanyena'vikānśabaraśūdrān / puṇḍrāparāntyaśūlikavanavāsidraviḍasāmudrān // 9.15 //

स्वात्याद्यं भत्रितयं मण्डलं एतच्चतुर्थं अभयकरम् । ब्रह्मक्षत्रसुभिक्षाभिवृद्धये मित्रभेदाय ।। ९.१६ ।।

svātyādyaṃ bhatritayaṃ maṇḍalaṃ etaccaturthaṃ abhayakaram / brahmakṣatrasubhikṣābhivṛddhaye mitrabhedāya // 9.16 //

अत्राक्रान्ते मृत्युः किरातभर्तुःपिनष्टि चैक्ष्वाकून् । प्रत्यन्तावन्तिपुलिन्दतङ्गणान्शूरसेनांश्च ।। ९.१७ ।।

atrākrānte mṛtyuḥ kirātabhartuḥpinaṣṭi caikṣvākūn / pratyantāvantipulindataṅgaṇānśūrasenāṃśca // 9.17 //

ज्येष्ठाआद्यं पञ्चऋक्षं क्षुत्तस्कररोगदं प्रबाधयते । काश्मीराश्मकमत्स्यान्सचारुदेवीनवन्तींश्च ।। ९.१८ ।।

jyeṣṭhāādyaṃ pañcaṛkṣaṃ kṣuttaskararogadaṃ prabādhayate / kāśmīrāśmakamatsyānsacārudevīnavantīṃśca // 9.18 //

अत्रारोहेद्द्रविडऽभीराम्बष्ठत्रिगर्तसौराष्ट्रान् । नाशयन्ति सिन्धुसौवीरकांश्च काशिईश्वरस्य वधः ।। ९.१९ ।।

atrāroheddraviḍa'bhīrāmbaṣṭhatrigartasaurāṣṭrān / nāśayanti sindhusauvīrakāṃśca kāśiīśvarasya vadhaḥ // 9.19 //

षष्ठं षण्नक्षत्रं शुभं एतन्मण्डलं धनिष्ठाआद्यम् । भूरिधनगोकुलऽकुलं अनल्पधान्यं क्व चित्सभयम् ।। ९.२० ।।

ṣaṣṭhaṃ ṣaṇnakṣatraṃ śubhaṃ etanmaṇḍalaṃ dhaniṣṭhāādyam / bhūridhanagokula'kulaṃ analpadhānyaṃ kva citsabhayam // 9.20 //

अत्रआरोहेच्शूलिकगान्धारावन्तयः प्रपीड्यन्ते । वैदेहवधः प्रत्यन्तयवनशकदासपरिवृद्धिः ।। ९.२१ ।।

atraārohecśūlikagāndhārāvantayaḥ prapīḍyante / vaidehavadhaḥ pratyantayavanaśakadāsaparivṛddhiḥ // 9.21 //

अपरस्यां स्वात्याद्यं ज्येष्ठाआद्यं चापि मण्डलं शुभदम् । पित्र्यऽद्यं पूर्वस्यां शेषाणि यथोक्तफलदानि ।। ९.२२ ।।

aparasyāṃ svātyādyaṃ jyeṣṭhāādyaṃ cāpi maṇḍalaṃ śubhadam / pitrya'dyaṃ pūrvasyāṃ śeṣāṇi yathoktaphaladāni // 9.22 //

दृष्टोऽनस्तमिते भयकृत्क्षुद्रोगकृत्समस्तं अहः । अर्धदिवसे च सैन्दुर्नृपबलपुरभेदकृत्शुक्रः ।। ९.२३ ।।

dṛṣṭo'nastamite bhayakṛtkṣudrogakṛtsamastaṃ ahaḥ / ardhadivase ca saindurnṛpabalapurabhedakṛtśukraḥ // 9.23 //

भिन्दन्गतोऽनलऋक्षं कूलातिक्रान्तवारिवाहाभिः । अव्यक्ततुङ्गनिम्ना समा सरिद्भिर्भवति धात्री ।। ९.२४ ।।

bhindangato'nalaṛkṣaṃ kūlātikrāntavārivāhābhiḥ / avyaktatuṅganimnā samā saridbhirbhavati dhātrī // 9.24 //

प्राजापत्ये शकटे भिन्ने कृत्वाइव पातकं वसुधा । केशास्थिशकलशबला कापालं इव व्रतं धत्ते ।। ९.२५ ।।

prājāpatye śakaṭe bhinne kṛtvāiva pātakaṃ vasudhā / keśāsthiśakalaśabalā kāpālaṃ iva vrataṃ dhatte // 9.25 //

सौम्यौपगतो रससस्यसंक्षयायौशनाः समुद्दिष्टः । आर्द्रागतस्तु कोशलकलिङ्गहा सलिलनिकरकरः ।। ९.२६ ।।

saumyaupagato rasasasyasaṃkṣayāyauśanāḥ samuddiṣṭaḥ / ārdrāgatastu kośalakaliṅgahā salilanikarakaraḥ // 9.26 //

अश्मकवैदर्भाणां पुनर्वसुस्थे सिते महाननयः । पुष्ये पुष्टा वृष्टिर्विद्याधररणविमर्दश्च ।। ९.२७ ।।

aśmakavaidarbhāṇāṃ punarvasusthe site mahānanayaḥ / puṣye puṣṭā vṛṣṭirvidyādhararaṇavimardaśca // 9.27 //

आश्लेषासु भुजङ्गमदारुणपीडावहश्चरन्शुक्रः । भिन्दन्मघां महामात्रदोषकृद्भूरिवृष्टिकरः ।। ९.२८ ।।

āśleṣāsu bhujaṅgamadāruṇapīḍāvahaścaranśukraḥ / bhindanmaghāṃ mahāmātradoṣakṛdbhūrivṛṣṭikaraḥ // 9.28 //

भाग्ये शबरपुलिन्दप्रध्वंसकरोऽम्बुनिवहमोक्षाय । आर्यम्णे कुरुजाङ्गलपाञ्चालघ्नः सलिलदायी ।। ९.२९ ।।

bhāgye śabarapulindapradhvaṃsakaro'mbunivahamokṣāya / āryamṇe kurujāṅgalapāñcālaghnaḥ saliladāyī // 9.29 //

कौरवचित्रकराणां हस्ते पीडा जलस्य च निरोधः । कूपकृदण्डजपीडा चित्रास्थे शोभना वृष्टिः ।। ९.३० ।।

kauravacitrakarāṇāṃ haste pīḍā jalasya ca nirodhaḥ / kūpakṛdaṇḍajapīḍā citrāsthe śobhanā vṛṣṭiḥ // 9.30 //

स्वातौ प्रभूतवृष्टिर्दूतवणिग्नाविकान्स्पृशत्यनयः । ऐन्द्राग्नेऽपि सुवृष्टिर्वणिजां च भयं विजानीयात् ।। ९.३१ ।।

svātau prabhūtavṛṣṭirdūtavaṇignāvikānspṛśatyanayaḥ / aindrāgne'pi suvṛṣṭirvaṇijāṃ ca bhayaṃ vijānīyāt // 9.31 //

मैत्रे क्षत्रविरोधो ज्येष्ठायां क्षत्रमुख्यसन्तापः । मौलिकभिषजां मूले त्रिष्वपि चएतेष्वनावृष्टिः ।। ९.३२ ।।

maitre kṣatravirodho jyeṣṭhāyāṃ kṣatramukhyasantāpaḥ / maulikabhiṣajāṃ mūle triṣvapi caeteṣvanāvṛṣṭiḥ // 9.32 //

आप्ये सलिलजपीडा विश्वेशे व्याधयः प्रकुप्यन्ति । श्रवणे श्रवणव्याधिः पाखण्डिभयं धनिष्ठासु ।। ९.३३ ।।

āpye salilajapīḍā viśveśe vyādhayaḥ prakupyanti / śravaṇe śravaṇavyādhiḥ pākhaṇḍibhayaṃ dhaniṣṭhāsu // 9.33 //

शतभिषजि शौण्डिकानां अजैकभे द्यूतजीविनां पीडां । कुरुपाञ्चालानां अपि करोति चास्मिन्सितः सलिलम् ।। ९.३४ ।।

śatabhiṣaji śauṇḍikānāṃ ajaikabhe dyūtajīvināṃ pīḍāṃ / kurupāñcālānāṃ api karoti cāsminsitaḥ salilam // 9.34 //

आहिर्बुध्न्ये फलमूलतापकृद्यायिनां च रेवत्याम् । अश्विन्यां हयपानां याम्ये तु किरातयवनानाम् ।। ९.३५ ।।

āhirbudhnye phalamūlatāpakṛdyāyināṃ ca revatyām / aśvinyāṃ hayapānāṃ yāmye tu kirātayavanānām // 9.35 //

चतुर्दशीं पञ्चदशीं तथाष्टमीं तमिस्रपक्षस्य तिथिं भृगोः सुतः । यदा व्रजेद्दर्शनं अस्तं एति वा तदा मही वारिमयीव लक्ष्यते ।। ९.३६ ।।

caturdaśīṃ pañcadaśīṃ tathāṣṭamīṃ tamisrapakṣasya tithiṃ bhṛgoḥ sutaḥ / yadā vrajeddarśanaṃ astaṃ eti vā tadā mahī vārimayīva lakṣyate // 9.36 //

गुरुर्भृगुश्चापरपूर्वकाष्ठयोः परस्परं सप्तमराशिगौ यदा । तदा प्रजा रुग्भयशोकपीडिता न वारि पश्यन्ति पुरन्दरौज्झितम् ।। ९.३७ ।।

gururbhṛguścāparapūrvakāṣṭhayoḥ parasparaṃ saptamarāśigau yadā / tadā prajā rugbhayaśokapīḍitā na vāri paśyanti purandaraujjhitam // 9.37 //

यदा स्थिता जीवबुधऽरसूर्यजाः सितस्य सर्वेऽग्रपथानुवर्तिनः । नृनागविद्याधरसङ्गरास्तदा भवन्ति वाताश्च समुच्छ्रितान्तकाः ।। ९.३८ ।।

yadā sthitā jīvabudha'rasūryajāḥ sitasya sarve'grapathānuvartinaḥ / nṛnāgavidyādharasaṅgarāstadā bhavanti vātāśca samucchritāntakāḥ // 9.38 //

न मित्रभावे सुहृदो व्यवस्थिताः क्रियासु सम्यग्न रता द्विजातयः । न चाल्पं अप्यम्बु ददाति वासवो भिनत्ति वज्रेण शिरांसि भूभृताम् ।। ९.३९ ।।

na mitrabhāve suhṛdo vyavasthitāḥ kriyāsu samyagna ratā dvijātayaḥ / na cālpaṃ apyambu dadāti vāsavo bhinatti vajreṇa śirāṃsi bhūbhṛtām // 9.39 //

शनैश्चरे म्लेच्छविडालकुञ्जराः खरा महिष्योऽसितधान्यशूकराः । पुलिन्दशूद्राश्च सदक्षिणापथाः क्षयं व्रजन्त्यक्षिमरुद्गदौद्भवैः ।। ९.४० ।।

śanaiścare mlecchaviḍālakuñjarāḥ kharā mahiṣyo'sitadhānyaśūkarāḥ / pulindaśūdrāśca sadakṣiṇāpathāḥ kṣayaṃ vrajantyakṣimarudgadaudbhavaiḥ // 9.40 //

निहन्ति शुक्रः क्षितिजेऽग्रतः प्रजां हुताशशस्त्रक्षुदवृष्टितस्करैः । चराचरं व्यक्तं अथौत्तरापथं दिशोऽग्निविद्युद्रजसा च पीड्येत् ।। ९.४१ ।।

nihanti śukraḥ kṣitije'grataḥ prajāṃ hutāśaśastrakṣudavṛṣṭitaskaraiḥ / carācaraṃ vyaktaṃ athauttarāpathaṃ diśo'gnividyudrajasā ca pīḍyet // 9.41 //

बृहस्पतौ हन्ति पुरःस्थिते सितः सितं समस्तं द्विजगोसुरालयान् । दिशं च पूर्वां करकासृजोऽम्बुदा गले गदा भूरि भवेच्च शारदम् ।। ९.४२ ।।

bṛhaspatau hanti puraḥsthite sitaḥ sitaṃ samastaṃ dvijagosurālayān / diśaṃ ca pūrvāṃ karakāsṛjo'mbudā gale gadā bhūri bhavecca śāradam // 9.42 //

सौम्योऽस्तौदयोः पुरो भृगुसुतस्यावस्थितस्तोयकृद् रोगान्पित्तजकामलांश् च कुरुते पुष्णाति च ग्रैष्मिकान् । हन्यात्प्रव्रजितऽग्निहोत्रिकभिषग्रङ्गोपजीव्यान्हयान् वैश्यान्गाः सह वाहनैर्नरपतीन्पीतानि पश्चाद्दिशम् ।। ९.४३ ।।

saumyo'staudayoḥ puro bhṛgusutasyāvasthitastoyakṛd rogānpittajakāmalāṃś ca kurute puṣṇāti ca graiṣmikān / hanyātpravrajita'gnihotrikabhiṣagraṅgopajīvyānhayān vaiśyāngāḥ saha vāhanairnarapatīnpītāni paścāddiśam // 9.43 //

शिखिभयं अनलाभे शस्त्रकोपश्च रक्ते कनकनिकषगौरे व्याधयो दैत्यपूज्ये । हरितकपिलरूपे श्वासकासप्रकोपः पतति न सलिलं खाद्भस्मरूक्षासिताभे ।। ९.४४ ।।

śikhibhayaṃ analābhe śastrakopaśca rakte kanakanikaṣagaure vyādhayo daityapūjye / haritakapilarūpe śvāsakāsaprakopaḥ patati na salilaṃ khādbhasmarūkṣāsitābhe // 9.44 //

दधिकुमुदशशाङ्ककान्तिभृत्स्फुटविकसत्किरणो बृहत्तनुः । सुगतिरविकृतो जयान्वितः कृतयुगरूपकरः सिताह्वयः ।। ९.४५ ।।

dadhikumudaśaśāṅkakāntibhṛtsphuṭavikasatkiraṇo bṛhattanuḥ / sugatiravikṛto jayānvitaḥ kṛtayugarūpakaraḥ sitāhvayaḥ // 9.45 //