8. 8. बृहस्पतिचाराध्यायः

नक्षत्रेण सहौदयं उपगच्छति येन देवपतिमन्त्री । तत्संज्ञं वक्तव्यं वर्षं मासक्रमेणएव ।। ८.०१ ।।

nakṣatreṇa sahaudayaṃ upagacchati yena devapatimantrī / tatsaṃjñaṃ vaktavyaṃ varṣaṃ māsakrameṇaeva // 8.01 //

वर्षाणि कार्त्तिकऽदीन्याग्नेयाद्भद्वयानुयोगीनि । क्रमशस्त्रिभं तु पञ्चमं उपान्त्यं अन्त्यं च यद्वर्षम् ।। ८.०२ ।।

varṣāṇi kārttika'dīnyāgneyādbhadvayānuyogīni / kramaśastribhaṃ tu pañcamaṃ upāntyaṃ antyaṃ ca yadvarṣam // 8.02 //

शकटानलौपजीवकगोपीडा व्याधिशस्त्रकोपश्च । वृद्धिस्तु रक्तपीतककुसुमानां कार्त्तिके वर्षे ।। ८.०३ ।।

śakaṭānalaupajīvakagopīḍā vyādhiśastrakopaśca / vṛddhistu raktapītakakusumānāṃ kārttike varṣe // 8.03 //

सौम्येऽब्देऽनावृष्टिर्मृगऽखुशलभाण्डजैश्च सस्यवधः । व्याधिभयं मित्रैरपि भूपानां जायते वैरम् ।। ८.०४ ।।

saumye'bde'nāvṛṣṭirmṛga'khuśalabhāṇḍajaiśca sasyavadhaḥ / vyādhibhayaṃ mitrairapi bhūpānāṃ jāyate vairam // 8.04 //

शुभकृज्जगतः पौषो निवृत्तवैराः परस्परं क्षितिपाः । द्वित्रिगुणो धान्यार्घः पौष्टिककर्मप्रसिद्धिश्च ।। ८.०५ ।।

śubhakṛjjagataḥ pauṣo nivṛttavairāḥ parasparaṃ kṣitipāḥ / dvitriguṇo dhānyārghaḥ pauṣṭikakarmaprasiddhiśca // 8.05 //

पितृपूजापरिवृद्धिर्माघे हार्दिश्च सर्वभूतानाम् । आरोग्यवृष्टिधान्यार्घसम्पदो मित्रलाभश्च ।। ८.०६ ।।

pitṛpūjāparivṛddhirmāghe hārdiśca sarvabhūtānām / ārogyavṛṣṭidhānyārghasampado mitralābhaśca // 8.06 //

फाल्गुनवर्षे विन्द्यात्क्व चित्क्व चित्क्षेमवृष्टिसस्यानि । दौर्भाग्यं प्रमदानां प्रबलाश्चौरा नृपाश्चौग्राः ।। ८.०७ ।।

phālgunavarṣe vindyātkva citkva citkṣemavṛṣṭisasyāni / daurbhāgyaṃ pramadānāṃ prabalāścaurā nṛpāścaugrāḥ // 8.07 //

चैत्रे मन्दा वृष्टिः प्रियं अन्नं क्षेमं अवनिपा मृदवः । वृद्धिश्च कोशधान्यस्य भवति पीडा च रूपवताम् ।। ८.०८ ।।

caitre mandā vṛṣṭiḥ priyaṃ annaṃ kṣemaṃ avanipā mṛdavaḥ / vṛddhiśca kośadhānyasya bhavati pīḍā ca rūpavatām // 8.08 //

वैशाखे धर्मरता विगतभयाः प्रमुदिताः प्रजाः सनृपाः । यज्ञक्रियाप्रावृत्तिर्निष्पत्तिः सर्वसस्यानाम् ।। ८.०९ ।।

vaiśākhe dharmaratā vigatabhayāḥ pramuditāḥ prajāḥ sanṛpāḥ / yajñakriyāprāvṛttirniṣpattiḥ sarvasasyānām // 8.09 //

ज्यैष्ठे जातिकुलधनश्रेणीश्रेष्ठा नृपाः सधर्मज्ञाः । पीड्यन्ते धान्यानि च हित्वा कङ्गुं शमीजातिम् ।। ८.१० ।।

jyaiṣṭhe jātikuladhanaśreṇīśreṣṭhā nṛpāḥ sadharmajñāḥ / pīḍyante dhānyāni ca hitvā kaṅguṃ śamījātim // 8.10 //

आषाढे जायन्ते सस्यानि क्व चिदवृष्टिरन्यत्र । योगक्षेमं मध्यं व्यग्राश्च भवन्ति भूपालाः ।। ८.११ ।।

āṣāḍhe jāyante sasyāni kva cidavṛṣṭiranyatra / yogakṣemaṃ madhyaṃ vyagrāśca bhavanti bhūpālāḥ // 8.11 //

श्रावणवर्षे क्षेमं सम्यक्सस्यानि पाकं उपयान्ति । क्षुद्रा ये पाखण्डाः पीड्यन्ते ये च तद्भक्ताः ।। ८.१२ ।।

śrāvaṇavarṣe kṣemaṃ samyaksasyāni pākaṃ upayānti / kṣudrā ye pākhaṇḍāḥ pīḍyante ye ca tadbhaktāḥ // 8.12 //

भाद्रपदे वल्लीजं निष्पत्तिं याति पूर्वसस्यं च । न भवत्यपरं सस्यं क्व चित्सुभिक्षं क्वचिच्च भयम् ।। ८.१३ ।।

bhādrapade vallījaṃ niṣpattiṃ yāti pūrvasasyaṃ ca / na bhavatyaparaṃ sasyaṃ kva citsubhikṣaṃ kvacicca bhayam // 8.13 //

आश्वयुजेऽब्देऽजस्रं पतति जलं प्रमुदिताः प्रजाः क्षेमम् । प्राणचयः प्राणभृतां सर्वेषां अन्नबाहुल्यम् ।। ८.१४ ।।

āśvayuje'bde'jasraṃ patati jalaṃ pramuditāḥ prajāḥ kṣemam / prāṇacayaḥ prāṇabhṛtāṃ sarveṣāṃ annabāhulyam // 8.14 //

उदगारोग्यसुभिक्षक्षेमकरो वाक्पतिश्चरन्भानाम् । याम्ये तद्विपरीतो मध्येन तु मध्यफलदायी ।। ८.१५ ।।

udagārogyasubhikṣakṣemakaro vākpatiścaranbhānām / yāmye tadviparīto madhyena tu madhyaphaladāyī // 8.15 //

विचरन्भद्वयं इष्टस्तत्सार्धं वत्सरेण मध्यफलः । सस्यानां विध्वंसी विचरेदधिकं यदि कदा चित् ।। ८.१६ ।।

vicaranbhadvayaṃ iṣṭastatsārdhaṃ vatsareṇa madhyaphalaḥ / sasyānāṃ vidhvaṃsī vicaredadhikaṃ yadi kadā cit // 8.16 //

अनलभयं अनलवर्णे व्याधिः पीते रणऽगमः श्यामे । हरिते च तस्करेभ्यः पीडा रक्ते तु शस्त्रभयम् ।। ८.१७ ।।

analabhayaṃ analavarṇe vyādhiḥ pīte raṇa'gamaḥ śyāme / harite ca taskarebhyaḥ pīḍā rakte tu śastrabhayam // 8.17 //

धूमऽभेऽनावृष्टिस्त्रिदशगुरौ नृपवधो दिवा दृष्टे । विपुलेऽमले सुतारे रात्रौ दृष्टे प्रजाः स्वस्थाः ।। ८.१८ ।।

dhūma'bhe'nāvṛṣṭistridaśagurau nṛpavadho divā dṛṣṭe / vipule'male sutāre rātrau dṛṣṭe prajāḥ svasthāḥ // 8.18 //

रोहिण्योऽनलभं च वत्सरतनुर्नाभिस्त्वषाढद्वयं सार्पं हृत्पितृदैवतं च कुसुमं शुद्धैः शुभं तैः फलम् । देहे क्रूरनिपीडितेऽग्न्यनिलजं नाभ्यां भयं क्षुत्कृतं पुष्पे मूलफलक्षयोऽथ हृदये सस्यस्य नाशो ध्रुवम् ।। ८.१९ ।।

rohiṇyo'nalabhaṃ ca vatsaratanurnābhistvaṣāḍhadvayaṃ sārpaṃ hṛtpitṛdaivataṃ ca kusumaṃ śuddhaiḥ śubhaṃ taiḥ phalam / dehe krūranipīḍite'gnyanilajaṃ nābhyāṃ bhayaṃ kṣutkṛtaṃ puṣpe mūlaphalakṣayo'tha hṛdaye sasyasya nāśo dhruvam // 8.19 //

गतानि वर्षाणि शकेन्द्रकालाद् धतानि रुद्रैर्गुणयेच्चतुर्भिः । नवाष्टपञ्चाष्ट(८५८९)युतानि कृत्वा विभाजयेच्शून्यशरागरामैः(३७५०) ।। ८.२० ।।

gatāni varṣāṇi śakendrakālād dhatāni rudrairguṇayeccaturbhiḥ / navāṣṭapañcāṣṭa(8589)yutāni kṛtvā vibhājayecśūnyaśarāgarāmaiḥ(3750) // 8.20 //

लब्धेन युक्तं शकभूपकालं संशोध्य षष्ट्या विषयैर्विभज्य । युगानि नारायणपूर्वकाणि लब्धानि शेषाः क्रमशः समाः स्युः ।। ८.२१ ।।

labdhena yuktaṃ śakabhūpakālaṃ saṃśodhya ṣaṣṭyā viṣayairvibhajya / yugāni nārāyaṇapūrvakāṇi labdhāni śeṣāḥ kramaśaḥ samāḥ syuḥ // 8.21 //

एकैकं अब्देषु नवऽहतेषु दत्त्वा पृथग्द्वादशकं क्रमेण । हृत्वा चतुर्भिर्वसुदेवताआद्यान्युडूनि शेषांशकपूर्वं अब्दम् ।। ८.२२ ।।

ekaikaṃ abdeṣu nava'hateṣu dattvā pṛthagdvādaśakaṃ krameṇa / hṛtvā caturbhirvasudevatāādyānyuḍūni śeṣāṃśakapūrvaṃ abdam // 8.22 //

विष्णुः सुरेज्यो बलभिद्धुताशस्त्वष्टौत्तरप्रोष्ठपदाधिपश्च । क्रमाद्युगेशाः पितृविश्वसोमशक्रानलऽख्याश्विभगाः प्रदिष्टाः ।। ८.२३ ।।

viṣṇuḥ surejyo balabhiddhutāśastvaṣṭauttaraproṣṭhapadādhipaśca / kramādyugeśāḥ pitṛviśvasomaśakrānala'khyāśvibhagāḥ pradiṣṭāḥ // 8.23 //

संवत्सरोऽग्निः परिवत्सरोऽर्क इदाआदिकः शीतमयूखमाली । प्रजापतिश्चाप्यनुवत्सरः स्यादिद्वत्सरः शैलसुतापतिश्च ।। ८.२४ ।।

saṃvatsaro'gniḥ parivatsaro'rka idāādikaḥ śītamayūkhamālī / prajāpatiścāpyanuvatsaraḥ syādidvatsaraḥ śailasutāpatiśca // 8.24 //

वृष्टिः समाद्ये प्रमुखे द्वितीये प्रभूततोया कथिता तृतीये । पश्चाज्जलं मुञ्चति यच्चतुर्थं स्वल्पौदकं पञ्चमं अब्दं उक्तम् ।। ८.२५ ।।

vṛṣṭiḥ samādye pramukhe dvitīye prabhūtatoyā kathitā tṛtīye / paścājjalaṃ muñcati yaccaturthaṃ svalpaudakaṃ pañcamaṃ abdaṃ uktam // 8.25 //

चत्वारि मुख्यानि युगान्यथएषां विष्णुइन्द्रजीवानलदैवतानि । चत्वारि मध्यानि च मध्यमानि चत्वारि चान्त्यान्यधमानि विन्द्यात् ।। ८.२६ ।।

catvāri mukhyāni yugānyathaeṣāṃ viṣṇuindrajīvānaladaivatāni / catvāri madhyāni ca madhyamāni catvāri cāntyānyadhamāni vindyāt // 8.26 //

आद्यं धनिष्टांशं अभिप्रपन्नो माघे यदा यात्युदयं सुरेज्यः । षष्ट्यब्दपूर्वः प्रभवः स नाम्ना प्रपद्यते भूतहितस्तदाब्दः ।। ८.२७ ।।

ādyaṃ dhaniṣṭāṃśaṃ abhiprapanno māghe yadā yātyudayaṃ surejyaḥ / ṣaṣṭyabdapūrvaḥ prabhavaḥ sa nāmnā prapadyate bhūtahitastadābdaḥ // 8.27 //

क्व चित्त्ववृष्टिः पवनाग्निकोपः सन्तिईतयः श्लेष्मकृताश्च रोगाः । संवत्सरेऽस्मिन्प्रभवे प्रवृत्ते न दुःखं आप्नोति जनस्तथापि ।। ८.२८ ।।

kva cittvavṛṣṭiḥ pavanāgnikopaḥ santiītayaḥ śleṣmakṛtāśca rogāḥ / saṃvatsare'sminprabhave pravṛtte na duḥkhaṃ āpnoti janastathāpi // 8.28 //

तस्माद्द्वितीयो विभवः प्रदिष्टः शुक्लस्तृतीयः परतः प्रमोदः । प्रजापतिश्चैति यथोत्तराणि शस्तानि वर्षाणि फलान्य्अथएषाम् ।। ८.२९ ।।

tasmāddvitīyo vibhavaḥ pradiṣṭaḥ śuklastṛtīyaḥ parataḥ pramodaḥ / prajāpatiścaiti yathottarāṇi śastāni varṣāṇi phalānyathaeṣām // 8.29 //

निष्पन्नशालिइक्षुयवऽदिसस्यां भयैर्विमुक्तां उपशान्तवैराम् ।। संहृष्टलोकां कलिदोषमुक्तां क्षत्रं तदा शास्ति च भूतधात्रीम् ।। ८.३० ।।

niṣpannaśāliikṣuyava'disasyāṃ bhayairvimuktāṃ upaśāntavairām // saṃhṛṣṭalokāṃ kalidoṣamuktāṃ kṣatraṃ tadā śāsti ca bhūtadhātrīm // 8.30 //

आद्योऽङ्गिराः श्रीमुखभावसाआह्वौ युवा सुधातेति युगे द्वितीये । वर्षाणि पञ्चएव यथाक्रमेण त्रीण्यत्र शस्तानि समे परे द्वे ।। ८.३१ ।।

ādyo'ṅgirāḥ śrīmukhabhāvasāāhvau yuvā sudhāteti yuge dvitīye / varṣāṇi pañcaeva yathākrameṇa trīṇyatra śastāni same pare dve // 8.31 //

त्रिष्व्आद्यवर्षेषु निकामवर्षी देवी निरातङ्कभयश् च लोकः । अब्दद्वयेऽन्त्येऽपि समा सुवृष्टिः किन्त्वत्र रोगाः समरऽगमश्च ।। ८.३२ ।।

triṣvādyavarṣeṣu nikāmavarṣī devī nirātaṅkabhayaś ca lokaḥ / abdadvaye'ntye'pi samā suvṛṣṭiḥ kintvatra rogāḥ samara'gamaśca // 8.32 //

शाक्रे युगे पूर्वं अथईश्वरऽख्यं वर्षं द्वितीयं बहुधान्यं आहुः । प्रमाथिनं विक्रमं अप्य्अथान्यद् वृषं च विन्द्याद्गुरुचारयोगात् ।। ८.३३ ।।

śākre yuge pūrvaṃ athaīśvara'khyaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ bahudhānyaṃ āhuḥ / pramāthinaṃ vikramaṃ apyathānyad vṛṣaṃ ca vindyādgurucārayogāt // 8.33 //

आद्यं द्वितीयं च शुभे तु वर्षे कृतानुकारं कुरुतः प्रजानाम् । पापः प्रमाथी वृषविक्रमौ तु सुभिक्षदौ रोगभयप्रदौ च ।। ८.३४ ।।

ādyaṃ dvitīyaṃ ca śubhe tu varṣe kṛtānukāraṃ kurutaḥ prajānām / pāpaḥ pramāthī vṛṣavikramau tu subhikṣadau rogabhayapradau ca // 8.34 //

श्रेष्ठं च चतुर्थस्य युगस्य पूर्वं यच्चित्रभानुं कथयन्ति वर्षम् । मध्यं द्वितीयं तु सुभानुसञ्ज्ञं रोगप्रदं मृत्युकरं न तं च ।। ८.३५ ।।

śreṣṭhaṃ ca caturthasya yugasya pūrvaṃ yaccitrabhānuṃ kathayanti varṣam / madhyaṃ dvitīyaṃ tu subhānusañjñaṃ rogapradaṃ mṛtyukaraṃ na taṃ ca // 8.35 //

तारणं तदनु भूरिवारिदं सस्यवृद्धिमुदितातिपार्थिवम् । पञ्चमं व्ययं उशन्ति शोभनं मन्मथप्रबलं उत्सवऽकुलम् ।। ८.३६ ।।

tāraṇaṃ tadanu bhūrivāridaṃ sasyavṛddhimuditātipārthivam / pañcamaṃ vyayaṃ uśanti śobhanaṃ manmathaprabalaṃ utsava'kulam // 8.36 //

त्वाष्ट्रे युगे सर्वजिदाद्य उक्तः संवत्सरोऽन्यः खलु सर्वधारी । तस्माद्विरोधी विकृतः खरश्च शस्तो द्वितीयोऽत्र भयाय शेषाः ।। ८.३७ ।।

tvāṣṭre yuge sarvajidādya uktaḥ saṃvatsaro'nyaḥ khalu sarvadhārī / tasmādvirodhī vikṛtaḥ kharaśca śasto dvitīyo'tra bhayāya śeṣāḥ // 8.37 //

नन्दनोऽथ विजयो जयस्तथा मन्मथोऽस्य परतश्च दुर्मुखः । कान्तं अत्र युग आदितस्त्रयं मन्मथः समफलोऽधमोऽपरः ।। ८.३८ ।।

nandano'tha vijayo jayastathā manmatho'sya parataśca durmukhaḥ / kāntaṃ atra yuga āditastrayaṃ manmathaḥ samaphalo'dhamo'paraḥ // 8.38 //

हेमलम्ब इति सप्तमे युगे स्याद्विलम्बि परतो विकारि च । शर्वरीति तदनु प्लवः स्मृतो वत्सरो गुरुवशेन पञ्चमः ।। ८.३९ ।।

hemalamba iti saptame yuge syādvilambi parato vikāri ca / śarvarīti tadanu plavaḥ smṛto vatsaro guruvaśena pañcamaḥ // 8.39 //

ईतिप्राया प्रचुरपवना वृष्टिरब्दे तु पूर्वे मन्दं सस्यं न बहुसलिलं वत्सरेऽतो द्वितीये । अत्युद्वेगः प्रचुरसलिलः स्यात्तृतीयश्चतुर्थो दुर्भिक्षाय प्लव इति ततः शोभनो भूरितोयः ।। ८.४० ।।

ītiprāyā pracurapavanā vṛṣṭirabde tu pūrve mandaṃ sasyaṃ na bahusalilaṃ vatsare'to dvitīye / atyudvegaḥ pracurasalilaḥ syāttṛtīyaścaturtho durbhikṣāya plava iti tataḥ śobhano bhūritoyaḥ // 8.40 //

वैश्वे युगे शोकहृद् इत्यथऽद्यः संवत्सरोऽतः शुभकृद्द्वितीयः । क्रोधी तृतीयः परतः क्रमेण विश्वावसुश्चैति पराभवश्च ।। ८.४१ ।।

vaiśve yuge śokahṛd ityatha'dyaḥ saṃvatsaro'taḥ śubhakṛddvitīyaḥ / krodhī tṛtīyaḥ parataḥ krameṇa viśvāvasuścaiti parābhavaśca // 8.41 //

पूर्वापरौ प्रीतिकरौ प्रजानां एषां तृतीयो बहुदोषदोऽब्दः । अन्त्यौ समौ किन्तु पराभवेऽग्निः शस्त्रऽमयऽर्तिर्द्विजगोभयं च ।। ८.४२ ।।

pūrvāparau prītikarau prajānāṃ eṣāṃ tṛtīyo bahudoṣado'bdaḥ / antyau samau kintu parābhave'gniḥ śastra'maya'rtirdvijagobhayaṃ ca // 8.42 //

आद्यः प्लवङ्गो नवमे युगेऽब्दः स्यात्कीलकोऽन्यः परतश्च सौम्यः । साधारणो रोधकृदित्य्अथएवं शुभप्रदौ कीलकसौम्यसंज्ञौ ।। ८.४३ ।।

ādyaḥ plavaṅgo navame yuge'bdaḥ syātkīlako'nyaḥ parataśca saumyaḥ / sādhāraṇo rodhakṛdityathaevaṃ śubhapradau kīlakasaumyasaṃjñau // 8.43 //

कष्टः प्लवङ्गो बहुशः प्रजानां साधारणेऽल्पं जलं ईतयश्च । यः पञ्चमो रोधकृदित्यथाब्दश्चित्रं जलं तत्र च सस्यसम्पत् ।। ८.४४ ।।

kaṣṭaḥ plavaṅgo bahuśaḥ prajānāṃ sādhāraṇe'lpaṃ jalaṃ ītayaśca / yaḥ pañcamo rodhakṛdityathābdaścitraṃ jalaṃ tatra ca sasyasampat // 8.44 //

इन्द्राग्निदैवं दशमं युगं यत्तत्रऽद्यवर्षं परिधाविसंज्ञम् । प्रमादिनं विक्रमं अप्यतोऽन्यत् स्याद्राक्षसं चानलसंज्ञितं च ।। ८.४५ ।।

indrāgnidaivaṃ daśamaṃ yugaṃ yattatra'dyavarṣaṃ paridhāvisaṃjñam / pramādinaṃ vikramaṃ apyato'nyat syādrākṣasaṃ cānalasaṃjñitaṃ ca // 8.45 //

परिधाविनि मध्यदेशनाशो नृपहानिर्जलं अल्पं अग्निकोपः । अलसस्तु जनः प्रमादिसंज्ञे डमरं रक्तकपुष्पबीजनाशः ।। ८.४६ ।।

paridhāvini madhyadeśanāśo nṛpahānirjalaṃ alpaṃ agnikopaḥ / alasastu janaḥ pramādisaṃjñe ḍamaraṃ raktakapuṣpabījanāśaḥ // 8.46 //

विक्रमः सकललोकनन्दनो राक्षसः क्षयकरोऽनलस्तथा । ग्रीष्मधान्यजननोऽत्र राक्षसो वह्निकोपमरकप्रदोऽनलः ।। ८.४७ ।।

vikramaḥ sakalalokanandano rākṣasaḥ kṣayakaro'nalastathā / grīṣmadhānyajanano'tra rākṣaso vahnikopamarakaprado'nalaḥ // 8.47 //

एकादशे पिङ्गलकालयुक्तसिद्धार्थरौद्राः खलु दुर्मतिश्च । आद्ये तु व्षृटिर्महती सचौरा श्वासो हनूकम्पयुतश्च कासः ।। ८.४८ ।।

ekādaśe piṅgalakālayuktasiddhārtharaudrāḥ khalu durmatiśca / ādye tu vṣṛṭirmahatī sacaurā śvāso hanūkampayutaśca kāsaḥ // 8.48 //

यत्कालयुक्तं तदनेकदोषं सिद्धार्थसंज्ञे बहवो गुणाश्च । रौद्रोऽतिरौद्रः क्षयकृत्प्रदिष्टो यो दुर्मतिर्मध्यमवृष्टिकृत्सः ।। ८.४९ ।।

yatkālayuktaṃ tadanekadoṣaṃ siddhārthasaṃjñe bahavo guṇāśca / raudro'tiraudraḥ kṣayakṛtpradiṣṭo yo durmatirmadhyamavṛṣṭikṛtsaḥ // 8.49 //

भाग्ये युगे दुन्दुभिसंज्ञं आद्यं सस्यस्य वृद्धिं महतीं करोति । अङ्गारसंज्ञं तदनु क्षयाय नरेश्वराणां विषमा च वृष्टिः ।। ८.५० ।।

bhāgye yuge dundubhisaṃjñaṃ ādyaṃ sasyasya vṛddhiṃ mahatīṃ karoti / aṅgārasaṃjñaṃ tadanu kṣayāya nareśvarāṇāṃ viṣamā ca vṛṣṭiḥ // 8.50 //

रक्ताक्षं अब्दं कथितं तृतीयं तस्मिन्भयं दंष्ट्रिकृतं गदाश्च । क्रोधं बहुक्रोधकरं चतुर्थं राष्ट्राणि शून्यीकुरुते विरोधैः ।। ८.५१ ।।

raktākṣaṃ abdaṃ kathitaṃ tṛtīyaṃ tasminbhayaṃ daṃṣṭrikṛtaṃ gadāśca / krodhaṃ bahukrodhakaraṃ caturthaṃ rāṣṭrāṇi śūnyīkurute virodhaiḥ // 8.51 //

क्षयं इति युगस्यान्त्यस्यान्त्यं बहुक्षयकारकं जनयति भयं तद्विप्राणां कृषीबलवृद्धिदम् । उपचयकरं विट्शूद्राणां परस्वहृतां तथा कथितं अखिलं षष्ट्यब्दे यत्तदत्र समासतः ।। ८.५२ ।।

kṣayaṃ iti yugasyāntyasyāntyaṃ bahukṣayakārakaṃ janayati bhayaṃ tadviprāṇāṃ kṛṣībalavṛddhidam / upacayakaraṃ viṭśūdrāṇāṃ parasvahṛtāṃ tathā kathitaṃ akhilaṃ ṣaṣṭyabde yattadatra samāsataḥ // 8.52 //

अकलुषांशुजटिलः पृथुमूर्तिः कुमुदकुन्दकुसुमस्फटिकऽभः । ग्रहहतो न यदि सत्पथवर्ती हितकरोऽमरगुरुर्मनुजानाम् ।। ८.५३ ।।

akaluṣāṃśujaṭilaḥ pṛthumūrtiḥ kumudakundakusumasphaṭika'bhaḥ / grahahato na yadi satpathavartī hitakaro'maragururmanujānām // 8.53 //