7. 7. बुधचाराध्यायः

नौत्पातपरित्यक्तः कदा चिदपि चन्द्रजो व्रजत्युदयम् । जलदहनपवनभयकृद्धान्यार्घक्षयविवृद्धौ वा ।। ७.०१ ।।

nautpātaparityaktaḥ kadā cidapi candrajo vrajatyudayam / jaladahanapavanabhayakṛddhānyārghakṣayavivṛddhau vā // 7.01 //

विचरन्श्रवणधनिष्ठाप्रजापत्यइन्दुवैश्वदेवानि । मृद्नन्हिमकरतनयः करोत्यवृष्टिं सरोगभयाम् ।। ७.०२ ।।

vicaranśravaṇadhaniṣṭhāprajāpatyainduvaiśvadevāni / mṛdnanhimakaratanayaḥ karotyavṛṣṭiṃ sarogabhayām // 7.02 //

रौद्रऽदीनि मघान्तान्युपाश्रिते चन्द्रजे प्रजापीडा । शस्त्रनिपातक्षुद्भयरोगानावृष्टिसन्तापैः ।। ७.०३ ।।

raudra'dīni maghāntānyupāśrite candraje prajāpīḍā / śastranipātakṣudbhayarogānāvṛṣṭisantāpaiḥ // 7.03 //

हस्तऽदीनि चरन् षडृक्षाण्युपपीडयन्गवां अशुभः । स्नेहरसार्घविवृद्धिं करोति चौर्वीं प्रभूतान्नाम् ।। ७.०४ ।।

hasta'dīni caran ṣaḍṛkṣāṇyupapīḍayangavāṃ aśubhaḥ / sneharasārghavivṛddhiṃ karoti caurvīṃ prabhūtānnām // 7.04 //

आर्यम्णं हौतभुजं भद्रपदां उत्त्ररां यमेशं च । चन्द्रस्य सुतो निघ्नन्प्राणभृतां धातुसंक्षयकृत् ।। ७.०५ ।।

āryamṇaṃ hautabhujaṃ bhadrapadāṃ uttrarāṃ yameśaṃ ca / candrasya suto nighnanprāṇabhṛtāṃ dhātusaṃkṣayakṛt // 7.05 //

आश्विनवारुणमूलान्युपमृद्नन्रेवतीं च चन्द्रसुतः । पण्यभिषग्नौजीविकसलिलजतुरगौपघातकरः ।। ७.०६ ।।

āśvinavāruṇamūlānyupamṛdnanrevatīṃ ca candrasutaḥ / paṇyabhiṣagnaujīvikasalilajaturagaupaghātakaraḥ // 7.06 //

पूर्वऽद्यृक्षत्रितयादेकं अपिइन्दोः सुतोऽभिमृद्नीयात् । क्षुत्शस्त्रतस्करऽमयभयप्रदायी चरन्जगतः ।। ७.०७ ।।

pūrva'dyṛkṣatritayādekaṃ apiindoḥ suto'bhimṛdnīyāt / kṣutśastrataskara'mayabhayapradāyī caranjagataḥ // 7.07 //

प्राकृतविमिश्रसंक्षिप्ततीक्ष्णयोगान्तघोरपापऽख्याः । सप्त पराशरतन्त्रे नक्षत्रैः कीर्तिता गतयः ।। ७.०८ ।।

prākṛtavimiśrasaṃkṣiptatīkṣṇayogāntaghorapāpa'khyāḥ / sapta parāśaratantre nakṣatraiḥ kīrtitā gatayaḥ // 7.08 //

प्राकृतसंज्ञा वायव्ययाम्यपैतामहानि बहुलाश्च । मिश्रा गतिः प्रदिष्टा शशिशिवपितृभुजगदेवानि । ७.०९ ।।

prākṛtasaṃjñā vāyavyayāmyapaitāmahāni bahulāśca / miśrā gatiḥ pradiṣṭā śaśiśivapitṛbhujagadevāni / 7.09 //

संक्षिप्तायां पुष्यः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वयं चैति । तीक्ष्णायां भद्रपदाद्वयं सशाक्राश्वयुक्पौष्णम् ।। ७.१० ।।

saṃkṣiptāyāṃ puṣyaḥ punarvasuḥ phalgunīdvayaṃ caiti / tīkṣṇāyāṃ bhadrapadādvayaṃ saśākrāśvayukpauṣṇam // 7.10 //

योगान्तिकाइति मूलं द्वे चऽषाढे गतिः सुतस्यैन्दोः ।। घोरा श्रवणस्त्वाष्ट्रं वसुदैवं वारुणं चएव ।। ७.११ ।।

yogāntikāiti mūlaṃ dve ca'ṣāḍhe gatiḥ sutasyaindoḥ // ghorā śravaṇastvāṣṭraṃ vasudaivaṃ vāruṇaṃ caeva // 7.11 //

पापऽख्या सावित्रं मैत्रं शक्राग्निदैवतं चैति । उदयप्रवासदिवसैः स एव गतिलक्षणं प्राह ।। ७.१२ ।।

pāpa'khyā sāvitraṃ maitraṃ śakrāgnidaivataṃ caiti / udayapravāsadivasaiḥ sa eva gatilakṣaṇaṃ prāha // 7.12 //

चत्वारिंशत्(४०) त्रिंशद्(३०) द्विसमेता विंशतिर्(२२) द्विनवकं(१८) च । नव(९) मासार्धं(१५) दश चएकसंयुताः(११) प्राकृताद्यानाम् ।। ७.१३ ।।

catvāriṃśat(40) triṃśad(30) dvisametā viṃśatir(22) dvinavakaṃ(18) ca / nava(9) māsārdhaṃ(15) daśa caekasaṃyutāḥ(11) prākṛtādyānām // 7.13 //

प्राकृतगत्यां आरोग्यवृष्टिसस्यप्रवृद्धयः क्षेमम् । संक्षिप्तमिश्रयोर्मिश्रं एतदन्यासु विपरीतम् ।। ७.१४ ।।

prākṛtagatyāṃ ārogyavṛṣṭisasyapravṛddhayaḥ kṣemam / saṃkṣiptamiśrayormiśraṃ etadanyāsu viparītam // 7.14 //

ऋज्वीअतिवक्रावक्रा विकला च मतेन देवलस्यएताः । पञ्चचतुर्द्व्येकाहा ऋज्व्यादीनां षडभ्यस्ताः ।। ७.१५ ।।

ṛjvīativakrāvakrā vikalā ca matena devalasyaetāḥ / pañcacaturdvyekāhā ṛjvyādīnāṃ ṣaḍabhyastāḥ // 7.15 //

ऋज्वी हिता प्रजानां अतिवक्राऽर्घं गतिर्विनाशयति । शस्त्रभयदा च वक्रा विकला भयरोगसंजननी ।। ७.१६ ।।

ṛjvī hitā prajānāṃ ativakrā'rghaṃ gatirvināśayati / śastrabhayadā ca vakrā vikalā bhayarogasaṃjananī // 7.16 //

पौषऽषाढश्रावणवैशाखेष्विन्दुजः समाघेषु । वृष्टो भयाय जगतः शुभफलकृत्प्रोषितस्तेषु ।। ७.१७ ।।

pauṣa'ṣāḍhaśrāvaṇavaiśākheṣvindujaḥ samāgheṣu / vṛṣṭo bhayāya jagataḥ śubhaphalakṛtproṣitasteṣu // 7.17 //

कार्तिकेऽश्वयुजि वा यदि मासे दृश्यते तनुभवः शिशिरांशोः । शस्त्रचौरहुतभुग्गदतोयक्षुद्भयानि च तदा विदधाति ७.१८ ।।

kārtike'śvayuji vā yadi māse dṛśyate tanubhavaḥ śiśirāṃśoḥ / śastracaurahutabhuggadatoyakṣudbhayāni ca tadā vidadhāti 7.18 //

रुद्धानि सौम्येऽस्तगते पुराणि यान्युद्गते तान्युपयान्ति मोक्षम् । अन्ये तु पश्चादुदिते वदन्ति लाभः पुराणां भवति तज्ज्ञाः ।। ७.१९ ।।

ruddhāni saumye'stagate purāṇi yānyudgate tānyupayānti mokṣam / anye tu paścādudite vadanti lābhaḥ purāṇāṃ bhavati tajjñāḥ // 7.19 //

हेमकान्तिरथ वा शुकवर्णः सस्यकेन मणिना सदृशो वा । स्निग्धमूर्तिरलघुश्च हिताय व्यत्यये न शुभकृत्शशिपुत्रः ।। ७.२० ।।

hemakāntiratha vā śukavarṇaḥ sasyakena maṇinā sadṛśo vā / snigdhamūrtiralaghuśca hitāya vyatyaye na śubhakṛtśaśiputraḥ // 7.20 //