12. 12. अगस्त्यचाराध्यायः

समुद्रोऽन्तः शैलैर्मकरनखरौत्खातशिखरैः कृतस्तोयौच्छित्त्या सपदि सुतरां येन रुचिरः । पतन्मुक्तामिश्रैः प्रवरमणिरत्नाम्बुनिवहैः सुरान्प्रत्यादेष्टुं मितमुकुटरत्नानिव पुरा ।। १२.०१ ।।

samudro'ntaḥ śailairmakaranakharautkhātaśikharaiḥ kṛtastoyaucchittyā sapadi sutarāṃ yena ruciraḥ / patanmuktāmiśraiḥ pravaramaṇiratnāmbunivahaiḥ surānpratyādeṣṭuṃ mitamukuṭaratnāniva purā // 12.01 //

येन चाम्बुहरणेऽपि विद्रुमैर्भूधरैः समणिरत्नविद्रुमैः । निर्गतैस्तदुरगैश्च राजितः सागरोऽधिकतरं विराजितः ।। १२.०२ ।।

yena cāmbuharaṇe'pi vidrumairbhūdharaiḥ samaṇiratnavidrumaiḥ / nirgataistaduragaiśca rājitaḥ sāgaro'dhikataraṃ virājitaḥ // 12.02 //

प्रस्फुरत्तिमिजलेभजिह्मगः क्षिप्तरत्ननिकरो महोदधिः । आपदां पदगतोऽपि यापितो येन पीतसलिलोऽमरश्रियम् ।। १२.०३ ।।

prasphurattimijalebhajihmagaḥ kṣiptaratnanikaro mahodadhiḥ / āpadāṃ padagato'pi yāpito yena pītasalilo'maraśriyam // 12.03 //

प्रचलत्तिमिशुक्तिजशङ्खचितः सलिलेऽपहृतेऽपि पतिः सरिताम् । सतरङ्गसितोत्पलहंसभृतः सरसः शरदिइव विभर्ति रुचिम् ।। १२.०४ ।।

pracalattimiśuktijaśaṅkhacitaḥ salile'pahṛte'pi patiḥ saritām / sataraṅgasitotpalahaṃsabhṛtaḥ sarasaḥ śaradiiva vibharti rucim // 12.04 //

तिमिसिताम्बुधरं मणितारकं स्फटिकचन्द्रं अनम्बुशरद्द्युतिः । फणिफणौपलरश्मिशिखिग्रहं कुटिलगेशवियच्च चकार यः ।। १२.०५ ।।

timisitāmbudharaṃ maṇitārakaṃ sphaṭikacandraṃ anambuśaraddyutiḥ / phaṇiphaṇaupalaraśmiśikhigrahaṃ kuṭilageśaviyacca cakāra yaḥ // 12.05 //

दिनकररथमार्गविच्छित्तयेऽभ्युद्यतं यच्चलत्शृङ्गं उद्भ्रान्तविद्याधरांसावसक्तप्रियाव्यग्रदत्ताङ्कदेहावलम्बाम्बरअत्य्उच्छ्रितौद्धूयमानध्वजैः शोभितम् । करिकटमदमिश्ररक्तावलेहानुवासानुसारिद्विरेफावलीनौत्तमाङ्गैः कृतान्बाणपुष्पैरिवौत्तंसकान्धारयद्भिर्मृगेन्द्रैः सनाथीकृतान्तर्दरीनिर्झरम् । गगनतलं इवौल्लिखन्तं प्रवृद्धैर्गजऽकृष्टफुल्लद्रुमत्रासविभ्रान्तमत्तद्विरेफऽवलीहृष्टमन्द्रस्वनैः शैलकूटैस्तरक्षऋक्षशार्दूलशाखामृगाध्यासितैः । रहसि मदनसक्तया रेवया कान्तयाइवौपगूढं सुराध्यासितौद्यानं अम्भोशनान्नमूलानिलाहारविप्रान्वितं विन्ध्यं अस्तम्भयद्यश्च तस्यौदयः श्रूयताम् ।। १२.०६ ।।

dinakararathamārgavicchittaye'bhyudyataṃ yaccalatśṛṅgaṃ udbhrāntavidyādharāṃsāvasaktapriyāvyagradattāṅkadehāvalambāmbaraatyucchritauddhūyamānadhvajaiḥ śobhitam / karikaṭamadamiśraraktāvalehānuvāsānusāridvirephāvalīnauttamāṅgaiḥ kṛtānbāṇapuṣpairivauttaṃsakāndhārayadbhirmṛgendraiḥ sanāthīkṛtāntardarīnirjharam / gaganatalaṃ ivaullikhantaṃ pravṛddhairgaja'kṛṣṭaphulladrumatrāsavibhrāntamattadvirepha'valīhṛṣṭamandrasvanaiḥ śailakūṭaistarakṣaṛkṣaśārdūlaśākhāmṛgādhyāsitaiḥ / rahasi madanasaktayā revayā kāntayāivaupagūḍhaṃ surādhyāsitaudyānaṃ ambhośanānnamūlānilāhāraviprānvitaṃ vindhyaṃ astambhayadyaśca tasyaudayaḥ śrūyatām // 12.06 //

उदये च मुनेरगस्त्यनाम्नः कुसमायोगमलप्रदूषितानि । हृदयानि सतां इव स्वभावात्पुनरम्बूनि भवन्ति निर्मलानि ।। १२.०७ ।।

udaye ca muneragastyanāmnaḥ kusamāyogamalapradūṣitāni / hṛdayāni satāṃ iva svabhāvātpunarambūni bhavanti nirmalāni // 12.07 //

पार्श्वद्वयाधिष्ठितचक्रवाकामापुष्णती सस्वनहंसपङ्क्तिम् । ताम्बूलरक्तौत्कषिताग्रदन्ती विभाति योषाइव शरत् सहासा ।। १२.०८ ।।

pārśvadvayādhiṣṭhitacakravākāmāpuṣṇatī sasvanahaṃsapaṅktim / tāmbūlaraktautkaṣitāgradantī vibhāti yoṣāiva śarat sahāsā // 12.08 //

इन्दीवरऽसन्नसितोत्पलान्विता शरद् भ्रमत्षट्पदपङ्क्तिभूषिता । सभ्रूलताक्षेपकटाक्षवीक्षणा विदग्धयोषाइव विभाति सस्मरा ।। १२.०९ ।।

indīvara'sannasitotpalānvitā śarad bhramatṣaṭpadapaṅktibhūṣitā / sabhrūlatākṣepakaṭākṣavīkṣaṇā vidagdhayoṣāiva vibhāti sasmarā // 12.09 //

इन्दोः पयोदविगमोपहितां विभूतिं द्रष्टुं तरङ्गवलया कुमुदं निशासु । उन्मीलयत्यलिनिलीनदलं सुपक्ष्म वापी विलोचनं इवासिततारकान्तम् ।। १२.१० ।।

indoḥ payodavigamopahitāṃ vibhūtiṃ draṣṭuṃ taraṅgavalayā kumudaṃ niśāsu / unmīlayatyalinilīnadalaṃ supakṣma vāpī vilocanaṃ ivāsitatārakāntam // 12.10 //

नानाविचित्राम्बुजहंसकोककारण्डवऽपूर्णतडागहस्ता । रत्नैः प्रभूतैः कुसुमैः फलैश्च भूर्यच्छतीवार्घं अगस्त्यनाम्ने ।। १२.११ ।।

nānāvicitrāmbujahaṃsakokakāraṇḍava'pūrṇataḍāgahastā / ratnaiḥ prabhūtaiḥ kusumaiḥ phalaiśca bhūryacchatīvārghaṃ agastyanāmne // 12.11 //

सलिलं अमरपाज्ञयाउज्झितं यद्धनपरिवेष्टितमूर्तिभिर्भुजङ्गैः । फणिजनितविषाग्निसम्प्रदुष्टं भवति शिवं तदगस्त्यदर्शनेन ।। १२.१२ ।।

salilaṃ amarapājñayāujjhitaṃ yaddhanapariveṣṭitamūrtibhirbhujaṅgaiḥ / phaṇijanitaviṣāgnisampraduṣṭaṃ bhavati śivaṃ tadagastyadarśanena // 12.12 //

स्मरणादपि पापं अपाकुरुते किं उत स्तुतिभिर्वरुणाङ्गरुहः । मुनिभिः कथितोऽस्य यथार्घविधिः कथयामि तथएव नरेन्द्रहितम् ।। १२.१३ ।।

smaraṇādapi pāpaṃ apākurute kiṃ uta stutibhirvaruṇāṅgaruhaḥ / munibhiḥ kathito'sya yathārghavidhiḥ kathayāmi tathaeva narendrahitam // 12.13 //

संख्याविधानात्प्रतिदेशं अस्य विज्ञाय सन्दर्शनं आदिशेज्ज्ञः । तच्चउज्जयिन्याम् अगतस्य कन्यां भागैः स्वराख्यैः स्फुटभास्करस्य ।। १२.१४ ।।

saṃkhyāvidhānātpratideśaṃ asya vijñāya sandarśanaṃ ādiśejjñaḥ / taccaujjayinyām agatasya kanyāṃ bhāgaiḥ svarākhyaiḥ sphuṭabhāskarasya // 12.14 //

ईषत्प्रभिन्नेऽरुणरश्मिजालैर्नैशेऽन्धकारे दिशि दक्षिणस्याम् । सांवत्सरावेदितदिग्विभागे भूपोऽर्घं उर्व्यां प्रयतः प्रयच्छेत् ।। १२.१५ ।।

īṣatprabhinne'ruṇaraśmijālairnaiśe'ndhakāre diśi dakṣiṇasyām / sāṃvatsarāveditadigvibhāge bhūpo'rghaṃ urvyāṃ prayataḥ prayacchet // 12.15 //

कालोद्भवैः सुरभिभिः कुसुमैः फलैश्च रत्नैश्च सागरभवैः कनकाम्बरैश्च । धेन्वा वृषेण परमान्नयुतैश्च भक्ष्यैर् दध्यक्षतैः सुरभिधूपविलेपनैश्च ।। १२.१६ ।।

kālodbhavaiḥ surabhibhiḥ kusumaiḥ phalaiśca ratnaiśca sāgarabhavaiḥ kanakāmbaraiśca / dhenvā vṛṣeṇa paramānnayutaiśca bhakṣyair dadhyakṣataiḥ surabhidhūpavilepanaiśca // 12.16 //

नरपतिरिमं अर्घं श्रद्दधानो दधानः प्रविगतगददोषो निर्जितारातिपक्षः । भवति यदि च दद्यात्सप्त वर्षाणि सम्यग् जलनिधिरशनायाः स्वामितां याति भूमेः ।। १२.१७ ।।

narapatirimaṃ arghaṃ śraddadhāno dadhānaḥ pravigatagadadoṣo nirjitārātipakṣaḥ / bhavati yadi ca dadyātsapta varṣāṇi samyag jalanidhiraśanāyāḥ svāmitāṃ yāti bhūmeḥ // 12.17 //

द्विजो यथालाभं उपाहृतार्घः प्राप्नोति वेदान्प्रमदाश्च पुत्रान् । वैश्यश्च गां भूरि घनं च शूद्रो रोगक्षयं धर्मफलं च सर्वे ।। १२.१८ ।।

dvijo yathālābhaṃ upāhṛtārghaḥ prāpnoti vedānpramadāśca putrān / vaiśyaśca gāṃ bhūri ghanaṃ ca śūdro rogakṣayaṃ dharmaphalaṃ ca sarve // 12.18 //

रोगान्करोति परुषः कपिलस्त्ववृष्टिं धूम्रो गवां अशुभकृत्स्फुरणो भयाय । माञ्जिष्ठरागसदृशः क्षुधं आहवांश्च कुर्यादणुश्च पुररोधं अगस्त्यनामा ।। १२.१९ ।।

rogānkaroti paruṣaḥ kapilastvavṛṣṭiṃ dhūmro gavāṃ aśubhakṛtsphuraṇo bhayāya / māñjiṣṭharāgasadṛśaḥ kṣudhaṃ āhavāṃśca kuryādaṇuśca purarodhaṃ agastyanāmā // 12.19 //

शातकुम्भसदृशः स्फटिकाभस्तर्पयन्निव महीं किरणाग्रैः । दृश्यते यदि तदा प्रचुरान्ना भूर्भवत्यभयरोगजनऽढ्या ।। १२.२० ।।

śātakumbhasadṛśaḥ sphaṭikābhastarpayanniva mahīṃ kiraṇāgraiḥ / dṛśyate yadi tadā pracurānnā bhūrbhavatyabhayarogajana'ḍhyā // 12.20 //

उल्कया विनिहतः शिखिना वा क्षुद्भयं मरकं एव विधत्ते । दृश्यते स किल हस्तगतेऽर्के रोहिणीं उपगतेऽस्तं उपैति ।। १२.२१ ।।

ulkayā vinihataḥ śikhinā vā kṣudbhayaṃ marakaṃ eva vidhatte / dṛśyate sa kila hastagate'rke rohiṇīṃ upagate'staṃ upaiti // 12.21 //