14. 14. नक्षत्रकूर्माध्यायः

नक्षत्रत्रयवर्गैराग्नेयाद्यैर्व्यवस्थितैर्नवधा । भारतवर्षे मध्यप्रागादिविभाजिता देशाः ।। १४.०१ ।।

nakṣatratrayavargairāgneyādyairvyavasthitairnavadhā / bhāratavarṣe madhyaprāgādivibhājitā deśāḥ // 14.01 //

भद्रारिमेदमाण्डव्यसाल्वनीपौज्जिहानसंख्याताः । मरुवत्सघोषयामुनसारस्वतमत्स्यमाध्यमिकाः ।। १४.०२ ।।

bhadrārimedamāṇḍavyasālvanīpaujjihānasaṃkhyātāḥ / maruvatsaghoṣayāmunasārasvatamatsyamādhyamikāḥ // 14.02 //

माथुरकौपज्योतिषधर्मारण्यानि शूरसेनाश्च । गौरग्रीवौद्देहिकपाण्डुगुडाश्वत्थपाञ्चालाः ।। १४.०३ ।।

māthurakaupajyotiṣadharmāraṇyāni śūrasenāśca / gauragrīvauddehikapāṇḍuguḍāśvatthapāñcālāḥ // 14.03 //

साकेतकङ्ककुरुकालकोटिकुकुराश्च पारियात्रनगः । औदुम्बरकापिष्ठलगजाह्वयाश्चैति मध्यं इदम् ।। १४.०४ ।।

sāketakaṅkakurukālakoṭikukurāśca pāriyātranagaḥ / audumbarakāpiṣṭhalagajāhvayāścaiti madhyaṃ idam // 14.04 //

अथ पूर्वस्यां अञ्जनवृषभध्वजपद्ममाल्यवद्गिरयः । व्याघ्रमुखसुह्मकर्वटचान्द्रपुराः शूर्पकर्णाश्च ।। १४.०५ ।।

atha pūrvasyāṃ añjanavṛṣabhadhvajapadmamālyavadgirayaḥ / vyāghramukhasuhmakarvaṭacāndrapurāḥ śūrpakarṇāśca // 14.05 //

खसमगधशिबिरगिरिमिथिलसमतटौड्राश्ववदनदन्तुरकाः । प्राग्ज्योतिषलौहित्यक्षीरोदसमुद्रपुरुषादाः ।। १४.०६ ।।

khasamagadhaśibiragirimithilasamataṭauḍrāśvavadanadanturakāḥ / prāgjyotiṣalauhityakṣīrodasamudrapuruṣādāḥ // 14.06 //

उदयगिरिभद्रगौडकपौण्ड्रौत्कलकाशिमेकलाम्बष्ठाः । एकपदताम्रलिप्तककोशलका वर्धमानाश्च ।। १४.०७ ।।

udayagiribhadragauḍakapauṇḍrautkalakāśimekalāmbaṣṭhāḥ / ekapadatāmraliptakakośalakā vardhamānāśca // 14.07 //

आग्नेय्यां दिशि कोशलकलिङ्गवङ्गौपवङ्गजठराङ्गाः । शौलिकविदर्भवत्सान्ध्रचेदिकाश्चऊर्ध्वकण्ठाश्च ।। १४.०८ ।।

āgneyyāṃ diśi kośalakaliṅgavaṅgaupavaṅgajaṭharāṅgāḥ / śaulikavidarbhavatsāndhracedikāścaūrdhvakaṇṭhāśca // 14.08 //

वृषनालिकेरचर्मद्वीपा विन्ध्यान्तवासिनस्त्रिपुरी । श्मश्रुधरहेमकुड्यव्यालग्रीवा महाग्रीवाः ।। १४.०९ ।।

vṛṣanālikeracarmadvīpā vindhyāntavāsinastripurī / śmaśrudharahemakuḍyavyālagrīvā mahāgrīvāḥ // 14.09 //

किष्किन्धकण्टकस्थलनिषादराष्ट्राणि पुरिकदाशार्णाः । सह नग्नपर्णशबरैराश्लेषाद्ये त्रिके देशाः ।। १४.१० ।।

kiṣkindhakaṇṭakasthalaniṣādarāṣṭrāṇi purikadāśārṇāḥ / saha nagnaparṇaśabarairāśleṣādye trike deśāḥ // 14.10 //

अथ दक्षिणेन लङ्काकालाजिनसौरिकीर्णतालिकटाः । गिरिनगरमलयदर्दुरमहेन्द्रमालिन्द्यभरुकच्छाः ।। १४.११ ।।

atha dakṣiṇena laṅkākālājinasaurikīrṇatālikaṭāḥ / girinagaramalayadarduramahendramālindyabharukacchāḥ // 14.11 //

कङ्कटकङ्कणवनवासिशिबिकफणिकारकोङ्कणऽभीराः । आकरवेणाआवर्तकदशपुरगोनर्दकेरलकाः ।। १४.१२ ।।

kaṅkaṭakaṅkaṇavanavāsiśibikaphaṇikārakoṅkaṇa'bhīrāḥ / ākaraveṇāāvartakadaśapuragonardakeralakāḥ // 14.12 //

कर्णाटमहाटविचित्रकूटनासिक्यकोल्लगिरिचोलाः । क्रौञ्चद्वीपजटाधरकावेर्यो रिष्यमूकश्च ।। १४.१३ ।।

karṇāṭamahāṭavicitrakūṭanāsikyakollagiricolāḥ / krauñcadvīpajaṭādharakāveryo riṣyamūkaśca // 14.13 //

वैदूर्यशङ्खमुक्तात्रिवारिचरधर्मपट्टनद्वीपाः । गणराज्यकृष्णवेल्लूरपिशिकशूर्पाद्रिकुसुमनगाः ।। १४.१४ ।।

vaidūryaśaṅkhamuktātrivāricaradharmapaṭṭanadvīpāḥ / gaṇarājyakṛṣṇavellūrapiśikaśūrpādrikusumanagāḥ // 14.14 //

तुम्बवनकार्मणयकयाम्योदधितापसाश्रमा ऋषिकाः । काञ्चीमरुचीपट्टनचेर्यार्यकसिंहला ऋषभाः ।। १४.१५ ।।

tumbavanakārmaṇayakayāmyodadhitāpasāśramā ṛṣikāḥ / kāñcīmarucīpaṭṭanaceryāryakasiṃhalā ṛṣabhāḥ // 14.15 //

बलदेवपट्टनं दण्डकावनतिमिङ्गिलाशना भद्राः । कच्छोऽथ कुञ्जरदरी सताम्रपर्णीइति विज्ञेयाः ।। १४.१६ ।।

baladevapaṭṭanaṃ daṇḍakāvanatimiṅgilāśanā bhadrāḥ / kaccho'tha kuñjaradarī satāmraparṇīiti vijñeyāḥ // 14.16 //

नैरृत्यां दिशि देशाः पह्लवकाम्बोजसिन्धुसौवीराः । वडवामुखारवाम्बष्ठकपिलनारीमुखऽनर्ताः ।। १४.१७ ।।

nairṛtyāṃ diśi deśāḥ pahlavakāmbojasindhusauvīrāḥ / vaḍavāmukhāravāmbaṣṭhakapilanārīmukha'nartāḥ // 14.17 //

फेणगिरियवनमार्गरकर्णप्रावेयपारशवशूद्राः । बर्बरकिरातखण्डक्रव्यादआभीरचञ्चूकाः ।। १४.१८ ।।

pheṇagiriyavanamārgarakarṇaprāveyapāraśavaśūdrāḥ / barbarakirātakhaṇḍakravyādaābhīracañcūkāḥ // 14.18 //

हेमगिरिसिन्धुकालकरैवतकसुराष्ट्रबादरद्रविडाः । स्वात्याद्ये भत्रितये ज्ञेयश्च महार्णवोऽत्रएव ।। १४.१९ ।।

hemagirisindhukālakaraivatakasurāṣṭrabādaradraviḍāḥ / svātyādye bhatritaye jñeyaśca mahārṇavo'traeva // 14.19 //

अपरस्यां मणिमान्मेघवान्वनौघः क्षुरार्पणोऽस्तगिरिः । अपरान्तकशान्तिकहैहयप्रशस्ताद्रिवोक्काणाः ।। १४.२० ।।

aparasyāṃ maṇimānmeghavānvanaughaḥ kṣurārpaṇo'stagiriḥ / aparāntakaśāntikahaihayapraśastādrivokkāṇāḥ // 14.20 //

पञ्चनदरमठपारततारक्षितिजृङ्गवैश्यकनकशकाः । निर्मर्यादा म्लेच्छा ये पश्चिमदिक्स्थितास्ते च ।। १४.२१ ।।

pañcanadaramaṭhapāratatārakṣitijṛṅgavaiśyakanakaśakāḥ / nirmaryādā mlecchā ye paścimadiksthitāste ca // 14.21 //

दिशि पश्चिमोत्तरस्यां माण्डव्यतुषारतालहलमद्राः । अश्मककुलूतहलडाःस्त्रीराज्यनृसिंहवनखस्थाः ।। १४.२२ ।।

diśi paścimottarasyāṃ māṇḍavyatuṣāratālahalamadrāḥ / aśmakakulūtahalaḍāḥstrīrājyanṛsiṃhavanakhasthāḥ // 14.22 //

वेणुमती फल्गुलुका गुलुहा मरुकुच्चचर्मरङ्गाख्याः । एकविलोचनशूलिकदीर्घग्रीवऽस्यकेशाश्च ।। १४.२३ ।।

veṇumatī phalgulukā guluhā marukuccacarmaraṅgākhyāḥ / ekavilocanaśūlikadīrghagrīva'syakeśāśca // 14.23 //

उत्तरतः कैलासो हिमवान्वसुमान्गिरिर्धनुष्मांश्च । क्रौञ्चो मेरुः कुरवस्तथाउत्तराः क्षुद्रमीनाश्च ।। १४.२४ ।।

uttarataḥ kailāso himavānvasumāngirirdhanuṣmāṃśca / krauñco meruḥ kuravastathāuttarāḥ kṣudramīnāśca // 14.24 //

कैकयवसातियामुनभोगप्रस्थार्जुनायनाग्नीध्राः । आदरान्तर्द्वीपित्रिगर्ततुरगाननाः श्वमुखाः ।। १४.२५ ।।

kaikayavasātiyāmunabhogaprasthārjunāyanāgnīdhrāḥ / ādarāntardvīpitrigartaturagānanāḥ śvamukhāḥ // 14.25 //

केशधरचिपिटनासिकदासेरकवाटधानशरधानाः । तक्षशिलपुष्कलावतकैलावतकण्ठधानाश्च ।। १४.२६ ।।

keśadharacipiṭanāsikadāserakavāṭadhānaśaradhānāḥ / takṣaśilapuṣkalāvatakailāvatakaṇṭhadhānāśca // 14.26 //

अम्बरमद्रकमालवपौरवकच्छारदण्डपिङ्गलकाः । माणहलहूणकोहलशीतकमाण्डव्यभूतपुराः ।। १४.२७ ।।

ambaramadrakamālavapauravakacchāradaṇḍapiṅgalakāḥ / māṇahalahūṇakohalaśītakamāṇḍavyabhūtapurāḥ // 14.27 //

गान्धारयशोवतिहेमतालराजन्यखचरगव्याश्च । यौधेयदासमेयाः श्यामाकाः क्षेमधूर्ताश्च ।। १४.२८ ।।

gāndhārayaśovatihematālarājanyakhacaragavyāśca / yaudheyadāsameyāḥ śyāmākāḥ kṣemadhūrtāśca // 14.28 //

ऐशान्यां मेरुकनष्टराज्यपशुपालकीरकाश्मीराः । अभिसारदरदतङ्गणकुलूतसैरिन्ध्रवनराष्ट्राः ।। १४.२९ ।।

aiśānyāṃ merukanaṣṭarājyapaśupālakīrakāśmīrāḥ / abhisāradaradataṅgaṇakulūtasairindhravanarāṣṭrāḥ // 14.29 //

ब्रह्मपुरदार्वडामरवनराज्यकिरातचीनकौणिन्दाः । भल्लाः पटोलजटासुरकुनटखसघोषकुचिकाख्याः ।। १४.३० ।।

brahmapuradārvaḍāmaravanarājyakirātacīnakauṇindāḥ / bhallāḥ paṭolajaṭāsurakunaṭakhasaghoṣakucikākhyāḥ // 14.30 //

एकचरणअनुविद्धाः सुवर्णभूर्वसुधनं दिविष्ठाश्च । पौरवचीरनिवासित्रिनेत्रमुञ्जाद्रिगान्धर्वाः ।। १४.३१ ।।

ekacaraṇaanuviddhāḥ suvarṇabhūrvasudhanaṃ diviṣṭhāśca / pauravacīranivāsitrinetramuñjādrigāndharvāḥ // 14.31 //

वर्गैराग्नेयाद्यैः क्रूरग्रहपीडितैः क्रमेण नृपाः । पाञ्चालो मागधिकः कालिङ्गश्च क्षयं यान्ति ।। १४.३२ ।।

vargairāgneyādyaiḥ krūragrahapīḍitaiḥ krameṇa nṛpāḥ / pāñcālo māgadhikaḥ kāliṅgaśca kṣayaṃ yānti // 14.32 //

आवन्तोऽथऽनर्तो मृत्युं चऽयाति सिन्धुसौवीरः । राजा च हारहौरो मद्रेशोऽन्यश्च कौणिन्दः ।। १४.३३ ।।

āvanto'tha'narto mṛtyuṃ ca'yāti sindhusauvīraḥ / rājā ca hārahauro madreśo'nyaśca kauṇindaḥ // 14.33 //