28. 28. सद्योवर्षणाध्यायः

वर्षाप्रश्ने सलिलनिलयं राशिं आश्रित्य चन्द्रो लग्नं यातो भवति यदि वा केन्द्रगः शुक्लपक्षे । सौम्यैर्दृष्टः प्रचुरं उदकं पापदृष्टोऽल्पं अम्भः प्रावृट्काले सृजति न चिरात्चन्द्रवद्भार्गवोऽपि ।। २८.०१ ।।

varṣāpraśne salilanilayaṃ rāśiṃ āśritya candro lagnaṃ yāto bhavati yadi vā kendragaḥ śuklapakṣe / saumyairdṛṣṭaḥ pracuraṃ udakaṃ pāpadṛṣṭo'lpaṃ ambhaḥ prāvṛṭkāle sṛjati na cirātcandravadbhārgavo'pi // 28.01 //

आर्द्रं द्रव्यं स्पृशति यदि वा वारि तत्संज्ञकं वा तोयासन्नो भवति यदि वा तोयकार्यौन्मुखो वा । प्रष्टा वाच्यः सलिलं अचिरादस्ति निःसंशयेन पृच्छाकाले सलिलं इति वा श्रूयते यत्र शब्दः ।। २८.०२ ।।

ārdraṃ dravyaṃ spṛśati yadi vā vāri tatsaṃjñakaṃ vā toyāsanno bhavati yadi vā toyakāryaunmukho vā / praṣṭā vācyaḥ salilaṃ acirādasti niḥsaṃśayena pṛcchākāle salilaṃ iti vā śrūyate yatra śabdaḥ // 28.02 //

उदयशिखरिसंस्थो दुर्निरीक्ष्योऽतिदीप्त्या द्रुतकनकनिकाशः स्निग्धवैदूर्यकान्तिः । तदहनि कुरुतेऽम्भस्तोयकाले विवस्वान् प्रतपति यदि चौच्चैः खं गतोऽतीव तीक्ष्णम् ।। २८.०३ ।।

udayaśikharisaṃstho durnirīkṣyo'tidīptyā drutakanakanikāśaḥ snigdhavaidūryakāntiḥ / tadahani kurute'mbhastoyakāle vivasvān pratapati yadi cauccaiḥ khaṃ gato'tīva tīkṣṇam // 28.03 //

विरसं उदकं गोनेत्राभं वियद्विमला दिशो लवणविकृतिः काकाण्डाभं यदा च भवेत्नभः । पवनविगमः पोप्लूयन्ते झषाः स्थलगामिनो रसनं असकृत्मण्डूकानां जलागमहेतवः ।। २८.०४ ।।

virasaṃ udakaṃ gonetrābhaṃ viyadvimalā diśo lavaṇavikṛtiḥ kākāṇḍābhaṃ yadā ca bhavetnabhaḥ / pavanavigamaḥ poplūyante jhaṣāḥ sthalagāmino rasanaṃ asakṛtmaṇḍūkānāṃ jalāgamahetavaḥ // 28.04 //

मार्जारा भृशं अवनिं नखैर्लिखन्तो लोहानां मलनिचयः सविस्रगन्धः । रथ्यायां शिशुरचिताश् च सेतुबन्धाः सम्प्राप्तं जलं अचिरात्निवेदयन्ति ।। २८.०५ ।।

mārjārā bhṛśaṃ avaniṃ nakhairlikhanto lohānāṃ malanicayaḥ savisragandhaḥ / rathyāyāṃ śiśuracitāś ca setubandhāḥ samprāptaṃ jalaṃ acirātnivedayanti // 28.05 //

गिरयोऽञ्जनचूर्णसन्निभा यदि वा बाष्पनिरुद्धकन्दराः । कृकवाकुविलोचनौपमाः परिवेषाः शशिनश्च वृष्टिदाः ।। २८.०६ ।।

girayo'ñjanacūrṇasannibhā yadi vā bāṣpaniruddhakandarāḥ / kṛkavākuvilocanaupamāḥ pariveṣāḥ śaśinaśca vṛṣṭidāḥ // 28.06 //

विनाउपघातेन पिपीलिकानाम् अण्डौपसंक्रान्तिरहिव्यवायः । द्रुमावरोहश् च भुजङ्गमानां वृष्टेर्निमित्तानि गवां प्लुतं च ।। २८.०७ ।।

vināupaghātena pipīlikānām aṇḍaupasaṃkrāntirahivyavāyaḥ / drumāvarohaś ca bhujaṅgamānāṃ vṛṣṭernimittāni gavāṃ plutaṃ ca // 28.07 //

तरुशिखरौपगताः कृकलासा गगनतलस्थितदृष्टिनिपाताः । यदि च गवां रविवीक्षणं ऊर्ध्वं निपतति वारि तदा न चिरेण ।। २८.०८ ।।

taruśikharaupagatāḥ kṛkalāsā gaganatalasthitadṛṣṭinipātāḥ / yadi ca gavāṃ ravivīkṣaṇaṃ ūrdhvaṃ nipatati vāri tadā na cireṇa // 28.08 //

नैच्छन्ति विनिर्गमं गृहाद्धुन्वन्ति श्रवणान्खुरानपि । पशवः पशुवच्च कुक्कुरा यद्यम्भः पततीति निर्दिशेत् ।। २८.०९ ।।

naicchanti vinirgamaṃ gṛhāddhunvanti śravaṇānkhurānapi / paśavaḥ paśuvacca kukkurā yadyambhaḥ patatīti nirdiśet // 28.09 //

यदा स्थिता गृहपटलेषु कुक्कुरा रुदन्ति वा यदि विततं वियत्मुखाः । दिवा तडिद्यदि च पिनाकिदिग्भवा तदा क्षमा भवति समैव वारिणा ।। २८.१० ।।

yadā sthitā gṛhapaṭaleṣu kukkurā rudanti vā yadi vitataṃ viyatmukhāḥ / divā taḍidyadi ca pinākidigbhavā tadā kṣamā bhavati samaiva vāriṇā // 28.10 //

शुककपोतविलोचनसन्निभो मधुनिभश्च यदा हिमदीधितिः । प्रतिशशी च यदा दिवि राजते पतति वारि तदा न चिरेण च ।। २८.११ ।।

śukakapotavilocanasannibho madhunibhaśca yadā himadīdhitiḥ / pratiśaśī ca yadā divi rājate patati vāri tadā na cireṇa ca // 28.11 //

स्तनितं निशि विद्युतो दिवा रुधिरनिभा यदि दण्डवत्स्थिताः । पवनः पुरतश्च शीतलो यदि सलिलस्य तदाआगमो भवेत् ।। २८.१२ ।।

stanitaṃ niśi vidyuto divā rudhiranibhā yadi daṇḍavatsthitāḥ / pavanaḥ purataśca śītalo yadi salilasya tadāāgamo bhavet // 28.12 //

वल्लीनां गगनतलौन्मुखाः प्रवालाः स्नायन्ते यदि जलपांशुभिर्विहङ्गाः । सेवन्ते यदि च सरीसृपास्तृणाग्राण्य् आसन्नो भवति तदा जलस्य पातः । २८.१३ ।।

vallīnāṃ gaganatalaunmukhāḥ pravālāḥ snāyante yadi jalapāṃśubhirvihaṅgāḥ / sevante yadi ca sarīsṛpāstṛṇāgrāṇy āsanno bhavati tadā jalasya pātaḥ / 28.13 //

मयूरशुकचाषचातकसमानवर्णा यदा जपाकुसुमपङ्कजद्युतिमुषश्च सन्ध्याघनाः । जलोर्मिनगनक्रकच्छपवराहमीनौपमाः प्रभूतपुटसंचया न तु चिरेण यच्छन्त्यपः ।। २८.१४ ।।

mayūraśukacāṣacātakasamānavarṇā yadā japākusumapaṅkajadyutimuṣaśca sandhyāghanāḥ / jalorminaganakrakacchapavarāhamīnaupamāḥ prabhūtapuṭasaṃcayā na tu cireṇa yacchantyapaḥ // 28.14 //

पर्यन्तेषु सुधाशशाङ्कधवला मध्येऽञ्जनालित्विषः स्निग्धा नैकपुटाः क्षरज्जलकणाः सोपानविच्छेदिनः । माहेन्द्रीप्रभवाः प्रयान्त्यपरतः प्राग्वा अम्बुपऽशाउद्भवा ये ते वारिमुचस्त्यजन्ति न चिरादम्भः प्रभूतं भुवि ।। २८.१५ ।।

paryanteṣu sudhāśaśāṅkadhavalā madhye'ñjanālitviṣaḥ snigdhā naikapuṭāḥ kṣarajjalakaṇāḥ sopānavicchedinaḥ / māhendrīprabhavāḥ prayāntyaparataḥ prāgvā ambupa'śāudbhavā ye te vārimucastyajanti na cirādambhaḥ prabhūtaṃ bhuvi // 28.15 //

शक्रचापपरिघप्रतिसूर्या रोहितोऽथ तडितः परिवेषः । उद्गमास्तमये यदि भानोरादिशेत्प्रचुरं अम्बु तदाशु ।। २८.१६ ।।

śakracāpaparighapratisūryā rohito'tha taḍitaḥ pariveṣaḥ / udgamāstamaye yadi bhānorādiśetpracuraṃ ambu tadāśu // 28.16 //

यदि तित्तिरपत्रनिभं गगनं मुदिताः प्रवदन्ति च पक्षिगणाः । उदयास्तमये सवितुर्द्युनिशं विसृजन्ति घना न चिरेण जलम् ।। २८.१७ ।।

yadi tittirapatranibhaṃ gaganaṃ muditāḥ pravadanti ca pakṣigaṇāḥ / udayāstamaye saviturdyuniśaṃ visṛjanti ghanā na cireṇa jalam // 28.17 //

यद्यमोघकिरणाः सहस्रगोर् अस्तभूधरकरा इवौच्छ्रिताः । भूसमं च रसते यदाम्बुदस् तन्महद्भवति वृष्टिलक्षणं ।। २८.१८ ।।

yadyamoghakiraṇāḥ sahasragor astabhūdharakarā ivaucchritāḥ / bhūsamaṃ ca rasate yadāmbudas tanmahadbhavati vṛṣṭilakṣaṇaṃ // 28.18 //

प्रावृषि शीतकरो भृगुपुत्रात्सप्तमराशिगतः शुभदृष्टः । सूर्यसुतान्नवपञ्चमगो वा सप्तमगश्च जलाआगमनाय ।। २८.१९ ।।

prāvṛṣi śītakaro bhṛguputrātsaptamarāśigataḥ śubhadṛṣṭaḥ / sūryasutānnavapañcamago vā saptamagaśca jalāāgamanāya // 28.19 //

प्रायो ग्रहाणां उदयास्तकाले समागमे मण्डलसंक्रमे च । पक्षक्षये तीक्ष्णकरायनान्ते वृष्टिर्गतेऽर्के नियमेन चार्द्राम् ।। २८.२० ।।

prāyo grahāṇāṃ udayāstakāle samāgame maṇḍalasaṃkrame ca / pakṣakṣaye tīkṣṇakarāyanānte vṛṣṭirgate'rke niyamena cārdrām // 28.20 //

समागमे पतति जलं ज्ञशुक्रयोर्ज्ञजीवयोर्गुरुसितयोश्च सङ्गमे । यमारयोः पवनहुताशजं भयं ह्यदृष्टयोरसहितयोश्च सद्ग्रहैः ।। २८.२१ ।।

samāgame patati jalaṃ jñaśukrayorjñajīvayorgurusitayośca saṅgame / yamārayoḥ pavanahutāśajaṃ bhayaṃ hyadṛṣṭayorasahitayośca sadgrahaiḥ // 28.21 //

अग्रतः पृष्ठतो वापि ग्रहाः सूर्यावलम्बिनः । यदा तदा प्रकुर्वन्ति महीं एकार्णवां इव ।। २८.२२ ।।

agrataḥ pṛṣṭhato vāpi grahāḥ sūryāvalambinaḥ / yadā tadā prakurvanti mahīṃ ekārṇavāṃ iva // 28.22 //

प्रविशति यदि खद्योतो जलदसमीपेषु रजनीषु । केदारपूरं अधिकं वर्षति देवस्तदा न चिरात् ।। २८.२३ ।।

praviśati yadi khadyoto jaladasamīpeṣu rajanīṣu / kedārapūraṃ adhikaṃ varṣati devastadā na cirāt // 28.23 //

वर्षत्यपि रटति यदा गोमायुश्च प्रदोषवेलायाम् । सप्ताहं दुर्दिनं अपि तदा पयो नात्र सन्देहः ।। २८.२४ ।।

varṣatyapi raṭati yadā gomāyuśca pradoṣavelāyām / saptāhaṃ durdinaṃ api tadā payo nātra sandehaḥ // 28.24 //