29. 29. कुसुमलताध्यायः

फलकुसुमसम्प्रवृद्धिं वनस्पतीनां विलोक्य विज्ञेयम् । सुलभत्वं द्रव्याणां निष्पत्तिश्चापि सस्यानाम् ।। २९.०१ ।।

phalakusumasampravṛddhiṃ vanaspatīnāṃ vilokya vijñeyam / sulabhatvaṃ dravyāṇāṃ niṣpattiścāpi sasyānām // 29.01 //

शालेन कलमशाली रक्ताशोकेन रक्तशालिश्च । पाण्डूकः क्षीरिकया नीलाशोकेन सूकरकः ।। २९.०२ ।।

śālena kalamaśālī raktāśokena raktaśāliśca / pāṇḍūkaḥ kṣīrikayā nīlāśokena sūkarakaḥ // 29.02 //

न्यग्रोधेन तु यवकस्तिन्दुकवृद्ध्या च षष्टिको भवति । अश्वत्थेन ज्ञेया निष्पत्तिः सर्वसस्यानाम् ।। २९.०३ ।।

nyagrodhena tu yavakastindukavṛddhyā ca ṣaṣṭiko bhavati / aśvatthena jñeyā niṣpattiḥ sarvasasyānām // 29.03 //

जम्बूभिस्तिलमाषाः शिरीषवृद्ध्या च कङ्गुनिष्पत्तिः । गोधूमाश्च मधूकैर्यववृद्धिः सप्तपर्णेन ।। २९.०४ ।।

jambūbhistilamāṣāḥ śirīṣavṛddhyā ca kaṅguniṣpattiḥ / godhūmāśca madhūkairyavavṛddhiḥ saptaparṇena // 29.04 //

अतिमुक्तककुन्दाभ्यां कर्पासं सर्षपान्वदेदशनैः । बदरीभिश्च कुलत्थांश्चिरविल्वेनआदिशेत्मुद्गान् ।। २९.०५ ।।

atimuktakakundābhyāṃ karpāsaṃ sarṣapānvadedaśanaiḥ / badarībhiśca kulatthāṃściravilvenaādiśetmudgān // 29.05 //

अतसी वेतसपुष्पैः पलाशकुसुमैश्च कोद्रवा ज्ञेयाः । तिलकेन शङ्खमौक्तिकरजतान्यथ चैङ्गुदेन शणाः ।। २९.०६ ।।

atasī vetasapuṣpaiḥ palāśakusumaiśca kodravā jñeyāḥ / tilakena śaṅkhamauktikarajatānyatha caiṅgudena śaṇāḥ // 29.06 //

करिणश्च हस्तिकर्णैरादेश्या वाजिनोऽश्वकर्णेन । गावश्च पाटलाभिः कदलीभिरजऽविकं भवति ।। २९.०७ ।।

kariṇaśca hastikarṇairādeśyā vājino'śvakarṇena / gāvaśca pāṭalābhiḥ kadalībhiraja'vikaṃ bhavati // 29.07 //

चम्पककुसुमैः कनकं विद्रुमसम्पच्च बन्धुजीवेन । कुरवकवृद्ध्या वज्रं वैदूर्यं नन्दिकावर्तैः ।। २९.०८ ।।

campakakusumaiḥ kanakaṃ vidrumasampacca bandhujīvena / kuravakavṛddhyā vajraṃ vaidūryaṃ nandikāvartaiḥ // 29.08 //

विन्द्याच्च सिन्धुवारेण मौक्तिकं कारुकाः कुसुम्भेन । रक्तोत्पलेन राजा मन्त्री नीलोत्पलेनोक्तः ।। २९.०९ ।।

vindyācca sindhuvāreṇa mauktikaṃ kārukāḥ kusumbhena / raktotpalena rājā mantrī nīlotpalenoktaḥ // 29.09 //

श्रेष्ठी सुवर्णपुष्पात् पद्मैर्विप्राः पुरोहिताः कुमुदैः । सौगन्धिकेन बलपतिरर्केण हिरण्यपरिवृद्धिः ।। २९.१० ।।

śreṣṭhī suvarṇapuṣpāt padmairviprāḥ purohitāḥ kumudaiḥ / saugandhikena balapatirarkeṇa hiraṇyaparivṛddhiḥ // 29.10 //

आम्रैः क्षेमं भल्लातकैर्भयं पीलुभिस्तथाआरोग्यम् । खदिरशमीभ्यां दुर्भिक्षं अर्जुनैः शोभना वृष्टिः ।। २९.११ ।।

āmraiḥ kṣemaṃ bhallātakairbhayaṃ pīlubhistathāārogyam / khadiraśamībhyāṃ durbhikṣaṃ arjunaiḥ śobhanā vṛṣṭiḥ // 29.11 //

पिचुमन्दनागकुसुमैः सुभिक्षं अथ मारुतः कपित्थेन । निचुलेनावृष्टिभयं व्याधिभयं भवति कुटजेन ।। २९.१२ ।।

picumandanāgakusumaiḥ subhikṣaṃ atha mārutaḥ kapitthena / niculenāvṛṣṭibhayaṃ vyādhibhayaṃ bhavati kuṭajena // 29.12 //

दूर्वाकुशकुसुमाभ्यां इक्षुर्वह्निश्च कोविदारेण । श्यामालताभिवृद्ध्या बन्धक्यो वृद्धिं आयान्ति ।। २९.१३ ।।

dūrvākuśakusumābhyāṃ ikṣurvahniśca kovidāreṇa / śyāmālatābhivṛddhyā bandhakyo vṛddhiṃ āyānti // 29.13 //

यस्मिन्काले स्निग्धनिश्छिद्रपत्राः संदृश्यन्ते वृक्षगुल्मा लताश्च । तस्मिन्वृष्टिः शोभना सप्रदिष्टा रूक्षैश्छिद्रैरल्पं अम्भः प्रदिष्टम् ।। २९.१४ ।।

yasminkāle snigdhaniśchidrapatrāḥ saṃdṛśyante vṛkṣagulmā latāśca / tasminvṛṣṭiḥ śobhanā sapradiṣṭā rūkṣaiśchidrairalpaṃ ambhaḥ pradiṣṭam // 29.14 //