30. 30. सन्ध्यालक्षणाध्यायः

अर्धास्तमितानुदितात्सूर्यादस्पष्टभं नभो यावत् । तावत्सन्ध्याकालश्चिह्नैरेतैः फलं चास्मिन् ।। ३०.०१ ।।

ardhāstamitānuditātsūryādaspaṣṭabhaṃ nabho yāvat / tāvatsandhyākālaścihnairetaiḥ phalaṃ cāsmin // 30.01 //

मृगशकुनिपवनपरिवेषपरिधिपरिघाभ्रवृक्षसुरचापैः । गन्धर्वनगररविकरदण्डरजः स्नेहवर्णैश्च ।। ३०.०२ ।।

mṛgaśakunipavanapariveṣaparidhiparighābhravṛkṣasuracāpaiḥ / gandharvanagararavikaradaṇḍarajaḥ snehavarṇaiśca // 30.02 //

भैरवं उच्चैर्विरुवन्मृगोऽसकृद्ग्रामघातं आचष्टे । रविदीप्तो दक्षिणतो महास्वनः सैन्यघातकरः ।। ३०.०३ ।।

bhairavaṃ uccairviruvanmṛgo'sakṛdgrāmaghātaṃ ācaṣṭe / ravidīpto dakṣiṇato mahāsvanaḥ sainyaghātakaraḥ // 30.03 //

अपसव्ये संग्रामः सव्ये सेनासमागमः शान्ते । मृगचक्रे पवने वा सन्ध्यायां मिश्रगे वृष्टिः ।। ३०.०४ ।।

apasavye saṃgrāmaḥ savye senāsamāgamaḥ śānte / mṛgacakre pavane vā sandhyāyāṃ miśrage vṛṣṭiḥ // 30.04 //

दीप्तमृगाण्डजविरुता प्राक्सन्ध्या देशनाशं आख्याति । दक्षिणदिक्स्थैर्विरुता ग्रहणाय पुरस्य दीप्तास्यैः ।। ३०.०५ ।।

dīptamṛgāṇḍajavirutā prāksandhyā deśanāśaṃ ākhyāti / dakṣiṇadiksthairvirutā grahaṇāya purasya dīptāsyaiḥ // 30.05 //

गृहतरुतोरणमथने सपांशुलोष्टौत्करेऽनिले प्रबले । भैरवरावे रूक्षे खगपातिनि चाशुभा सन्ध्या ।। ३०.०६ ।।

gṛhatarutoraṇamathane sapāṃśuloṣṭautkare'nile prabale / bhairavarāve rūkṣe khagapātini cāśubhā sandhyā // 30.06 //

मन्दपवनावघट्टितचलितपलाशद्रुमा विपवना वा । मधुरस्वरशान्तविहङ्गमृगरुता पूजिता सन्ध्या ।। ३०.०७ ।।

mandapavanāvaghaṭṭitacalitapalāśadrumā vipavanā vā / madhurasvaraśāntavihaṅgamṛgarutā pūjitā sandhyā // 30.07 //

सन्ध्याकाले स्निग्धा दण्डतडित्मत्स्यपरिधिपरिवेषाः । सुरपतिचापाइरावतरविकिरणाश्चाशु वृष्टिकरः ।। ३०.०८ ।।

sandhyākāle snigdhā daṇḍataḍitmatsyaparidhipariveṣāḥ / surapaticāpāirāvataravikiraṇāścāśu vṛṣṭikaraḥ // 30.08 //

विच्छिन्नविषमविध्वस्तविकृतकुटिलापसव्यपरिवृत्ताः । तनुह्रस्वविकलकलुषाश्च विग्रहावृष्टिदाः किरणाः ।। ३०.०९ ।।

vicchinnaviṣamavidhvastavikṛtakuṭilāpasavyaparivṛttāḥ / tanuhrasvavikalakaluṣāśca vigrahāvṛṣṭidāḥ kiraṇāḥ // 30.09 //

उद्द्योतिनः प्रसन्ना ऋजवो दीर्घाः प्रदक्षिणावर्ताः । किरणाः शिवाय जगतो वितमस्के नभसि भानुमतः ।। ३०.१० ।।

uddyotinaḥ prasannā ṛjavo dīrghāḥ pradakṣiṇāvartāḥ / kiraṇāḥ śivāya jagato vitamaske nabhasi bhānumataḥ // 30.10 //

शुक्लाः करा दिनकृतो दिवऽदिमध्यान्तगामिनः स्निग्धाः । अव्युच्छिन्ना ऋजवो वृष्टिकरास्ते त्व् अमोघाख्याः ।। ३०.११ ।।

śuklāḥ karā dinakṛto diva'dimadhyāntagāminaḥ snigdhāḥ / avyucchinnā ṛjavo vṛṣṭikarāste tv amoghākhyāḥ // 30.11 //

कल्माषबभ्रुकपिला विचित्रमाञ्जिष्ठहरितशबलाभाः । त्रिदिवानुबन्धिनोऽवृष्टयेऽल्पभयदास्तु सप्ताहात् ।। ३०.१२ ।।

kalmāṣababhrukapilā vicitramāñjiṣṭhaharitaśabalābhāḥ / tridivānubandhino'vṛṣṭaye'lpabhayadāstu saptāhāt // 30.12 //

ताम्रा बलपतिमृत्युं पीतारुणसन्निभाश्च तद्व्यसनम् । हरिताः पशुसस्यबधं धूमसवर्णा गवां नाशम् ।। ३०.१३ ।।

tāmrā balapatimṛtyuṃ pītāruṇasannibhāśca tadvyasanam / haritāḥ paśusasyabadhaṃ dhūmasavarṇā gavāṃ nāśam // 30.13 //

माञ्जिष्टाभाः शस्त्राग्निसम्भ्रमं बभ्रवः पवनवृष्टिम् । भस्मसदृशास्त्ववृष्टिं तनुभावं शबलकल्माषाः ।। ३०.१४ ।।

māñjiṣṭābhāḥ śastrāgnisambhramaṃ babhravaḥ pavanavṛṣṭim / bhasmasadṛśāstvavṛṣṭiṃ tanubhāvaṃ śabalakalmāṣāḥ // 30.14 //

बन्धूकपुष्पाञ्जनचूर्णसन्निभं सान्ध्यं रजोऽभ्येति यदा दिवाकरम् । लोकास्तदा रोगशतैर्निपीड्यते शुक्लं रजो लोकविवृद्धिशान्तये ।। ३०.१५ ।।

bandhūkapuṣpāñjanacūrṇasannibhaṃ sāndhyaṃ rajo'bhyeti yadā divākaram / lokāstadā rogaśatairnipīḍyate śuklaṃ rajo lokavivṛddhiśāntaye // 30.15 //

रविकिरणजलदमरुतां सङ्घातो दण्डवत्स्थितो दण्डः । स विदिक्स्थितो नृपाणां अशुभो दिक्षु द्विजादीनाम् ।। ३०.१६ ।।

ravikiraṇajaladamarutāṃ saṅghāto daṇḍavatsthito daṇḍaḥ / sa vidiksthito nṛpāṇāṃ aśubho dikṣu dvijādīnām // 30.16 //

शस्त्रभयऽतङ्ककरो दृष्टः प्राङ्मध्यसन्धिषु दिनस्य । शुक्लाद्यो विप्रादीन्यदभिमुखस्तां निहन्ति दिशम् ।। ३०.१७ ।।

śastrabhaya'taṅkakaro dṛṣṭaḥ prāṅmadhyasandhiṣu dinasya / śuklādyo viprādīnyadabhimukhastāṃ nihanti diśam // 30.17 //

दधिसदृशाग्रो नीलो भानुच्छादी खमध्यगोऽभ्रतरुः । पीतच्छुरिताश्च घना घनमूला भूरिवृष्टिकराः ।। ३०.१८ ।।

dadhisadṛśāgro nīlo bhānucchādī khamadhyago'bhrataruḥ / pītacchuritāśca ghanā ghanamūlā bhūrivṛṣṭikarāḥ // 30.18 //

अनुलोमगेऽभ्रवृक्षे शमं गते यायिनो नृपस्य बधः । बालतरुप्रतिरूपिणि युवराजामात्ययोर्मृत्युः ।। ३०.१९ ।।

anulomage'bhravṛkṣe śamaṃ gate yāyino nṛpasya badhaḥ / bālatarupratirūpiṇi yuvarājāmātyayormṛtyuḥ // 30.19 //

कुवलयवैदूर्याम्बुजकिञ्जल्काभा प्रभञ्जनौन्मुक्ता । सन्ध्या करोति वृष्टिं रविकिरणौद्भासिता सद्यः ।। ३०.२० ।।

kuvalayavaidūryāmbujakiñjalkābhā prabhañjanaunmuktā / sandhyā karoti vṛṣṭiṃ ravikiraṇaudbhāsitā sadyaḥ // 30.20 //

अशुभऽकृतिघनगन्धर्वनगरनीहारधूमपांशुयुता । प्रावृषि करोत्यवग्रहं अन्यर्तौ शस्त्रकोपकरी ।। ३०.२१ ।।

aśubha'kṛtighanagandharvanagaranīhāradhūmapāṃśuyutā / prāvṛṣi karotyavagrahaṃ anyartau śastrakopakarī // 30.21 //

शिशिरादिषु वर्णाः शोणपीतसितचित्रपद्मरुधिरनिभाः । प्रकृतिभवाः सन्ध्यायां स्वर्तौ शस्ता विकृतिरन्या ।। ३०.२२ ।।

śiśirādiṣu varṇāḥ śoṇapītasitacitrapadmarudhiranibhāḥ / prakṛtibhavāḥ sandhyāyāṃ svartau śastā vikṛtiranyā // 30.22 //

आयुधभृन्नररूपं छिन्नाभ्रं परभयाय रविगामि । सितखपुरेऽर्कऽक्रान्ते पुरलाभो भेदने नाशः ।। ३०.२३ ।।

āyudhabhṛnnararūpaṃ chinnābhraṃ parabhayāya ravigāmi / sitakhapure'rka'krānte puralābho bhedane nāśaḥ // 30.23 //

सितसितान्तघनऽवरणं रवेर् भवति वृष्टिकरं यदि सव्यतः । यदि च वीरणगुल्मनिभैर्घनैर् दिवसभर्तुरदीप्तदिगुद्भवैः ।। ३०.२४ ।।

sitasitāntaghana'varaṇaṃ raver bhavati vṛṣṭikaraṃ yadi savyataḥ / yadi ca vīraṇagulmanibhairghanair divasabharturadīptadigudbhavaiḥ // 30.24 //

नृपविपत्तिकरः परिघः सितः क्षतजतुल्यवपुर्बलकोपकृत् । कनकरूपधरो बलवृद्धिदः सवितुरुद्गमकालसमुत्थितः ।। ३०.२५ ।।

nṛpavipattikaraḥ parighaḥ sitaḥ kṣatajatulyavapurbalakopakṛt / kanakarūpadharo balavṛddhidaḥ saviturudgamakālasamutthitaḥ // 30.25 //

उभयपार्श्वगतौ परिधी रवेः प्रचुरतोयकरौ वपुषान्वितौ । अथ समस्तककुप्परिचारिणः परिधयोऽस्ति कणोऽपि न वारिणः ।। ३०.२६ ।।

ubhayapārśvagatau paridhī raveḥ pracuratoyakarau vapuṣānvitau / atha samastakakupparicāriṇaḥ paridhayo'sti kaṇo'pi na vāriṇaḥ // 30.26 //

ध्वजऽतपत्रपर्वतद्विपाश्वरूपधारिणः । जयाय सन्ध्ययोर्घना रणाय रक्तसन्निभाः ।। ३०.२७ ।।

dhvaja'tapatraparvatadvipāśvarūpadhāriṇaḥ / jayāya sandhyayorghanā raṇāya raktasannibhāḥ // 30.27 //

पलालधूमसञ्चयस्थितौपमा बलाहकाः । बलान्यरूक्षमूर्तयो विवर्धयन्ति भूभृताम् ।। ३०.२८ ।।

palāladhūmasañcayasthitaupamā balāhakāḥ / balānyarūkṣamūrtayo vivardhayanti bhūbhṛtām // 30.28 //

विलम्बिनो द्रुमौपमाः खरारुणप्रकाशिनः । घनाः शिवाय सन्ध्ययोः पुरौपमाः शुभावहाः ।। ३०.२९ ।।

vilambino drumaupamāḥ kharāruṇaprakāśinaḥ / ghanāḥ śivāya sandhyayoḥ puraupamāḥ śubhāvahāḥ // 30.29 //

दीप्तविहङ्गशिवामृगघुष्टा दण्डरजःपरिघऽदियुता च । प्रत्यहं अर्कविकारयुता वा देशनरेशसुभिक्षबधाय ।। ३०.३० ।।

dīptavihaṅgaśivāmṛgaghuṣṭā daṇḍarajaḥparigha'diyutā ca / pratyahaṃ arkavikārayutā vā deśanareśasubhikṣabadhāya // 30.30 //

प्राची तत्क्षणं एव नक्तं अपरा सन्ध्या त्र्यहाद्वा फलं सप्ताहात्परिवेषरेणुपरिघाः कुर्वन्ति सद्यो न चेत् । तद्वत्सूर्यकरैन्द्रकार्मुकतडित्प्रत्यर्कमेघानिलास् तस्मिन्नेव दिनेऽष्टमेऽथ विहगाः सप्ताहपाका मृगाः ।। ३०.३१ ।।

prācī tatkṣaṇaṃ eva naktaṃ aparā sandhyā tryahādvā phalaṃ saptāhātpariveṣareṇuparighāḥ kurvanti sadyo na cet / tadvatsūryakaraindrakārmukataḍitpratyarkameghānilās tasminneva dine'ṣṭame'tha vihagāḥ saptāhapākā mṛgāḥ // 30.31 //

एकं दीप्त्या योजनं भाति सन्ध्या विद्युद्भासा षट्प्रकाशीकरोति । पञ्चाब्दानां गर्जितं याति शब्दो नास्तीयत्ता के चिद् उल्कानिपाते ।। ३०.३२ ।।

ekaṃ dīptyā yojanaṃ bhāti sandhyā vidyudbhāsā ṣaṭprakāśīkaroti / pañcābdānāṃ garjitaṃ yāti śabdo nāstīyattā ke cid ulkānipāte // 30.32 //

प्रत्यर्कसंज्ञः परिधिस्तु तस्य त्रियोजनाभः परिघस्य पञ्च । षट्पञ्चदृश्यं परिवेषचक्रं दशामरेशस्य धनुर्विभाति ।। ३०.३३ ।।

pratyarkasaṃjñaḥ paridhistu tasya triyojanābhaḥ parighasya pañca / ṣaṭpañcadṛśyaṃ pariveṣacakraṃ daśāmareśasya dhanurvibhāti // 30.33 //