32. 32. भूकम्पलक्षणाध्यायः

क्षितिकम्पं आहुरेके बृहदन्तर्जलनिवासिसत्त्वकृतम् । भूभारखिन्नदिग्गजविश्रामसमुद्भवं चान्ये ।। ३२.०१ ।।

kṣitikampaṃ āhureke bṛhadantarjalanivāsisattvakṛtam / bhūbhārakhinnadiggajaviśrāmasamudbhavaṃ cānye // 32.01 //

अनिलोऽनिलेन निहतः क्षितौ पतन्सस्वनं करोत्य्अन्ये । के चित्त्वदृष्टकारितं इदं अन्ये प्राहुराचार्याः ।। ३२.०२ ।।

anilo'nilena nihataḥ kṣitau patansasvanaṃ karotyanye / ke cittvadṛṣṭakāritaṃ idaṃ anye prāhurācāryāḥ // 32.02 //

गिरिभिः पुरा सपक्षैर्वसुधा प्रपतद्भिरुत्पद्भिश्च । आकम्पिता पितामहं आहामरसदसि सव्रीडम् ।। ३२.०३ ।।

giribhiḥ purā sapakṣairvasudhā prapatadbhirutpadbhiśca / ākampitā pitāmahaṃ āhāmarasadasi savrīḍam // 32.03 //

भगवन्नाम ममएतत्त्वया कृतं यदचलैति तन्न तथा । क्रियतेऽचलैश्चलद्भिः शक्ताहं नास्य खेदस्य ।। ३२.०४ ।।

bhagavannāma mamaetattvayā kṛtaṃ yadacalaiti tanna tathā / kriyate'calaiścaladbhiḥ śaktāhaṃ nāsya khedasya // 32.04 //

तस्याः सगद्गदगिरं किं चित्स्फुरिताधरं विनतं ईषत् । साश्रुविलोचनं आननं आलोक्य पितामहः प्राह ।। ३२.०५ ।।

tasyāḥ sagadgadagiraṃ kiṃ citsphuritādharaṃ vinataṃ īṣat / sāśruvilocanaṃ ānanaṃ ālokya pitāmahaḥ prāha // 32.05 //

मन्युं हरैन्द्र धात्र्याः क्षिप कुलिशं शैलपक्षभङ्गाय । शक्रः कृतं इत्युक्त्वा मा भैरिति वसुमतीं आह ।। ३२.०६ ।।

manyuṃ haraindra dhātryāḥ kṣipa kuliśaṃ śailapakṣabhaṅgāya / śakraḥ kṛtaṃ ityuktvā mā bhairiti vasumatīṃ āha // 32.06 //

किन्त्वनिलदहनसुरपतिवरुणाः सदसत्फलावबोधार्थम् । प्राग्द्वित्रिचतुर्भागेषु दिननिशोः कम्पयिष्यन्ति ।। ३२.०७ ।।

kintvaniladahanasurapativaruṇāḥ sadasatphalāvabodhārtham / prāgdvitricaturbhāgeṣu dinaniśoḥ kampayiṣyanti // 32.07 //

चत्वार्यार्यम्णाद्यान्यादित्यं मृगशिरोऽश्वयुक्चैति । मण्डलं एतद्वायव्यं अस्य रूपाणि सप्ताहात् ।। ३२.०८ ।।

catvāryāryamṇādyānyādityaṃ mṛgaśiro'śvayukcaiti / maṇḍalaṃ etadvāyavyaṃ asya rūpāṇi saptāhāt // 32.08 //

धूमऽकुलीकृतऽशे नभसि नभस्वान्रजः क्षिपन्भौमम् । विरुजन्द्रुमांश्च विचरति रविरपटुकरावभासी च ।। ३२.०९ ।।

dhūma'kulīkṛta'śe nabhasi nabhasvānrajaḥ kṣipanbhaumam / virujandrumāṃśca vicarati ravirapaṭukarāvabhāsī ca // 32.09 //

वायव्ये भूकम्पे सस्याम्बुवनाउषधीक्षयोऽभिहितः । श्वयथुश्वासौन्मादज्वरकासभवो वणिक्पीडा ।। ३२.१० ।।

vāyavye bhūkampe sasyāmbuvanāuṣadhīkṣayo'bhihitaḥ / śvayathuśvāsaunmādajvarakāsabhavo vaṇikpīḍā // 32.10 //

रूपऽयुधभृद्वैद्यास्त्रीकविगान्धर्वपण्यशिल्पिजनाः । पीड्यन्ते सौराष्ट्रककुरुमघधदशार्णमत्स्याश्च ।। ३२.११ ।।

rūpa'yudhabhṛdvaidyāstrīkavigāndharvapaṇyaśilpijanāḥ / pīḍyante saurāṣṭrakakurumaghadhadaśārṇamatsyāśca // 32.11 //

पुष्यऽग्नेयविशाखाभरणीपित्र्याजभाग्यसंज्ञानि । वर्गो हौतभुजोऽयं करोति रूपाण्यथएतानि ।। ३२.१२ ।।

puṣya'gneyaviśākhābharaṇīpitryājabhāgyasaṃjñāni / vargo hautabhujo'yaṃ karoti rūpāṇyathaetāni // 32.12 //

ताराउल्कापातऽवृतं आदीप्तं इवाम्बरं सदिग्दाहम् । विचरति मरुत्सहायः सप्तार्चिः सप्तदिवसान्तः ।। ३२.१३ ।।

tārāulkāpāta'vṛtaṃ ādīptaṃ ivāmbaraṃ sadigdāham / vicarati marutsahāyaḥ saptārciḥ saptadivasāntaḥ // 32.13 //

आग्नेयेऽम्बुदनाशः सलिलाशयसंक्षयो नृपतिवैरम् । दद्रूविचर्चिकाज्वरविसर्पिकाः पाण्डुरोगश्च ।। ३२.१४ ।।

āgneye'mbudanāśaḥ salilāśayasaṃkṣayo nṛpativairam / dadrūvicarcikājvaravisarpikāḥ pāṇḍurogaśca // 32.14 //

दीप्तौजसः प्रचण्डाः पीड्यन्ते चाश्मकाङ्गबाह्लीकाः । तङ्गणकलिङ्गवङ्गद्रविडाः शबरा अनेकविधाः ।। ३२.१५ ।।

dīptaujasaḥ pracaṇḍāḥ pīḍyante cāśmakāṅgabāhlīkāḥ / taṅgaṇakaliṅgavaṅgadraviḍāḥ śabarā anekavidhāḥ // 32.15 //

अभिजित्श्रवणधनिष्ठाप्राजापत्याइन्द्रवैश्वमैत्राणि । सुरपतिमण्डलं एतद्भवन्ति चाप्यस्य रूपाणि ।। ३२.१६ ।।

abhijitśravaṇadhaniṣṭhāprājāpatyāindravaiśvamaitrāṇi / surapatimaṇḍalaṃ etadbhavanti cāpyasya rūpāṇi // 32.16 //

चलिताचलवर्ष्माणो गम्भीरविराविणस्तडिद्वन्तः । गवलालिकुलाहिनिभा विसृजन्ति पयः पयोवाहाः ।। ३२.१७ ।।

calitācalavarṣmāṇo gambhīravirāviṇastaḍidvantaḥ / gavalālikulāhinibhā visṛjanti payaḥ payovāhāḥ // 32.17 //

ऐन्द्रं स्तुतकुलजातिख्यातावनिपालगणपविध्वंसि । अतिसारगलग्रहवदनरोगकृच्छर्दिकोपाय ।। ३२.१८ ।।

aindraṃ stutakulajātikhyātāvanipālagaṇapavidhvaṃsi / atisāragalagrahavadanarogakṛcchardikopāya // 32.18 //

काशियुगन्धरपौरवकिरातकीराभिसारहलमद्राः । अर्बुदसुराष्ट्रमालवपीडाकरं इष्टवृष्टिकरम् ।। ३२.१९ ।।

kāśiyugandharapauravakirātakīrābhisārahalamadrāḥ / arbudasurāṣṭramālavapīḍākaraṃ iṣṭavṛṣṭikaram // 32.19 //

पौष्णऽप्यऽर्द्राआश्लेषामूलाहिर्बुध्न्यवरुणदेवानि । मण्डलं एतद्वारुणं अस्यापि भवन्ति रूपाणि ।। ३२.२० ।।

pauṣṇa'pya'rdrāāśleṣāmūlāhirbudhnyavaruṇadevāni / maṇḍalaṃ etadvāruṇaṃ asyāpi bhavanti rūpāṇi // 32.20 //

नीलोत्पलालिभिन्नाञ्जनत्विषो मधुरराविणो बहुलाः । तडिदुद्भासितदेहा धाराङ्कुरवर्षिणो जलदाः ।। ३२.२१ ।।

nīlotpalālibhinnāñjanatviṣo madhurarāviṇo bahulāḥ / taḍidudbhāsitadehā dhārāṅkuravarṣiṇo jaladāḥ // 32.21 //

वारुणं अर्णवसरिदाश्रितघ्नं अतिवृष्टिदं विगतवैरम् । गोनर्दचेदिकुकुरान्किरातवैदेहकान्हन्ति ।। ३२.२२ ।।

vāruṇaṃ arṇavasaridāśritaghnaṃ ativṛṣṭidaṃ vigatavairam / gonardacedikukurānkirātavaidehakānhanti // 32.22 //

षड्भिर्मासैः कम्पो द्वाभ्यां पाकं च याति निर्घातः । अन्यानप्युत्पातान्जगुरन्ये मण्डलैरेतैः ।। ३२.२३ ।।

ṣaḍbhirmāsaiḥ kampo dvābhyāṃ pākaṃ ca yāti nirghātaḥ / anyānapyutpātānjaguranye maṇḍalairetaiḥ // 32.23 //

उल्का हरिश्चन्द्रपुरं रजश्च निर्घातभूकम्पककुप्प्रदाहाः । वातोऽतिचण्डो ग्रहणं रवीन्द्वोर्नक्षत्रतारागणवैकृतानि ।। ३२.२४ ।।

ulkā hariścandrapuraṃ rajaśca nirghātabhūkampakakuppradāhāḥ / vāto'ticaṇḍo grahaṇaṃ ravīndvornakṣatratārāgaṇavaikṛtāni // 32.24 //

व्यभ्रे वृष्टिर्वैकृतं वातवृष्टिर्धूमोऽनग्नेर्विस्फुलिङ्गार्चिषो वा । वन्यं सत्त्वं ग्राममध्ये विशेद्वा रात्रावैन्द्रं कार्मुकं दृश्यते वा ।। ३२.२५ ।।

vyabhre vṛṣṭirvaikṛtaṃ vātavṛṣṭirdhūmo'nagnervisphuliṅgārciṣo vā / vanyaṃ sattvaṃ grāmamadhye viśedvā rātrāvaindraṃ kārmukaṃ dṛśyate vā // 32.25 //

सन्ध्याविकाराः परिवेषखण्डा नद्यः प्रतीपा दिवि तूर्यनादाः । अन्यच्च यत्स्यात्प्रकृतेः प्रतीपं तन्मण्डलैरेव फलं निगाद्यम् ।।] ३२.२६ ।।

sandhyāvikārāḥ pariveṣakhaṇḍā nadyaḥ pratīpā divi tūryanādāḥ / anyacca yatsyātprakṛteḥ pratīpaṃ tanmaṇḍalaireva phalaṃ nigādyam //] 32.26 //

हन्त्यैन्द्रो वायव्यं वायुश्चाप्यैन्द्रं एवं अन्योन्यम् । वारुणहौतभुजावपि वेलानक्षत्रजाः कम्पाः ।। ३२.२४ ।।

hantyaindro vāyavyaṃ vāyuścāpyaindraṃ evaṃ anyonyam / vāruṇahautabhujāvapi velānakṣatrajāḥ kampāḥ // 32.24 //

प्रथितनरेश्वरमरणव्यसनान्याग्नेयवायुमण्डलयोः । क्षुद्भयमरकावृष्टिभिरुपताप्यन्ते जनाश्च अपि ।। ३२.२५ ।।

prathitanareśvaramaraṇavyasanānyāgneyavāyumaṇḍalayoḥ / kṣudbhayamarakāvṛṣṭibhirupatāpyante janāśca api // 32.25 //

वारुणपौरन्दरयोः सुभिक्षशिववृष्टिहार्दयो लोके । गावोऽतिभूरिपयसो निवृत्तवैराश्च भूपालाः ।। ३२.२६ ।।

vāruṇapaurandarayoḥ subhikṣaśivavṛṣṭihārdayo loke / gāvo'tibhūripayaso nivṛttavairāśca bhūpālāḥ // 32.26 //

पक्षैश्चतुर्भिरनिलस्त्रिभिरग्निर्देवराट्च सप्ताहात् । सद्यः फलति च वरुणो येषु न कालोऽद्भुतेषुउक्तः ।। ३२.२७ ।।

pakṣaiścaturbhiranilastribhiragnirdevarāṭca saptāhāt / sadyaḥ phalati ca varuṇo yeṣu na kālo'dbhuteṣuuktaḥ // 32.27 //

चलयति पवनः शतद्वयं शतं अनलो दशयोजनान्वितम् । सलिलपतिरशीतिसंयुतं कुलिशधरोऽभ्यधिकं च षष्टितः ।। ३२.२८ ।।

calayati pavanaḥ śatadvayaṃ śataṃ analo daśayojanānvitam / salilapatiraśītisaṃyutaṃ kuliśadharo'bhyadhikaṃ ca ṣaṣṭitaḥ // 32.28 //

त्रिचत्रुथसप्तमदिने मासे पक्षे तथा त्रिपक्षे चे । यदि भवति भूमिकम्पः प्रधाननृपनाशनो भवति ।। ३२.२९ ।।

tricatruthasaptamadine māse pakṣe tathā tripakṣe ce / yadi bhavati bhūmikampaḥ pradhānanṛpanāśano bhavati // 32.29 //