5. 5. राहुचाराध्यायः

अमृतऽस्वादविशेषाच्च्छिन्नं अपि शिरः किलासुरस्यैदम् । प्राणैरपरित्यक्तं ग्रहतां यातं वदन्त्येके ।। ५.०१ ।।

amṛta'svādaviśeṣāccchinnaṃ api śiraḥ kilāsurasyaidam / prāṇairaparityaktaṃ grahatāṃ yātaṃ vadantyeke // 5.01 //

इन्दुअर्कमण्डलऽकृतिरसितत्वात्किल न दृश्यते गगने । अन्यत्र पर्वकालाद्वरप्रदानात्कमलयोनेः ।। ५.०२ ।।

induarkamaṇḍala'kṛtirasitatvātkila na dṛśyate gagane / anyatra parvakālādvarapradānātkamalayoneḥ // 5.02 //

मुखपुच्छविभक्ताङ्गं भुजङ्गं आकारं उपदिशन्त्यन्ये । कथयन्त्यमूर्तं अपरे तमोमयं सैंहिकेयऽख्याख्यम् ।। ५.०३ ।।

mukhapucchavibhaktāṅgaṃ bhujaṅgaṃ ākāraṃ upadiśantyanye / kathayantyamūrtaṃ apare tamomayaṃ saiṃhikeya'khyākhyam // 5.03 //

यदि मूर्तो भविचारी शिरोऽथ वा भवति मण्डली राहुः । भगणार्धेनअन्तरितौ गृह्णाति कथं नियतचारः ।। ५.०४ ।।

yadi mūrto bhavicārī śiro'tha vā bhavati maṇḍalī rāhuḥ / bhagaṇārdhenaantaritau gṛhṇāti kathaṃ niyatacāraḥ // 5.04 //

अनियतचारः खलु चेदुपलब्धिः संख्यया कथं तस्य । पुच्छऽननाभिधानोऽन्तरेण कस्मान्न गृह्णाति ।। ५.०५ ।।

aniyatacāraḥ khalu cedupalabdhiḥ saṃkhyayā kathaṃ tasya / puccha'nanābhidhāno'ntareṇa kasmānna gṛhṇāti // 5.05 //

अथ तु भुजगेन्द्ररूपः पुच्छेन मुखेन वा स गृह्णाति । मुखपुच्छान्तरसंस्थं स्थगयति कस्मान्न भगणार्धम् ।। ५.०६ ।।

atha tu bhujagendrarūpaḥ pucchena mukhena vā sa gṛhṇāti / mukhapucchāntarasaṃsthaṃ sthagayati kasmānna bhagaṇārdham // 5.06 //

राहुद्वयं यदि स्याद्ग्रस्तेऽस्तमितेऽथ वाउदिते चन्द्रे । तत्समगतिनान्येन ग्रस्तः सूर्योऽपि दृश्यते ।। ५.०७ ।।

rāhudvayaṃ yadi syādgraste'stamite'tha vāudite candre / tatsamagatinānyena grastaḥ sūryo'pi dṛśyate // 5.07 //

भूच्छायां स्वग्रहणे भास्करं अर्कग्रहे प्रविशतिइन्दुः । प्रग्रहणं अतः पश्चान्नैन्दोर्भानोश्च पूर्वार्धात् ।। ५.०८ ।।

bhūcchāyāṃ svagrahaṇe bhāskaraṃ arkagrahe praviśatiinduḥ / pragrahaṇaṃ ataḥ paścānnaindorbhānośca pūrvārdhāt // 5.08 //

वृक्षस्य स्वच्छाया यथाएकपार्श्वे भवति दीर्घचया । निशि निशि तद्वद्भूमेरावरणवशाद्दिनेशस्य ।। ५.०९ ।।

vṛkṣasya svacchāyā yathāekapārśve bhavati dīrghacayā / niśi niśi tadvadbhūmerāvaraṇavaśāddineśasya // 5.09 //

सूर्यात्सप्तमराशौ यदि चौदग्दक्षिणेन नातिगतः । चन्द्रः पूर्वाभिमुखश्छायां और्वीं तदा विशति ।। ५.१० ।।

sūryātsaptamarāśau yadi caudagdakṣiṇena nātigataḥ / candraḥ pūrvābhimukhaśchāyāṃ aurvīṃ tadā viśati // 5.10 //

चन्द्रोऽधःस्थः स्थगयति रविं अम्बुदवत्समागतः पश्चात् । प्रतिदेशं अतश्चित्रं दृष्टिवशाद्भास्करग्रहणम् ।। ५.११ ।।

candro'dhaḥsthaḥ sthagayati raviṃ ambudavatsamāgataḥ paścāt / pratideśaṃ ataścitraṃ dṛṣṭivaśādbhāskaragrahaṇam // 5.11 //

आवरणं महदिन्दोः कुण्ठविषाणस्ततोऽर्धसंच्छन्नः । स्वल्पं रवेर्यतोऽतस्तीक्ष्णविषाणो रविर्भवति ।। ५.१२ ।।

āvaraṇaṃ mahadindoḥ kuṇṭhaviṣāṇastato'rdhasaṃcchannaḥ / svalpaṃ raveryato'tastīkṣṇaviṣāṇo ravirbhavati // 5.12 //

एवं उपरागकारणं उक्तं इदं दिव्यदृग्भिराचार्यैः । राहुरकारणं अस्मिन्नित्युक्तः शास्त्रसद्भावः ।। ५.१३ ।।

evaṃ uparāgakāraṇaṃ uktaṃ idaṃ divyadṛgbhirācāryaiḥ / rāhurakāraṇaṃ asminnityuktaḥ śāstrasadbhāvaḥ // 5.13 //

योऽसौअसुरो राहुस्तस्य वरो ब्रह्मणाऽयं आज्ञप्तः । आप्यायनं उपरागे दत्तहुतांशेन ते भविता ।। ५.१४ ।।

yo'sauasuro rāhustasya varo brahmaṇā'yaṃ ājñaptaḥ / āpyāyanaṃ uparāge dattahutāṃśena te bhavitā // 5.14 //

तस्मिन्काले सान्निध्यं अस्य तेनौपचर्यते राहुः । याम्योत्तरा शशिगतिर्गणितेऽप्युपचर्यते तेन ।। ५.१५ ।।

tasminkāle sānnidhyaṃ asya tenaupacaryate rāhuḥ / yāmyottarā śaśigatirgaṇite'pyupacaryate tena // 5.15 //

न कथं चिदपि निमित्तैर्ग्रहणं विज्ञायते निमित्तानि । अन्यस्मिन्नपि काले भवन्त्यथौत्पातरूपाणि ।। ५.१६ ।।

na kathaṃ cidapi nimittairgrahaṇaṃ vijñāyate nimittāni / anyasminnapi kāle bhavantyathautpātarūpāṇi // 5.16 //

पञ्चग्रहसंयोगान्न किल ग्रहणस्य सम्भवो भवति । तैलं च जलेऽष्टम्यां न विचिन्त्यं इदं विपश्चिद्भिः ।। ५.१७ ।।

pañcagrahasaṃyogānna kila grahaṇasya sambhavo bhavati / tailaṃ ca jale'ṣṭamyāṃ na vicintyaṃ idaṃ vipaścidbhiḥ // 5.17 //

अवनत्याऽर्के ग्रासो दिग्ज्ञेया वलनयावनत्या च । तिथ्यवसानाद्वेला करणे कथितानि तानि मया ।। ५.१८ ।।

avanatyā'rke grāso digjñeyā valanayāvanatyā ca / tithyavasānādvelā karaṇe kathitāni tāni mayā // 5.18 //

षण्मासौत्तरवृद्ध्या पर्वेशाः सप्त देवताः क्रमशः । ब्रह्मशशिइन्द्रकुबेरा वरुणाग्नियमाश्च विज्ञेयाः ।। ५.१९ ।।

ṣaṇmāsauttaravṛddhyā parveśāḥ sapta devatāḥ kramaśaḥ / brahmaśaśiindrakuberā varuṇāgniyamāśca vijñeyāḥ // 5.19 //

ब्राह्मे द्विजपशुवृद्धिः क्षेमऽरोग्याणि सस्यसम्पत्च । तद्वत्सौम्ये तस्मिन्पीडा विदुषां अवृष्टिश्च ।। ५.२० ।।

brāhme dvijapaśuvṛddhiḥ kṣema'rogyāṇi sasyasampatca / tadvatsaumye tasminpīḍā viduṣāṃ avṛṣṭiśca // 5.20 //

ऐन्द्रे भूपविरोधः शारदसस्यक्षयो न च क्षेमम् । कौबेरेऽर्थपतीनां अर्थविनाशः सुभिक्षं च ।। ५.२१ ।।

aindre bhūpavirodhaḥ śāradasasyakṣayo na ca kṣemam / kaubere'rthapatīnāṃ arthavināśaḥ subhikṣaṃ ca // 5.21 //

वारुणं अवनीशाशुभं अन्येषां क्षेमसस्यवृद्धिकरम् । आग्नेयं मित्रऽख्यं सस्यऽरोग्याभयाम्बुकरम् ।। ५.२२ ।।

vāruṇaṃ avanīśāśubhaṃ anyeṣāṃ kṣemasasyavṛddhikaram / āgneyaṃ mitra'khyaṃ sasya'rogyābhayāmbukaram // 5.22 //

याम्यं करोत्यवृष्टिं दुर्भिक्षं संक्षयं च सस्यानाम् । यदतः परं तदशुभं क्षुत्मारावृष्टिदं पर्व ।। ५.२३ ।।

yāmyaṃ karotyavṛṣṭiṃ durbhikṣaṃ saṃkṣayaṃ ca sasyānām / yadataḥ paraṃ tadaśubhaṃ kṣutmārāvṛṣṭidaṃ parva // 5.23 //

वेलाहीने पर्वणि गर्भविपत्तिश्च शस्त्रकोपश्च । अतिवेले कुसुमफलक्षयो भयं सस्यनाशश्च ।। ५.२४ ।।

velāhīne parvaṇi garbhavipattiśca śastrakopaśca / ativele kusumaphalakṣayo bhayaṃ sasyanāśaśca // 5.24 //

हीनातिरिक्तकाले फलं उक्तं पूर्वशास्त्रदृष्टत्वात् । स्फुटगणितविदः कालः कथञ् चिदपि नान्यथा भवति ।। ५.२५ ।।

hīnātiriktakāle phalaṃ uktaṃ pūrvaśāstradṛṣṭatvāt / sphuṭagaṇitavidaḥ kālaḥ kathañ cidapi nānyathā bhavati // 5.25 //

यद्येकस्मिन्मासे ग्रहणं रविसोमयोस्तदा क्षितिपाः । स्वबलक्षोभैः संक्षयं आयान्त्यतिशस्त्रकोपश्च ।। ५.२६ ।।

yadyekasminmāse grahaṇaṃ ravisomayostadā kṣitipāḥ / svabalakṣobhaiḥ saṃkṣayaṃ āyāntyatiśastrakopaśca // 5.26 //

ग्रस्तावुदितास्तमितौ शारदधान्यावनीश्वरक्षयदौ । सर्वग्रस्तौ दुर्भिक्षमरकदौ पापसन्दृष्टौ ।। ५.२७ ।।

grastāvuditāstamitau śāradadhānyāvanīśvarakṣayadau / sarvagrastau durbhikṣamarakadau pāpasandṛṣṭau // 5.27 //

अर्धौदितौपरक्तो नैकृतिकान्हन्ति सर्वयज्ञांश्च । अग्न्युपजीविगुणाधिकविप्रऽश्रमिणो युगेऽभ्युदितः ।। ५.२८ ।।

ardhauditauparakto naikṛtikānhanti sarvayajñāṃśca / agnyupajīviguṇādhikavipra'śramiṇo yuge'bhyuditaḥ // 5.28 //

कर्षकपाखण्डिवणिक्क्षत्रियबलनायकान्द्वितीयांशे । कारुकशूद्रम्लेच्छान्खतृतीयाम्शे समन्त्रिजनान् ।। ५.२९ ।।

karṣakapākhaṇḍivaṇikkṣatriyabalanāyakāndvitīyāṃśe / kārukaśūdramlecchānkhatṛtīyāmśe samantrijanān // 5.29 //

मध्याह्ने नरपतिमध्यदेशहा शोभनश्च धान्यार्घः । तृणभुगमात्यान्तःपुरवैश्यघ्नः पञ्चमे खांशे । ५.३० ।।

madhyāhne narapatimadhyadeśahā śobhanaśca dhānyārghaḥ / tṛṇabhugamātyāntaḥpuravaiśyaghnaḥ pañcame khāṃśe / 5.30 //

स्त्रीशूद्रान्षष्ठेऽंशे दस्युप्रत्यन्तहास्तमयकाले । यस्मिन्खांशे मोक्षस्तत्प्रोक्तानां शिवं भवति ।। ५.३१ ।।

strīśūdrānṣaṣṭhe'ṃśe dasyupratyantahāstamayakāle / yasminkhāṃśe mokṣastatproktānāṃ śivaṃ bhavati // 5.31 //

द्विजनृपतीनुदगयने विट्शूद्रान्दक्षिणायने हन्ति । राहुरुदगादिदृष्टः प्रदक्षिणं हन्ति विप्रऽदीन् ।। ५.३२ ।।

dvijanṛpatīnudagayane viṭśūdrāndakṣiṇāyane hanti / rāhurudagādidṛṣṭaḥ pradakṣiṇaṃ hanti vipra'dīn // 5.32 //

म्लेच्छान्विदिक्स्थितो यायिनश्च हन्याद्धुताशसक्तांश्च । सलिलचरदन्तिघाती याम्येनौदग्गवां अशुभः ।। ५.३३ ।।

mlecchānvidiksthito yāyinaśca hanyāddhutāśasaktāṃśca / salilacaradantighātī yāmyenaudaggavāṃ aśubhaḥ // 5.33 //

पूर्वेण सलिलपूर्णां करोति वसुधां समागतो दैत्यः । पश्चात्कर्षकसेवकबीजविनाशाय निर्दिष्टः ।। ५.३४ ।।

pūrveṇa salilapūrṇāṃ karoti vasudhāṃ samāgato daityaḥ / paścātkarṣakasevakabījavināśāya nirdiṣṭaḥ // 5.34 //

पाञ्चालकलिङ्गशूरसेनाः काम्बोजौड्रकिरातशस्त्रवार्त्ताः । जीवन्ति च ये हुताशवृत्त्या ते पीडां उपयान्ति मेषसंस्थे ।। ५.३५ ।।

pāñcālakaliṅgaśūrasenāḥ kāmbojauḍrakirātaśastravārttāḥ / jīvanti ca ye hutāśavṛttyā te pīḍāṃ upayānti meṣasaṃsthe // 5.35 //

गोपाः पशवोऽथ गोमिनो मनुजा ये च महत्त्वं आगताः । पीडां उपयान्ति भास्करे ग्रस्ते शीतकरेऽथ वा वृषे ।। ५.३६ ।।

gopāḥ paśavo'tha gomino manujā ye ca mahattvaṃ āgatāḥ / pīḍāṃ upayānti bhāskare graste śītakare'tha vā vṛṣe // 5.36 //

मिथुने प्रवराङ्गना नृपा नृपमात्रा बलिनः कलाविदः । यमुनातटजाः सबाह्लिका मत्स्याः सुह्मजनैः समन्विताः ।। ५.३७ ।।

mithune pravarāṅganā nṛpā nṛpamātrā balinaḥ kalāvidaḥ / yamunātaṭajāḥ sabāhlikā matsyāḥ suhmajanaiḥ samanvitāḥ // 5.37 //

आभीरान्शबरान्सपह्लवान्मल्लान्मत्स्यकुरूञ् छकानपि । पाञ्चालान्विकलांश्च पीडयत्यन्नं चापि निहन्ति कर्कटे ।। ५.३८ ।।

ābhīrānśabarānsapahlavānmallānmatsyakurūñ chakānapi / pāñcālānvikalāṃśca pīḍayatyannaṃ cāpi nihanti karkaṭe // 5.38 //

सिंहे पुलिन्दगणमेकलसत्त्वयुक्तान्राजौपमान्नरपतीन्वनगोचरांश्च । षष्ठे तु सस्यकविलेखकगेयसक्तान्हन्त्यश्मकत्रिपुरशालियुतांश्च देशान् ।। ५.३९ ।।

siṃhe pulindagaṇamekalasattvayuktānrājaupamānnarapatīnvanagocarāṃśca / ṣaṣṭhe tu sasyakavilekhakageyasaktānhantyaśmakatripuraśāliyutāṃśca deśān // 5.39 //

तुलाधरेऽवन्त्यपरान्त्यसाधून्वणिग्दशार्णान्मरुकच्छपांश् च । अलिन्यथौदुम्बरमद्रचोलान्द्रुमान्सयौधेयविषऽयुधीयान् ।। ५.४० ।।

tulādhare'vantyaparāntyasādhūnvaṇigdaśārṇānmarukacchapāṃś ca / alinyathaudumbaramadracolāndrumānsayaudheyaviṣa'yudhīyān // 5.40 //

धन्विन्यमात्यवरवाजिविदेहमल्लान्पाञ्चालवैद्यवणिजो विषमऽयुधज्ञान् । हन्यान्मृगे तु झषमन्त्रिकुलानि नीचान्मन्त्राउषधीषु कुशलान्स्थविरऽयुधीयान् ।। ५.४१ ।।

dhanvinyamātyavaravājividehamallānpāñcālavaidyavaṇijo viṣama'yudhajñān / hanyānmṛge tu jhaṣamantrikulāni nīcānmantrāuṣadhīṣu kuśalānsthavira'yudhīyān // 5.41 //

कुम्भेऽन्तर्गिरिजान्सपश्चिमजनान्भारौद्वहांस्तस्करानाभीरान्दरदऽर्यसिंहपुरकान्हन्यात्तथा बर्बरान् ।(छेच्केद्) मीने सागरकूलसागरजलद्रव्याणि वन्यान् जनान्प्राज्ञान्वार्युपजीविनश्च भफलं कूर्मौपदेशाद्वदेत् ।। ५.४२ ।।

kumbhe'ntargirijānsapaścimajanānbhāraudvahāṃstaskarānābhīrāndarada'ryasiṃhapurakānhanyāttathā barbarān /(checked) mīne sāgarakūlasāgarajaladravyāṇi vanyān janānprājñānvāryupajīvinaśca bhaphalaṃ kūrmaupadeśādvadet // 5.42 //

सव्यापसव्यलेहग्रसननिरोधावमर्दनऽरोहाः । आघ्रातं मध्यतमस्तमोऽन्त्य इति ते दश ग्रासाः ।। ५.४३ ।।

savyāpasavyalehagrasananirodhāvamardana'rohāḥ / āghrātaṃ madhyatamastamo'ntya iti te daśa grāsāḥ // 5.43 //

सव्यगते तमसि जगज्जलप्लुतं भवति मुदितं अभयं च । अपसव्ये नरपतितस्करावमर्दैः प्रजानाशः ।। ५.४४ ।।

savyagate tamasi jagajjalaplutaṃ bhavati muditaṃ abhayaṃ ca / apasavye narapatitaskarāvamardaiḥ prajānāśaḥ // 5.44 //

जिह्वौपलेढि परितस्तिमिरनुदो मण्डलं यदि स लेहः । प्रमुदितसमस्तभूता प्रभूततोया च तत्र मही ।। ५.४५ ।।

jihvaupaleḍhi paritastimiranudo maṇḍalaṃ yadi sa lehaḥ / pramuditasamastabhūtā prabhūtatoyā ca tatra mahī // 5.45 //

ग्रसनं इति यदा त्र्यंशः पादो वा गृह्यतेऽथ वाप्यर्धम् । स्फीतनृपवित्तहानिः पीडा च स्फीतदेशानाम् ।। ५.४६ ।।

grasanaṃ iti yadā tryaṃśaḥ pādo vā gṛhyate'tha vāpyardham / sphītanṛpavittahāniḥ pīḍā ca sphītadeśānām // 5.46 //

पर्यन्तेषु गृहीत्वा मध्ये पिण्डीकृतं तमस्तिष्ठेत् । स निरोधो विज्ञेयः प्रमोदकृत्सर्वभूतानाम् ।। ५.४७ ।।

paryanteṣu gṛhītvā madhye piṇḍīkṛtaṃ tamastiṣṭhet / sa nirodho vijñeyaḥ pramodakṛtsarvabhūtānām // 5.47 //

अवमर्दनं इति निःशेषं एव सञ्छाद्य यदि चिरं तिष्ठेत् । हन्यात्प्रधानभूपान्प्रधानदेशांश् च तिमिरमयः ।। ५.४८ ।।

avamardanaṃ iti niḥśeṣaṃ eva sañchādya yadi ciraṃ tiṣṭhet / hanyātpradhānabhūpānpradhānadeśāṃś ca timiramayaḥ // 5.48 //

वृत्ते ग्रहे यदि तमस्तत्क्षणं आवृत्य दृश्यते भूयः । आरोहणं इत्यन्योन्यमर्दनैर्भयकरं राज्ञाम् ।। ५.४९ ।।

vṛtte grahe yadi tamastatkṣaṇaṃ āvṛtya dṛśyate bhūyaḥ / ārohaṇaṃ ityanyonyamardanairbhayakaraṃ rājñām // 5.49 //

दर्पण इवएकदेशे सबाष्पनिःश्वासमारुतौपहतः । दृश्येतऽघ्रातं तत्सुवृष्टिवृद्ध्यावहं जगतः ।। ५.५० ।।

darpaṇa ivaekadeśe sabāṣpaniḥśvāsamārutaupahataḥ / dṛśyeta'ghrātaṃ tatsuvṛṣṭivṛddhyāvahaṃ jagataḥ // 5.50 //

मध्ये तमः प्रविष्टं वितमस्कं मण्डलं च यदि परितः तन्मध्यदेशनाशं करोति कुक्ष्यामयभयं च ।। ५.५१ ।।

madhye tamaḥ praviṣṭaṃ vitamaskaṃ maṇḍalaṃ ca yadi paritaḥ tanmadhyadeśanāśaṃ karoti kukṣyāmayabhayaṃ ca // 5.51 //

पर्यन्तेषुअतिबहुलं स्वल्पं मध्ये तमस्तमोन्त्यऽख्ये । सस्यानां ईतिभयं भयं अस्मिंस्तस्कराणां च ।। ५.५२ ।।

paryanteṣuatibahulaṃ svalpaṃ madhye tamastamontya'khye / sasyānāṃ ītibhayaṃ bhayaṃ asmiṃstaskarāṇāṃ ca // 5.52 //

श्वेते क्षेमसुभिक्षं ब्राह्मणपीडां च निर्दिशेद्राहौ । अग्निभयं अनलवर्णे पीडा च हुताशवृत्तीनाम् ।। ५.५३ ।।

śvete kṣemasubhikṣaṃ brāhmaṇapīḍāṃ ca nirdiśedrāhau / agnibhayaṃ analavarṇe pīḍā ca hutāśavṛttīnām // 5.53 //

हरिते रोगउल्बणता सस्यानां ईतिभिश्च विध्वंसः । कपिले शीघ्रगसत्त्वम्लेच्छध्वंसोऽथ दुर्भिक्षम् ।। ५.५४ ।।

harite rogaulbaṇatā sasyānāṃ ītibhiśca vidhvaṃsaḥ / kapile śīghragasattvamlecchadhvaṃso'tha durbhikṣam // 5.54 //

अरुणकिरणानुरूपे दुर्भिक्षावृष्टयो विहगपीडा । आधूम्रे क्षेमसुभिक्षं आदिशेत्मन्दवृष्टिं च ।। ५.५५ ।।

aruṇakiraṇānurūpe durbhikṣāvṛṣṭayo vihagapīḍā / ādhūmre kṣemasubhikṣaṃ ādiśetmandavṛṣṭiṃ ca // 5.55 //

कापोतारुणकपिलश्यावाभे क्षुद्भयं विनिर्देश्यम् । कापोतः शूद्राणां व्याधिकरः कृष्णवर्णश्च ।। ५.५६ ।।

kāpotāruṇakapilaśyāvābhe kṣudbhayaṃ vinirdeśyam / kāpotaḥ śūdrāṇāṃ vyādhikaraḥ kṛṣṇavarṇaśca // 5.56 //

विमलकमणिपीतऽभो वैश्यध्वंसी भवेत्सुभिक्षाय । सार्चिष्मत्यग्निभयं गैरिकरूपे तु युद्धानि ।। ५.५७ ।।

vimalakamaṇipīta'bho vaiśyadhvaṃsī bhavetsubhikṣāya / sārciṣmatyagnibhayaṃ gairikarūpe tu yuddhāni // 5.57 //

दूर्वाकाण्डश्यामे हारिद्रे वापि निर्दिशेत्मरकम् । अशनिभयसम्प्रदायी पाटलकुसुमौपमो राहुः ।। ५.५८ ।।

dūrvākāṇḍaśyāme hāridre vāpi nirdiśetmarakam / aśanibhayasampradāyī pāṭalakusumaupamo rāhuḥ // 5.58 //

पांशुविलोहितरूपः क्षत्रध्वंसाय भवति वृष्टेश्च । बालरविकमलसुरचापरूपभृत्शस्त्रकोपाय ।। ५.५९ ।।

pāṃśuvilohitarūpaḥ kṣatradhvaṃsāya bhavati vṛṣṭeśca / bālaravikamalasuracāparūpabhṛtśastrakopāya // 5.59 //

पश्यन्ग्रस्तं सौम्यो घृतमधुतैलक्षयाय राज्णां च । भौमः समरविमर्दं शिखिकोपं तस्करभयं च ।। ५.६० ।।

paśyangrastaṃ saumyo ghṛtamadhutailakṣayāya rājṇāṃ ca / bhaumaḥ samaravimardaṃ śikhikopaṃ taskarabhayaṃ ca // 5.60 //

शुक्रः सस्यविमर्दं नानाक्लेशांश्च जनयति धरित्र्याम् । रविजः करोत्यवृष्टिं दुर्भिक्षं तस्करभयं च ।। ५.६१ ।।

śukraḥ sasyavimardaṃ nānākleśāṃśca janayati dharitryām / ravijaḥ karotyavṛṣṭiṃ durbhikṣaṃ taskarabhayaṃ ca // 5.61 //

यदशुभं अवलोकनाभिरुक्तं ग्रहजनितं ग्रहणे प्रमोक्षणे वा । सुरपतिगुरुणावलोकिते तत्शमं उपयाति जलैरिवाग्निरिद्धः ।। ५.६२ ।।

yadaśubhaṃ avalokanābhiruktaṃ grahajanitaṃ grahaṇe pramokṣaṇe vā / surapatiguruṇāvalokite tatśamaṃ upayāti jalairivāgniriddhaḥ // 5.62 //

ग्रस्ते क्रमान्निमित्तैः पुनर्ग्रहो मासषट्कपरिवृद्ध्या । पवनौल्कापातरजः क्षितिकम्पतमोअशनिनिपातैः ।। ५.६३ ।।

graste kramānnimittaiḥ punargraho māsaṣaṭkaparivṛddhyā / pavanaulkāpātarajaḥ kṣitikampatamoaśaninipātaiḥ // 5.63 //

आवन्तिका जनपदाः कावेरीनर्मदातटऽश्रयिणः । दृप्ताश्च मनुजपतयः पीड्यन्ते क्षितिसुते ग्रस्ते ।। ५.६४ ।।

āvantikā janapadāḥ kāverīnarmadātaṭa'śrayiṇaḥ / dṛptāśca manujapatayaḥ pīḍyante kṣitisute graste // 5.64 //

अन्तर्वेदीं सरयूं नेपालं पूर्वसागरं शोणम् । स्त्रीनृपयोधकुमारान्सह विद्वद्भिर्बुधो हन्ति ।। ५.६५ ।।

antarvedīṃ sarayūṃ nepālaṃ pūrvasāgaraṃ śoṇam / strīnṛpayodhakumārānsaha vidvadbhirbudho hanti // 5.65 //

ग्रहणौपगते जीवे विद्वन्नृपमन्त्रिगजहयध्वंसः । सिन्धुतटवासिनां अप्युदग्दिशं संश्रितानां च ।। ५.६६ ।।

grahaṇaupagate jīve vidvannṛpamantrigajahayadhvaṃsaḥ / sindhutaṭavāsināṃ apyudagdiśaṃ saṃśritānāṃ ca // 5.66 //

भृगुतनये राहुगते दाशेरककैकयाः सयौधेयाः । आर्यावर्त्ताः शिबयः स्त्रीसचिवगणाश्च पीड्यन्ते ।। ५.६७ ।।

bhṛgutanaye rāhugate dāśerakakaikayāḥ sayaudheyāḥ / āryāvarttāḥ śibayaḥ strīsacivagaṇāśca pīḍyante // 5.67 //

सौरे मरुभवपुष्करसौराष्ट्रिकधातवोऽर्बुदान्त्यजनाः । गोमन्तपारियात्रऽश्रिताश् च नाशं व्रजन्त्याशु ।। ५.६८ ।।

saure marubhavapuṣkarasaurāṣṭrikadhātavo'rbudāntyajanāḥ / gomantapāriyātra'śritāś ca nāśaṃ vrajantyāśu // 5.68 //

कार्त्तिक्यां अनलौपजीविमगधान्प्राच्याधिपान्कोशलान् कल्माषानथ शूरसेनसहितान्काशीश्च सन्तापयेत् । हन्याद् आशु कलिङ्गदेशनृपतिं सामात्यभृत्यं तमो दृष्टं क्षत्रियतापदं जनयति क्षेमं सुभिक्षान्वितम् ।। ५.६९ ।।

kārttikyāṃ analaupajīvimagadhānprācyādhipānkośalān kalmāṣānatha śūrasenasahitānkāśīśca santāpayet / hanyād āśu kaliṅgadeśanṛpatiṃ sāmātyabhṛtyaṃ tamo dṛṣṭaṃ kṣatriyatāpadaṃ janayati kṣemaṃ subhikṣānvitam // 5.69 //

काश्मीरकान्कौशलकान्सपुण्ड्रान्मृगांश्च हन्यादपरान्तकांश्च । ये सोमपास्तांश्च निहन्त्य्सौम्ये सुवृष्टिकृत्क्षेमसुभिक्षकृत्च ।। ५.७० ।।

kāśmīrakānkauśalakānsapuṇḍrānmṛgāṃśca hanyādaparāntakāṃśca / ye somapāstāṃśca nihantysaumye suvṛṣṭikṛtkṣemasubhikṣakṛtca // 5.70 //

पौषे द्विजक्षत्रजनौपरोधः ससैन्धवऽख्याः कुकुरा विदेहाः । ध्वंसं व्रजन्त्यत्र च मन्दवृष्टिं भयं च विन्द्यादसुभिक्षयुतम् ।। ५.७१ ।।

pauṣe dvijakṣatrajanauparodhaḥ sasaindhava'khyāḥ kukurā videhāḥ / dhvaṃsaṃ vrajantyatra ca mandavṛṣṭiṃ bhayaṃ ca vindyādasubhikṣayutam // 5.71 //

माघे तु मातृपितृभक्तवसिष्ठगोत्रान् स्वाध्यायधर्मनिरतान्करिणस्तुरङ्गान् । वङ्गाङ्गकाशिमनुजांश्च दुनोति राहुर् वृष्टिं च कर्षकजनअभिमतां करोति ।। ५.७२ ।।

māghe tu mātṛpitṛbhaktavasiṣṭhagotrān svādhyāyadharmaniratānkariṇasturaṅgān / vaṅgāṅgakāśimanujāṃśca dunoti rāhur vṛṣṭiṃ ca karṣakajanaabhimatāṃ karoti // 5.72 //

पीडाकरं फाल्गुनमासि पर्व वङ्गाश्मकावन्तिकमेकलानाम् । नृत्यज्ञसस्यप्रवराङ्गनानां धनुष्करक्षत्रतपस्विनां च ।। ५.७३ ।।

pīḍākaraṃ phālgunamāsi parva vaṅgāśmakāvantikamekalānām / nṛtyajñasasyapravarāṅganānāṃ dhanuṣkarakṣatratapasvināṃ ca // 5.73 //

चैत्र्यां तु चित्रकरलेखगेयसक्तान् रूपोपजीविनिगमज्ञहिरण्यपण्यान् । पौण्ड्राउड्रकैकयजनानथ चाश्मकांश्च तापः स्पृशत्यमरपोऽत्र विचित्रवर्षी ।। ५.७४ ।।

caitryāṃ tu citrakaralekhageyasaktān rūpopajīvinigamajñahiraṇyapaṇyān / pauṇḍrāuḍrakaikayajanānatha cāśmakāṃśca tāpaḥ spṛśatyamarapo'tra vicitravarṣī // 5.74 //

वैशाखमासे ग्रहणे विनाशं आयान्ति कर्पासतिलाः समुद्गाः । इक्ष्वाकुयौधेयशकाः कलिङ्गाः सोपप्लवाः किन्तु सुभिक्षं अस्मिन् ।। ५.७५ ।।

vaiśākhamāse grahaṇe vināśaṃ āyānti karpāsatilāḥ samudgāḥ / ikṣvākuyaudheyaśakāḥ kaliṅgāḥ sopaplavāḥ kintu subhikṣaṃ asmin // 5.75 //

ज्येष्ठे नरेन्द्रद्विजराजपत्न्यः सस्यानि वृष्टिश्च महागणाश्च । प्रध्वंसं आयान्ति नराश्च सौम्याः साल्वैः समेताश्च निषादसङ्घाः ।। ५.७६ ।।

jyeṣṭhe narendradvijarājapatnyaḥ sasyāni vṛṣṭiśca mahāgaṇāśca / pradhvaṃsaṃ āyānti narāśca saumyāḥ sālvaiḥ sametāśca niṣādasaṅghāḥ // 5.76 //

आषाढपर्वण्युदपानवप्रनदीप्रवाहान्फलमूलवार्त्तान् । गान्धारकाश्मीरपुलिन्दचीनान्हतान्वदेद्मण्डलवर्षं अस्मिन् ।। ५.७७ ।।

āṣāḍhaparvaṇyudapānavapranadīpravāhānphalamūlavārttān / gāndhārakāśmīrapulindacīnānhatānvadedmaṇḍalavarṣaṃ asmin // 5.77 //

काश्मीरान्सपुलिन्दचीनयवनान्हन्यात्कुरुक्षेत्रजान् गान्धारानपि मध्यदेशसहितान्वृष्टो ग्रहः श्रावणे । काम्बोजएकशफांश्च शारदं अपि त्यक्त्वा यथोक्तानिमान् नन्यत्र प्रचुरान्नहृष्टमनुजैर्धात्रीं करोत्यावृताम् ।। ५.७८ ।।

kāśmīrānsapulindacīnayavanānhanyātkurukṣetrajān gāndhārānapi madhyadeśasahitānvṛṣṭo grahaḥ śrāvaṇe / kāmbojaekaśaphāṃśca śāradaṃ api tyaktvā yathoktānimān nanyatra pracurānnahṛṣṭamanujairdhātrīṃ karotyāvṛtām // 5.78 //

कलिङ्गवङ्गान्मगधान्सुराष्ट्रान् म्लेच्छान्सुवीरान्दरदाश्मकांश् च । स्त्रीणां च गर्भानसुरो निहन्ति सुभिक्षकृद्भाद्रपदेऽभ्युपेतः ।। ५.७९ ।।

kaliṅgavaṅgānmagadhānsurāṣṭrān mlecchānsuvīrāndaradāśmakāṃś ca / strīṇāṃ ca garbhānasuro nihanti subhikṣakṛdbhādrapade'bhyupetaḥ // 5.79 //

काम्बोजचीनयवनान्सह शल्यहृद्भिर् बाह्लीकसिन्धुतटवासिजनांश्च हन्यात् । आनर्त्तपौण्ड्रभिषजश्च तथा किरातान् दृष्टोऽसुरोऽश्वयुजि भूरिसुभिक्षकृच्च ।। ५.८० ।।

kāmbojacīnayavanānsaha śalyahṛdbhir bāhlīkasindhutaṭavāsijanāṃśca hanyāt / ānarttapauṇḍrabhiṣajaśca tathā kirātān dṛṣṭo'suro'śvayuji bhūrisubhikṣakṛcca // 5.80 //

हनुकुक्षिपायुभेदा द्विर्द्विः सञ्छर्दनं च जरणं च । मध्यान्तयोश्च विदरणं इति दश शशिसूर्ययोर्मोक्षाः ।। ५.८१ ।।

hanukukṣipāyubhedā dvirdviḥ sañchardanaṃ ca jaraṇaṃ ca / madhyāntayośca vidaraṇaṃ iti daśa śaśisūryayormokṣāḥ // 5.81 //

आग्नेय्यां अपगमनं दक्षिणहनुभेदसंज्ञितं शशिनः । सस्यविमर्दो मुखरुग्नृपपीडा स्यात्सुवृष्टिश्च ।। ५.८२ ।।

āgneyyāṃ apagamanaṃ dakṣiṇahanubhedasaṃjñitaṃ śaśinaḥ / sasyavimardo mukharugnṛpapīḍā syātsuvṛṣṭiśca // 5.82 //

पूर्वोत्तरेण वामो हनुभेदो नृपकुमारभयदायी । मुखरोगं शस्त्रभयं तस्मिन्विन्द्यात्सुभिक्षं च ।। ५.८३ ।।

pūrvottareṇa vāmo hanubhedo nṛpakumārabhayadāyī / mukharogaṃ śastrabhayaṃ tasminvindyātsubhikṣaṃ ca // 5.83 //

दक्षिणकुक्षिविभेदो दक्षिणपार्श्वेन यदि भवेन्मोक्षः । पीडा नृपपुत्राणां अभियोज्या दक्षिणा रिपवः ।। ५.८४ ।।

dakṣiṇakukṣivibhedo dakṣiṇapārśvena yadi bhavenmokṣaḥ / pīḍā nṛpaputrāṇāṃ abhiyojyā dakṣiṇā ripavaḥ // 5.84 //

वामस्तु कुक्षिभेदो यद्युत्तरमार्गसंस्थितो राहुः । स्त्रीणां गर्भविपत्तिः सस्यानि च तत्र मध्यानि ।। ५.८५ ।।

vāmastu kukṣibhedo yadyuttaramārgasaṃsthito rāhuḥ / strīṇāṃ garbhavipattiḥ sasyāni ca tatra madhyāni // 5.85 //

नैरृतवायव्यस्थौ दक्षिणवामौ तु पायुभेदौ द्वौ । गुह्यरुगल्पा वृष्टिर्द्वयोस्तु राज्ञीक्षयो वामे ।। ५.८६ ।।

nairṛtavāyavyasthau dakṣiṇavāmau tu pāyubhedau dvau / guhyarugalpā vṛṣṭirdvayostu rājñīkṣayo vāme // 5.86 //

पूर्वेण प्रग्रहणं कृत्वा प्रागेव चापसर्पेत । सञ्छर्दनं इति तत्क्षेमसस्यहार्दिप्रदं जगतः ।। ५.८७ ।।

pūrveṇa pragrahaṇaṃ kṛtvā prāgeva cāpasarpeta / sañchardanaṃ iti tatkṣemasasyahārdipradaṃ jagataḥ // 5.87 //

प्राक्प्रग्रहणं यस्मिन्पश्चादपसर्पणं तु तज्जरणम् । क्षुत्शस्त्रभयउद्विग्ना न शरणं उपयान्ति तत्र जनाः ।। ५.८८ ।।

prākpragrahaṇaṃ yasminpaścādapasarpaṇaṃ tu tajjaraṇam / kṣutśastrabhayaudvignā na śaraṇaṃ upayānti tatra janāḥ // 5.88 //

मध्ये यदि प्रकाशः प्रथमं तन्मध्यविदरणं नाम । अन्तःकोपकरं स्यात्सुभिक्षदं नातिवृष्टिकरम् ।। ५.८९ ।।

madhye yadi prakāśaḥ prathamaṃ tanmadhyavidaraṇaṃ nāma / antaḥkopakaraṃ syātsubhikṣadaṃ nātivṛṣṭikaram // 5.89 //

पर्यन्तेषु विमलता बहुलं मध्ये तमोऽन्त्यदरणऽख्यः । मध्याख्यदेशनाशः शारदसस्यक्षयश्चास्मिन् ।। ५.९० ।।

paryanteṣu vimalatā bahulaṃ madhye tamo'ntyadaraṇa'khyaḥ / madhyākhyadeśanāśaḥ śāradasasyakṣayaścāsmin // 5.90 //

एते सर्वे मोक्षा वक्तव्या भास्करेऽपि किन्त्वत्र । पूर्वा दिक्शशिनि यथा तथा रवौ पश्चिमा कल्प्या ।। ५.९१ ।।

ete sarve mokṣā vaktavyā bhāskare'pi kintvatra / pūrvā dikśaśini yathā tathā ravau paścimā kalpyā // 5.91 //

मुक्ते सप्ताहान्तः पांशुनिपातोऽन्नसंक्षयं कुरुते । नीहारो रोगभयं भूकम्पः प्रवरनृपमृत्युम् ।। ५.९२ ।।

mukte saptāhāntaḥ pāṃśunipāto'nnasaṃkṣayaṃ kurute / nīhāro rogabhayaṃ bhūkampaḥ pravaranṛpamṛtyum // 5.92 //

उल्का मन्त्रिविनाशं नानावर्णा घनाश्च भयं अतुलम् । स्तनितं गर्भविनाशं विद्युन्नृपदंष्ट्रिपरिपीडाम् ।। ५.९३ ।।

ulkā mantrivināśaṃ nānāvarṇā ghanāśca bhayaṃ atulam / stanitaṃ garbhavināśaṃ vidyunnṛpadaṃṣṭriparipīḍām // 5.93 //

परिवेषो रुक्पीडां दिग्दाहो नृपभयं च साग्निभयं । रूक्षो वायुः प्रबलश्चौरसमुत्थं भयं धत्ते ।। ५.९४ ।।

pariveṣo rukpīḍāṃ digdāho nṛpabhayaṃ ca sāgnibhayaṃ / rūkṣo vāyuḥ prabalaścaurasamutthaṃ bhayaṃ dhatte // 5.94 //

निर्घातः सुरचापं दण्डश्च क्षुद्भयं सपरचक्रम् । ग्रहयुद्धे नृपयुद्धं केतुश्च तदेव सन्दृष्टः ।। ५.९५ ।।

nirghātaḥ suracāpaṃ daṇḍaśca kṣudbhayaṃ saparacakram / grahayuddhe nṛpayuddhaṃ ketuśca tadeva sandṛṣṭaḥ // 5.95 //

अविकृतसलिलनिपातैः सप्ताहान्तः सुभिक्षं आदेश्यम् । यच्चाशुभं ग्रहणजं तत्सर्वं नाशनुपयाति ।। ५.९६ ।।

avikṛtasalilanipātaiḥ saptāhāntaḥ subhikṣaṃ ādeśyam / yaccāśubhaṃ grahaṇajaṃ tatsarvaṃ nāśanupayāti // 5.96 //

सोमग्रहे निवृत्ते पक्षान्ते यदि भवेद्ग्रहोऽर्कस्य । तत्रानयः प्रजानां दम्पत्योर्वैरं अन्योन्यम् ।। ५.९७ ।।

somagrahe nivṛtte pakṣānte yadi bhavedgraho'rkasya / tatrānayaḥ prajānāṃ dampatyorvairaṃ anyonyam // 5.97 //

अर्कग्रहात्तु शशिनो ग्रहणं यदि दृश्यते ततो विप्राः । नैकक्रतुफलभाजो भवन्ति मुदिताः प्रजाश्चएव ।। ५.९८ ।।

arkagrahāttu śaśino grahaṇaṃ yadi dṛśyate tato viprāḥ / naikakratuphalabhājo bhavanti muditāḥ prajāścaeva // 5.98 //