73. 73. स्त्रीप्रशम्साध्यायः

जये धरित्र्याः पुरं एव सारं पुरे गृहं सद्मनि चएकदेशः । तत्रापि शय्या शयने वरा स्त्री रत्नोज्ज्वला राज्यसुखस्य सारः ।। ७३.०१ ।।

jaye dharitryāḥ puraṃ eva sāraṃ pure gṛhaṃ sadmani caekadeśaḥ / tatrāpi śayyā śayane varā strī ratnojjvalā rājyasukhasya sāraḥ // 73.01 //

रत्नानि विभूषयन्ति योषा भूष्यन्ते वनिता न रत्नकान्त्या । चेतो विनता हरन्त्यरत्ना नो रत्नानि विनाङ्गनाङ्गसङ्गम् ।। ७३.०२ ।।

ratnāni vibhūṣayanti yoṣā bhūṣyante vanitā na ratnakāntyā / ceto vinatā harantyaratnā no ratnāni vināṅganāṅgasaṅgam // 73.02 //

आकारं विनिगूहतां रिपुबलं जेतुं समुत्तिष्ठतां तन्त्रं चिन्तयतां कृताकृतशतव्यापारशाखाआकुलम् । मन्त्रिप्रोक्तनिषेविणां क्षितिभुजां आशङ्किनां सर्वतो दुःखाम्भोनिधिवर्तिनां सुखलवः कान्तासमालिङ्गनम् ।। ७३.०३ ।।

ākāraṃ vinigūhatāṃ ripubalaṃ jetuṃ samuttiṣṭhatāṃ tantraṃ cintayatāṃ kṛtākṛtaśatavyāpāraśākhāākulam / mantriproktaniṣeviṇāṃ kṣitibhujāṃ āśaṅkināṃ sarvato duḥkhāmbhonidhivartināṃ sukhalavaḥ kāntāsamāliṅganam // 73.03 //

श्रुतं दृष्टं स्पृष्टं स्मृतं अपि नृणां ह्लादजननं न रत्नं स्त्रीभ्योऽन्यत्क्व चिदपि कृतं लोकपतिना । तदर्थं धर्मार्थौ सुतविषयसौख्यानि च ततो गृहे लक्ष्म्यो मान्याः सततं अबला मानविभवैः ।। ७३.०४ ।।

śrutaṃ dṛṣṭaṃ spṛṣṭaṃ smṛtaṃ api nṛṇāṃ hlādajananaṃ na ratnaṃ strībhyo'nyatkva cidapi kṛtaṃ lokapatinā / tadarthaṃ dharmārthau sutaviṣayasaukhyāni ca tato gṛhe lakṣmyo mānyāḥ satataṃ abalā mānavibhavaiḥ // 73.04 //

येऽप्यङ्गनानां प्रवदन्ति दोषान् वैराग्यमार्गेण गुणान्विहाय । ते दुर्जना मे मनसो वितर्कः सद्भाववाक्यानि न तानि तेषाम् ।। ७३.०५ ।।

ye'pyaṅganānāṃ pravadanti doṣān vairāgyamārgeṇa guṇānvihāya / te durjanā me manaso vitarkaḥ sadbhāvavākyāni na tāni teṣām // 73.05 //

प्रब्रूत सत्यं करतोऽङ्गनानां दोषोऽस्ति यो नाचरितो मनुष्यैः । धार्ष्ट्येन पुम्भिः प्रमदा निरस्ता गुणाधिकास्ता मनुनात्र चौक्तम् ।। ७३.०६ ।।

prabrūta satyaṃ karato'ṅganānāṃ doṣo'sti yo nācarito manuṣyaiḥ / dhārṣṭyena pumbhiḥ pramadā nirastā guṇādhikāstā manunātra cauktam // 73.06 //

सोमस्तासां अदात्शौचं गन्धर्वः शिक्षितां गिरम् । अग्निश्च सर्वभक्षित्वं तस्मान्निष्कसमाः स्त्रियः ।। ७३.०७ ।।

somastāsāṃ adātśaucaṃ gandharvaḥ śikṣitāṃ giram / agniśca sarvabhakṣitvaṃ tasmānniṣkasamāḥ striyaḥ // 73.07 //

ब्राह्मणाः पादतो मेध्या गावो मेध्याश्च पृष्ठतः । अजाश्वा मुखतो मेध्याः स्त्रियो मेध्यास्तु सर्वतः ।। ७३.०८ ।।

brāhmaṇāḥ pādato medhyā gāvo medhyāśca pṛṣṭhataḥ / ajāśvā mukhato medhyāḥ striyo medhyāstu sarvataḥ // 73.08 //

स्त्रियः पवित्रं अतुलं नैता दुष्यन्ति कर्हि चित् । मासि मासि रजो ह्यासां दुष्कृतान्यपकर्षति ।। ७३.०९ ।।

striyaḥ pavitraṃ atulaṃ naitā duṣyanti karhi cit / māsi māsi rajo hyāsāṃ duṣkṛtānyapakarṣati // 73.09 //

जामयो यानि गेहानि शपन्त्यप्रतिपूजिताः । तानि कृत्याहतानिइव विनश्यन्ति समन्ततः ।। ७३.१० ।।

jāmayo yāni gehāni śapantyapratipūjitāḥ / tāni kṛtyāhatāniiva vinaśyanti samantataḥ // 73.10 //

जाया वा स्याज्जनित्री वा सम्भवः स्त्रीकृतो नृणाम् । हे कृतघ्नाश्तयोर्निन्दां कुर्वतां वः कुतः शुभम् ।। ७३.११ ।।

jāyā vā syājjanitrī vā sambhavaḥ strīkṛto nṛṇām / he kṛtaghnāśtayornindāṃ kurvatāṃ vaḥ kutaḥ śubham // 73.11 //

दम्पत्योर्व्युत्क्रमे दोषः समः शास्त्रे प्रतिष्ठितः । नरा न समवेक्षन्ते तेनात्र वरमङ्गनाः ।। ७३.१२ ।।

dampatyorvyutkrame doṣaḥ samaḥ śāstre pratiṣṭhitaḥ / narā na samavekṣante tenātra varamaṅganāḥ // 73.12 //

बहिर्लोम्ना तु षण्मासान्वेष्टितः खरचर्मणा । दारातिक्रमणे भिक्षां देहिइत्युक्त्वा विशुध्यति ।। ७३.१३ ।।

bahirlomnā tu ṣaṇmāsānveṣṭitaḥ kharacarmaṇā / dārātikramaṇe bhikṣāṃ dehiityuktvā viśudhyati // 73.13 //

न शतेनापि वर्षाणां अपैति मदनऽशयः । तत्र अशक्त्या निर्वर्तन्ते नरा धैर्येण योषितः ।। ७३.१४ ।।

na śatenāpi varṣāṇāṃ apaiti madana'śayaḥ / tatra aśaktyā nirvartante narā dhairyeṇa yoṣitaḥ // 73.14 //

अहो धार्ष्ट्यं असाधूनां निन्दतां अनघाः स्त्रियः । मुष्णतां इव चौराणां तिष्ठ चौरेति जल्पताम् ।। ७३.१५ ।।

aho dhārṣṭyaṃ asādhūnāṃ nindatāṃ anaghāḥ striyaḥ / muṣṇatāṃ iva caurāṇāṃ tiṣṭha caureti jalpatām // 73.15 //

पुरुषश्चटुलानि कामिनीनां कुरुते यानि रहो न तानि पश्चात् । सुकृतज्ञतयाङ्गना गतासून् अवगूह्य प्रविशन्ति सप्तजिह्वम् ।। ७३.१६ ।।

puruṣaścaṭulāni kāminīnāṃ kurute yāni raho na tāni paścāt / sukṛtajñatayāṅganā gatāsūn avagūhya praviśanti saptajihvam // 73.16 //

स्त्रीरत्नभोगोऽस्ति नरस्य यस्य निस्वोऽपि साम्प्रत्यवनीस्वरोऽसौ । राज्यस्य सारोऽशनं अङ्गनाश्च तृष्णानलौद्दीपनदारु शेषम् ।। ७३.१७ ।।

strīratnabhogo'sti narasya yasya nisvo'pi sāmpratyavanīsvaro'sau / rājyasya sāro'śanaṃ aṅganāśca tṛṣṇānalauddīpanadāru śeṣam // 73.17 //

कामिनीं प्रथमयौवनान्वितां मन्दवल्गुमृदुपीडितस्वनाम् । उत्स्तनीं समवलम्ब्य या रतिः सा न धातृभवनेऽस्ति मे मतिः ।। ७३.१८ ।।

kāminīṃ prathamayauvanānvitāṃ mandavalgumṛdupīḍitasvanām / utstanīṃ samavalambya yā ratiḥ sā na dhātṛbhavane'sti me matiḥ // 73.18 //

तत्र देवमुनिसिद्धचारणैर् मान्यमानपितृसेव्यसेवनात् । ब्रूत धातृभवनेऽस्ति किं सुखं यद्रहः समवलम्ब्य न स्त्रियम् ।। ७३.१९ ।।

tatra devamunisiddhacāraṇair mānyamānapitṛsevyasevanāt / brūta dhātṛbhavane'sti kiṃ sukhaṃ yadrahaḥ samavalambya na striyam // 73.19 //

आब्रह्मकीटान्तं इदं निबद्धं पुंस्त्रीप्रयोगेण जगत्समस्तम् । व्रीडात्र का यत्र चतुर्मुखत्वम् ईशोऽपि लोभाद्गमितो युवत्याः ।। ७३.२० ।।

ābrahmakīṭāntaṃ idaṃ nibaddhaṃ puṃstrīprayogeṇa jagatsamastam / vrīḍātra kā yatra caturmukhatvam īśo'pi lobhādgamito yuvatyāḥ // 73.20 //