Books / Brihat Samhita

75. 75. कान्दर्पिकाध्यायः

75.1

रक्तेऽधिके स्त्री पुरुषस्तु शुक्रे नपुंसकं शोणितशुक्रसाम्ये । यस्मादतः शुक्रविवृद्धिदानि निषेवितव्यानि रसायनानि ।। ७५.०१ ।।

rakte'dhike strī puruṣastu śukre napuṃsakaṃ śoṇitaśukrasāmye / yasmādataḥ śukravivṛddhidāni niṣevitavyāni rasāyanāni // 75.01 //

75.2

हर्म्यपृष्ठं उडुनाथरश्मयः सौत्पलं मधु मदालसा प्रिया । वल्लकी स्मरकथा रहः स्रजो वर्ग एष मदनस्य वागुरा ।। ७५.०२ ।।

harmyapṛṣṭhaṃ uḍunātharaśmayaḥ sautpalaṃ madhu madālasā priyā / vallakī smarakathā rahaḥ srajo varga eṣa madanasya vāgurā // 75.02 //

75.3

माक्षीकधातुमधुपारदलोहचूर्ण पथ्याशिलाजतुघृतानि समानि योऽद्यात् । सैकानि विंशतिरहानि जरान्वितोऽपि सोऽशीतिकोऽपि रमयत्यबलां युवाइव ।। ७५.०३ ।।

mākṣīkadhātumadhupāradalohacūrṇa pathyāśilājatughṛtāni samāni yo'dyāt / saikāni viṃśatirahāni jarānvito'pi so'śītiko'pi ramayatyabalāṃ yuvāiva // 75.03 //

75.4

क्षीरं शृतं यः कपिकच्छुमूलैः पिबेत्क्षयं स्त्रीषु न सोऽभ्युपैति । माषान्पयःसर्पिषि वा विपक्वान् षड्ग्रासमात्रांश्च पयोऽनुपानम् ।। ७५.०४ ।।

kṣīraṃ śṛtaṃ yaḥ kapikacchumūlaiḥ pibetkṣayaṃ strīṣu na so'bhyupaiti / māṣānpayaḥsarpiṣi vā vipakvān ṣaḍgrāsamātrāṃśca payo'nupānam // 75.04 //

75.5

विदारिकायाः स्वरसेन चूर्णं मुहुर्मुहुर्भावितशोषितं च । शृतेन दुग्धेन सशर्करेण पिबेत्स यस्य प्रमदाः प्रभूताः ।। ७५.०५ ।।

vidārikāyāḥ svarasena cūrṇaṃ muhurmuhurbhāvitaśoṣitaṃ ca / śṛtena dugdhena saśarkareṇa pibetsa yasya pramadāḥ prabhūtāḥ // 75.05 //

75.6

धात्रीफलानां स्वरसेन चूर्णं सुभावितं क्षौद्रसितऽज्ययुक्तम् । लीढ्वानु पीत्वा च पयोऽग्निशक्त्या कामं निकामं पुरुषो निषेवेत् ।। ७५.०६ ।।

dhātrīphalānāṃ svarasena cūrṇaṃ subhāvitaṃ kṣaudrasita'jyayuktam / līḍhvānu pītvā ca payo'gniśaktyā kāmaṃ nikāmaṃ puruṣo niṣevet // 75.06 //

75.7

क्षीरेण बस्ताण्ड युजा शृतेन सम्प्लाव्य कामी बहुशस्तिलान्यः । सुशोषितानत्ति पयः पिबेच् च तस्याग्रतः किं चटकः करोति ।। ७५.०७ ।।

kṣīreṇa bastāṇḍa yujā śṛtena samplāvya kāmī bahuśastilānyaḥ / suśoṣitānatti payaḥ pibec ca tasyāgrataḥ kiṃ caṭakaḥ karoti // 75.07 //

75.8

माषसूपसहितेन सर्पिषा षष्टिकौदनं अदन्ति ये नराः । क्षीरं अप्यनु पिबन्ति तासु ते शर्वरीषु मदनेन शेरते ।। ७५.०८ ।।

māṣasūpasahitena sarpiṣā ṣaṣṭikaudanaṃ adanti ye narāḥ / kṣīraṃ apyanu pibanti tāsu te śarvarīṣu madanena śerate // 75.08 //

75.9

तिलाश्वगन्धाकपिकच्छुमूलैर् विदारिकाषष्टिकपिष्टयोगः । आजेन पिष्टः पयसा घृतेन पक्वं भवेत्शष्कुलिकातिवृष्या ।। ७५.०९ ।।

tilāśvagandhākapikacchumūlair vidārikāṣaṣṭikapiṣṭayogaḥ / ājena piṣṭaḥ payasā ghṛtena pakvaṃ bhavetśaṣkulikātivṛṣyā // 75.09 //

75.10

क्षीरेण वा गोक्षुरकौपयोगं विदारिकाकन्दकभक्षणं वा । कुर्वन्न सीदेद्यदि जीर्यतेऽस्य मन्दाग्निता चेदिदं अत्र चूर्णम् ।। ७५.१० ।।

kṣīreṇa vā gokṣurakaupayogaṃ vidārikākandakabhakṣaṇaṃ vā / kurvanna sīdedyadi jīryate'sya mandāgnitā cedidaṃ atra cūrṇam // 75.10 //

75.11

साजमोदलवणा हरीतकी शृङ्गवेरसहिता च पिप्पली । मद्यतक्रतरलौष्णवारिभिश्चूर्णपानं उदराग्निदीपनम् ।। ७५.११ ।।

sājamodalavaṇā harītakī śṛṅgaverasahitā ca pippalī / madyatakrataralauṣṇavāribhiścūrṇapānaṃ udarāgnidīpanam // 75.11 //

75.12

अत्यम्लतिक्तलवणानि कटूनि वाऽत्ति यः क्षारशाकबहुलानि च भोजनानि । दृक्शुक्रवीर्यरहितः स करोत्यनेकान् व्याजान्जरन्निव युवाऽप्यबलां अवाप्य ।। ७५.१२ ।।

atyamlatiktalavaṇāni kaṭūni vā'tti yaḥ kṣāraśākabahulāni ca bhojanāni / dṛkśukravīryarahitaḥ sa karotyanekān vyājānjaranniva yuvā'pyabalāṃ avāpya // 75.12 //