79. 79. रत्नपरीक्षाध्यायः

रत्नेन शुभेन शुभं भवति नृपाणां अनिष्टं अशुभेन । यस्मादतः परीक्ष्यं दैवं रत्नाश्रितं तज्ज्ञैः ।। ७९.०१ ।।

ratnena śubhena śubhaṃ bhavati nṛpāṇāṃ aniṣṭaṃ aśubhena / yasmādataḥ parīkṣyaṃ daivaṃ ratnāśritaṃ tajjñaiḥ // 79.01 //

द्विपहयवनिताआदीनां स्वगुणविशेषेण रत्नशब्दोऽस्ति । इह तुउपलरत्नानां अधिकारो वज्रपूर्वाणाम् ।। ७९.०२ ।।

dvipahayavanitāādīnāṃ svaguṇaviśeṣeṇa ratnaśabdo'sti / iha tuupalaratnānāṃ adhikāro vajrapūrvāṇām // 79.02 //

रत्नानि बलाद्दैत्याद्दधीचितोऽन्ये वदन्ति जातानि । के चिद्भुवः स्वभावाद्वैचित्र्यं प्राहुरुपलानाम् ।। ७९.०३ ।।

ratnāni balāddaityāddadhīcito'nye vadanti jātāni / ke cidbhuvaḥ svabhāvādvaicitryaṃ prāhurupalānām // 79.03 //

वज्रैन्द्रनीलमरकतकर्केतरपद्मरागरुधिरऽख्याः । वैदूर्यपुलकविमलकराजमणिस्फतिकशशिकान्ताः ।। ७९.०४ ।।

vajraindranīlamarakatakarketarapadmarāgarudhira'khyāḥ / vaidūryapulakavimalakarājamaṇisphatikaśaśikāntāḥ // 79.04 //

सौगन्धिकगोमेदकशङ्खमहानीलपुष्परागऽख्याः । ब्रह्ममणिज्योतीरससस्यकमुक्ताप्रवालानि ।। ७९.०५ ।।

saugandhikagomedakaśaṅkhamahānīlapuṣparāga'khyāḥ / brahmamaṇijyotīrasasasyakamuktāpravālāni // 79.05 //

वेणातटे विशुद्धं शिरीषकुसुमप्रभं च कौशलकम् । सौराष्ट्रकं आताम्रं कृष्णं सौर्पारकं वज्रम् ।। ७९.०६ ।।

veṇātaṭe viśuddhaṃ śirīṣakusumaprabhaṃ ca kauśalakam / saurāṣṭrakaṃ ātāmraṃ kṛṣṇaṃ saurpārakaṃ vajram // 79.06 //

ईषत्ताम्रं हिमवति मतङ्गजं वल्लपुष्पसङ्काशम् । आपीतं च कलिङ्गे श्यामं पौण्ड्रेषु सम्भूतम् ।। ७९.०७ ।।

īṣattāmraṃ himavati mataṅgajaṃ vallapuṣpasaṅkāśam / āpītaṃ ca kaliṅge śyāmaṃ pauṇḍreṣu sambhūtam // 79.07 //

ऐन्द्रं षडश्रि शुक्लं याम्यं सर्पऽस्यरूपं असितं च । कदलीकाण्डनिकाशं वैष्णवं इति सर्वसंस्थानम् ।। ७९.०८ ।।

aindraṃ ṣaḍaśri śuklaṃ yāmyaṃ sarpa'syarūpaṃ asitaṃ ca / kadalīkāṇḍanikāśaṃ vaiṣṇavaṃ iti sarvasaṃsthānam // 79.08 //

वारुणं अबलागुह्यौपमं भवेत्कर्णिकारपुष्पनिभम् । शृङ्गाटकसंस्थानं व्याघ्राक्षिनिभं च हौतभुजम् ।। ७९.०९ ।।

vāruṇaṃ abalāguhyaupamaṃ bhavetkarṇikārapuṣpanibham / śṛṅgāṭakasaṃsthānaṃ vyāghrākṣinibhaṃ ca hautabhujam // 79.09 //

वायव्यं च यवौपमं अशोककुसुमप्रभं समुद्दिष्टम् । स्रोतः खनिः प्रकीर्णकं इत्याकरसम्भवस्त्रिविधः ।। ७९.१० ।।

vāyavyaṃ ca yavaupamaṃ aśokakusumaprabhaṃ samuddiṣṭam / srotaḥ khaniḥ prakīrṇakaṃ ityākarasambhavastrividhaḥ // 79.10 //

रक्तं पीतं च शुभं राजन्यानां सितं द्विजातीनाम् । शैरीषं वैश्यानां शूद्राणां शस्यतेऽसिनिभम् ।। ७९.११ ।।

raktaṃ pītaṃ ca śubhaṃ rājanyānāṃ sitaṃ dvijātīnām / śairīṣaṃ vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ śasyate'sinibham // 79.11 //

सितसर्षपाष्टकं तण्डुलो भवेत्तण्डुलैस्तु विंशत्या । तुलितस्य द्वे लक्षे मूल्यं द्विद्व्यूनिते चैतत् ।। ७९.१२ ।।

sitasarṣapāṣṭakaṃ taṇḍulo bhavettaṇḍulaistu viṃśatyā / tulitasya dve lakṣe mūlyaṃ dvidvyūnite caitat // 79.12 //

पादत्र्यंशार्धऊनं त्रिभागपञ्चांशषोडशांशाश्च । भागश्च पञ्चविंशः शतिकस्साहस्रिकश्चैति ।। ७९.१३ ।।

pādatryaṃśārdhaūnaṃ tribhāgapañcāṃśaṣoḍaśāṃśāśca / bhāgaśca pañcaviṃśaḥ śatikassāhasrikaścaiti // 79.13 //

सर्वद्रव्यऽभेद्यं लघ्वम्भसि तरति रश्मिवत्स्निघ्दम् । तडिदनलशक्रचापौपमं च वज्रं हितायौक्तम् ।। ७९.१४ ।।

sarvadravya'bhedyaṃ laghvambhasi tarati raśmivatsnighdam / taḍidanalaśakracāpaupamaṃ ca vajraṃ hitāyauktam // 79.14 //

काकपदमक्षिकाकेशधातुयुक्तानि शर्करैर् विद्धम् । द्विगुणाश्रि दग्धकलुषत्रस्तविशीर्णानि न शुभानि ।। ७९.१५ ।।

kākapadamakṣikākeśadhātuyuktāni śarkarair viddham / dviguṇāśri dagdhakaluṣatrastaviśīrṇāni na śubhāni // 79.15 //

यानि च बुद्बुददलिताग्रचिपिटवासीफलप्रदीर्घाणि । सर्वेषां चैतेषां मूल्याद्भागोऽष्टमो हानिः ।। ७९.१६ ।।

yāni ca budbudadalitāgracipiṭavāsīphalapradīrghāṇi / sarveṣāṃ caiteṣāṃ mūlyādbhāgo'ṣṭamo hāniḥ // 79.16 //

वज्रं न किञ् चिदपि धारयितव्यं एके पुत्रार्थिनीभिरबलाभिरुशन्ति तज्ज्ञाः । शृङ्गाटकत्रिपुटधान्यकवत्स्थितं यच् श्रोणीनिभं च शुभदं तनयार्थिनीनाम् ।। ७९.१७ ।।

vajraṃ na kiñ cidapi dhārayitavyaṃ eke putrārthinībhirabalābhiruśanti tajjñāḥ / śṛṅgāṭakatripuṭadhānyakavatsthitaṃ yac śroṇīnibhaṃ ca śubhadaṃ tanayārthinīnām // 79.17 //

स्वजनविभवजीवितक्षयं जनयति वज्रं अनिष्टलक्षणम् । अशनिविषभयारिनाशनं शुभं उपभोगकरं च भूभृताम् ।। ७९.१८ ।।

svajanavibhavajīvitakṣayaṃ janayati vajraṃ aniṣṭalakṣaṇam / aśaniviṣabhayārināśanaṃ śubhaṃ upabhogakaraṃ ca bhūbhṛtām // 79.18 //