80. 80. मुक्तालक्षणाध्यायः

द्विपभुजगशुक्तिशङ्खाभ्रवेणुतिमिसूकरप्रसूतानि । मुक्ताफलानि तेषां बहुसाधु च शुक्तिजं भवति ।। ८०.०१ ।।

dvipabhujagaśuktiśaṅkhābhraveṇutimisūkaraprasūtāni / muktāphalāni teṣāṃ bahusādhu ca śuktijaṃ bhavati // 80.01 //

सिंहलकपारलौकिकसौराष्ट्रिकताम्रपर्णिपारशवाः । कौबेरपाण्ड्यवाटकहैमा इत्याकरास्त्व् अष्टौ ।। ८०.०२ ।।

siṃhalakapāralaukikasaurāṣṭrikatāmraparṇipāraśavāḥ / kauberapāṇḍyavāṭakahaimā ityākarāstv aṣṭau // 80.02 //

बहुसंस्थानाः स्निग्धाः हंसाभाः सिंहलाकराः स्थूलाः । ईषत्ताम्राः श्वेतास्तमोवियुक्ताश्च ताम्राख्याः ।। ८०.०३ ।।

bahusaṃsthānāḥ snigdhāḥ haṃsābhāḥ siṃhalākarāḥ sthūlāḥ / īṣattāmrāḥ śvetāstamoviyuktāśca tāmrākhyāḥ // 80.03 //

कृष्णाः श्वेताः पीताः सशर्कराः पारलौकिका विषमाः । न स्थूला नात्यल्पा नवनीतनिभाश्च सौराष्ट्राः ।। ८०.०४ ।।

kṛṣṇāḥ śvetāḥ pītāḥ saśarkarāḥ pāralaukikā viṣamāḥ / na sthūlā nātyalpā navanītanibhāśca saurāṣṭrāḥ // 80.04 //

ज्योतिष्मत्यः शुभ्रा गुरवोऽतिमहागुणाश्च पारशवाः । लघु जर्जरं दधिनिभं बृहद्द्विसंस्थानम् अपि हैमम् ।। ८०.०५ ।।

jyotiṣmatyaḥ śubhrā guravo'timahāguṇāśca pāraśavāḥ / laghu jarjaraṃ dadhinibhaṃ bṛhaddvisaṃsthānam api haimam // 80.05 //

विषमं कृष्णश्वेतं लघु कौबेरं प्रमाणतेजोवत् । निम्बफलत्रिपुटधान्यकचूर्णाः स्युः पाण्ड्यवाटभवाः ।। ८०.०६ ।।

viṣamaṃ kṛṣṇaśvetaṃ laghu kauberaṃ pramāṇatejovat / nimbaphalatripuṭadhānyakacūrṇāḥ syuḥ pāṇḍyavāṭabhavāḥ // 80.06 //

अतसीकुसुमश्यामं वैष्णवं ऐन्द्रं शशाङ्कसङ्काशम् । हरितालनिभं वारुणं असितं यमदैवतं भवति ।। ८०.०७ ।।

atasīkusumaśyāmaṃ vaiṣṇavaṃ aindraṃ śaśāṅkasaṅkāśam / haritālanibhaṃ vāruṇaṃ asitaṃ yamadaivataṃ bhavati // 80.07 //

परिणतदाडिमगुलिकागुञ्जाताम्रं च वायुदैवत्यम् । निर्धूमानलकमलप्रभं च विज्ञेयं आग्नेयम् ।। ८०.०८ ।।

pariṇatadāḍimagulikāguñjātāmraṃ ca vāyudaivatyam / nirdhūmānalakamalaprabhaṃ ca vijñeyaṃ āgneyam // 80.08 //

माषकचतुष्टयधृतस्यएकस्य शताहता त्रिपञ्चाशत् । कार्षापणा निगदिता मूल्यं तेजोगुणयुतस्य ।। ८०.०९ ।।

māṣakacatuṣṭayadhṛtasyaekasya śatāhatā tripañcāśat / kārṣāpaṇā nigaditā mūlyaṃ tejoguṇayutasya // 80.09 //

माषकदलहान्यातो द्वात्रिंशद्विंशतिस्त्रयोदश च । अष्टौ च शतानि शतत्रयं त्रिपञ्चाशता सहितम् ।। ८०.१० ।।

māṣakadalahānyāto dvātriṃśadviṃśatistrayodaśa ca / aṣṭau ca śatāni śatatrayaṃ tripañcāśatā sahitam // 80.10 //

पञ्चत्रिंशं शतं इति चत्वारः कृष्णला नवतिमूल्याः । सार्धास्तिस्रो गुञ्जाः सप्ततिमूल्यं धृतं रूपम् ।। ८०.११ ।।

pañcatriṃśaṃ śataṃ iti catvāraḥ kṛṣṇalā navatimūlyāḥ / sārdhāstisro guñjāḥ saptatimūlyaṃ dhṛtaṃ rūpam // 80.11 //

गुञ्जात्रयस्य मूल्यं पञ्चाशद्रूपका गुणयुतस्य । रूपकपञ्चत्रिंशत्त्रयस्य गुञ्जार्धहीनस्य ।। ८०.१२ ।।

guñjātrayasya mūlyaṃ pañcāśadrūpakā guṇayutasya / rūpakapañcatriṃśattrayasya guñjārdhahīnasya // 80.12 //

पलदशभागो धरणं तद्यदि मुक्तास्त्रयोदश सुरूपाः । त्रिशती सपञ्चविंशा रूपकसङ्ख्या कृतं मूल्यम् ।। ८०.१३ ।।

paladaśabhāgo dharaṇaṃ tadyadi muktāstrayodaśa surūpāḥ / triśatī sapañcaviṃśā rūpakasaṅkhyā kṛtaṃ mūlyam // 80.13 //

षोडशकस्य द्विशती विंशतिरूपस्य सप्ततिः सशता । यत्पञ्चविंशतिधृतं तस्य शतं त्रिंशता सहितम् ।। ८०.१४ ।।

ṣoḍaśakasya dviśatī viṃśatirūpasya saptatiḥ saśatā / yatpañcaviṃśatidhṛtaṃ tasya śataṃ triṃśatā sahitam // 80.14 //

त्रिंशत्सप्ततिमूल्यं चत्वारिंशच्छतार्धमूल्यं च । षष्टिः पञ्चोना वा धरणं पञ्चाष्टकं मूल्यम् ।। ८०.१५ ।।

triṃśatsaptatimūlyaṃ catvāriṃśacchatārdhamūlyaṃ ca / ṣaṣṭiḥ pañconā vā dharaṇaṃ pañcāṣṭakaṃ mūlyam // 80.15 //

मुक्ताशीत्या त्रिंशच्छतस्य सा पञ्चरूपकविहीना । द्वित्रिचतुःपञ्चशता द्वादशषट्पञ्चकत्रितयम् ।। ८०.१६ ।।

muktāśītyā triṃśacchatasya sā pañcarūpakavihīnā / dvitricatuḥpañcaśatā dvādaśaṣaṭpañcakatritayam // 80.16 //

पिक्कापिच्चार्घार्धा रवकः सिक्थं त्रयोदशऽद्यानाम् । संज्णाः परतो निगराश्चूर्णाश्चाशीतिपूर्वाणाम् ।। ८०.१७ ।।

pikkāpiccārghārdhā ravakaḥ sikthaṃ trayodaśa'dyānām / saṃjṇāḥ parato nigarāścūrṇāścāśītipūrvāṇām // 80.17 //

एतद्गुणयुक्तानां धरणधृतानां प्रकीर्तितं मूल्यम् । परिकल्प्यं अन्तराले हीनगुणाणां क्षयः कार्यः ।। ८०.१८ ।।

etadguṇayuktānāṃ dharaṇadhṛtānāṃ prakīrtitaṃ mūlyam / parikalpyaṃ antarāle hīnaguṇāṇāṃ kṣayaḥ kāryaḥ // 80.18 //

कृष्णश्वेतकपीतकताम्राणां ईषदपि च विषमाणाम् । त्र्यंशोनं विषमकपीतयोश्च षड्भागदलहीनम् ।। ८०.१९ ।।

kṛṣṇaśvetakapītakatāmrāṇāṃ īṣadapi ca viṣamāṇām / tryaṃśonaṃ viṣamakapītayośca ṣaḍbhāgadalahīnam // 80.19 //

ऐरावतकुलजानां पुष्यश्रवणैन्दुसूर्यदिवसेषु । ये चोत्तरायणभवा ग्रहणेऽर्केन्द्वोश्च भद्रेभाः ।। ८०.२० ।।

airāvatakulajānāṃ puṣyaśravaṇaindusūryadivaseṣu / ye cottarāyaṇabhavā grahaṇe'rkendvośca bhadrebhāḥ // 80.20 //

तेषां किल जायन्ते मुक्ताः कुम्भेषु सरदकोशेषु । बहवो बृहत्प्रमाणा बहुसंस्थानाः प्रभायुक्ताः ।। ८०.२१ ।।

teṣāṃ kila jāyante muktāḥ kumbheṣu saradakośeṣu / bahavo bṛhatpramāṇā bahusaṃsthānāḥ prabhāyuktāḥ // 80.21 //

नैषां अर्घः कार्यो न च वेधोऽतीव ते प्रभायुक्ताः । सुतविजयऽरोग्यकरा महापवित्रा धृता राज्ञाम् ।। ८०.२२ ।।

naiṣāṃ arghaḥ kāryo na ca vedho'tīva te prabhāyuktāḥ / sutavijaya'rogyakarā mahāpavitrā dhṛtā rājñām // 80.22 //

दंष्ट्रामूले शशिकान्तिसप्रभं बहुगुणं च वाराहम् । तिमिजं मत्स्याआक्षिइभं बृहत्पवित्रं बहुगुणं च ।। ८०.२३ ।।

daṃṣṭrāmūle śaśikāntisaprabhaṃ bahuguṇaṃ ca vārāham / timijaṃ matsyāākṣiibhaṃ bṛhatpavitraṃ bahuguṇaṃ ca // 80.23 //

वर्षौपलवज्जातं वायुस्कन्धाच्च सप्तमाद्भ्रष्टम् । ह्रियते किल खाद्दिव्यैस्तडित्प्रभं मेघसम्भूतम् ।। ८०.२४ ।।

varṣaupalavajjātaṃ vāyuskandhācca saptamādbhraṣṭam / hriyate kila khāddivyaistaḍitprabhaṃ meghasambhūtam // 80.24 //

तक्षकवासुकिकुलजाः कामगमा ये च पन्नगास्तेषाम् । स्निग्धा नीलद्युतयो भवन्ति मुक्ताः फणस्यान्ते ।। ८०.२५ ।।

takṣakavāsukikulajāḥ kāmagamā ye ca pannagāsteṣām / snigdhā nīladyutayo bhavanti muktāḥ phaṇasyānte // 80.25 //

शस्तेऽवनिप्रदेशे रजतमये भाजने स्थिते च यदि । वर्षति देवोऽकस्मात्तज्ज्ञेयं नागसम्भूतम् ।। ८०.२६ ।।

śaste'vanipradeśe rajatamaye bhājane sthite ca yadi / varṣati devo'kasmāttajjñeyaṃ nāgasambhūtam // 80.26 //

अपहरति विषमलक्ष्मीं क्षपयति शत्रून्यशो विकाशयति । भौजङ्गं नृपतीनां धृतं अकृतार्घं विजयदं च ।। ८०.२७ ।।

apaharati viṣamalakṣmīṃ kṣapayati śatrūnyaśo vikāśayati / bhaujaṅgaṃ nṛpatīnāṃ dhṛtaṃ akṛtārghaṃ vijayadaṃ ca // 80.27 //

कर्पूरस्फटिकनिभं चिपिटं विषमं च वेणुजं ज्ञेयम् । शङ्खौद्भवं शशिनिभं वृत्तं भ्राजिष्णु रुचिरं च ।। ८०.२८ ।।

karpūrasphaṭikanibhaṃ cipiṭaṃ viṣamaṃ ca veṇujaṃ jñeyam / śaṅkhaudbhavaṃ śaśinibhaṃ vṛttaṃ bhrājiṣṇu ruciraṃ ca // 80.28 //

शङ्खतिमिवेणुवारणवराहभुजगाभ्रजान्य्अवैद्यानि । अमितगुणत्वाच्चएषां अर्घः शास्त्रे न निर्दिष्टः ।। ८०.२९ ।।

śaṅkhatimiveṇuvāraṇavarāhabhujagābhrajānyavaidyāni / amitaguṇatvāccaeṣāṃ arghaḥ śāstre na nirdiṣṭaḥ // 80.29 //

एतानि सर्वाणि महागुणानि सुतार्थसौभाग्ययशस्कराणि । रुक्शोकहन्तॄणि च पार्थिवानां मुक्ताफलानिईप्सितकामदानि ।। ८०.३० ।।

etāni sarvāṇi mahāguṇāni sutārthasaubhāgyayaśaskarāṇi / rukśokahantṝṇi ca pārthivānāṃ muktāphalāniīpsitakāmadāni // 80.30 //

सुरभूषणं लतानां सहस्रं अष्टोत्तरं चतुर्हस्तम् । इन्दुच्छन्दो नाम्ना विजयच्छन्दस्तदर्धेन ।। ८०.३१ ।।

surabhūṣaṇaṃ latānāṃ sahasraṃ aṣṭottaraṃ caturhastam / inducchando nāmnā vijayacchandastadardhena // 80.31 //

शतं अष्टयुतं हारो देवच्छन्दो ह्यशीतिरेकयुता । अष्टाष्टकोऽर्धहारो रश्मिकलापश्च नवषट्कः ।। ८०.३२ ।।

śataṃ aṣṭayutaṃ hāro devacchando hyaśītirekayutā / aṣṭāṣṭako'rdhahāro raśmikalāpaśca navaṣaṭkaḥ // 80.32 //

द्वात्रिंशता तु गुच्छो विंशत्या कीर्तितोऽर्धगुच्छाख्यः । षोडशभिर्माणवको द्वादशभिश्चार्धमाणवकः ।। ८०.३३ ।।

dvātriṃśatā tu guccho viṃśatyā kīrtito'rdhagucchākhyaḥ / ṣoḍaśabhirmāṇavako dvādaśabhiścārdhamāṇavakaḥ // 80.33 //

मन्दरसंज्ञोऽष्टाभिः पञ्चलता हारफलकं इत्युक्तम् । सप्ताविंशतिमुक्ता हस्तो नक्षत्रमालाइति ।। ८०.३४ ।।

mandarasaṃjño'ṣṭābhiḥ pañcalatā hāraphalakaṃ ityuktam / saptāviṃśatimuktā hasto nakṣatramālāiti // 80.34 //

अन्तरमणिसंयुक्ता मणिसोपानं सुवर्णगुलिकैर्वा । तरलकमणिमध्यं तद्विज्ञेयं चाटुकारं इति ।। ८०.३५ ।।

antaramaṇisaṃyuktā maṇisopānaṃ suvarṇagulikairvā / taralakamaṇimadhyaṃ tadvijñeyaṃ cāṭukāraṃ iti // 80.35 //

एकावली नाम यथेष्टसङ्ख्या हस्तप्रमाणा मणिविप्रयुक्ता । संयोजिता या मणिना तु मध्ये यष्टिइति सा भूषणविद्भिरुक्तम् ।। ८०.३६ ।।

ekāvalī nāma yatheṣṭasaṅkhyā hastapramāṇā maṇiviprayuktā / saṃyojitā yā maṇinā tu madhye yaṣṭiiti sā bhūṣaṇavidbhiruktam // 80.36 //