93. 93. हस्तिचेष्टिताध्यायः

दन्तस्य मूलपरिधिं द्विरायतं प्रोह्य कल्पयेत्शेषम् । अधिकं अनूपचराणां न्यूनं गिरिचारिणां किञ् चित् ।। ९३.०१ ।।

dantasya mūlaparidhiṃ dvirāyataṃ prohya kalpayetśeṣam / adhikaṃ anūpacarāṇāṃ nyūnaṃ giricāriṇāṃ kiñ cit // 93.01 //

श्रीवत्सवर्धमानच्छत्रध्वजचामरानुरूपेषु । छेदे दृष्टेष्वारोग्यविजयधनवृद्धिसौख्यानि ।। ९३.०२ ।।

śrīvatsavardhamānacchatradhvajacāmarānurūpeṣu / chede dṛṣṭeṣvārogyavijayadhanavṛddhisaukhyāni // 93.02 //

प्रहरणसदृशेषु जयो नन्द्यावर्ते प्रनष्टदेशऽप्तिः । लोष्टे तु लब्धपूर्वस्य भवति देशस्य सम्प्राप्तिः ।। ९३.०३ ।।

praharaṇasadṛśeṣu jayo nandyāvarte pranaṣṭadeśa'ptiḥ / loṣṭe tu labdhapūrvasya bhavati deśasya samprāptiḥ // 93.03 //

स्त्रीरूपेऽश्वविनाशो भृङ्गारेऽभ्युत्थिते सुतौत्पत्तिः । कुम्भेन निधिप्राप्तिर्यात्राविघ्नं च दण्डेन ।। ९३.०४ ।।

strīrūpe'śvavināśo bhṛṅgāre'bhyutthite sutautpattiḥ / kumbhena nidhiprāptiryātrāvighnaṃ ca daṇḍena // 93.04 //

कृकलासकपिभुजङ्गेष्वसुभिक्षव्याधयो रिपुवशित्वम् । गृध्रौलूकध्वाङ्क्षश्येनऽकारेषु जनमरकः ।। ९३.०५ ।।

kṛkalāsakapibhujaṅgeṣvasubhikṣavyādhayo ripuvaśitvam / gṛdhraulūkadhvāṅkṣaśyena'kāreṣu janamarakaḥ // 93.05 //

पाशेऽथ वा कबन्धे नृपमृत्युर्जनविपत्स्रुते रक्ते । कृष्णे श्यावे रूक्षे दुर्गन्धे चाशुभं भवति ।। ९३.०६ ।।

pāśe'tha vā kabandhe nṛpamṛtyurjanavipatsrute rakte / kṛṣṇe śyāve rūkṣe durgandhe cāśubhaṃ bhavati // 93.06 //

शुक्लः समः सुगन्धिः स्निग्धश्च शुभऽवहो भवेच्छेदः । गलनम्लानफलानि च दन्तस्य समानि भङ्गेन ।। ९३.०७ ।।

śuklaḥ samaḥ sugandhiḥ snigdhaśca śubha'vaho bhavecchedaḥ / galanamlānaphalāni ca dantasya samāni bhaṅgena // 93.07 //

मूलमध्यदशनाग्रसंस्थिता देवदैत्यमनुजाः क्रमात्ततः । स्फीतमध्यपरिपेलवं फलं शीघ्रमध्यचिरकालसम्भवम् ।। ९३.०८ ।।

mūlamadhyadaśanāgrasaṃsthitā devadaityamanujāḥ kramāttataḥ / sphītamadhyaparipelavaṃ phalaṃ śīghramadhyacirakālasambhavam // 93.08 //

दन्तभङ्गफलं अत्र दक्षिणे भूपदेशबलविद्रवप्रदम् । वामतः सुतपुरोहितैभयान् हन्ति साटविकदारनायकान् ।। ९३.०९ ।।

dantabhaṅgaphalaṃ atra dakṣiṇe bhūpadeśabalavidravapradam / vāmataḥ sutapurohitaibhayān hanti sāṭavikadāranāyakān // 93.09 //

आदिशेदुभयभङ्गदर्शनात्पार्थिवस्य सकलं कुलक्षयम् । सौम्यलग्नतिथिभऽदिभिः शुभं वर्धतेऽशुभं अतोऽन्यथा वदेत् ।। ९३.१० ।।

ādiśedubhayabhaṅgadarśanātpārthivasya sakalaṃ kulakṣayam / saumyalagnatithibha'dibhiḥ śubhaṃ vardhate'śubhaṃ ato'nyathā vadet // 93.10 //

क्षीरमृष्टफलपुष्पपादपेष्वापगातटविघट्टितेन वा । वाममध्यरदभङ्गखण्डने शत्रुनाशकृदतोऽन्यथा परम् ।। ९३.११ ।।

kṣīramṛṣṭaphalapuṣpapādapeṣvāpagātaṭavighaṭṭitena vā / vāmamadhyaradabhaṅgakhaṇḍane śatrunāśakṛdato'nyathā param // 93.11 //

स्खलितगतिरकस्मात्त्रस्तकर्णोऽतिदीनः श्वसिति मृदु सुदीर्घं न्यस्तहस्तः पृथिव्याम् । द्रुतमुकुलितदृष्टिः स्वप्नशीलो विलोमो भयकृदहितभक्षी नैकशोऽसृक्शकृत्कृत् ।। ९३.१२ ।।

skhalitagatirakasmāttrastakarṇo'tidīnaḥ śvasiti mṛdu sudīrghaṃ nyastahastaḥ pṛthivyām / drutamukulitadṛṣṭiḥ svapnaśīlo vilomo bhayakṛdahitabhakṣī naikaśo'sṛkśakṛtkṛt // 93.12 //

वल्मीकस्थाणुगुल्मक्षुपतरुमथनः स्वैच्छया हृष्टदृष्टिर् यायाद्यात्रानुलोमं त्वरितपदगतिर्वक्त्रं उन्नाम्य चौच्चैः । कक्ष्यासन्नाहकाले जनयति च मुहुः शीकरं बृंहितं वा तत्काले वा मदाप्तिर्जयकृदथ रदं वेष्टयन्दक्षिणं च ।। ९३.१३ ।।

valmīkasthāṇugulmakṣupatarumathanaḥ svaicchayā hṛṣṭadṛṣṭir yāyādyātrānulomaṃ tvaritapadagatirvaktraṃ unnāmya cauccaiḥ / kakṣyāsannāhakāle janayati ca muhuḥ śīkaraṃ bṛṃhitaṃ vā tatkāle vā madāptirjayakṛdatha radaṃ veṣṭayandakṣiṇaṃ ca // 93.13 //

प्रवेशनं वारिणि वारणस्य ग्राहेण नाशाय भवेन्नृपस्य । ग्राहं गृहोत्वाउत्तरणं नृपस्य तोयात्स्थलं वृद्धिकरं नृभर्तुः ।। ९३.१४ ।।

praveśanaṃ vāriṇi vāraṇasya grāheṇa nāśāya bhavennṛpasya / grāhaṃ gṛhotvāuttaraṇaṃ nṛpasya toyātsthalaṃ vṛddhikaraṃ nṛbhartuḥ // 93.14 //