4. Dīptāgama Tome I (part 4 of 13)

7.28

ऊर्ध्वपादोन्नतं यावत्पञ्चभागैर्विभाजयेत्। भागैकं वेदिकोत्सेधं भागं ग्रीवमुदाहृतम्

ūrdhvapādonnataṃ yāvatpañcabhāgairvibhājayet| bhāgaikaṃ vedikotsedhaṃ bhāgaṃ grīvamudāhṛtam

---

7.29

द्विभागं शिखरं तस्मिन्नेकांशा स्थूपिका स्मृता । एतद्वै कूटशालानां मानं सर्वत्र लक्षितम्

dvibhāgaṃ śikharaṃ tasminnekāṃśā sthūpikā smṛtā | etadvai kūṭaśālānāṃ mānaṃ sarvatra lakṣitam

---

7.30

अष्टाश्रं चतुरश्रं वा कूटानामाकृतिर्भवेत्। गोपुरस्याकृतिं ध्यात्वा कोष्ठाकाराकृतिस्तथा

aṣṭāśraṃ caturaśraṃ vā kūṭānāmākṛtirbhavet| gopurasyākṛtiṃ dhyātvā koṣṭhākārākṛtistathā

---

7

एभिस्तु लक्षणैर्युक्तं कैलासं तत्प्रकीर्तितम्

ebhistu lakṣaṇairyuktaṃ kailāsaṃ tatprakīrtitam

7.31

नवहस्तं विस्तरं स्यात्सप्तभागैर्विभाजयेत्

navahastaṃ vistaraṃ syātsaptabhāgairvibhājayet

---

7.32

चत्वारि भागमाधिक्यमायतं चतुरश्रकम्। अधिष्ठानसमं सूत्रमन्तरालं सुनिम्नकम्

catvāri bhāgamādhikyamāyataṃ caturaśrakam| adhiṣṭhānasamaṃ sūtramantarālaṃ sunimnakam

---

7.33

ऊर्ध्वं तु भूमिं विभज्यात्पञ्चभागैर्विचक्षणः। तु विमानोत्सेधं विभजेत्त्रयस्त्रिंशतिरंशकैः ४

ūrdhvaṃ tu bhūmiṃ vibhajyātpañcabhāgairvicakṣaṇaḥ| tu vimānotsedhaṃ vibhajettrayastriṃśatiraṃśakaiḥ 4

---

7.34

त्रिभागार्धेरधिष्ठानं सप्तांशैः पाददैर्घ्यकम् । त्रिभागैः प्रस्तरं कुर्यादूर्ध्वपादं षडर्धकम्

tribhāgārdheradhiṣṭhānaṃ saptāṃśaiḥ pādadairghyakam | tribhāgaiḥ prastaraṃ kuryādūrdhvapādaṃ ṣaḍardhakam

---

7.35

प्रस्तरोच्चद्विभागाभ्यां वेदिका भागमेव च। तद्ग्रीवोच्चं द्विभागार्धं शिखरं पञ्चभागिकम्

prastaroccadvibhāgābhyāṃ vedikā bhāgameva ca| tadgrīvoccaṃ dvibhāgārdhaṃ śikharaṃ pañcabhāgikam

---

7.36

शेषं स्थपिरिति ख्यातमेतद्द्वितलमानकम्। ४.२. विविधलक्षणम् ] मध्यमे तोरणयुक्तं षोडशैः पञ्जरैर्युतम्

śeṣaṃ sthapiriti khyātametaddvitalamānakam| 4.2. vividhalakṣaṇam ] madhyame toraṇayuktaṃ ṣoḍaśaiḥ pañjarairyutam

---

7.37

प्रस्तरं नासिकायुक्तं षोडशं च द्वयाधिकम्। चतुरश्रायतं ग्रीवं शिखरं तावदेव तु

prastaraṃ nāsikāyuktaṃ ṣoḍaśaṃ ca dvayādhikam| caturaśrāyataṃ grīvaṃ śikharaṃ tāvadeva tu

---

7.38

स्थूपित्रयसमायुक्तं कूटशालाविहीनकम् । पादं सर्वाङ्गसंयुक्तं महानास्याश्चतस्रकः

sthūpitrayasamāyuktaṃ kūṭaśālāvihīnakam | pādaṃ sarvāṅgasaṃyuktaṃ mahānāsyāścatasrakaḥ

---

7

एभिस्तु लक्षणैर्युक्तं विमानं निषदं स्मृतम्'

ebhistu lakṣaṇairyuktaṃ vimānaṃ niṣadaṃ smṛtam'

7.39

रुद्रहस्तप्रविस्तारं सप्तभागैर्विभाजितम् २

rudrahastapravistāraṃ saptabhāgairvibhājitam 2

---

7.40

एकांशकूटविस्तारं शालायामं त्रिभागभाक् । शालामध्ये तु निष्क्रमं द्विदण्डेनैव कारयेत्

ekāṃśakūṭavistāraṃ śālāyāmaṃ tribhāgabhāk | śālāmadhye tu niṣkramaṃ dvidaṇḍenaiva kārayet

---

7.41

तु भागैकं हारसंयुक्तं हारमध्ये द्विनासिका । पञ्चभागस्तदूर्ध्वं तु पञ्जराभिस्तु तारयुक्

tu bhāgaikaṃ hārasaṃyuktaṃ hāramadhye dvināsikā | pañcabhāgastadūrdhvaṃ tu pañjarābhistu tārayuk

7.42

प्रासादस्योच्छ्रयं यावत्षट्त्रिंशद्भागया भजेत् । चत्वारि कुट्टिमोत्सेधमष्टांशं पाददैर्घ्यकम्

prāsādasyocchrayaṃ yāvatṣaṭtriṃśadbhāgayā bhajet | catvāri kuṭṭimotsedhamaṣṭāṃśaṃ pādadairghyakam

---

7.43

प्रस्तरं स्यात्त्रिभागाभिर्भागैकं वेदिकोन्नतम्। ग्रीवोत्सेधं त्रिभागाभिः षड्भिर्वै शिखरं स्मृतम्

prastaraṃ syāttribhāgābhirbhāgaikaṃ vedikonnatam| grīvotsedhaṃ tribhāgābhiḥ ṣaḍbhirvai śikharaṃ smṛtam

---

7

शेषांशैः स्थूपिकां कुर्यात्सर्वसंपत्कराय च

śeṣāṃśaiḥ sthūpikāṃ kuryātsarvasaṃpatkarāya ca

7.44

मण्डलं कर्णकूटं स्याच्छिखरं वर्तुलं भवेत्

maṇḍalaṃ karṇakūṭaṃ syācchikharaṃ vartulaṃ bhavet

---

7.45

वेदिकाग्रीवौ वृत्तौ तु महानासिचतुष्टयम् । प्रस्तरं नासिकायुक्तं चत्वारिंशच्च संयुतम् १°

vedikāgrīvau vṛttau tu mahānāsicatuṣṭayam | prastaraṃ nāsikāyuktaṃ catvāriṃśacca saṃyutam 1°

7.49

प्रासादस्य तु विस्तारं त्रयोदशकरैर्मितम् । विस्तारं सप्तधा कृत्वा भागं स्यात्कर्णकूटकम्

prāsādasya tu vistāraṃ trayodaśakarairmitam | vistāraṃ saptadhā kṛtvā bhāgaṃ syātkarṇakūṭakam

---

7.50

शालायामं तथैवं स्यादर्धांशं पञ्जरं भवेत्° । ऊर्ध्वभूमिस्तु कर्तव्या पञ्चभागैर्विशेषतः

śālāyāmaṃ tathaivaṃ syādardhāṃśaṃ pañjaraṃ bhavet° | ūrdhvabhūmistu kartavyā pañcabhāgairviśeṣataḥ

---

7.51

पञ्जरं कूटकोष्ठं च समसूत्रं निम्नहारकम् ११ अन्तरालं तु निम्नं स्यान्मण्डपं समसूत्रकम्

pañjaraṃ kūṭakoṣṭhaṃ ca samasūtraṃ nimnahārakam 11 antarālaṃ tu nimnaṃ syānmaṇḍapaṃ samasūtrakam

---

7.52

शालोन्नतं तु कर्तव्यं कूटनिम्नं तु कारयेत् । चतुष्कोष्ठाष्टकूटं स्यात्पञ्जरं विंशतिर्भवेत् १२

śālonnataṃ tu kartavyaṃ kūṭanimnaṃ tu kārayet | catuṣkoṣṭhāṣṭakūṭaṃ syātpañjaraṃ viṃśatirbhavet 12

7.53

विमानोत्सेधं विभजेच्चत्वारिंशत्सुभागिकम् । तुर्यांशं कुट्टिमोत्सेधमष्टांशं स्तम्भमुच्यते

vimānotsedhaṃ vibhajeccatvāriṃśatsubhāgikam | turyāṃśaṃ kuṭṭimotsedhamaṣṭāṃśaṃ stambhamucyate

---

7.54

चतुर्भागं चोर्ध्वमञ्चं सप्तांशं तूर्ध्वपादकम् । त्रिभागं मञ्चमुत्सेधं द्विभागं वेदिकोच्छ्रयम्

caturbhāgaṃ cordhvamañcaṃ saptāṃśaṃ tūrdhvapādakam | tribhāgaṃ mañcamutsedhaṃ dvibhāgaṃ vedikocchrayam

---

7.55

त्रिभागं ग्रीवमुत्सेधं शिखरं सप्तभागिकम् । शेषं स्थूपिरिति ख्यातमेतद्द्वितलमानकम्

tribhāgaṃ grīvamutsedhaṃ śikharaṃ saptabhāgikam | śeṣaṃ sthūpiriti khyātametaddvitalamānakam

7.56

अष्टाश्रं शिखराकारं ग्रीवमष्टाश्रमिष्यते । 'महानास्यष्टभिर्युक्तमनासिप्रस्तरैर्युतम्

aṣṭāśraṃ śikharākāraṃ grīvamaṣṭāśramiṣyate | 'mahānāsyaṣṭabhiryuktamanāsiprastarairyutam

---

7.57

चत्वारिंशच्च नासी च अनासीप्रस्तरान्वितम् (?) १° । मण्डपस्य तु मध्यमे नासिका परिकीर्तिता (?) १२

catvāriṃśacca nāsī ca anāsīprastarānvitam (?) 1° | maṇḍapasya tu madhyame nāsikā parikīrtitā (?) 12

7.58

वृतेरुत्तरसीमान्तं द्वारोत्सेधं विधीयते । तदर्धं विस्तरं चैव सर्वद्वारस्य लक्षणम्

vṛteruttarasīmāntaṃ dvārotsedhaṃ vidhīyate | tadardhaṃ vistaraṃ caiva sarvadvārasya lakṣaṇam

---

7.59

वृतेरुत्तरसीमान्तं मण्डपद्वारमिष्यते। अर्धं वापि त्रिपादं वा द्वारोत्सेधसमं च वा

vṛteruttarasīmāntaṃ maṇḍapadvāramiṣyate| ardhaṃ vāpi tripādaṃ vā dvārotsedhasamaṃ ca vā

---

7

मण्डपद्वारविस्तारं कारयेद्वेधकर्मणि

maṇḍapadvāravistāraṃ kārayedvedhakarmaṇi

7.61

कूटविस्तारमष्टांशं कारयेत्तु विचक्षणः ७ द्विभागं नासिविस्तारं शालायामं तथैव च एतत्पञ्चालनामा हि सर्वदेवेषु योग्यकम्

kūṭavistāramaṣṭāṃśaṃ kārayettu vicakṣaṇaḥ 7 dvibhāgaṃ nāsivistāraṃ śālāyāmaṃ tathaiva ca etatpañcālanāmā hi sarvadeveṣu yogyakam

---

7

इति श्रीदीप्तशास्त्रे प्रतिष्ठातन्त्रे द्वितलप्रासादपटलः [सप्तमः ] समाप्तः

iti śrīdīptaśāstre pratiṣṭhātantre dvitalaprāsādapaṭalaḥ [saptamaḥ ] samāptaḥ

7.1

[अष्टमः पटलः ] |त्रितलप्रासादविधिः | १ अथातः संप्रवक्ष्यामि पञ्चमानं त्रिभूमिकम् । विस्तारोत्सेधमधुना एकैकं वक्ष्यते क्रमात्

[aṣṭamaḥ paṭalaḥ ] |tritalaprāsādavidhiḥ | 1 athātaḥ saṃpravakṣyāmi pañcamānaṃ tribhūmikam | vistārotsedhamadhunā ekaikaṃ vakṣyate kramāt

---

7.2

विस्तारं सप्तहस्तं स्यादुच्छ्रयं द्विगुणं भवेत् । विस्तारं नवहस्तं स्यादुत्सेधं द्विगुणं भवेत्

vistāraṃ saptahastaṃ syāducchrayaṃ dviguṇaṃ bhavet | vistāraṃ navahastaṃ syādutsedhaṃ dviguṇaṃ bhavet

---

7.3

एकादशकरे तारे सप्तदशसमुच्छ्रयः । विंशद्धस्तोच्छ्रयं हर्म्यं विस्तारं तु त्रयोदशम्

ekādaśakare tāre saptadaśasamucchrayaḥ | viṃśaddhastocchrayaṃ harmyaṃ vistāraṃ tu trayodaśam

---

7.4

पञ्चदशकरे हर्म्ये उच्छ्रयं चैकविंशतिः' । एवं पञ्चविधं प्रोक्तं विस्तरोच्चं विशेषतः ९

pañcadaśakare harmye ucchrayaṃ caikaviṃśatiḥ' | evaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ vistaroccaṃ viśeṣataḥ 9

7.5

सप्तहस्तं भवेत्तारं सप्तभागेन भाजयेत् १° । एकांशं कूटविस्तारं शालायामं द्विभागिकम्

saptahastaṃ bhavettāraṃ saptabhāgena bhājayet 1° | ekāṃśaṃ kūṭavistāraṃ śālāyāmaṃ dvibhāgikam

---

7.6

अध्यर्धं हारविस्तारं हारपञ्जरशोभितम् । पञ्चभागोर्ध्वभूमिस्तु ऊर्ध्वभूमित्रिभागिकम् १३

adhyardhaṃ hāravistāraṃ hārapañjaraśobhitam | pañcabhāgordhvabhūmistu ūrdhvabhūmitribhāgikam 13

7.7

विमानोत्सेधं विभजेच्चतुर्विंशतिभागिकम्। द्विभागाभ्यामधिष्ठानं द्विगुणं पाददैर्घ्यकम्

vimānotsedhaṃ vibhajeccaturviṃśatibhāgikam| dvibhāgābhyāmadhiṣṭhānaṃ dviguṇaṃ pādadairghyakam

---

7.8

मञ्चोत्सेधं द्विभागं स्यादादिभूम्येवमेव तु । त्रिपादाधिकवह्नयंशमूर्ध्वस्तम्भस्य तुङ्गकम्

mañcotsedhaṃ dvibhāgaṃ syādādibhūmyevameva tu | tripādādhikavahnayaṃśamūrdhvastambhasya tuṅgakam

---

7.9

अध्यर्धं प्रस्तरोत्सेधं त्रिभागं चोर्ध्वपादकम् । पादाधिकं तु यद्भागमूर्ध्वमञ्चोच्छ्रयं भवेत्

adhyardhaṃ prastarotsedhaṃ tribhāgaṃ cordhvapādakam | pādādhikaṃ tu yadbhāgamūrdhvamañcocchrayaṃ bhavet

---

7.10

अर्धांशं वेदिकोत्सेधं भागं ग्रीवमुदाहृतम्। “त्रिभागार्धं शिरोत्सेधं शेषभागं शिखा भवेत्

ardhāṃśaṃ vedikotsedhaṃ bhāgaṃ grīvamudāhṛtam| “tribhāgārdhaṃ śirotsedhaṃ śeṣabhāgaṃ śikhā bhavet

7.11

चतुरश्रमधिष्ठानं चतुरं शिखरं भवेत् । ११ अधिष्ठानसमं सूत्रमन्तरालं तु निम्नकम् १२

caturaśramadhiṣṭhānaṃ caturaṃ śikharaṃ bhavet | 11 adhiṣṭhānasamaṃ sūtramantarālaṃ tu nimnakam 12

---

7

समं त्रिपादमर्धं वा मुखमण्डपमिष्यते । मण्डपं तु त्रिधा भज्यं मध्यमे तोरणं कुरु १३ शालामध्ये त कर्तव्यं तोरणं विधिना सह

samaṃ tripādamardhaṃ vā mukhamaṇḍapamiṣyate | maṇḍapaṃ tu tridhā bhajyaṃ madhyame toraṇaṃ kuru 13 śālāmadhye ta kartavyaṃ toraṇaṃ vidhinā saha

8.13

तोरणस्य तु विस्तारमुत्सेधं वक्ष्यतेऽधुना

toraṇasya tu vistāramutsedhaṃ vakṣyate'dhunā

---

8.14

पादायामं त्रिधा कृत्वा द्विभागं पाददैर्घ्यकम् । शेषभागं झषांशं तु एकांशं विस्तृतं भवेत्

pādāyāmaṃ tridhā kṛtvā dvibhāgaṃ pādadairghyakam | śeṣabhāgaṃ jhaṣāṃśaṃ tu ekāṃśaṃ vistṛtaṃ bhavet

---

8.15

अथवा पादमानं तु दशभागं कृतं पुनः ४ स्तम्भोच्चमृषिभागं स्याच्छेषांशं मकरोदयम्

athavā pādamānaṃ tu daśabhāgaṃ kṛtaṃ punaḥ 4 stambhoccamṛṣibhāgaṃ syāccheṣāṃśaṃ makarodayam

---

8.16

तद्विस्तारं चतुर्भागं अथवा तस्त्रिभागिकम् । ७ वृतेरुत्तरसीमान्तं तोरणस्योच्छ्रयं भवेत्

tadvistāraṃ caturbhāgaṃ athavā tastribhāgikam | 7 vṛteruttarasīmāntaṃ toraṇasyocchrayaṃ bhavet

---

8.54

पञ्चभागोर्ध्वभूमिः स्यात्तस्योर्ध्वे भूस्त्रिभागिकम् । ग्रीवं वृत्तायतं कुर्याच्छिखरं वृत्तयातं भवेत् । स्थूपित्रयं तु कर्तव्यमष्टकूटसमायुतम्

pañcabhāgordhvabhūmiḥ syāttasyordhve bhūstribhāgikam | grīvaṃ vṛttāyataṃ kuryācchikharaṃ vṛttayātaṃ bhavet | sthūpitrayaṃ tu kartavyamaṣṭakūṭasamāyutam

---

8.55

अष्टशालासमायुक्तं पञ्जरैः षोडशैर्युतम्। महानासीचतुर्युक्तमनुनासिविभूषितम्

aṣṭaśālāsamāyuktaṃ pañjaraiḥ ṣoḍaśairyutam| mahānāsīcaturyuktamanunāsivibhūṣitam

---

8.56

चतुर्विंशाधिकशतैरल्पनासीभिरन्वितम्। एभिस्तु लक्षणैर्युक्तं दिशाभद्रमिति स्मृतम्

caturviṃśādhikaśatairalpanāsībhiranvitam| ebhistu lakṣaṇairyuktaṃ diśābhadramiti smṛtam

8.17

तत्समं पञ्जरायामं तस्य लक्षणमुच्यते । पादायामं नवांशं स्यात्पञ्चभागाङ्घ्रिकायतम्

tatsamaṃ pañjarāyāmaṃ tasya lakṣaṇamucyate | pādāyāmaṃ navāṃśaṃ syātpañcabhāgāṅghrikāyatam

---

8.18

द्विविधं प्रस्तरोत्सेधमध्यर्धांशं गलोच्छ्रयम् १° । पादयुक्तं तथा केचित्केचित्पादविहीनकम्

dvividhaṃ prastarotsedhamadhyardhāṃśaṃ galocchrayam 1° | pādayuktaṃ tathā kecitkecitpādavihīnakam

---

8.19

पञ्जरस्य तु विस्तारं द्विदण्डं वा त्रिदण्डकम्। तु चतुर्दण्डं वा कर्तव्यमथवा नासिकासमम् १२

pañjarasya tu vistāraṃ dvidaṇḍaṃ vā tridaṇḍakam| tu caturdaṇḍaṃ vā kartavyamathavā nāsikāsamam 12

8.20

१३ गर्भगेहं चतुर्भागादेकं च द्वित्रिभागिकम् । महानास्याश्च विस्तारं चतुर्भागं तदुच्छ्रयम्

13 garbhagehaṃ caturbhāgādekaṃ ca dvitribhāgikam | mahānāsyāśca vistāraṃ caturbhāgaṃ taducchrayam

---

8.21

तद्विस्तारद्विभागं वा त्रिपादद्वयमेव वा ३ 1 पङ्क्तिद्वयसमायामं तस्यार्धं विस्तृतं भवेत्

tadvistāradvibhāgaṃ vā tripādadvayameva vā 3 1 paṅktidvayasamāyāmaṃ tasyārdhaṃ vistṛtaṃ bhavet

---

8

दण्डतारद्विदण्डं वा अनुनासी च विस्तृतम्

daṇḍatāradvidaṇḍaṃ vā anunāsī ca vistṛtam

8.22

६ पूर्वोक्तगण्यमानेन कूटशालाभिरन्वितम्

6 pūrvoktagaṇyamānena kūṭaśālābhiranvitam

---

8.23

प्रस्तरं पूर्ववत्कुर्यात्पूर्वोक्तपादलक्षणम्। “अष्टकूटसमायुक्तमष्टशालासमन्वितम्

prastaraṃ pūrvavatkuryātpūrvoktapādalakṣaṇam| “aṣṭakūṭasamāyuktamaṣṭaśālāsamanvitam

---

8.24

१°पञ्जरैः षोडशैर्युक्तं महानासीचतुष्टयम्। चतुष्षष्ट्यनुनासीभिरावृतं चापि सुन्दरम्

1°pañjaraiḥ ṣoḍaśairyuktaṃ mahānāsīcatuṣṭayam| catuṣṣaṣṭyanunāsībhirāvṛtaṃ cāpi sundaram

---

8

एतच्च भद्रललितं सर्वशान्तिकरं परम् १२

etacca bhadralalitaṃ sarvaśāntikaraṃ param 12

8.25

[ ३.१. विस्तारः नवहस्तं तु विस्तारं सप्तभागेन भाजयेत्

[ 3.1. vistāraḥ navahastaṃ tu vistāraṃ saptabhāgena bhājayet

---

8.26

एकांशं कूटविस्तारमेकांशं कोष्ठमेव च हारा चैकांशमेवं स्याद्धारापञ्जरशोभितम् १४

ekāṃśaṃ kūṭavistāramekāṃśaṃ koṣṭhameva ca hārā caikāṃśamevaṃ syāddhārāpañjaraśobhitam 14

8.27

विमानोत्सेधं विभजेच्चतुर्विंशतिभागिकम्

vimānotsedhaṃ vibhajeccaturviṃśatibhāgikam

8.28

अष्टकूटं क्रमात्प्रोक्तं शाला द्वादश चैव च ँ । अष्टाश्रं शिखरं तस्य महानास्यष्ट एव च

aṣṭakūṭaṃ kramātproktaṃ śālā dvādaśa caiva ca m̐ | aṣṭāśraṃ śikharaṃ tasya mahānāsyaṣṭa eva ca

---

8.29

७ अष्टाभिः पञ्जरैर्युक्तमादिभूमिरिति स्मृतम् । विंशच्छतानुनासीभिरावृतं लक्षणैर्युतम्

7 aṣṭābhiḥ pañjarairyuktamādibhūmiriti smṛtam | viṃśacchatānunāsībhirāvṛtaṃ lakṣaṇairyutam

---

8.30

वेदिकाष्टाश्रमेवं स्याद् ग्रीवं तस्याकृतिर्भवेत् १° । नानालंकारसंयुक्तं नानापत्रलतायुतम् १२

vedikāṣṭāśramevaṃ syād grīvaṃ tasyākṛtirbhavet 1° | nānālaṃkārasaṃyuktaṃ nānāpatralatāyutam 12

---

8.31

सर्वालंकारसंयुक्तं चतुरश्रं कुट्टिमं भवेत् १४ । एभिस्तु लक्षणैर्युक्तं विमलाकृतिनामकम् १५

sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ caturaśraṃ kuṭṭimaṃ bhavet 14 | ebhistu lakṣaṇairyuktaṃ vimalākṛtināmakam 15

---

8

वेदिकोच्चं तथार्धांशं ग्रीवं भागमुदाहृतम् । त्रिभागं शिखरोत्सेधं शेषभागं शिखा भवेत्

vedikoccaṃ tathārdhāṃśaṃ grīvaṃ bhāgamudāhṛtam | tribhāgaṃ śikharotsedhaṃ śeṣabhāgaṃ śikhā bhavet

8.32

एकादशकरं व्यासं सप्तदशकरोच्छ्रयम् । चतुर्भागमथाधिक्यमायामं वृत्तमिष्यते

ekādaśakaraṃ vyāsaṃ saptadaśakarocchrayam | caturbhāgamathādhikyamāyāmaṃ vṛttamiṣyate

---

8.33

श्रवृत्तमधिष्ठानं तदृच्छिखरमिष्यते। तद्विस्तारार्धमानेन वर्तितं वर्तुलं भवेत्

śravṛttamadhiṣṭhānaṃ tadṛcchikharamiṣyate| tadvistārārdhamānena vartitaṃ vartulaṃ bhavet

---

8.34

तत्प्रमाणसमं द्व्यश्रं द्व्यश्रात्पार्श्वे तु पृष्ठकम् । कृत्वा भागं चतुर्विंशं द्व्यंशं सौष्ठिकविस्तरम्

tatpramāṇasamaṃ dvyaśraṃ dvyaśrātpārśve tu pṛṣṭhakam | kṛtvā bhāgaṃ caturviṃśaṃ dvyaṃśaṃ sauṣṭhikavistaram

---

8.35

द्व्यंशं कोष्ठायतं विद्धि आयामार्धं तु विस्तरम् । अंशेन पञ्जरायाममंशे हारं च निम्नकम्

dvyaṃśaṃ koṣṭhāyataṃ viddhi āyāmārdhaṃ tu vistaram | aṃśena pañjarāyāmamaṃśe hāraṃ ca nimnakam

---

8.36

समं त्रिभागमर्धेन मुखमण्डपमेव च । मण्डपं समसूत्रं स्यादन्तरालं तु निम्नकम्

samaṃ tribhāgamardhena mukhamaṇḍapameva ca | maṇḍapaṃ samasūtraṃ syādantarālaṃ tu nimnakam

---

8.37

कूटकोष्ठादिसर्वाङ्गं मानसूत्राद्बहिः स्थितम्' । सव्यासार्धं तदध्यर्धं दण्डे वा द्वित्रिदण्डकम् १°

kūṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ mānasūtrādbahiḥ sthitam' | savyāsārdhaṃ tadadhyardhaṃ daṇḍe vā dvitridaṇḍakam 1°

---

8.38

मानसूत्राद्बहिस्तेषां निर्गतिः परिपठ्यते। षड्भागं स्यात्तदूर्ध्वे तु तस्योर्ध्वे भूश्चतुर्थकम् ११

mānasūtrādbahisteṣāṃ nirgatiḥ paripaṭhyate| ṣaḍbhāgaṃ syāttadūrdhve tu tasyordhve bhūścaturthakam 11

8.39

एकपञ्चाशदंशं तु कृत्वा हर्म्यायतं बुधः पादाधिकं चतुर्भागं तस्योत्सेधमितीष्यते

ekapañcāśadaṃśaṃ tu kṛtvā harmyāyataṃ budhaḥ pādādhikaṃ caturbhāgaṃ tasyotsedhamitīṣyate

---

8.40

द्विगुणं पादमुत्सेधं मञ्चोच्चं चतुरंशकम् । अष्टार्धांशमधः स्तम्भं मञ्चमानं तलात्समम्

dviguṇaṃ pādamutsedhaṃ mañcoccaṃ caturaṃśakam | aṣṭārdhāṃśamadhaḥ stambhaṃ mañcamānaṃ talātsamam

---

8.41

अष्टांशं चोर्ध्वपादोच्चं प्रस्तरोच्चं चतुर्थकम् । सप्तांशं चोर्ध्वपादोच्चं प्रस्तरोर्ध्वं त्रिभागिकम्

aṣṭāṃśaṃ cordhvapādoccaṃ prastaroccaṃ caturthakam | saptāṃśaṃ cordhvapādoccaṃ prastarordhvaṃ tribhāgikam

---

8.42

अध्यर्धं वेदिकोत्सेधं प्रस्तरोपरि कारयेत्' । द्विभागं ग्रीवमुत्सेधं शिखरं सप्तभागिकम्

adhyardhaṃ vedikotsedhaṃ prastaropari kārayet' | dvibhāgaṃ grīvamutsedhaṃ śikharaṃ saptabhāgikam

---

8

शेषांशं स्थूपिकायाममेतत्त्रितलमानकम्

śeṣāṃśaṃ sthūpikāyāmametattritalamānakam

8.43

अष्टकूटं तथा शाला पञ्जरैः षोडशैर्युतम्

aṣṭakūṭaṃ tathā śālā pañjaraiḥ ṣoḍaśairyutam

---

8.44

महानासीभिरित्युक्तमनुनासीभिरन्वितम् । अष्टाधिकशतं कुर्यादल्पनासी चतुर्दिशि

mahānāsībhirityuktamanunāsībhiranvitam | aṣṭādhikaśataṃ kuryādalpanāsī caturdiśi

---

8.45

१°शिरसां पूर्वनेत्रं तु पश्चिमं वापि कारयेत् । त्रयस्थूपिसमायुक्तं तोरणैस्त्रिभिरन्वितम्

1°śirasāṃ pūrvanetraṃ tu paścimaṃ vāpi kārayet | trayasthūpisamāyuktaṃ toraṇaistribhiranvitam

---

8.46

नानापादसमायुक्तं नानारूपविचित्रितम्। सोपपीठतलं वापि केवलं वा मसूरकम्

nānāpādasamāyuktaṃ nānārūpavicitritam| sopapīṭhatalaṃ vāpi kevalaṃ vā masūrakam

---

8.47

हारान्तरस्तम्भमध्ये पादायतनमारभेत् । हस्तिपृष्ठमिदं नाम सर्वदेवेषु योग्यकम्

hārāntarastambhamadhye pādāyatanamārabhet | hastipṛṣṭhamidaṃ nāma sarvadeveṣu yogyakam

8.48

त्रयोदशकरं तारं नवभागैर्विभाजयेत्। एकांशकूटविस्तारं शालायामं द्विभागकम्

trayodaśakaraṃ tāraṃ navabhāgairvibhājayet| ekāṃśakūṭavistāraṃ śālāyāmaṃ dvibhāgakam

---

8.49

हारायामद्विभागं स्याद्धारपञ्जरशोभितम् । तदूर्ध्वे सप्तभागं स्यात्पञ्चभागोर्ध्वभूमिकम्

hārāyāmadvibhāgaṃ syāddhārapañjaraśobhitam | tadūrdhve saptabhāgaṃ syātpañcabhāgordhvabhūmikam

8.50

तावत्प्रासादतुङ्गं तु द्विचत्वारिंशदङ्गकम् । त्रिभागार्धमधिष्ठानं पादमानं तु सप्तकम्

tāvatprāsādatuṅgaṃ tu dvicatvāriṃśadaṅgakam | tribhāgārdhamadhiṣṭhānaṃ pādamānaṃ tu saptakam

---

8.51

त्रिभागं प्रस्तरोत्सेधं षडर्धं चोर्ध्वपादकम् । त्रिभागं प्रस्तरोच्चं स्यादूर्ध्वपादं षडंशकम्

tribhāgaṃ prastarotsedhaṃ ṣaḍardhaṃ cordhvapādakam | tribhāgaṃ prastaroccaṃ syādūrdhvapādaṃ ṣaḍaṃśakam

---

8.52

द्विभागं चोर्ध्वमञ्चोच्चमर्थांशं वेदिकोच्छ्रयम् । अध्यर्धांशं गलोत्सेधं शिखरं पञ्चभागिकम्

dvibhāgaṃ cordhvamañcoccamarthāṃśaṃ vedikocchrayam | adhyardhāṃśaṃ galotsedhaṃ śikharaṃ pañcabhāgikam

---

8

शेषं स्थूपिरिति ख्यातं प्रासादं त्रितलं भवेत्

śeṣaṃ sthūpiriti khyātaṃ prāsādaṃ tritalaṃ bhavet

8.53

चतुर्भागसमाधिक्यमायामं चतुरश्रकम्

caturbhāgasamādhikyamāyāmaṃ caturaśrakam

8.57

दशपञ्चाधिकं हस्तं विस्तरेण विधीयते । ३ एकविंशतिहस्तेन आयामं तस्य कीर्तितम्

daśapañcādhikaṃ hastaṃ vistareṇa vidhīyate | 3 ekaviṃśatihastena āyāmaṃ tasya kīrtitam

---

8.58

दशभागायतं भज्य एकांशं कूटविस्तरम्। शालायामं द्विभागं स्यादेकैकं हस्तितुण्डकम्

daśabhāgāyataṃ bhajya ekāṃśaṃ kūṭavistaram| śālāyāmaṃ dvibhāgaṃ syādekaikaṃ hastituṇḍakam

---

8.59

६ कूटकोष्ठगजतुण्डैर्मध्यहारविभूषितम् । परितः खण्डहर्म्यंशम् अलिन्द्रं परितो भवेत्

6 kūṭakoṣṭhagajatuṇḍairmadhyahāravibhūṣitam | paritaḥ khaṇḍaharmyaṃśam alindraṃ parito bhavet

---

8

तदूर्ध्वे षड्भागयुक्तं चतुर्भागोर्ध्वभूमिकम्

tadūrdhve ṣaḍbhāgayuktaṃ caturbhāgordhvabhūmikam

8.60

विमानोत्सेधमेकेन पञ्चाशद्भिर्विभाजयेत्

vimānotsedhamekena pañcāśadbhirvibhājayet

---

8.61

१°चतुर्भागमधिष्ठानमष्टभागाङ्घ्रिकायतम् । तुर्यांशं प्रस्तरोत्सेधं सप्तार्धं चोर्ध्वपादकम् १२

1°caturbhāgamadhiṣṭhānamaṣṭabhāgāṅghrikāyatam | turyāṃśaṃ prastarotsedhaṃ saptārdhaṃ cordhvapādakam 12

---

8.62

त्रिभागं प्रस्तरोच्चं स्याद्भागैकं वेदिकोच्छ्रयम् । द्विभागाभ्यां गलोत्सेधं शिखरोच्चं षडर्धकम्

tribhāgaṃ prastaroccaṃ syādbhāgaikaṃ vedikocchrayam | dvibhāgābhyāṃ galotsedhaṃ śikharoccaṃ ṣaḍardhakam

---

8

शेषभागं शिखोत्सेधं भूमौ भूमौ विधीयते

śeṣabhāgaṃ śikhotsedhaṃ bhūmau bhūmau vidhīyate

8.63

कूटकोष्ठगजतुण्डं समसूत्रे विधीयते

kūṭakoṣṭhagajatuṇḍaṃ samasūtre vidhīyate

---

8.64

चतुरश्रमधिष्ठानं चतुरं शिखरं भवेत् । अष्टकूटसमायुक्तमष्टशालासमन्वितम्

caturaśramadhiṣṭhānaṃ caturaṃ śikharaṃ bhavet | aṣṭakūṭasamāyuktamaṣṭaśālāsamanvitam

---

8.65

हस्तितुण्डाष्टसंयुक्तं चतुर्विंशतिपञ्जरैः“ । महानासीचतुर्युक्तमनुनासीभिरन्वितम्

hastituṇḍāṣṭasaṃyuktaṃ caturviṃśatipañjaraiḥ“ | mahānāsīcaturyuktamanunāsībhiranvitam

---

8.66

अष्टाविंशच्चतुर्नासी चतुर्दिक्षु समन्वितम्। एभिस्तु लक्षणैर्युक्तं गान्धारं नाम हर्म्यकम्

aṣṭāviṃśaccaturnāsī caturdikṣu samanvitam| ebhistu lakṣaṇairyuktaṃ gāndhāraṃ nāma harmyakam

---

8

इति दीप्तशास्त्रे प्रतिष्ठातन्त्रे त्रितलप्रासादपटली नामाष्टमः पञ्जराभिश्चतुर्विंशद्गजतुण्डाष्टकैर्युतम्। चतुर्भिर्महानासीभिः अनुनासिभिरन्वितम्॥ [नवमः पटलः] [चतुर्भूमिविधिः]? अतः परं प्रवक्ष्यामि चतुर्भूमेस्तु लक्षणम्

iti dīptaśāstre pratiṣṭhātantre tritalaprāsādapaṭalī nāmāṣṭamaḥ pañjarābhiścaturviṃśadgajatuṇḍāṣṭakairyutam| caturbhirmahānāsībhiḥ anunāsibhiranvitam|| [navamaḥ paṭalaḥ] [caturbhūmividhiḥ]? ataḥ paraṃ pravakṣyāmi caturbhūmestu lakṣaṇam

8.1

पञ्चमानप्रमाणेन प्रासादं वक्ष्यतेऽधुना

pañcamānapramāṇena prāsādaṃ vakṣyate'dhunā

---

8.2

नवहस्तं समारभ्य सप्तदशकरान्तकम् । पञ्चधा विस्तरं प्रोक्तं प्रासादानां विशेषतः

navahastaṃ samārabhya saptadaśakarāntakam | pañcadhā vistaraṃ proktaṃ prāsādānāṃ viśeṣataḥ

---

8.3

विस्तारद्विगुणोत्सेधं नवैकादशहस्तकैः । पादोनद्विगुणोत्सेधमन्तरौ वा विमानको ६

vistāradviguṇotsedhaṃ navaikādaśahastakaiḥ | pādonadviguṇotsedhamantarau vā vimānako 6

---

8

शेषं चाध्यर्धमुत्सेधं पादुकादिशिखान्तकम्

śeṣaṃ cādhyardhamutsedhaṃ pādukādiśikhāntakam

8.4

नवहस्तप्रविस्तारमष्टधा विभजेत्पुनः '

navahastapravistāramaṣṭadhā vibhajetpunaḥ '

---

8.5

एकांशं कूटविस्तारं हारतारद्वयं भवेत् । हारमध्ये तु भागेन पञ्जराणि तु कल्पयेत्

ekāṃśaṃ kūṭavistāraṃ hāratāradvayaṃ bhavet | hāramadhye tu bhāgena pañjarāṇi tu kalpayet

---

8.6

शालायामद्विभागेन भागैकं विस्तरं भवेत् १२ । ऊर्ध्वं चैव चतुर्भागं कूटकोष्ठैर्विभूषितम्

śālāyāmadvibhāgena bhāgaikaṃ vistaraṃ bhavet 12 | ūrdhvaṃ caiva caturbhāgaṃ kūṭakoṣṭhairvibhūṣitam

---

8.7

तस्योर्ध्वे तु चतुर्भागं सकलं तत्षडंशकम् । पूर्ववत्कूटकोष्ठानि चोर्ध्वे वेदांशकं भवेत्

tasyordhve tu caturbhāgaṃ sakalaṃ tatṣaḍaṃśakam | pūrvavatkūṭakoṣṭhāni cordhve vedāṃśakaṃ bhavet

8.8

विमानोत्सेधमानं तु द्विचत्वारिंशदंशकम् । त्रिभागाभिरधिष्ठानं द्विगुणं पाददैर्घ्यकम्

vimānotsedhamānaṃ tu dvicatvāriṃśadaṃśakam | tribhāgābhiradhiṣṭhānaṃ dviguṇaṃ pādadairghyakam

---

8.9

प्रस्तरं त्रिभिरंशेन पञ्चार्धं चोर्ध्वपादकम् । पादहीनं त्रिभागेन मञ्चोत्सेधं प्रकल्पयेत् १°

prastaraṃ tribhiraṃśena pañcārdhaṃ cordhvapādakam | pādahīnaṃ tribhāgena mañcotsedhaṃ prakalpayet 1°

---

8.10

११ ऊर्ध्वभूमिस्तु पञ्चांशं मञ्चमध्यर्धमिष्यते 1 चतुर्भागार्धमुत्सेधमूर्ध्वस्तम्भस्य कीर्तितम्

11 ūrdhvabhūmistu pañcāṃśaṃ mañcamadhyardhamiṣyate 1 caturbhāgārdhamutsedhamūrdhvastambhasya kīrtitam

---

8.11

द्विभागं मञ्चमानं स्यादेकांशं वेदिकोच्छ्रयम् १३ । अध्यर्धं तु गलोत्सेधमङ्गचत्वारिशीर्षकम् १४

dvibhāgaṃ mañcamānaṃ syādekāṃśaṃ vedikocchrayam 13 | adhyardhaṃ tu galotsedhamaṅgacatvāriśīrṣakam 14

---

8

शेषांशं स्थूपिमानं स्याच्चतुर्भूमौ विशेषतः १५

śeṣāṃśaṃ sthūpimānaṃ syāccaturbhūmau viśeṣataḥ 15

8.12

चतुरश्रमधिष्ठानमष्टाश्रं शिखरं भवेत्

caturaśramadhiṣṭhānamaṣṭāśraṃ śikharaṃ bhavet

9.13

अधिष्ठानसमं सूत्रमन्तरालप्रवेशनम् । समं त्रिपादमर्धं वा मुखमण्डपमिष्यते

adhiṣṭhānasamaṃ sūtramantarālapraveśanam | samaṃ tripādamardhaṃ vā mukhamaṇḍapamiṣyate

---

9.14

हर्म्यस्य मध्यमे कुर्यात्तोरणं लक्षणान्वितम् । द्वारं वै पादालंकारं पूर्ववत्कारयेद्बुधः

harmyasya madhyame kuryāttoraṇaṃ lakṣaṇānvitam | dvāraṃ vai pādālaṃkāraṃ pūrvavatkārayedbudhaḥ

---

9.15

सौष्ठिकैर्द्वादशैर्युक्तं शालाभिर्द्वादशैर्युतम्। पञ्जरैः षोडशैर्युक्तं त्वष्टाभिर्नासिभिर्युतम्

sauṣṭhikairdvādaśairyuktaṃ śālābhirdvādaśairyutam| pañjaraiḥ ṣoḍaśairyuktaṃ tvaṣṭābhirnāsibhiryutam

---

9.16

अष्टाश्रं शिखरं तस्मिंस्तोरणैस्त्रिभिरन्वितम्। अल्पनासीद्वयाधिक्यं पञ्चाशच्छतमेव च

aṣṭāśraṃ śikharaṃ tasmiṃstoraṇaistribhiranvitam| alpanāsīdvayādhikyaṃ pañcāśacchatameva ca

---

9.27

सौम्यमेतद्विमानं तु सर्वकामफलप्रदम्। आभिचारेण गृह्णीयात्कर्तृभर्तृविनाशनम्

saumyametadvimānaṃ tu sarvakāmaphalapradam| ābhicāreṇa gṛhṇīyātkartṛbhartṛvināśanam

---

9.28

सूर्यसौरिकुजान्त्यज्यं शेषवारं शुभावहम् २ । एवमुक्तप्रकारेण यत्नेनैव परीक्षयेत्

sūryasaurikujāntyajyaṃ śeṣavāraṃ śubhāvaham 2 | evamuktaprakāreṇa yatnenaiva parīkṣayet

---

9.40

हस्तं प्रत्यङ्गुलं ग्राह्यं तद्दोषशमनाय च । सौष्ठिकानां शिरोकारमष्टाश्रं दिक्षु नासिका । शिखरं वृत्तमेवं स्याद्वेदिका तु तथैव हि

hastaṃ pratyaṅgulaṃ grāhyaṃ taddoṣaśamanāya ca | sauṣṭhikānāṃ śirokāramaṣṭāśraṃ dikṣu nāsikā | śikharaṃ vṛttamevaṃ syādvedikā tu tathaiva hi

---

9.41

रविकूटसमायुक्तं शाला चैव तथैव हि। तत्राष्टौ गजपृष्ठं स्यात्पञ्जरैरष्टभिर्युतम्

ravikūṭasamāyuktaṃ śālā caiva tathaiva hi| tatrāṣṭau gajapṛṣṭhaṃ syātpañjarairaṣṭabhiryutam

---

9.42

षट्सप्तत्रिशिराधिक्यं शतमेवानुनासिकाः । एवं नाम्ना तु कलितं सर्वदेवेषु योग्यकम्

ṣaṭsaptatriśirādhikyaṃ śatamevānunāsikāḥ | evaṃ nāmnā tu kalitaṃ sarvadeveṣu yogyakam

---

9.71

पादोनं त त्रिभागेन प्रस्तरोच्चं विधीयते । अंशेन वेदिकोत्सेधं द्वयंशं तु गलोन्नतम्

pādonaṃ ta tribhāgena prastaroccaṃ vidhīyate | aṃśena vedikotsedhaṃ dvayaṃśaṃ tu galonnatam

---

9.72

पञ्चांशं शिखरोच्चं स्याच्छेषभागैः शिखा भवेत्। [६.३. विविधलक्षणम् ] २ चतुरश्रमधिष्ठानमष्टाश्रं शिखरं भवेत्

pañcāṃśaṃ śikharoccaṃ syāccheṣabhāgaiḥ śikhā bhavet| [6.3. vividhalakṣaṇam ] 2 caturaśramadhiṣṭhānamaṣṭāśraṃ śikharaṃ bhavet

---

9.73

अधिष्ठानसमं सूत्रमन्तरालं तु निम्नगम्। महानासी चतस्त्रं स्यात्पक्षनासी चतस्रकम्

adhiṣṭhānasamaṃ sūtramantarālaṃ tu nimnagam| mahānāsī catastraṃ syātpakṣanāsī catasrakam

---

9.74

वेदिकागलमष्टाश्रं पञ्जरैः षोडशैर्युतम्। सभा द्वादश एवं स्यात्कोष्ठं तत्र तथैव च

vedikāgalamaṣṭāśraṃ pañjaraiḥ ṣoḍaśairyutam| sabhā dvādaśa evaṃ syātkoṣṭhaṃ tatra tathaiva ca

---

9.75

शतमष्टाधिकं षष्ट्या चाल्पनासीभिरन्वितम् । तोरणत्रयसंयुक्तमष्टजालकसंयुतम्

śatamaṣṭādhikaṃ ṣaṣṭyā cālpanāsībhiranvitam | toraṇatrayasaṃyuktamaṣṭajālakasaṃyutam

---

9.86

सर्वलक्षणसंयुक्तं प्रासादं श्रीप्रतिष्ठितम्। ऊर्ध्वभूमौ तु सर्वत्र कूटशालां तथैव च । तले तले त पादानि सप्तभागैर्विभाजयेत् ?

sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ prāsādaṃ śrīpratiṣṭhitam| ūrdhvabhūmau tu sarvatra kūṭaśālāṃ tathaiva ca | tale tale ta pādāni saptabhāgairvibhājayet ?

---

9.87

तु भागमेकमधोवेदिं गलं तदर्धमुन्नतम् । अङ्गेन च चतुः कुर्यादंशार्धं शिखरं भवेत्

tu bhāgamekamadhovediṃ galaṃ tadardhamunnatam | aṅgena ca catuḥ kuryādaṃśārdhaṃ śikharaṃ bhavet

---

9

अंशेन तु शिखां कुर्यात्कूटशालातलं प्रति

aṃśena tu śikhāṃ kuryātkūṭaśālātalaṃ prati

9.17

४ आयव्ययं च नक्षत्रं योनिवारांशमेव च

4 āyavyayaṃ ca nakṣatraṃ yonivārāṃśameva ca

---

9.18

'तत्प्रासादेषु सर्वेषु यत्नेन तु परीक्षयेत् । यावत्प्रासादविस्तारं तावद्भागं सुनिश्चितम्

'tatprāsādeṣu sarveṣu yatnena tu parīkṣayet | yāvatprāsādavistāraṃ tāvadbhāgaṃ suniścitam

---

9.19

पदं प्रति सप्तवृद्धिः स्याद्द्वादशेन हरेत्पुनः १ । शेषमायमिति प्रोक्तं व्ययमत्र विधीयते १°

padaṃ prati saptavṛddhiḥ syāddvādaśena haretpunaḥ 1 | śeṣamāyamiti proktaṃ vyayamatra vidhīyate 1°

---

9.20

ऋषिभिर्गुणितं तत्र दशभिर्ह्रासकं व्ययम् ११ पूर्ववत्कोष्ठसङ्ख्या तु चाष्टाभिर्गुणितं भवेत्

ṛṣibhirguṇitaṃ tatra daśabhirhrāsakaṃ vyayam 11 pūrvavatkoṣṭhasaṅkhyā tu cāṣṭābhirguṇitaṃ bhavet

---

9.21

सप्तविंशतिभिर्ह्रासं शेषाण्यश्वादि गण्यते । यच्छेषं तत्र नक्षत्रे तत्पदप्रतिवर्तितः ४

saptaviṃśatibhirhrāsaṃ śeṣāṇyaśvādi gaṇyate | yaccheṣaṃ tatra nakṣatre tatpadaprativartitaḥ 4

---

9.22

त्रिगुणं चाष्टभिर्ह्रासं शेषं केत्वादिकं विदुः । तत्कोष्ठं प्रति वृद्धिः स्यात्रिसृभिस्सप्तभिर्हरेत्र्द्धं

triguṇaṃ cāṣṭabhirhrāsaṃ śeṣaṃ ketvādikaṃ viduḥ | tatkoṣṭhaṃ prati vṛddhiḥ syātrisṛbhissaptabhirharetrddhaṃ

---

9

शेषं वारमिति प्रोक्तमुच्यते तु शुभाशुभम्

śeṣaṃ vāramiti proktamucyate tu śubhāśubham

9.23

आयाधिक्यं व्ययं हीनं सर्वसंपत्करं नृणाम् ७

āyādhikyaṃ vyayaṃ hīnaṃ sarvasaṃpatkaraṃ nṛṇām 7

---

9.24

तन्मण्डलाधिपो राजा जयं शीघ्रमवाप्नुयात् । आयहीनं व्ययाधिक्यं रोगदं वास्तुनाशनम्

tanmaṇḍalādhipo rājā jayaṃ śīghramavāpnuyāt | āyahīnaṃ vyayādhikyaṃ rogadaṃ vāstunāśanam

---

9.25

ग्रामादीनां च नक्षत्रं राजर्क्ष त विशेषतः १ 1 यजमानस्य नक्षत्रं वास्तुर्क्षेणैव शोधयेत्१°

grāmādīnāṃ ca nakṣatraṃ rājarkṣa ta viśeṣataḥ 1 1 yajamānasya nakṣatraṃ vāsturkṣeṇaiva śodhayet1°

---

9.26

अनुक्तं यत्परित्यज्यमनुरूपं प्रगृह्यताम् । ध्वजसिंहोक्षनागश्च यल्लब्धं तच्छुभं स्मृतम् १२

anuktaṃ yatparityajyamanurūpaṃ pragṛhyatām | dhvajasiṃhokṣanāgaśca yallabdhaṃ tacchubhaṃ smṛtam 12

---

9

धूमश्वाखरकाकाश्च वर्जयेन्मतिमान्नरः १३

dhūmaśvākharakākāśca varjayenmatimānnaraḥ 13

9.29

रुद्रहस्तप्रविस्तारं प्रासादद्विगुणोच्छ्रयम्

rudrahastapravistāraṃ prāsādadviguṇocchrayam

---

9.30

विस्तारं दशधा भज्यमेकांशं कूटविस्तरम् । शालायामद्विभागाभ्यामेकांशं हस्तिपृष्ठकम्

vistāraṃ daśadhā bhajyamekāṃśaṃ kūṭavistaram | śālāyāmadvibhāgābhyāmekāṃśaṃ hastipṛṣṭhakam

---

9.31

अंशेन हारं कर्तव्यमंशेनालिन्दमेव च ऊर्ध्वभूमिस्तु षड्भागं कूटकोष्ठैर्विभूषितम्

aṃśena hāraṃ kartavyamaṃśenālindameva ca ūrdhvabhūmistu ṣaḍbhāgaṃ kūṭakoṣṭhairvibhūṣitam

---

9.32

त्र “ऊर्ध्वभूमिश्चतुर्भागं षड्भागेन तु भाजयेत् । तस्योर्ध्वे तु चतुर्भागैर्मध्यमे दण्डनिर्गमम् १°

tra “ūrdhvabhūmiścaturbhāgaṃ ṣaḍbhāgena tu bhājayet | tasyordhve tu caturbhāgairmadhyame daṇḍanirgamam 1°

---

9

तु गर्भगेहं चतुर्भागं त्रिभागं भित्तिविस्तरम् ११

tu garbhagehaṃ caturbhāgaṃ tribhāgaṃ bhittivistaram 11

9.33

हर्म्यात्सेधं समस्तं तु पञ्चाशद्भागया सह १२

harmyātsedhaṃ samastaṃ tu pañcāśadbhāgayā saha 12

---

9.35

त्रिभागार्धमधिष्ठानं सप्तांशं स्तम्भदैर्घ्यकम्। प्रस्तरोच्चं त्रिभागार्धमादिभूमौ विशेषतः २ षडर्धं चोर्ध्वपादोच्चं सपादं मञ्च॑ त्र्यंशकम् । षड्भागमूर्ध्वपादं तु त्रिभागं प्रस्तरं भवेत्

tribhāgārdhamadhiṣṭhānaṃ saptāṃśaṃ stambhadairghyakam| prastaroccaṃ tribhāgārdhamādibhūmau viśeṣataḥ 2 ṣaḍardhaṃ cordhvapādoccaṃ sapādaṃ mañca tryaṃśakam | ṣaḍbhāgamūrdhvapādaṃ tu tribhāgaṃ prastaraṃ bhavet

---

9.36

अर्धाधिकं तु पञ्चांशमूर्ध्वपादस्य कीर्तितम् । प्रस्तरोच्चं त्रिभागार्धमंशद्वयगलोन्नतम्

ardhādhikaṃ tu pañcāṃśamūrdhvapādasya kīrtitam | prastaroccaṃ tribhāgārdhamaṃśadvayagalonnatam

---

9

“शिखरं पञ्चभागोच्चं शेषांशैश्च शिखा भवेत्”

“śikharaṃ pañcabhāgoccaṃ śeṣāṃśaiśca śikhā bhavet”

9.37

१° चतुरश्रमधिष्ठानं शालानिर्गमनं भवेत्

1° caturaśramadhiṣṭhānaṃ śālānirgamanaṃ bhavet

---

9.38

गजपृष्ठानि सर्वाणि कोष्ठस्याभिमुखं भवेत् । कूटशालान्तरे हाराच्छत्रशीर्षकवत्कृतम् १२

gajapṛṣṭhāni sarvāṇi koṣṭhasyābhimukhaṃ bhavet | kūṭaśālāntare hārācchatraśīrṣakavatkṛtam 12

---

9.39

हारायां तु विनासी स्यादावृतं वर्तुलं प्रति १३ । शालात्रिदण्डनीव्रं स्यात्तन्मध्ये तोरणं भवेत् १४

hārāyāṃ tu vināsī syādāvṛtaṃ vartulaṃ prati 13 | śālātridaṇḍanīvraṃ syāttanmadhye toraṇaṃ bhavet 14