7. Dīptāgama Tome I (part 7 of 13)

13.92

शिरसो वर्तनं कुर्यात्तच्चतुर्विधमुच्यते

śiraso vartanaṃ kuryāttaccaturvidhamucyate

---

13.93

छत्राकारादिचत्वारि शिरसो वर्तनं क्रमात् । छत्राकारं तु विप्राणां प्रथमं लक्षणं भवेत्

chatrākārādicatvāri śiraso vartanaṃ kramāt | chatrākāraṃ tu viprāṇāṃ prathamaṃ lakṣaṇaṃ bhavet

---

13.94

कुक्कुटाण्डं भवेद्राज्ञां द्वितीयं लक्षणं परम् । १°अर्धचन्द्रं तु वैश्यानां तृतीयं लक्षणं परम् ११

kukkuṭāṇḍaṃ bhavedrājñāṃ dvitīyaṃ lakṣaṇaṃ param | 1°ardhacandraṃ tu vaiśyānāṃ tṛtīyaṃ lakṣaṇaṃ param 11

---

13.95

१२ चतुर्थं लक्षणं प्रोक्तं शूद्राणां त्रपुषाकृतिः १३ कृत्वा लिङ्गं शिरस्तारं षङ्गागेन समं तथा १५

12 caturthaṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ śūdrāṇāṃ trapuṣākṛtiḥ 13 kṛtvā liṅgaṃ śirastāraṃ ṣaṅgāgena samaṃ tathā 15

---

13

सार्धेन तु द्विभागेन वर्तितं त्रपुषाकृतिः १६ 1

sārdhena tu dvibhāgena vartitaṃ trapuṣākṛtiḥ 16 1

13.1

[चतुर्दशः पटलः] [लिङ्गपीठलक्षणम्]१ अथातः संप्रवक्ष्यामि लिङ्गपीठस्य लक्षणम् । स्त्रीजनानां सुखार्थाय सर्वशान्तिकरं परम्

[caturdaśaḥ paṭalaḥ] [liṅgapīṭhalakṣaṇam]1 athātaḥ saṃpravakṣyāmi liṅgapīṭhasya lakṣaṇam | strījanānāṃ sukhārthāya sarvaśāntikaraṃ param

13.2

लिङ्गविष्कम्भमानेन कर्णमानेन वा पुनः ४ लिङ्गस्योत्सेधमानेन गर्भमानेन कारयेत्

liṅgaviṣkambhamānena karṇamānena vā punaḥ 4 liṅgasyotsedhamānena garbhamānena kārayet

---

13.3

स्त्रीशिलां च गृहीत्वाथ कुर्यात्पीठं विचक्षणः ६ । लिङ्गविष्कम्भमानेन त्रिगुणं पीठविस्तरम्

strīśilāṃ ca gṛhītvātha kuryātpīṭhaṃ vicakṣaṇaḥ 6 | liṅgaviṣkambhamānena triguṇaṃ pīṭhavistaram

---

13.4

कर्णद्विगुणमेवं स्यात्पीठविस्तारमुच्यते“ । 'यस्य लिङ्गस्य यद्दैर्घ्यं तत्समं पीठविस्तरम्

karṇadviguṇamevaṃ syātpīṭhavistāramucyate“ | 'yasya liṅgasya yaddairghyaṃ tatsamaṃ pīṭhavistaram

---

13.5

अथवा पीठविस्तारं पूजांशस्य द्वयं भवेत् १° । गर्भगेहं त्रिधा भज्य भागैकं पीठविस्तरम् ११

athavā pīṭhavistāraṃ pūjāṃśasya dvayaṃ bhavet 1° | garbhagehaṃ tridhā bhajya bhāgaikaṃ pīṭhavistaram 11

---

13.6

पीठतारं त्रिधा भज्य भागैकं लिङ्गविस्तरम् । लिङ्गमानेन हर्म्यं स्याल्लिङ्गमानेन पीठिका

pīṭhatāraṃ tridhā bhajya bhāgaikaṃ liṅgavistaram | liṅgamānena harmyaṃ syālliṅgamānena pīṭhikā

---

13

प्रासादाल्लिङ्गमानं स्यात्प्रासादात्पीठमानकम्

prāsādālliṅgamānaṃ syātprāsādātpīṭhamānakam

13.7

३ आर्षे च पौरुषे चैव पीठमेवं विधीयते

3 ārṣe ca pauruṣe caiva pīṭhamevaṃ vidhīyate

---

13.9

आर्षकाणां तु यल्लिङ्गम् इष्टकाचूर्णबन्धनम् । ६ पश्चात्पिण्डिका कर्तव्या शैलेनैव विशेषतः ऐष्टकायां शिलां कुर्याच्छैलं शैले समारभेत् । पूर्वाकृतिर्यथा संस्थं तथा कुर्याद्विचक्षणः

ārṣakāṇāṃ tu yalliṅgam iṣṭakācūrṇabandhanam | 6 paścātpiṇḍikā kartavyā śailenaiva viśeṣataḥ aiṣṭakāyāṃ śilāṃ kuryācchailaṃ śaile samārabhet | pūrvākṛtiryathā saṃsthaṃ tathā kuryādvicakṣaṇaḥ

---

13.10

अन्यरूपं न कर्तव्यं कुर्याच्चेत्कर्तृनाशनम् १२

anyarūpaṃ na kartavyaṃ kuryāccetkartṛnāśanam 12

---

13

स्त्रीलिङ्गैः कृत्य लिङ्गं चेद् धनकुलभृत्यादिनाशं प्रयान्ति

strīliṅgaiḥ kṛtya liṅgaṃ ced dhanakulabhṛtyādināśaṃ prayānti

14.11

पुंलिङ्गैः पिण्डिका चेद्युवतिसुतसुहृन्नाशम् आयान्त्यजस्रम्

puṃliṅgaiḥ piṇḍikā cedyuvatisutasuhṛnnāśam āyāntyajasram

---

14.12

लिङ्गे वा पीठिकायां यदि भवति शिलाभिश्च नापुंसकैश्च । कर्तॄणां भर्तृनाशं भवति बहुविधस्थाननाशं करोति

liṅge vā pīṭhikāyāṃ yadi bhavati śilābhiśca nāpuṃsakaiśca | kartṝṇāṃ bhartṛnāśaṃ bhavati bahuvidhasthānanāśaṃ karoti

---

14.13

यस्य तु पुंशिलाया तु तल्लिङ्गस्य तु पीठशिला युवतिश्च । यस्य तु पादशिला च नपुंसकस्तस्य तु समपादमाशु करोति

yasya tu puṃśilāyā tu talliṅgasya tu pīṭhaśilā yuvatiśca | yasya tu pādaśilā ca napuṃsakastasya tu samapādamāśu karoti

---

14.22

[१.३. पीठाकृतिः ] सम्यक्पीठाकृतिं तारमुत्सेधं वक्ष्यतेऽधुना । “चतुरश्रमायतानं वृत्तायतं च वर्तुलम् । पट्टिका प्रतिबन्धं च पद्मका प्रतिभेदतः तले निमग्नं वेदानं तलस्योपरि वैष्णवम् । तदंशं पीठिकाबन्धं तस्योर्ध्वे तु शिवं स्मृतम्

[1.3. pīṭhākṛtiḥ ] samyakpīṭhākṛtiṃ tāramutsedhaṃ vakṣyate'dhunā | “caturaśramāyatānaṃ vṛttāyataṃ ca vartulam | paṭṭikā pratibandhaṃ ca padmakā pratibhedataḥ tale nimagnaṃ vedānaṃ talasyopari vaiṣṇavam | tadaṃśaṃ pīṭhikābandhaṃ tasyordhve tu śivaṃ smṛtam

---

14.23

ब्रह्मविष्ण्वंशमानं तु विभजेदष्टधा पुनः ४ । त्रीणि भागमधस्त्यक्त्वा पञ्चांशं पीठिकोच्छ्रयम्

brahmaviṣṇvaṃśamānaṃ tu vibhajedaṣṭadhā punaḥ 4 | trīṇi bhāgamadhastyaktvā pañcāṃśaṃ pīṭhikocchrayam

---

14.48

एवं तु पद्मपीठं स्याद्भद्द्रपीठमथोच्यते। निश्वासपीठमेवं स्यात्पीठमानं विधीयते २ । चतुरंशं पद्ममेवं पट्टिकाध्यर्धमेव च

evaṃ tu padmapīṭhaṃ syādbhaddrapīṭhamathocyate| niśvāsapīṭhamevaṃ syātpīṭhamānaṃ vidhīyate 2 | caturaṃśaṃ padmamevaṃ paṭṭikādhyardhameva ca

---

14.49

अर्धांशं वारिणीं कुर्यादर्धांशन्निम्नकं तथा । स्वस्तिकं पीठमित्याहुर्भागैर्द्विरष्टभिः क्रमात्

ardhāṃśaṃ vāriṇīṃ kuryādardhāṃśannimnakaṃ tathā | svastikaṃ pīṭhamityāhurbhāgairdviraṣṭabhiḥ kramāt

---

14

सप्तभागमधः कृत्वा नवभागं पीठिकोच्छ्रयम् ॥ अनु°१ ॥ ( उत्तरा ) पीठोच्छ्रयं तु यन्मानं षोडशांशैर्विभाजयेत्' । (१८उत्तरा°) द्व्यंशेन पट्टिकां कुर्यात्पञ्चांशैः पद्मतुण्डकम् ॥ अनु ॥ (१९पूर्वा ) अंशद्वयेन वृत्तं स्यादूर्ध्वपद्मं चतुर्थकम् २ । (१९उत्तरा॰) तस्योर्ध्वे पट्टिकाद्वाभ्यामंशेन घृतवारिका ॥ अनु ॥ (२०पूर्वा') पीठभागं त्रिभागैकं नालनिर्गममेव च । (२०उत्तरा°) तत्समं मूलविस्तारं तस्त्रिभागैकमग्रतः ४ ॥ अनु°४ ॥ (२१पूर्वा ) उत्तरे जालमार्गं स्यात्सोमस्याभिमुखं भवेत्। (२१उत्तरा॰) मध्ये तु तत्त्रिभागैकं क्रमेण कृशता भवेत् ॥ अनु°५ ॥ (?) तु एवं तु पद्मपीठं स्याद्भद्रपीठमथोच्यते । (२४पूर्वा ) स्वायंभुवमिदं प्रोक्तं सर्वदेवेषु पूजितम् ॥ अनु. २४ ॥ (४२ पूर्वा ) अष्टाश्रमध्यर्धांशेन तस्योर्ध्वे कम्पमेकशः १ । (६४पूर्वा॰) एकेनोपरि कण्ठं स्यादेकेनोर्ध्वं तु कम्पकम्॥ अनु°४४ ॥ (६४उत्तरा०) पद्मतुण्डं तु पञ्चांशमध्यर्धेन तु पट्टिका । (६५पूर्वा ) अर्धेन घृतवारि स्याद्विमलं पीठमुच्यते ॥ अनु°४५ ॥ [अनुबन्धः समाप्तः] [पञ्चदशः पटलः] [पादशिलालक्षणम्] १ अथातः संप्रवक्ष्यामि पादशैलस्य लक्षणम्? 1

saptabhāgamadhaḥ kṛtvā navabhāgaṃ pīṭhikocchrayam || anu°1 || ( uttarā ) pīṭhocchrayaṃ tu yanmānaṃ ṣoḍaśāṃśairvibhājayet' | (18uttarā°) dvyaṃśena paṭṭikāṃ kuryātpañcāṃśaiḥ padmatuṇḍakam || anu || (19pūrvā ) aṃśadvayena vṛttaṃ syādūrdhvapadmaṃ caturthakam 2 | (19uttarā॰) tasyordhve paṭṭikādvābhyāmaṃśena ghṛtavārikā || anu || (20pūrvā') pīṭhabhāgaṃ tribhāgaikaṃ nālanirgamameva ca | (20uttarā°) tatsamaṃ mūlavistāraṃ tastribhāgaikamagrataḥ 4 || anu°4 || (21pūrvā ) uttare jālamārgaṃ syātsomasyābhimukhaṃ bhavet| (21uttarā॰) madhye tu tattribhāgaikaṃ krameṇa kṛśatā bhavet || anu°5 || (?) tu evaṃ tu padmapīṭhaṃ syādbhadrapīṭhamathocyate | (24pūrvā ) svāyaṃbhuvamidaṃ proktaṃ sarvadeveṣu pūjitam || anu. 24 || (42 pūrvā ) aṣṭāśramadhyardhāṃśena tasyordhve kampamekaśaḥ 1 | (64pūrvā॰) ekenopari kaṇṭhaṃ syādekenordhvaṃ tu kampakam|| anu°44 || (64uttarā0) padmatuṇḍaṃ tu pañcāṃśamadhyardhena tu paṭṭikā | (65pūrvā ) ardhena ghṛtavāri syādvimalaṃ pīṭhamucyate || anu°45 || [anubandhaḥ samāptaḥ] [pañcadaśaḥ paṭalaḥ] [pādaśilālakṣaṇam] 1 athātaḥ saṃpravakṣyāmi pādaśailasya lakṣaṇam? 1

14.15

प्रथमं पद्मपीठं स्याद्द्वितीयं भद्रपीठकम् ११ । तृतीयं श्रीकरं नाम निश्वासं च चतुर्थकम्

prathamaṃ padmapīṭhaṃ syāddvitīyaṃ bhadrapīṭhakam 11 | tṛtīyaṃ śrīkaraṃ nāma niśvāsaṃ ca caturthakam

---

14.16

पञ्चमं विजयं विद्यात्षष्ठं स्वायंभुवं स्मृतम् । २ सम्पदं सप्तमं विद्यादष्टमं स्वस्तिकं भवेत्

pañcamaṃ vijayaṃ vidyātṣaṣṭhaṃ svāyaṃbhuvaṃ smṛtam | 2 sampadaṃ saptamaṃ vidyādaṣṭamaṃ svastikaṃ bhavet

---

14.17

नवमं पूर्णचन्द्रं स्यात्स्थण्डिलं दशमं भवेत् । वज्रमेकादशं प्रोक्तं द्वादशं रुद्रनामकम्

navamaṃ pūrṇacandraṃ syātsthaṇḍilaṃ daśamaṃ bhavet | vajramekādaśaṃ proktaṃ dvādaśaṃ rudranāmakam

---

14

५ अमलं त्रयोदशं नाम पीठाश्चैते त्रयोदशः

5 amalaṃ trayodaśaṃ nāma pīṭhāścaite trayodaśaḥ

14.18

यस्य पीठस्य चोत्सेधं विभजेत्षोडशांशकैः

yasya pīṭhasya cotsedhaṃ vibhajetṣoḍaśāṃśakaiḥ

---

14.19

द्व्यंशेन पट्टिकां कुर्यात्पञ्चांशैः पद्मतुण्डकम् । अंशद्वयेन वृत्तं स्यादूर्ध्वपद्मं चतुर्थकम्°

dvyaṃśena paṭṭikāṃ kuryātpañcāṃśaiḥ padmatuṇḍakam | aṃśadvayena vṛttaṃ syādūrdhvapadmaṃ caturthakam°

---

14.20

तस्योर्ध्वे पट्टिका द्व्यंशमंशेन घृतवारिणी । पीठभागत्रिभागैकं नालनिर्गममुच्यते

tasyordhve paṭṭikā dvyaṃśamaṃśena ghṛtavāriṇī | pīṭhabhāgatribhāgaikaṃ nālanirgamamucyate

---

14.21

तत्समं मूलविस्तारं तत्त्रिभागैकमग्रतः १३ जलमार्गं चोत्तरे कुर्यात्सोमांशे तु विशेषतः

tatsamaṃ mūlavistāraṃ tattribhāgaikamagrataḥ 13 jalamārgaṃ cottare kuryātsomāṃśe tu viśeṣataḥ

---

14

ब्रह्मावैष्णवमानं तु षोडशांशेन भाजयेत्। (२३ पूर्वा· )

brahmāvaiṣṇavamānaṃ tu ṣoḍaśāṃśena bhājayet| (23 pūrvā· )

14.26

पूर्ववत्षोडशांशं तु कृत्वोत्सेधं विधानतः ६ एकांशं पादुकां विद्यात्तूर्यांशं जगती भवेत् । ' कुमुदं स्यात्रिभागेन भागेनैकेन पट्टिका कण्ठं कुर्यात्त्रिभागेन भागैकं चोर्ध्वपट्टिका १० महापट्टी द्वयंशेन अंशेन घृतवारिणी

pūrvavatṣoḍaśāṃśaṃ tu kṛtvotsedhaṃ vidhānataḥ 6 ekāṃśaṃ pādukāṃ vidyāttūryāṃśaṃ jagatī bhavet | ' kumudaṃ syātribhāgena bhāgenaikena paṭṭikā kaṇṭhaṃ kuryāttribhāgena bhāgaikaṃ cordhvapaṭṭikā 10 mahāpaṭṭī dvayaṃśena aṃśena ghṛtavāriṇī

---

14

एवं स्याद्भद्रपीठं तु सर्वलिङ्गेषु योग्यकम् १२ । पूर्ववत्षोडशांशेन द्विभागोत्सेधभागकम् ॥ अनु°६ ॥ (२४उत्तरा) एकांशं पादुकोत्सेधं चतुर्भिर्जगती भवेत् । (२५पूर्वा ) तद्वृत्तं स्यात्त्रिभिर्भागैः भागैकेन तु पट्टिका ॥ अनु°७ ॥ (२५उत्तरा॰) कण्ठं कुर्यात्त्रिभिर्भागैः भागैकेन तु पट्टिका । ( २६ पूर्वा ) महापट्टिका द्व्यंशेन घृतवारि तथांशकम् ॥ अनु°८ ॥ ( उत्तरा°) एवं स्याद्भद्रपीठं तु सर्वलिङ्गेषु योग्यकम्। (२७ पूर्वा )

evaṃ syādbhadrapīṭhaṃ tu sarvaliṅgeṣu yogyakam 12 | pūrvavatṣoḍaśāṃśena dvibhāgotsedhabhāgakam || anu°6 || (24uttarā) ekāṃśaṃ pādukotsedhaṃ caturbhirjagatī bhavet | (25pūrvā ) tadvṛttaṃ syāttribhirbhāgaiḥ bhāgaikena tu paṭṭikā || anu°7 || (25uttarā॰) kaṇṭhaṃ kuryāttribhirbhāgaiḥ bhāgaikena tu paṭṭikā | ( 26 pūrvā ) mahāpaṭṭikā dvyaṃśena ghṛtavāri tathāṃśakam || anu°8 || ( uttarā°) evaṃ syādbhadrapīṭhaṃ tu sarvaliṅgeṣu yogyakam| (27 pūrvā )

14.27

पीठोत्सेधं द्विरष्टांशमेकांशं पादुका भवेत् १३

pīṭhotsedhaṃ dviraṣṭāṃśamekāṃśaṃ pādukā bhavet 13

---

14.28

जगतीं कुर्यात्त्रिभागेन पद्मतुण्डं त्रियंशकम् १४ तदूर्ध्वे पद्ममेकांशमूर्ध्ववृत्तं त्रियंशकम्

jagatīṃ kuryāttribhāgena padmatuṇḍaṃ triyaṃśakam 14 tadūrdhve padmamekāṃśamūrdhvavṛttaṃ triyaṃśakam

---

14.29

तस्योर्ध्वं कम्पमेकांशं ऊर्ध्वपद्मं त्रियंशकम्। अर्धांशे पट्टिकां कुर्यादर्धांशे घृतवारिणीम्

tasyordhvaṃ kampamekāṃśaṃ ūrdhvapadmaṃ triyaṃśakam| ardhāṃśe paṭṭikāṃ kuryādardhāṃśe ghṛtavāriṇīm

---

14.30

एवं तु श्रीकरं पीठं सर्वसंपत्सुखावहम्। [२.५. निश्वासपीठम् यावत्पीठस्य चोत्सेधं पञ्चविंशतिभागिकम्

evaṃ tu śrīkaraṃ pīṭhaṃ sarvasaṃpatsukhāvaham| [2.5. niśvāsapīṭham yāvatpīṭhasya cotsedhaṃ pañcaviṃśatibhāgikam

---

14.31

एकांशं पादुकां विद्यात्पद्ममेकांशमेव च तदूर्ध्वेऽर्धेन कम्पं तु चतुरश्राकृतिं पुनः

ekāṃśaṃ pādukāṃ vidyātpadmamekāṃśameva ca tadūrdhve'rdhena kampaṃ tu caturaśrākṛtiṃ punaḥ

---

14.32

जगती चतुरंशं तु ऊर्ध्वे पद्मं तथैव च 1 कम्पं पद्मं द्वयं चैव वृत्तवप्रत्रयं भवेत्

jagatī caturaṃśaṃ tu ūrdhve padmaṃ tathaiva ca 1 kampaṃ padmaṃ dvayaṃ caiva vṛttavapratrayaṃ bhavet

---

14.33

तदूर्ध्वे पद्ममेकं तु पद्ममेकेन कारयेत् । कण्ठद्वयंशमेवं स्यादूर्ध्वकम्पं तु भागतः १०

tadūrdhve padmamekaṃ tu padmamekena kārayet | kaṇṭhadvayaṃśamevaṃ syādūrdhvakampaṃ tu bhāgataḥ 10

---

14.34

पद्ममेकांशमित्याहुः प्रस्तरद्वयमेव च । ऊर्ध्वे वाजनमेकांशमर्धांशं घृतवारिणी ११

padmamekāṃśamityāhuḥ prastaradvayameva ca | ūrdhve vājanamekāṃśamardhāṃśaṃ ghṛtavāriṇī 11

---

14

पूर्ववत्षोडशांशः स्यादध्यर्धं पादुकं भवेत् ॥ अनु ॥ (२७उत्तरा°) त्रिभागैर्जगतीं कुर्यात्पद्ममर्धाधिकत्रयम्। (२८ पूर्वा ) तदूर्ध्वे कम्पमेकांशं वृत्तवप्रद्वयं भवेत्॥ अनु°१० ॥ (२८उत्तरा°) तस्योर्ध्वे कम्पमेकांशमूर्ध्वपद्मत्रयं ततः । (२९पूर्वा॰) अर्धांशं पट्टिकाबन्धमर्धांशं घृतवारिकम् ॥ अनु.११ ॥ (२९उत्तरा°) एवं स्याच्छ्रीकरं पीठं सर्वसंपत्सुखावहम्। (३० पूर्वा )

pūrvavatṣoḍaśāṃśaḥ syādadhyardhaṃ pādukaṃ bhavet || anu || (27uttarā°) tribhāgairjagatīṃ kuryātpadmamardhādhikatrayam| (28 pūrvā ) tadūrdhve kampamekāṃśaṃ vṛttavapradvayaṃ bhavet|| anu°10 || (28uttarā°) tasyordhve kampamekāṃśamūrdhvapadmatrayaṃ tataḥ | (29pūrvā॰) ardhāṃśaṃ paṭṭikābandhamardhāṃśaṃ ghṛtavārikam || anu.11 || (29uttarā°) evaṃ syācchrīkaraṃ pīṭhaṃ sarvasaṃpatsukhāvaham| (30 pūrvā )

14.35

द्वयंशं पादुकां कुर्याच्चतुर्थं जगती भवेत्

dvayaṃśaṃ pādukāṃ kuryāccaturthaṃ jagatī bhavet

---

14.36

एकांशं कण्ठमित्याहः पद्ममेकांशमेव च। त्रियंशं कुम्भमित्युक्तं पद्ममेकांशमेव च

ekāṃśaṃ kaṇṭhamityāhaḥ padmamekāṃśameva ca| triyaṃśaṃ kumbhamityuktaṃ padmamekāṃśameva ca

---

14.37

कम्पं तु कण्ठकम्पं च चतुरं भागमेव च‍ पद्ममेकांशमित्युक्तं पट्टिका द्व्यंशमेव च

kampaṃ tu kaṇṭhakampaṃ ca caturaṃ bhāgameva ca padmamekāṃśamityuktaṃ paṭṭikā dvyaṃśameva ca

---

14.38

पद्मं तु वारिणी चैव द्व्यंशं कुर्याद्विचक्षणः * । तु विजयं नाम एवं स्याद्भागानामेकविंशतिः ६

padmaṃ tu vāriṇī caiva dvyaṃśaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ * | tu vijayaṃ nāma evaṃ syādbhāgānāmekaviṃśatiḥ 6

---

14

एकविंशतिभागेन पीठोत्सेधं विभाजयेत् ॥ अनु°१७ ॥ (?) अंशेन पादुकं कुर्याच्चतुर्भिर्जगतीं कुरु । ( उत्तरा°) कण्ठमेकेन कर्तव्यं पद्ममेकेन कारयेत् ॥ अनु° १८ ॥ (३६पूर्वा ) ४ कुम्भं तु त्रिभिरंशैश्च पद्ममेकांश एव च । (३६उत्तरा॰) कुर्यादेकेन तत्कम्पं कण्ठमन्यद् द्विभागया ॥ अनु.१९ ॥ ( पूर्वा) कम्पमेकेन कर्तव्यं पद्ममेकेन कारयेत् । ( उत्तरा°) तस्योर्ध्वे पट्टिकैकेन घृतवारि तथांशकम्॥ अनु ॥ (३८ पूर्वा ) विजयं नाम पीठं तु सर्वशान्तिकरं परम् । (३८उत्तरा॰)

ekaviṃśatibhāgena pīṭhotsedhaṃ vibhājayet || anu°17 || (?) aṃśena pādukaṃ kuryāccaturbhirjagatīṃ kuru | ( uttarā°) kaṇṭhamekena kartavyaṃ padmamekena kārayet || anu° 18 || (36pūrvā ) 4 kumbhaṃ tu tribhiraṃśaiśca padmamekāṃśa eva ca | (36uttarā॰) kuryādekena tatkampaṃ kaṇṭhamanyad dvibhāgayā || anu.19 || ( pūrvā) kampamekena kartavyaṃ padmamekena kārayet | ( uttarā°) tasyordhve paṭṭikaikena ghṛtavāri tathāṃśakam|| anu || (38 pūrvā ) vijayaṃ nāma pīṭhaṃ tu sarvaśāntikaraṃ param | (38uttarā॰)

14.39

पीठोत्सेधं दशाष्टांशं कृत्वा वै देशिकोत्तमः । एकांशं पादुकां विद्यादध्यर्धं कम्पपद्मयोः ७

pīṭhotsedhaṃ daśāṣṭāṃśaṃ kṛtvā vai deśikottamaḥ | ekāṃśaṃ pādukāṃ vidyādadhyardhaṃ kampapadmayoḥ 7

---

14.40

जगती चतुरंशं तु कुमुदं तस्त्रिभागकम्' । तदूर्ध्वे कम्पमेकांशं कण्ठं कुर्यात्त्रियंशकैः

jagatī caturaṃśaṃ tu kumudaṃ tastribhāgakam' | tadūrdhve kampamekāṃśaṃ kaṇṭhaṃ kuryāttriyaṃśakaiḥ

---

14.41

तदूर्ध्वे कम्पमेकं तु द्वयंशं पट्टिका भवेत् । पद्ममेकांशमित्युक्तं वारिण्यर्धांशमेव च

tadūrdhve kampamekaṃ tu dvayaṃśaṃ paṭṭikā bhavet | padmamekāṃśamityuktaṃ vāriṇyardhāṃśameva ca

---

14

एवं स्वायंभुवं पीठं सर्वदेवेषु पूजितम् १० । विभजेत्पीठस्योत्सेधमष्टादशविभागया ॥ अनु° २१ ॥ (३९पूर्वा९) एकेन पादुकं कुर्यादध्यर्धं पद्मकम्पयोः । (३९उत्तरा०) जगती चतुरंशं स्यादर्धांशे कुमुदं भवेत् ॥ अनु.२२ ॥ (४० पूर्वा ) तदूर्ध्वे कम्पमेकांशं कण्ठं कुर्यात्त्रिभागया । (४०उत्तरा०) तदूर्ध्वे कम्पमेकांशं द्वाभ्यां वै पट्टिका भवेत् ॥ अनु ॥ (४१पूर्वा ) पद्ममेकेन कर्तव्यमर्धेन घृतवारिणा । (४१ उत्तरा॰)

evaṃ svāyaṃbhuvaṃ pīṭhaṃ sarvadeveṣu pūjitam 10 | vibhajetpīṭhasyotsedhamaṣṭādaśavibhāgayā || anu° 21 || (39pūrvā9) ekena pādukaṃ kuryādadhyardhaṃ padmakampayoḥ | (39uttarā0) jagatī caturaṃśaṃ syādardhāṃśe kumudaṃ bhavet || anu.22 || (40 pūrvā ) tadūrdhve kampamekāṃśaṃ kaṇṭhaṃ kuryāttribhāgayā | (40uttarā0) tadūrdhve kampamekāṃśaṃ dvābhyāṃ vai paṭṭikā bhavet || anu || (41pūrvā ) padmamekena kartavyamardhena ghṛtavāriṇā | (41 uttarā॰)

14.42

उत्सेधं षोडशं कृत्वा एकांशेन तु पादुका

utsedhaṃ ṣoḍaśaṃ kṛtvā ekāṃśena tu pādukā

---

14.43

पद्मकम्पौ द्वयैकांशं त्र्यंशं जगतिरुन्नतम् । द्व्यंशेन पद्ममेवं स्यादर्धांशे कण्ठमिष्यते ३

padmakampau dvayaikāṃśaṃ tryaṃśaṃ jagatirunnatam | dvyaṃśena padmamevaṃ syādardhāṃśe kaṇṭhamiṣyate 3

---

14.44

पद्ममर्धांशमेव स्यात्तद्व्यंशे कुम्भकुक्षिकौ । पद्मं चैकांशमित्युक्तमध्यर्धं कण्ठमुच्यते

padmamardhāṃśameva syāttadvyaṃśe kumbhakukṣikau | padmaṃ caikāṃśamityuktamadhyardhaṃ kaṇṭhamucyate

---

14.45

अर्धांशे पट्टिकां कुर्यादर्धांशे पद्मका भवेत् । अध्यर्धं प्रस्तरोत्सेधमंशे कम्पं तु वारिणी

ardhāṃśe paṭṭikāṃ kuryādardhāṃśe padmakā bhavet | adhyardhaṃ prastarotsedhamaṃśe kampaṃ tu vāriṇī

---

14.46

“संपदं पीठमित्याहुः सर्वलिङ्गेषु योग्यकम् । [२.९. स्वस्तिकपीठम् ] अध्यर्धं पादुकं विद्यादर्धांशं तु दलाग्रकम्

“saṃpadaṃ pīṭhamityāhuḥ sarvaliṅgeṣu yogyakam | [2.9. svastikapīṭham ] adhyardhaṃ pādukaṃ vidyādardhāṃśaṃ tu dalāgrakam

---

14.47

१°चतुर्थं पद्ममेवं स्यादर्धांशं कण्ठमुच्यते । १२ अर्धांशं पद्ममेवं स्यात्तद्वृत्तं शमेव च

1°caturthaṃ padmamevaṃ syādardhāṃśaṃ kaṇṭhamucyate | 12 ardhāṃśaṃ padmamevaṃ syāttadvṛttaṃ śameva ca

---

14

अर्धांशं पद्ममेवं स्यात्कम्पमर्धांशमेव च १३ । उत्सेधं षोडशैर्भज्य तदेकांशेन पादुकम् । (४२उत्तरा°) तत्पद्मकम्पमेकांशे द्व्यंशैर्जगती चोत्तमम्॥ अनु ॥ (४३पूर्वा ) पद्मं कुर्याद्द्विभागेन कण्ठमर्धेन कारयेत् ? । ( ४३ उत्तरा॰) तदूर्ध्वं पद्ममध्यर्धं कुम्भं कुर्याद्द्विभागया ॥ अनु २६ ॥ (४४ पूर्वा ) तत्पद्मं कम्पमेकांशमध्यर्थं कण्ठमुच्यते । (४४उत्तरा॰) अर्धेन पट्टिकां कुर्यादर्धांशे पद्ममेव च ॥ अनु २७ ॥ (४५पूर्वा ) अध्यर्धेन महापट्टि चांशे कम्पं तु वारिणीम् । (४५उत्तरा°) संपदं पीठमित्येतत्सर्वदेवेषु योग्यकम् ॥ अनु° २८ ॥ (४६पूर्वा')

ardhāṃśaṃ padmamevaṃ syātkampamardhāṃśameva ca 13 | utsedhaṃ ṣoḍaśairbhajya tadekāṃśena pādukam | (42uttarā°) tatpadmakampamekāṃśe dvyaṃśairjagatī cottamam|| anu || (43pūrvā ) padmaṃ kuryāddvibhāgena kaṇṭhamardhena kārayet ? | ( 43 uttarā॰) tadūrdhvaṃ padmamadhyardhaṃ kumbhaṃ kuryāddvibhāgayā || anu 26 || (44 pūrvā ) tatpadmaṃ kampamekāṃśamadhyarthaṃ kaṇṭhamucyate | (44uttarā॰) ardhena paṭṭikāṃ kuryādardhāṃśe padmameva ca || anu 27 || (45pūrvā ) adhyardhena mahāpaṭṭi cāṃśe kampaṃ tu vāriṇīm | (45uttarā°) saṃpadaṃ pīṭhamityetatsarvadeveṣu yogyakam || anu° 28 || (46pūrvā')

14.50

पीठोत्सेधं त्रिधा कृत्वा मध्यैकं कण्ठमुच्यते । भागमेकमधः कुर्याद्भज्यतामृतुभागया

pīṭhotsedhaṃ tridhā kṛtvā madhyaikaṃ kaṇṭhamucyate | bhāgamekamadhaḥ kuryādbhajyatāmṛtubhāgayā

---

14.51

द्व्यंशेन पट्टिकां कुर्यात्त्र्यंशं तु पद्ममेव च । “एकांशं पट्टिकां कुर्यादूर्ध्वांशमृतुभागयुक्

dvyaṃśena paṭṭikāṃ kuryāttryaṃśaṃ tu padmameva ca | “ekāṃśaṃ paṭṭikāṃ kuryādūrdhvāṃśamṛtubhāgayuk

---

14.52

भागैकं पद्ममित्याहस्त्र्यंशेन पट्टमिष्यते१° । अध्यर्धं चोर्ध्वपट्टं तु अर्धांशे घृतवारिणी १२

bhāgaikaṃ padmamityāhastryaṃśena paṭṭamiṣyate1° | adhyardhaṃ cordhvapaṭṭaṃ tu ardhāṃśe ghṛtavāriṇī 12

---

14

इत्येवं पूर्णचन्द्रं तु कारयेत्सुविशेषतः १३ 1

ityevaṃ pūrṇacandraṃ tu kārayetsuviśeṣataḥ 13 1

14.53

पीठोत्सेधं द्विरष्टांशमेकेनोपानमुच्यते

pīṭhotsedhaṃ dviraṣṭāṃśamekenopānamucyate

---

14.55

द्व्यंशं तु पद्ममेवं स्यादंशे कम्पमिति स्मृतम् । अष्टांशं कण्ठमित्याहुरंशोर्ध्वे कम्पपद्मयोः १ २ अध्यर्धं पट्टिकां कुर्यादर्धांशं पद्ममिष्यते । कम्पं तु वारिणीं कुर्यादेकांशेन विधीयते

dvyaṃśaṃ tu padmamevaṃ syādaṃśe kampamiti smṛtam | aṣṭāṃśaṃ kaṇṭhamityāhuraṃśordhve kampapadmayoḥ 1 2 adhyardhaṃ paṭṭikāṃ kuryādardhāṃśaṃ padmamiṣyate | kampaṃ tu vāriṇīṃ kuryādekāṃśena vidhīyate

---

14

तु स्थण्डिलं पीठमित्युक्तं सर्वलिङ्गेषु योग्यकम् । षोडशांशेन विभजेद्भागेनोपानमुच्यते । (५३उत्तरा॰) पद्मतुण्डं द्विभागेन कम्पमेकेन कारयेत्॥ अनु°३४ ॥ ( पूर्वा ) सप्तांशं कण्ठमित्याहुः द्वाभ्यां वै कम्पपद्मकौ। (५४उत्तरा॰) अध्यर्धी तु महापट्टी पद्ममर्धेन कारयेत् ॥ अनु° ३५ ॥ ( पूर्वा ) कम्पमर्धेन कर्तव्यमर्धेन घृतवारिणी । ( उत्तरा°) स्थण्डिलं स्यादिदं प्रोक्तं सर्वदेवेषु योग्यकम् ॥ अनु॰ ॥ (५६पूर्वा॰)

tu sthaṇḍilaṃ pīṭhamityuktaṃ sarvaliṅgeṣu yogyakam | ṣoḍaśāṃśena vibhajedbhāgenopānamucyate | (53uttarā॰) padmatuṇḍaṃ dvibhāgena kampamekena kārayet|| anu°34 || ( pūrvā ) saptāṃśaṃ kaṇṭhamityāhuḥ dvābhyāṃ vai kampapadmakau| (54uttarā॰) adhyardhī tu mahāpaṭṭī padmamardhena kārayet || anu° 35 || ( pūrvā ) kampamardhena kartavyamardhena ghṛtavāriṇī | ( uttarā°) sthaṇḍilaṃ syādidaṃ proktaṃ sarvadeveṣu yogyakam || anu॰ || (56pūrvā॰)

14.56

तदलङ्कारमेवोक्तं पट्टिका प्रस्तरैर्युतम्

tadalaṅkāramevoktaṃ paṭṭikā prastarairyutam

---

14.57

तदूर्ध्वे पद्मकम्पं तु आलिङ्गान्तरितं भवेत् । वज्रपीठमिति ख्यातं रुद्रपीठमथोच्यते

tadūrdhve padmakampaṃ tu āliṅgāntaritaṃ bhavet | vajrapīṭhamiti khyātaṃ rudrapīṭhamathocyate

---

14

अलङ्कारं तदेव स्यात्पट्टिका प्रस्तरेण युके । (५६उत्तरा ) ऊर्ध्वपद्मं तु कम्पं तु आलिङ्गान्तरितं भवेत् ॥ अनु ॥ ( पूर्वा ) महावज्रमिति ख्यातं रुद्रपीठमथोच्यते । (५७ उत्तरा°)

alaṅkāraṃ tadeva syātpaṭṭikā prastareṇa yuke | (56uttarā ) ūrdhvapadmaṃ tu kampaṃ tu āliṅgāntaritaṃ bhavet || anu || ( pūrvā ) mahāvajramiti khyātaṃ rudrapīṭhamathocyate | (57 uttarā°)

14.58

उत्सेधं षोडशांशं तु अंशे पादुकमिष्यते । द्व्यंशेन पद्मतुण्डं स्यादंशे कम्पमिति स्मृतम्

utsedhaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ tu aṃśe pādukamiṣyate | dvyaṃśena padmatuṇḍaṃ syādaṃśe kampamiti smṛtam

---

14.59

द्वयंशं कण्ठमित्युक्तमंशे वै कम्पपद्मयोः ' । द्व्यंशेन वृत्तमेवं स्यादंशार्धे पद्ममिष्यते

dvayaṃśaṃ kaṇṭhamityuktamaṃśe vai kampapadmayoḥ ' | dvyaṃśena vṛttamevaṃ syādaṃśārdhe padmamiṣyate

---

14.60

अर्धांशे पद्ममेवं स्याद्द्यंशे कण्ठमिति स्मृतम्। एकांशे पद्ममेकं तु अध्यर्धं प्रस्तरं भवेत्

ardhāṃśe padmamevaṃ syāddyaṃśe kaṇṭhamiti smṛtam| ekāṃśe padmamekaṃ tu adhyardhaṃ prastaraṃ bhavet

---

14.61

आलिङ्गान्तरितांशं तु अर्धांशे घृतवारिणी' एवं तु रुद्रपीठं स्याद्विमलं पीठमुच्यते

āliṅgāntaritāṃśaṃ tu ardhāṃśe ghṛtavāriṇī' evaṃ tu rudrapīṭhaṃ syādvimalaṃ pīṭhamucyate

---

14

उत्सेधं षोडशांशं स्यात्तदंशे पादुकमिष्यते ॥ अनु° ३८ ॥ ( पूर्वा ) पद्मतुण्डद्वितीयेन कम्पमंशेन कारयेत्। (५८ उत्तरा°) कण्ठं कुर्याद्द्विभागाभ्यामेकांशे कम्पपद्मकम् ॥ अनु ॥ ( पूर्वा ) द्वितीयेन तु वप्रं स्यादर्धांशे पद्ममिष्यते । ( ५९ उत्तरा०) पट्टिकार्धेन कर्तव्यं द्वाभ्यां वै कण्ठमिष्यते ॥ अनु°४० ॥ (?) एकांशे कम्पपद्मं स्यादर्धांशे प्रस्तरं भवेत् । (६०उत्तरा') आलिङ्गान्तरितांशेन घृतवार्यर्धमेव च ८ ॥ अनु°४१ ॥ ( पूर्वा )

utsedhaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ syāttadaṃśe pādukamiṣyate || anu° 38 || ( pūrvā ) padmatuṇḍadvitīyena kampamaṃśena kārayet| (58 uttarā°) kaṇṭhaṃ kuryāddvibhāgābhyāmekāṃśe kampapadmakam || anu || ( pūrvā ) dvitīyena tu vapraṃ syādardhāṃśe padmamiṣyate | ( 59 uttarā0) paṭṭikārdhena kartavyaṃ dvābhyāṃ vai kaṇṭhamiṣyate || anu°40 || (?) ekāṃśe kampapadmaṃ syādardhāṃśe prastaraṃ bhavet | (60uttarā') āliṅgāntaritāṃśena ghṛtavāryardhameva ca 8 || anu°41 || ( pūrvā )

14.62

पीठोत्सेधं त विभजेत्त्रयोविंशतिसंख्यया । अध्यर्धं पादुकं कुर्यादर्धांशं पट्टिका भवेत्

pīṭhotsedhaṃ ta vibhajettrayoviṃśatisaṃkhyayā | adhyardhaṃ pādukaṃ kuryādardhāṃśaṃ paṭṭikā bhavet

---

14.63

षडंशं पद्मतुण्डं स्यादंशेनैकेन कम्पकम् । तदूर्ध्वे कम्पमंशं तु पद्ममंशेन कारयेत्

ṣaḍaṃśaṃ padmatuṇḍaṃ syādaṃśenaikena kampakam | tadūrdhve kampamaṃśaṃ tu padmamaṃśena kārayet

---

14.64

३ अष्टाश्रं तु द्विभागेन तस्योर्ध्वे कम्पमेकशः एकेनोपरि कण्ठं स्यादेकेनोर्ध्वं तु कम्पकम्

3 aṣṭāśraṃ tu dvibhāgena tasyordhve kampamekaśaḥ ekenopari kaṇṭhaṃ syādekenordhvaṃ tu kampakam

---

14

ऊर्ध्वपद्मं तु पञ्चांशमध्यर्धेन तु पट्टिका । अर्धांशेनाऽथ कुर्यात्तु घृतवारिं विचक्षणः ६ विमलं पीठमेवं त पीठा उक्तास्त्रयोदश ७ विभजेत्पीठिकोत्सेधं त्रयोविंशतिभागया । (६२पूर्वा ) होमोच्छ्रयार्धभागेन पट्टिकार्धेन कारयेत् ॥ अनु ॥ (६२उत्तरा°) षडंशैः पद्मतुण्डं स्यात्कुर्यादंशेन कम्पकम्। (६३पूर्वा॰) तदूर्ध्वे कण्ठमंशेन कम्पमंशेन कारयेत्' ॥ अनु°४३ ॥ (६३उत्तरा°)

ūrdhvapadmaṃ tu pañcāṃśamadhyardhena tu paṭṭikā | ardhāṃśenā'tha kuryāttu ghṛtavāriṃ vicakṣaṇaḥ 6 vimalaṃ pīṭhamevaṃ ta pīṭhā uktāstrayodaśa 7 vibhajetpīṭhikotsedhaṃ trayoviṃśatibhāgayā | (62pūrvā ) homocchrayārdhabhāgena paṭṭikārdhena kārayet || anu || (62uttarā°) ṣaḍaṃśaiḥ padmatuṇḍaṃ syātkuryādaṃśena kampakam| (63pūrvā॰) tadūrdhve kaṇṭhamaṃśena kampamaṃśena kārayet' || anu°43 || (63uttarā°)

14.66

सर्वेषां पीठिकाङ्गानां प्रवेशं निर्गमं शृणु

sarveṣāṃ pīṭhikāṅgānāṃ praveśaṃ nirgamaṃ śṛṇu

---

14.67

पादमर्धं त्रिपादं वा समं वा वेशनिर्गमम् । मूलादष्टांशमग्रे तु हीनं स्यात्पद्मपीठके१°

pādamardhaṃ tripādaṃ vā samaṃ vā veśanirgamam | mūlādaṣṭāṃśamagre tu hīnaṃ syātpadmapīṭhake1°

---

14.68

सर्वेषां भद्रपीठानां पूर्ववत्पीठविस्तरम्' । तद्वत्कपोतबन्धं स्यात्पीठविस्तारमानतः

sarveṣāṃ bhadrapīṭhānāṃ pūrvavatpīṭhavistaram' | tadvatkapotabandhaṃ syātpīṭhavistāramānataḥ

14.69

नन्द्यावर्तशिलाभिश्च ब्रह्मांशं बन्धयेत्क्रमात् । मध्यमं युवतीपीठमष्टबन्धेन बन्धयेत्

nandyāvartaśilābhiśca brahmāṃśaṃ bandhayetkramāt | madhyamaṃ yuvatīpīṭhamaṣṭabandhena bandhayet

---

14.70

लाक्षासर्जरसं कोष्ठं माक्षिकं शङ्खचूर्णकम् । गैरिकं नवनीतं च अतसीतैलमेव च

lākṣāsarjarasaṃ koṣṭhaṃ mākṣikaṃ śaṅkhacūrṇakam | gairikaṃ navanītaṃ ca atasītailameva ca

---

14

एतानि सर्वमालोड्य पक्वं कुर्यात्सुबन्धयेत् । ॥ इति दीप्तशास्त्रे प्रतिष्ठातन्त्रे लिङ्गपीठलक्षणपटलः चतुर्दशः

etāni sarvamāloḍya pakvaṃ kuryātsubandhayet | || iti dīptaśāstre pratiṣṭhātantre liṅgapīṭhalakṣaṇapaṭalaḥ caturdaśaḥ

14

पीठस्योत्सेधमानं तु विभजेत्पञ्चविंशतिम्॥ अनु°१२ ॥ (३०उत्तरा°) एकांशं पादुकं विद्धि पद्ममेकेन कारयेत् ? । ( पूर्वा ) तदूर्ध्वे कम्पमेकांशं जगती चतुरश्रकम्॥ अनु॰ ॥ (३२पूर्वा॰) अर्धाधिकत्रिभागेन पद्ममूर्ध्वे प्रकल्पयेत् । (?) कम्पपद्मद्वयं चैव वृत्तवप्रद्वयं भवेत् ॥ अनु.१४ ॥ (३२उत्तरा°) तदूर्ध्वे पद्ममेकेन कम्पमेकेन कारयेत् । (३३पूर्वा ) कण्ठं कुर्याद् द्विभागाभ्याम् ऊर्ध्वपद्मं तु भागया ॥ अनु°१५ ॥ (३३उत्तरा॰) तदूर्ध्वे पद्ममेकांशं महापट्टिद्वयं भवेत्। (३४पूर्वा ) ऊर्ध्वे वाजनमेकांशं घृतवारिस्तदर्धकम्॥ अनु° १६ ॥ (३४उत्तरा ) एवं स्याच्छांभवं पीठं सर्वदेवेषु योग्यकम्। (३२ ? )

pīṭhasyotsedhamānaṃ tu vibhajetpañcaviṃśatim|| anu°12 || (30uttarā°) ekāṃśaṃ pādukaṃ viddhi padmamekena kārayet ? | ( pūrvā ) tadūrdhve kampamekāṃśaṃ jagatī caturaśrakam|| anu॰ || (32pūrvā॰) ardhādhikatribhāgena padmamūrdhve prakalpayet | (?) kampapadmadvayaṃ caiva vṛttavapradvayaṃ bhavet || anu.14 || (32uttarā°) tadūrdhve padmamekena kampamekena kārayet | (33pūrvā ) kaṇṭhaṃ kuryād dvibhāgābhyām ūrdhvapadmaṃ tu bhāgayā || anu°15 || (33uttarā॰) tadūrdhve padmamekāṃśaṃ mahāpaṭṭidvayaṃ bhavet| (34pūrvā ) ūrdhve vājanamekāṃśaṃ ghṛtavāristadardhakam|| anu° 16 || (34uttarā ) evaṃ syācchāṃbhavaṃ pīṭhaṃ sarvadeveṣu yogyakam| (32 ? )

14

अध्यर्धं पादुकं विद्यादर्धांशेन दलाग्रकम्। (४६उत्तरा॰) त्रिभागैः पद्मतुण्डं स्यात्पट्टिकाध्यर्धमेव वा ॥ अनु.२९ ॥ (४८उत्तरा ) अर्धेन वारिणीं कुर्यात्स्वस्तिकं तिथिभागयुक्। (४९ पूर्वा ) [२.१०. पूर्णचन्द्रपीठम् पीठोत्सेधं त्रिधा कृत्वा मध्यमे कण्ठमेकशः ५ ॥ अनु॰ ॥ (५०पूर्वा॰) भागमेकमधस्तस्य भज काम्यं तु भागया ६ । (५० उत्तरा ) द्वाभ्यां वै पट्टिकां कुर्यात्रिभागैः पद्ममेव च ॥ अनु ॥ ( पूर्वा ) एकेन पट्टिकां कुर्यादूर्ध्वंशमृतुभागयुक् । (५१ उत्तरा०) भागैकं कम्पमित्याहुः तत्पद्मं त्रिभिरंशकै: ' ॥ अनु ॥ ( पूर्वा ) अध्यर्धमूर्ध्वपट्टी स्यादर्धांशे घृतवारिणी । ( उत्तरा०) पूर्णचन्द्रमिदं पीठं कारयेत्तु विशेषतः ॥ अनु°३३ ॥ ( पूर्वा )

adhyardhaṃ pādukaṃ vidyādardhāṃśena dalāgrakam| (46uttarā॰) tribhāgaiḥ padmatuṇḍaṃ syātpaṭṭikādhyardhameva vā || anu.29 || (48uttarā ) ardhena vāriṇīṃ kuryātsvastikaṃ tithibhāgayuk| (49 pūrvā ) [2.10. pūrṇacandrapīṭham pīṭhotsedhaṃ tridhā kṛtvā madhyame kaṇṭhamekaśaḥ 5 || anu॰ || (50pūrvā॰) bhāgamekamadhastasya bhaja kāmyaṃ tu bhāgayā 6 | (50 uttarā ) dvābhyāṃ vai paṭṭikāṃ kuryātribhāgaiḥ padmameva ca || anu || ( pūrvā ) ekena paṭṭikāṃ kuryādūrdhvaṃśamṛtubhāgayuk | (51 uttarā0) bhāgaikaṃ kampamityāhuḥ tatpadmaṃ tribhiraṃśakai: ' || anu || ( pūrvā ) adhyardhamūrdhvapaṭṭī syādardhāṃśe ghṛtavāriṇī | ( uttarā0) pūrṇacandramidaṃ pīṭhaṃ kārayettu viśeṣataḥ || anu°33 || ( pūrvā )

14.1

नपुंसकशिलां ग्राह्य पादाधारं च कारयेत्

napuṃsakaśilāṃ grāhya pādādhāraṃ ca kārayet

---

14.2

उत्तमाधममध्याश्च त्रिविधाः पादधारकाः ६ पीठतारसमं यत्र पादशैलस्य विस्तरम्'

uttamādhamamadhyāśca trividhāḥ pādadhārakāḥ 6 pīṭhatārasamaṃ yatra pādaśailasya vistaram'

---

14.3

९ उत्तमा इति विज्ञेया मध्यमा वक्ष्यतेऽधुना । यस्य लिङ्गस्य विस्तारं द्विगुणं पादधारका १०

9 uttamā iti vijñeyā madhyamā vakṣyate'dhunā | yasya liṅgasya vistāraṃ dviguṇaṃ pādadhārakā 10

---

14.4

मध्यमा इति विज्ञेया अध्यर्धं कन्यसं भवेत् ११ । किञ्चिन्यूनं भवेत्तत्र अधिकं चापि वर्जयेत् १३

madhyamā iti vijñeyā adhyardhaṃ kanyasaṃ bhavet 11 | kiñcinyūnaṃ bhavettatra adhikaṃ cāpi varjayet 13

---

14.5

छेदयेत्तु विशेषेण समं वै चतुरश्रकम्। तदर्धं बहुलं विद्यात्तत्त्रिभागैकमेव च

chedayettu viśeṣeṇa samaṃ vai caturaśrakam| tadardhaṃ bahulaṃ vidyāttattribhāgaikameva ca

14.6

प्रासादमध्यसूत्रं तु किञ्चिद्वामे नियोजयेत् ? । पादाधारशिलां तत्र स्थापयेच्छ्रभ्रमध्यमे

prāsādamadhyasūtraṃ tu kiñcidvāme niyojayet ? | pādādhāraśilāṃ tatra sthāpayecchrabhramadhyame

---

14.7

लिङ्गविस्तारमानं तु समं वै चतुरश्रकम् । किञ्चिदीशानमाश्रित्य श्वभ्रं कुर्याद्विचक्षणः

liṅgavistāramānaṃ tu samaṃ vai caturaśrakam | kiñcidīśānamāśritya śvabhraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

---

14.10

लिङ्गतारं चतुर्भागं श्वभ्रावटार्धमेव च । नवावढं च कर्तव्यं तस्मिन्श्वभ्रे विशेषतः ७ द्वयङ्गुलं तु विस्तारं तावन्निम्नं तु कारयेत्“ । तन्मध्ये तु न्यसेद्रत्नं नवसङ्ख्या विशेषतः ९ १°वज्रमौक्तिकवैडूर्यं मरकतं स्फटिकं तथा 1 पुष्परागं चन्द्रकान्तमिन्द्रनीलं तथैव च

liṅgatāraṃ caturbhāgaṃ śvabhrāvaṭārdhameva ca | navāvaḍhaṃ ca kartavyaṃ tasminśvabhre viśeṣataḥ 7 dvayaṅgulaṃ tu vistāraṃ tāvannimnaṃ tu kārayet“ | tanmadhye tu nyasedratnaṃ navasaṅkhyā viśeṣataḥ 9 1°vajramauktikavaiḍūryaṃ marakataṃ sphaṭikaṃ tathā 1 puṣparāgaṃ candrakāntamindranīlaṃ tathaiva ca

---

14.11

पद्मरागं विशेषेण नवरत्नं प्रकीर्तितम् । पूर्वे तु स्थापयेदृज्रमाग्नेय्यां मौक्तिकं न्यसेत्

padmarāgaṃ viśeṣeṇa navaratnaṃ prakīrtitam | pūrve tu sthāpayedṛjramāgneyyāṃ mauktikaṃ nyaset

---

14.12

याम्ये वैडूर्यकं न्यस्त्वा मरकतं निर्ऋतौ न्यसेत् । वारुणे स्फटिकं न्यस्त्वा वायव्यां पुष्परागकम्

yāmye vaiḍūryakaṃ nyastvā marakataṃ nirṛtau nyaset | vāruṇe sphaṭikaṃ nyastvā vāyavyāṃ puṣparāgakam

15.13

चन्द्रकान्तं तु कौबेर्यामैशान्यामिन्द्रनीलकम्। मध्यमे पद्मरागं तु न्यसेच्छूभ्रस्य मध्यमे

candrakāntaṃ tu kauberyāmaiśānyāmindranīlakam| madhyame padmarāgaṃ tu nyasecchūbhrasya madhyame

---

15.14

सौवर्णवृषभं कृत्वा न्यसेच्छूभ्रस्य मध्यमे नवरत्नानामलाभे सौवर्णं दिक्षु निक्षिपेत्

sauvarṇavṛṣabhaṃ kṛtvā nyasecchūbhrasya madhyame navaratnānāmalābhe sauvarṇaṃ dikṣu nikṣipet

15.15

श्वभ्रावगाढमारभ्य विष्णुभागान्तरे समम् । नन्द्यावर्तशिला कार्या चत्वार्येवं विधीयते

śvabhrāvagāḍhamārabhya viṣṇubhāgāntare samam | nandyāvartaśilā kāryā catvāryevaṃ vidhīyate

---

15.16

विस्तारोत्सेधमानं तु सममेव तु तं पुनः । तु विस्तारद्विगुणं दैर्घ्यं कर्तव्यं कार्यवित्तमै: '

vistārotsedhamānaṃ tu samameva tu taṃ punaḥ | tu vistāradviguṇaṃ dairghyaṃ kartavyaṃ kāryavittamai: '

---

15.17

पादाधारावटे मध्ये स्थापयेल्लिङ्गमुत्तमम्। प्रदक्षिणं स्यात्पूर्वात्तु नन्द्यावर्तशिला न्यसेत्

pādādhārāvaṭe madhye sthāpayelliṅgamuttamam| pradakṣiṇaṃ syātpūrvāttu nandyāvartaśilā nyaset

---

15.18

१°नपुंसकशिलायां तु नन्द्यावर्तशिलाकृतिः पूर्वपश्चिममायान्तं तथा वै दक्षिणोत्तरम् १२

1°napuṃsakaśilāyāṃ tu nandyāvartaśilākṛtiḥ pūrvapaścimamāyāntaṃ tathā vai dakṣiṇottaram 12

---

15

एवं तु विन्यसेद्विद्वाञ्चूर्णबन्धेन बन्धयेत्

evaṃ tu vinyasedvidvāñcūrṇabandhena bandhayet

15.19

१ तदूर्ध्वे पीठिकां कुर्यादष्टबन्धेन बन्धयेत् ?

1 tadūrdhve pīṭhikāṃ kuryādaṣṭabandhena bandhayet ?

---

15.20

३ आचार्यशिल्पी सहितौ कुर्यातां पीठबन्धनम् । पीठबन्धेन तत्काले नवरत्नानि विन्यसेत्

3 ācāryaśilpī sahitau kuryātāṃ pīṭhabandhanam | pīṭhabandhena tatkāle navaratnāni vinyaset

---

15.21

लिङ्गं संस्थाप्य पूर्वं तु पश्चात्पीठस्य बन्धनम्। उपलिङ्गवशात्पीठपूर्वमेवाथ बन्धनम्

liṅgaṃ saṃsthāpya pūrvaṃ tu paścātpīṭhasya bandhanam| upaliṅgavaśātpīṭhapūrvamevātha bandhanam

---

15.22

हीनमानं न कुर्यात्तु कारयेत्कर्तृनाशनम्। सर्वलक्षणसंयुक्तं योजयेच्छास्त्रपारगः

hīnamānaṃ na kuryāttu kārayetkartṛnāśanam| sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ yojayecchāstrapāragaḥ

---

15

इति दीप्तशास्त्रे प्रतिष्ठातन्त्रे पादशिलालक्षणं नाम पञ्चदशः पटलः

iti dīptaśāstre pratiṣṭhātantre pādaśilālakṣaṇaṃ nāma pañcadaśaḥ paṭalaḥ

15.1

[षोडशः पटलः] [प्रतिमालक्षणम्] १ अथातः संप्रवक्ष्यामि प्रतिमालक्षणं परम् । सकलं निष्कलं चैव द्विविधं भेदमुच्यते

[ṣoḍaśaḥ paṭalaḥ] [pratimālakṣaṇam] 1 athātaḥ saṃpravakṣyāmi pratimālakṣaṇaṃ param | sakalaṃ niṣkalaṃ caiva dvividhaṃ bhedamucyate

---

15

सकलं प्रतिमारूपं निष्कलं लिङ्गरूपकम्

sakalaṃ pratimārūpaṃ niṣkalaṃ liṅgarūpakam

15.2

अधुना संप्रवक्ष्यामि सकलोन्माननाहकम्

adhunā saṃpravakṣyāmi sakalonmānanāhakam

---

15.3

शैलजं मृण्मयं चैव लोहजं दारुजं तथा । यथावत्संभवद्द्रव्यैः कुर्यात्प्रतिममुत्तमम्

śailajaṃ mṛṇmayaṃ caiva lohajaṃ dārujaṃ tathā | yathāvatsaṃbhavaddravyaiḥ kuryātpratimamuttamam

15.4

प्रासादवशमानेन गर्भमानेन वा पुनः ९ । द्वारमानेन वा पश्चात्स्तम्भमानेन कारयेत्

prāsādavaśamānena garbhamānena vā punaḥ 9 | dvāramānena vā paścātstambhamānena kārayet

---

15

हस्तमानेन वा कुर्यान्मूलबेरं प्रमाणतः

hastamānena vā kuryānmūlaberaṃ pramāṇataḥ

15

आदिप्रासादविस्तारं पश्चाद्वाह्यसुनिश्चितम् ॥ ५ तदर्धमुत्तमोत्सेधं तस्यार्धं मध्यमं भवेत् ? । तदर्धमधमं ज्ञेयं प्रतिमोच्चं विधानतः ३ त्रिविधं तत्समाख्यातं प्रतिमां प्रासादमानतः ४

ādiprāsādavistāraṃ paścādvāhyasuniścitam || 5 tadardhamuttamotsedhaṃ tasyārdhaṃ madhyamaṃ bhavet ? | tadardhamadhamaṃ jñeyaṃ pratimoccaṃ vidhānataḥ 3 trividhaṃ tatsamākhyātaṃ pratimāṃ prāsādamānataḥ 4

15.7

गर्भमानप्रमाणेन द्विविधं चोच्यते मया

garbhamānapramāṇena dvividhaṃ cocyate mayā

---

15.8

यस्य गर्भगृहस्यार्धं कन्यसं प्रतिमोच्छ्रयम्। पञ्चभागसमे गर्भे त्रिभागं मध्यमं भवेत्

yasya garbhagṛhasyārdhaṃ kanyasaṃ pratimocchrayam| pañcabhāgasame garbhe tribhāgaṃ madhyamaṃ bhavet

---

15.9

त्रिभागद्वयमित्युक्तं प्रतिमोत्सेधमुत्तमम् । गर्भमानमथान्येन वक्ष्यते क्रमशोऽधुना

tribhāgadvayamityuktaṃ pratimotsedhamuttamam | garbhamānamathānyena vakṣyate kramaśo'dhunā

---

15.10

गर्भगेहं त्रिधा भज्य एकैकं तु त्रिधा पुनः ९ । अधस्तात्कन्यसं त्रीणि मध्यमे त्रीणि मध्यमम् १°

garbhagehaṃ tridhā bhajya ekaikaṃ tu tridhā punaḥ 9 | adhastātkanyasaṃ trīṇi madhyame trīṇi madhyamam 1°

---

15.11

उत्तमं त्रीणि चाग्रे तु एकैकं प्रतिमोच्छ्रयम् । नवधा मानमित्युक्तं कनिष्ठादि त्रयं त्रयम्

uttamaṃ trīṇi cāgre tu ekaikaṃ pratimocchrayam | navadhā mānamityuktaṃ kaniṣṭhādi trayaṃ trayam

15.12

द्वारमानेन कर्तव्यमुत्तमं द्वारतत्समम् । नवभागैकहीनं तु मध्यमं प्रतिमोच्छ्रयम् १३

dvāramānena kartavyamuttamaṃ dvāratatsamam | navabhāgaikahīnaṃ tu madhyamaṃ pratimocchrayam 13

16.1

दीप्तागमः ॥ [ मङ्गलम् ]१ भ्गजवदनमचिन्त्यं तीक्ष्णदन्तं त्रिनेत्रं बृहदुदरमशेषं भूतरूपं पुराणम् । अमरवरसुपूज्यं रक्तवर्णं सुरेशं पशुपतिसुतमीशं विघ्नराजं नमामि

dīptāgamaḥ || [ maṅgalam ]1 bhgajavadanamacintyaṃ tīkṣṇadantaṃ trinetraṃ bṛhadudaramaśeṣaṃ bhūtarūpaṃ purāṇam | amaravarasupūjyaṃ raktavarṇaṃ sureśaṃ paśupatisutamīśaṃ vighnarājaṃ namāmi

---

16.2

उमाकोमलहस्ताब्जसंभावितललाटकम् । हिरण्यकुण्डलं वन्दे कुमारं पुष्करस्रजम्

umākomalahastābjasaṃbhāvitalalāṭakam | hiraṇyakuṇḍalaṃ vande kumāraṃ puṣkarasrajam

---

16.3

‘सरस्वत्यै नमः ॥ [ प्रथमः पटलः ] [मन्त्रोद्धारविधिः ] अतः परं प्रवक्ष्यामि मन्त्रोद्धारविधिक्रमम्। पशुपाशविनिर्मुक्तं भवदुःखविनाशनम्११

‘sarasvatyai namaḥ || [ prathamaḥ paṭalaḥ ] [mantroddhāravidhiḥ ] ataḥ paraṃ pravakṣyāmi mantroddhāravidhikramam| paśupāśavinirmuktaṃ bhavaduḥkhavināśanam11

---

16.4

साधकानां विशेषेण सर्वपापप्रणाशनम्। येनोपायेन ये देवा ईशत्वं प्रापिताः पुरा

sādhakānāṃ viśeṣeṇa sarvapāpapraṇāśanam| yenopāyena ye devā īśatvaṃ prāpitāḥ purā

---

16.24

तदुपायं विशेषेण श्रोतुमर्हसि चानल । अधमेऽष्टांशहीनं तु त्रिविधं प्रतिमोच्छ्रयम् । मध्यमं नवतालं तु अष्टाधिकशताङ्गुलम् । चतुरङ्गुलाधिकशतं नवताले तु कन्यसम्

tadupāyaṃ viśeṣeṇa śrotumarhasi cānala | adhame'ṣṭāṃśahīnaṃ tu trividhaṃ pratimocchrayam | madhyamaṃ navatālaṃ tu aṣṭādhikaśatāṅgulam | caturaṅgulādhikaśataṃ navatāle tu kanyasam

---

16.67

सर्वलक्षणसंयुक्तं कर्तृभर्तृप्रजा ददेत् ? । [२. उत्तमदशतालम् लकाराक्षरसंयुक्तं केशान्तस्याकृतिर्भवेत् । अधस्ताद्द्वियवं विद्याद् योजयेत्तु विचक्षणः १

sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ kartṛbhartṛprajā dadet ? | [2. uttamadaśatālam lakārākṣarasaṃyuktaṃ keśāntasyākṛtirbhavet | adhastāddviyavaṃ vidyād yojayettu vicakṣaṇaḥ 1

---

16.68

भ्रूदीर्घं भूतमङ्गुल्यं विस्तारं यवमुच्यते‍ । दृगन्तरप्रमाणं हि यवहीनद्वयाङ्गुलम्

bhrūdīrghaṃ bhūtamaṅgulyaṃ vistāraṃ yavamucyate | dṛgantarapramāṇaṃ hi yavahīnadvayāṅgulam

---

16.77

अक्षिसूत्राद्भुवोत्सेधमङ्गुलं तस्य संगमे । द्विकोलं च यवाधिक्यमास्यतारं विधीयते २

akṣisūtrādbhuvotsedhamaṅgulaṃ tasya saṃgame | dvikolaṃ ca yavādhikyamāsyatāraṃ vidhīyate 2

---

16.78

उत्तरोष्ठस्य विस्तारं यवत्रयमिति स्मृतम्। यवेन पालिं त्रियवम् उत्तरोष्ठं विधीयते

uttaroṣṭhasya vistāraṃ yavatrayamiti smṛtam| yavena pāliṃ triyavam uttaroṣṭhaṃ vidhīyate

---

16.79

चतुर्यवं गोजिका तु ऊर्ध्वे निम्नं यवार्धकम् । द्वियवार्धं गोजिविस्तारं कारयेत्तु विचक्षणः ६

caturyavaṃ gojikā tu ūrdhve nimnaṃ yavārdhakam | dviyavārdhaṃ gojivistāraṃ kārayettu vicakṣaṇaḥ 6

---

16.87

प्रकोष्ठं दशमायाममङ्गुल्याधिक्यमिष्यतेः

prakoṣṭhaṃ daśamāyāmamaṅgulyādhikyamiṣyateḥ

---

16.88

कोलकं कूर्परायामं मानमेतन्न संशयः २ मणिबन्धं मध्याङ्गुल्यं षट्ङ्कीलकं तु षड्यवम्बै

kolakaṃ kūrparāyāmaṃ mānametanna saṃśayaḥ 2 maṇibandhaṃ madhyāṅgulyaṃ ṣaṭṅkīlakaṃ tu ṣaḍyavambai

---

16.89

हिक्कासूत्रे तथा मध्ये ऋजुमानं भानुकोलकम् । वसुकोलकमायाममुपबाहु प्रकीर्तितम्

hikkāsūtre tathā madhye ṛjumānaṃ bhānukolakam | vasukolakamāyāmamupabāhu prakīrtitam

---

16.90

हिक्कासूत्रात्तु कक्षान्तं नवमात्रार्धमिष्यतेः । हिक्कासूत्रोपरि चैव स्कन्धपर्यन्तमिष्यते

hikkāsūtrāttu kakṣāntaṃ navamātrārdhamiṣyateḥ | hikkāsūtropari caiva skandhaparyantamiṣyate

---

16.91

द्विकोलकं कोलकाज्ज्ञेयं कोलकार्धं क्षयं भवेत् । बाहुमूलस्य विस्तारं नवमात्रार्धमुच्यते१°

dvikolakaṃ kolakājjñeyaṃ kolakārdhaṃ kṣayaṃ bhavet | bāhumūlasya vistāraṃ navamātrārdhamucyate1°

---

16.92

बाहुमध्यमविस्तारं वसुमात्रं यवाधिकम् । कोर्परस्य तु विस्तारम् ऋषिमात्रमुदीरितम्

bāhumadhyamavistāraṃ vasumātraṃ yavādhikam | korparasya tu vistāram ṛṣimātramudīritam

---

16.93

प्रकोष्ठमध्यविस्तारं पञ्चाङ्गुलयवाधिकम् । मणिबन्धस्य विस्तारं त्रिमात्रार्धं यवाधिकम्

prakoṣṭhamadhyavistāraṃ pañcāṅgulayavādhikam | maṇibandhasya vistāraṃ trimātrārdhaṃ yavādhikam

---

16.98

त्रियवार्धं यवं तारमङ्गुष्ठादि नखाः स्मृताः । स्वविस्तारयवाधिक्यं नखायामं च कारयेत् ?

triyavārdhaṃ yavaṃ tāramaṅguṣṭhādi nakhāḥ smṛtāḥ | svavistārayavādhikyaṃ nakhāyāmaṃ ca kārayet ?

---

16.99

मध्यमूलं तु नाहं स्यादक्षनाहं यवक्षयम् । अङ्गुष्ठं तु द्विपर्वं स्यात्त्रिपर्वं चतुरङ्गुलम्

madhyamūlaṃ tu nāhaṃ syādakṣanāhaṃ yavakṣayam | aṅguṣṭhaṃ tu dviparvaṃ syāttriparvaṃ caturaṅgulam

---

16.100

पादहस्ततलं रेखा शङ्खचक्रे तु योजयेत्। द्विरेखा तु तलं विद्यात्सर्वलक्षणसंयुतम्

pādahastatalaṃ rekhā śaṅkhacakre tu yojayet| dvirekhā tu talaṃ vidyātsarvalakṣaṇasaṃyutam

---

16.107

अल्पं विषं महत्कायं पूर्वोक्तं तु प्रशस्यते

alpaṃ viṣaṃ mahatkāyaṃ pūrvoktaṃ tu praśasyate

---

16.116

अङ्गुष्ठं चैव पञ्चार्धं चतुरर्धं चतुर्यवम्

aṅguṣṭhaṃ caiva pañcārdhaṃ caturardhaṃ caturyavam

---

16.117

त्रयार्धं त्रियवं तारं पञ्चाङ्गुलिनखाः स्मृताः : २ । विस्तारं तत्समायामं नखानां परिकीर्तितम्

trayārdhaṃ triyavaṃ tāraṃ pañcāṅgulinakhāḥ smṛtāḥ : 2 | vistāraṃ tatsamāyāmaṃ nakhānāṃ parikīrtitam

---

16.118

विस्तारं त्रिगुणं नाहं सर्वेषां च यथाऽब्रवीत् । अङ्गोपाङ्गं च प्रत्यङ्गं पञ्चमानेन संयुतम्

vistāraṃ triguṇaṃ nāhaṃ sarveṣāṃ ca yathā'bravīt | aṅgopāṅgaṃ ca pratyaṅgaṃ pañcamānena saṃyutam

---

16.150

सर्वाभरणसंयुक्ताम् उमापार्श्वे व्यवस्थिताम् । कल्याणं कारयेद्देवम् ; भुजङ्गत्रासमेतद्धि त्रिधा भेदेन कारयेत् । विक्रान्तं द्वापरे प्रोक्तं चतुर्बाहं द्विनेत्रकम् । कृताञ्जलिसमायुक्तं वज्रशक्तिसमन्वितम्

sarvābharaṇasaṃyuktām umāpārśve vyavasthitām | kalyāṇaṃ kārayeddevam ; bhujaṅgatrāsametaddhi tridhā bhedena kārayet | vikrāntaṃ dvāpare proktaṃ caturbāhaṃ dvinetrakam | kṛtāñjalisamāyuktaṃ vajraśaktisamanvitam

---

16.151

कलौ चण्डेश्वरः प्रोक्तो द्विबाहुश्च द्विनेत्रकः । टङ्कं तु दक्षिणे हस्ते वरदं वामहस्तके

kalau caṇḍeśvaraḥ prokto dvibāhuśca dvinetrakaḥ | ṭaṅkaṃ tu dakṣiṇe haste varadaṃ vāmahastake

---

16.160

देवस्य वामपार्श्वे तु चण्डेशं परिकल्पयेत् । हरिणीमुखगं हस्तमपरे डमरुं भवेत् । पादे पादुकसंयुक्तं कुर्याद्वै गमनोन्मुखम्

devasya vāmapārśve tu caṇḍeśaṃ parikalpayet | hariṇīmukhagaṃ hastamapare ḍamaruṃ bhavet | pāde pādukasaṃyuktaṃ kuryādvai gamanonmukham

---

16

लम्बमानमथो वक्ष्ये शृणुष्वेतेषु चानल। [प्रथमा फलका] [मध्यसूत्रम् ] लम्बस्य फलकामानं पञ्चतालायतं भवेत् ॥ अनु.१.१ ॥ द्वितालं विस्तृतं चैव चाङ्गुलं घनमेव चरै । एतदायामविस्तारे मध्यसूत्राणि कल्पयेत् ॥ अनु १.२ ॥ चतुष्कोणं मध्यसूत्रं मूर्ध्निमध्ये प्रषीकृतम् । लम्बस्य मध्यसूत्रात्तु पुरसूत्रोऽष्टमाङ्गुलम् ॥ अनु°१.३ ॥ अग्रमौली च सूत्रं तु त्रिकोलकसमन्वितम् । मध्यमौली तु सूत्रान्तं चतुरंशमुदीरितम् ॥ अनु°१.४ ॥ केशान्तमङ्गुलाध्यर्धं भ्रूसन्धौ यवहीनकम्“ । नासिकासूत्रमूलं तु अङ्गुलं षड्यवाधिकम् ॥ अनु॰ १.५ ॥ गोजिं च तत्समं प्रोक्तं अधममङ्गलम्भवेत्। हनुमध्ये च सूत्रान्तमङ्गलस्यार्धमेव वा १° ॥ अनु.१.६ ॥ कण्ठरेखा चतुर्मात्रं पञ्चार्धं हिक्कमेव च ११ । स्तनमध्यप्रदेशं तु अङ्गुल्यमिति कथ्यते ॥ अनु॰१.७ ॥ [कर्णसूत्रम्?] [बाहुसूत्रम्?] नाभिश्चैव तु निम्नस्य कटिमध्यद्वयाङ्गुलम् । त्र्यङ्गुलं मेढ्रमूलान्तं सूत्रान्तं परिनिश्चितम् ॥ अनु°१.८ ॥ ऊर्वोर्जानु च जङ्घायां पादमध्ये च लम्बयेत् । सुखासनं च कर्तव्यं पृष्ठसूत्रं विधीयते ॥ अनु°१.९ ॥ पूर्वसूत्रे पुरे चैव चतुरङ्गुलमन्तकम्। लम्बितं सूत्रमित्याहुः पादमक्षं प्रतिष्ठितम्॥ अनु°१.१० ॥ मध्यसूत्रार्धसूत्रं तु षडङ्गुलं चैव लंबितम्। अग्रमौली च सूत्रान्तम् अङ्गुलट्ठयमिष्यतेश् ॥ अनु°१.११ ॥ मध्ये तु द्व्यङ्गुलं ज्ञेयं मूले चार्धाङ्गुलान्तकम्। कर्णबाह्या प्रलंबं च स्कन्धदेशे प्रतिष्ठितम् ॥ अनु°१.१२ ॥ मध्यसूत्रार्धसूत्रं तु षडङ्गुलावलंबितम्। अग्रमौली च सूत्रान्तमङ्गुलद्वयमिष्यते॥ अनु°१.१३ ॥ कर्णसूत्रान्तपार्श्वे तु द्वादशाङ्गुलमुच्यते। बाहुबाह्यन्तं चैव कोर्पराभ्यन्तरेण तु ॥ अनु°१.१४ ॥ वाससाग्रे पुरे चैव पादपार्श्वे प्रतिष्ठितम् । बाहुसूत्रं च तद्वाह्यं द्वादशाङ्गुलमेव च ॥ अनु°१.१५ ॥ चतुरङ्गुलं पुरे कृत्य कर्तरी बाह्यतो गता। परा पार्श्वगतं चैव कर्तरीसूत्रमेव च॥ अनु°१.१६ ॥ मध्यसूत्रपरे कृत्वा षडङ्गुलं चैवमीरितम् । मौलीपृष्ठगतं सूत्रं पृष्ठकेशान्तलंबितम्॥ अनु°१.१७ ॥ परसूत्रपरं चैव त्र्यङ्गुलान्तरलंबितम् । शिरश्चक्रपरं चैव ककुद्देशे प्रतिष्ठितम् ॥ अनु°१.१८ ॥ लम्बं च स्फिजोर्मध्ये च पादमध्ये प्रतिष्ठितम् । पूर्वतोऽपरबाहुश्च तद्वनं द्वादशाङ्गुलम् ॥ अनु°१.१९ ॥ पूर्वबाहुकौ वा बाहुस्तद्बाहु च तत्समम् । एवं चतुर्भुजं कुर्यादष्टबाहुं च वक्ष्यते॥ अनु°१.२० ॥ पूर्वबाहुप्रमाणार्धं परभुजकमुच्यते । [द्वितीया फलका] [नवसूत्रम् ] नवसूत्रं तु वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः॥ अनु°१.२१ ॥ पञ्चतालं च तद्दीर्घं द्वितालं विसृतं भवेत्। फलका धनुराकारा अङ्गुलं घनमेव च ॥ अनु°१.२२ ॥ मकुटोपरि कर्तव्यं ब्रह्मसूत्रं तु मध्यतः। ब्रह्मसूत्रस्य तत्पार्श्वे कर्णसूत्रद्वयं तथा ॥ अनु° १.२३ ॥ कक्षसूत्रद्वयं तस्य बाहुसूत्रद्वयं भवेत् । अनु°१.२३ परहस्तद्वयं चैव नवसूत्रं विधीयते ॥ अनु. १.२४ ॥ मध्यमे ब्रह्मसूत्रं तु मूर्ध्निमध्ये प्रतिष्ठितम् । तथा भ्रुवन्तरे चैव नासाग्रायोजितं भवेत् ॥ अनु°१.२५ ॥ उष्णीषमौलिबन्धौ तु अष्टार्धं मात्रमिष्यते१° 1 उष्णीषस्तवनीमध्ये नानाम् हि मुनाहि च ११ ॥ अनु°१.२६ ॥ ॥ अनु°१.२७ ॥ पादाङ्गुष्ठान्तरे चैव ब्रह्मसूत्रस्य लम्बितम् । षण्मात्रं कर्णपाल्यन्तं चुबुकान्तस्य मध्यमे' पादं मध्ये स्थितं ज्ञात्वा परसूत्रं समर्पयेत्। कर्णसूत्रं बहिर्भागं कक्षसूत्रमिहोच्यते ॥ अनु°१.२८ ॥ क ऊरुपास्तसंस्पृश्य पादपार्श्वमिहोच्यते । कक्षसूत्रबहिश्चैव द्विभागे बाहुसूत्रकम्॥ अनु°१.२९ ॥ बाहबाह्यगतं सूत्रं नासाग्रे पीठरास्थितम् । बाहुं च परहस्ताभ्यां त्रिभागं कन्यसाङ्गुलम्॥ अनु°१.३० ॥ कन्यसां संस्पृशेच्चैव बाहुं चोपरि कल्पयेत् । सर्वेषां तेषु सूत्रेषु वापयेन्मतिमान्नरः ॥ अनु°१.३१ ॥ इत्थं सूत्रं परं दैवं यथास्थाने विधीयते । आसने विधिमित्याहः वोर्ध्वकायसमान्वितम्॥ अनु°१.३२ ॥ शयने ब्रह्मसूत्रात्तु अर्धरिं चाग्रशैतिकम् । स्थानं चातनशैतस्यं सूत्रमेतदुदाहृतम् ॥ अनु·१.३३ ॥ अलक्षणेन कृतं चेत्कर्ता भर्ता विनश्यति। स्थानशून्यं च दुर्भिक्षं राजराष्ट्रविनाशनम् १° ॥ अनु°१.३४ ॥ [चित्रादिलक्षणम् ] वैदिनान्तत्त्रिभागा समालेख्यं चित्रकर्मणि । वैदिकं मोक्षकामस्य तान्त्रिकं सर्वकामदम् ११ ॥ अनु°१.३५ ॥ ब्रह्मस्थाने भवेच्चार्धं सचित्रं वैदिका स्मृता । कुर्यात्तान्त्रिकचित्रं तु आभासे लेख्यमिष्यते ' ॥ अनु.१.३६ ॥ चतुर्मात्रे कृतं चित्रमाभासं तु तथैव च । मानं प्रमाणं यत्तेषां आलेख्यमिति विद्यते‍ ॥ अनु°१.३७ ॥ [सास्थिकादिलक्षणम्] सास्थिकं निरस्थिकं चैव साकल्यं च विशेषतः ३ । सास्थिकं तु सहासीनान्ननावर्णे तु चास्थिकम्॥ अनु°१.३८ ॥ ॥ ३ निरस्थिकं चास्थिहीनानीरास्थिकं न प्रवक्ष्यते । साकल्यं सकलं चापि वैकल्यं विकलो भवेत्॥ अनु°१.३९ ॥ सास्थिकं रूपमेवं त अस्थित्वात्स्यात्तथैव च । निरस्थिकं रूपमेवं लोहादीनां तु कारयेत् ॥ अनु°१.४० ॥ साकल्यरूपमेवं तु शिलादारुमयं भवेत्। न रूपविक्रिया ज्ञात्वा वैशेषिकमिति स्मृतम् ॥ अनु°१.४१ ॥ अस्थि काष्ठा सिरा रज्जु चाष्टबन्धेन रक्तकम् । मृन्मांसा नस्वरा चर्म शकदुश्चत्करमेव च ॥ अनु°१.४२ ॥ वर्णकेशमिदं विद्यात्प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः। अस्थि स्यात्काष्ठमित्याहुः सिरा रज्जुश्च संस्मृतम् ॥ अनु°१.४३ ॥ अष्टबन्धेन तद्वृत्त मृन्मांसांबरचर्मकम्। कटुशर्करया कारमेदसा वर्णकेशकम् ॥ अनु°१.४४ ॥ [आयादि] धातुरूपमिति प्रोक्तं आयव्ययादिकं शृणु । आयं व्ययं च योनिं च नक्षत्रं वारमंशकम् ' ॥ अनु°१.४५ ॥ अलुब्धे चार्धाङ्गुलमानेन विभजेत्समभागशः बेरोदयाऽष्टगुणिते द्वादशाङ्गुल निर्भरेत् ॥ अनु°१.४६ ॥ शिष्टमायं तु संग्राह्यं नवभिर्गुणितं भवेत् । दशभिर्वर्गते सम्यक्शेषं वै व्ययसंग्रहम्॥ अनु° १.४७ ॥ त्रिगुणाष्टविहीनं तु शेषं योनिं विनिर्दिशेत् । ध्वजधूमं सिंहश्वानौ ख्यात वृषगर्दभहस्तिका ॥ अनु°१.४८ ॥ एकत्रयं पञ्च सप्त एते वै शुभयोनिजाः । अष्टेन गुणितं यच्च सप्तविंशतिना हरेत्॥ अनु°१.४९ ॥ अश्विन्यादिस्तथा शिष्टं जन्मनक्षत्रसंयुतम् । बेरनक्षत्रसंग्राह्यं यथा युक्तिर्विशेषतः ॥ अनु. १.५० ॥ षष्टिभिर्गुणितश्चैव भि++र्बर्हिणं भवेत्' । अष्टमंशकमेवोक्तं यथा युक्तिक्रमेण तु ॥ अनु°१.५१ ॥ अभवं निर्दनमृद्धिर्नवांशकादिर्भवेदिह । नवभिर्गुणितं सप्त हरेत्सूर्यादिवारकम्॥ अनु°१.५२ ॥ सौरं विशाखमन्या च संबन्धं च चतुश्चतुः रणमृत्युर्भयं विद्धि प्रयोक्तव्यं यथा क्रमम्॥ अनु°१.५३ ॥ आयादिशुभं गृह्णीयात्कारयेत्तु विचक्षनः । उमायोगान्महाविघ्नः सद्योजातो विशेषतः १ ॥ अनु०२.१९ ॥ किं करोमि वद स्वामिन्व्यालयज्ञोपवीतिनम् । स्वदन्तं दक्षिणे हस्ते वामहस्ते लड्डकम् ॥ अनु॰२.२० ॥ परशं दक्षिणे हस्ते पाशं वै वामतः करे। लम्बोदरं बृहत्कुक्षिं क्षौमवस्त्रधरं परम् ॥ अनु°२.२१ ॥ कौशकीं कारयेद्धीमान्++++++न्विताम् । सुवक्त्रां नीलकेशां च नीलोत्पलदलक्षणाम् ॥ अनु°२.२२ ॥ सुवासां च सुमध्यां च सुस्तनीं चारुभाषिणीम् । शुलं खड्गधरं चैव पाशा वै+++++॥ अनु°२.२३ ॥ पाशखेटकार्गं च शङ्खं वै वामतः करे । दुर्गां च कारयेद्देवीं महिषस्य शिरास्थिताम् ॥ अनु°२.२४ ॥ पद्मासनं तु कर्तव्यं स्थानं चासनयानकम्। उमादेवी प्रकर्तव्यां सर्वलक्षणसंयुताम्॥ अनु॰२.२५ ॥ सुगला नीलकेशा च स्वरूपा च सुयौवना' । सुनासाकर्ण +++++++++++॥ अनु०२.२६ ॥ शक्तितोमरसंयुक्तां वरदाभयहस्तकाम्। जटामकुटसंयुक्तामौदुंबरसमाश्रिताम्' ॥ अनु°२.३८ ॥ क्षौमवस्त्रधरां देवीं कारयेत्तु गुहात्मनीम् । युवानं वायुं धूम्राभं पिङ्गाक्षं शबरांबरम्' । कुटिलभ्रुवं महावीर्यं मृगारूढं महाबलम् ॥ अनु°२.५७ ॥ सर्वाभरणसंयुक्तं वायुं कुर्याद्विशेषतः । संक्षेपतो महाविष्णुः प्रातः प्रकृतिविग्रहः । ईशानाकृतिरूपस्तं स्थाप्य वीर्यं निषिक्तवान्? ॥ अनु॰२.९३ ॥ तस्मिन्काले महातेजः सर्वशास्त्रार्थचिन्तकः। षढस्तपौष्टिकं प्रोक्तं अष्टहस्तं जयप्रदम् ॥ अनु॰२.९४ ॥ ब्रह्मचारिस्वरूपेण तस्यां जातो महाबली । क्षेत्रपालश्च इत्युक्तं क्षेत्रपाल इति स्मृता: ६ ॥ अनु॰२.९५ ॥ द्विहस्तं वश्यकं ज्ञेयं चतुर्हस्तं तु शान्तिकम् । शूलं कपालं द्विभुजे घण्टापाशं चतुर्भुजे॥ अनु°२.९६ ॥ खड्गखेटकमाधिक्यं षड्मुजे तु विशेषतः “ । डमरुं चैव खट्वाङ्गं अधिकं चाष्टबाहुके' ॥ अनु°२.९७ ॥ १°ऊर्ध्वकेशं विरूपाक्षं भीमरूपं वृकोदरम्। नागाभरणसंयुक्तं नग्नरूपं महाबलम् - ११ ॥ अनु°२.९८ ॥ क्षेत्रं च कारयेदेवं नागयज्ञोपवीतिनम्

lambamānamatho vakṣye śṛṇuṣveteṣu cānala| [prathamā phalakā] [madhyasūtram ] lambasya phalakāmānaṃ pañcatālāyataṃ bhavet || anu.1.1 || dvitālaṃ vistṛtaṃ caiva cāṅgulaṃ ghanameva carai | etadāyāmavistāre madhyasūtrāṇi kalpayet || anu 1.2 || catuṣkoṇaṃ madhyasūtraṃ mūrdhnimadhye praṣīkṛtam | lambasya madhyasūtrāttu purasūtro'ṣṭamāṅgulam || anu°1.3 || agramaulī ca sūtraṃ tu trikolakasamanvitam | madhyamaulī tu sūtrāntaṃ caturaṃśamudīritam || anu°1.4 || keśāntamaṅgulādhyardhaṃ bhrūsandhau yavahīnakam“ | nāsikāsūtramūlaṃ tu aṅgulaṃ ṣaḍyavādhikam || anu॰ 1.5 || gojiṃ ca tatsamaṃ proktaṃ adhamamaṅgalambhavet| hanumadhye ca sūtrāntamaṅgalasyārdhameva vā 1° || anu.1.6 || kaṇṭharekhā caturmātraṃ pañcārdhaṃ hikkameva ca 11 | stanamadhyapradeśaṃ tu aṅgulyamiti kathyate || anu॰1.7 || [karṇasūtram?] [bāhusūtram?] nābhiścaiva tu nimnasya kaṭimadhyadvayāṅgulam | tryaṅgulaṃ meḍhramūlāntaṃ sūtrāntaṃ pariniścitam || anu°1.8 || ūrvorjānu ca jaṅghāyāṃ pādamadhye ca lambayet | sukhāsanaṃ ca kartavyaṃ pṛṣṭhasūtraṃ vidhīyate || anu°1.9 || pūrvasūtre pure caiva caturaṅgulamantakam| lambitaṃ sūtramityāhuḥ pādamakṣaṃ pratiṣṭhitam|| anu°1.10 || madhyasūtrārdhasūtraṃ tu ṣaḍaṅgulaṃ caiva laṃbitam| agramaulī ca sūtrāntam aṅgulaṭṭhayamiṣyateś || anu°1.11 || madhye tu dvyaṅgulaṃ jñeyaṃ mūle cārdhāṅgulāntakam| karṇabāhyā pralaṃbaṃ ca skandhadeśe pratiṣṭhitam || anu°1.12 || madhyasūtrārdhasūtraṃ tu ṣaḍaṅgulāvalaṃbitam| agramaulī ca sūtrāntamaṅguladvayamiṣyate|| anu°1.13 || karṇasūtrāntapārśve tu dvādaśāṅgulamucyate| bāhubāhyantaṃ caiva korparābhyantareṇa tu || anu°1.14 || vāsasāgre pure caiva pādapārśve pratiṣṭhitam | bāhusūtraṃ ca tadvāhyaṃ dvādaśāṅgulameva ca || anu°1.15 || caturaṅgulaṃ pure kṛtya kartarī bāhyato gatā| parā pārśvagataṃ caiva kartarīsūtrameva ca|| anu°1.16 || madhyasūtrapare kṛtvā ṣaḍaṅgulaṃ caivamīritam | maulīpṛṣṭhagataṃ sūtraṃ pṛṣṭhakeśāntalaṃbitam|| anu°1.17 || parasūtraparaṃ caiva tryaṅgulāntaralaṃbitam | śiraścakraparaṃ caiva kakuddeśe pratiṣṭhitam || anu°1.18 || lambaṃ ca sphijormadhye ca pādamadhye pratiṣṭhitam | pūrvato'parabāhuśca tadvanaṃ dvādaśāṅgulam || anu°1.19 || pūrvabāhukau vā bāhustadbāhu ca tatsamam | evaṃ caturbhujaṃ kuryādaṣṭabāhuṃ ca vakṣyate|| anu°1.20 || pūrvabāhupramāṇārdhaṃ parabhujakamucyate | [dvitīyā phalakā] [navasūtram ] navasūtraṃ tu vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ|| anu°1.21 || pañcatālaṃ ca taddīrghaṃ dvitālaṃ visṛtaṃ bhavet| phalakā dhanurākārā aṅgulaṃ ghanameva ca || anu°1.22 || makuṭopari kartavyaṃ brahmasūtraṃ tu madhyataḥ| brahmasūtrasya tatpārśve karṇasūtradvayaṃ tathā || anu° 1.23 || kakṣasūtradvayaṃ tasya bāhusūtradvayaṃ bhavet | anu°1.23 parahastadvayaṃ caiva navasūtraṃ vidhīyate || anu. 1.24 || madhyame brahmasūtraṃ tu mūrdhnimadhye pratiṣṭhitam | tathā bhruvantare caiva nāsāgrāyojitaṃ bhavet || anu°1.25 || uṣṇīṣamaulibandhau tu aṣṭārdhaṃ mātramiṣyate1° 1 uṣṇīṣastavanīmadhye nānām hi munāhi ca 11 || anu°1.26 || || anu°1.27 || pādāṅguṣṭhāntare caiva brahmasūtrasya lambitam | ṣaṇmātraṃ karṇapālyantaṃ cubukāntasya madhyame' pādaṃ madhye sthitaṃ jñātvā parasūtraṃ samarpayet| karṇasūtraṃ bahirbhāgaṃ kakṣasūtramihocyate || anu°1.28 || ka ūrupāstasaṃspṛśya pādapārśvamihocyate | kakṣasūtrabahiścaiva dvibhāge bāhusūtrakam|| anu°1.29 || bāhabāhyagataṃ sūtraṃ nāsāgre pīṭharāsthitam | bāhuṃ ca parahastābhyāṃ tribhāgaṃ kanyasāṅgulam|| anu°1.30 || kanyasāṃ saṃspṛśeccaiva bāhuṃ copari kalpayet | sarveṣāṃ teṣu sūtreṣu vāpayenmatimānnaraḥ || anu°1.31 || itthaṃ sūtraṃ paraṃ daivaṃ yathāsthāne vidhīyate | āsane vidhimityāhaḥ vordhvakāyasamānvitam|| anu°1.32 || śayane brahmasūtrāttu ardhariṃ cāgraśaitikam | sthānaṃ cātanaśaitasyaṃ sūtrametadudāhṛtam || anu·1.33 || alakṣaṇena kṛtaṃ cetkartā bhartā vinaśyati| sthānaśūnyaṃ ca durbhikṣaṃ rājarāṣṭravināśanam 1° || anu°1.34 || [citrādilakṣaṇam ] vaidināntattribhāgā samālekhyaṃ citrakarmaṇi | vaidikaṃ mokṣakāmasya tāntrikaṃ sarvakāmadam 11 || anu°1.35 || brahmasthāne bhaveccārdhaṃ sacitraṃ vaidikā smṛtā | kuryāttāntrikacitraṃ tu ābhāse lekhyamiṣyate ' || anu.1.36 || caturmātre kṛtaṃ citramābhāsaṃ tu tathaiva ca | mānaṃ pramāṇaṃ yatteṣāṃ ālekhyamiti vidyate || anu°1.37 || [sāsthikādilakṣaṇam] sāsthikaṃ nirasthikaṃ caiva sākalyaṃ ca viśeṣataḥ 3 | sāsthikaṃ tu sahāsīnānnanāvarṇe tu cāsthikam|| anu°1.38 || || 3 nirasthikaṃ cāsthihīnānīrāsthikaṃ na pravakṣyate | sākalyaṃ sakalaṃ cāpi vaikalyaṃ vikalo bhavet|| anu°1.39 || sāsthikaṃ rūpamevaṃ ta asthitvātsyāttathaiva ca | nirasthikaṃ rūpamevaṃ lohādīnāṃ tu kārayet || anu°1.40 || sākalyarūpamevaṃ tu śilādārumayaṃ bhavet| na rūpavikriyā jñātvā vaiśeṣikamiti smṛtam || anu°1.41 || asthi kāṣṭhā sirā rajju cāṣṭabandhena raktakam | mṛnmāṃsā nasvarā carma śakaduścatkarameva ca || anu°1.42 || varṇakeśamidaṃ vidyātpravakṣyāmyanupūrvaśaḥ| asthi syātkāṣṭhamityāhuḥ sirā rajjuśca saṃsmṛtam || anu°1.43 || aṣṭabandhena tadvṛtta mṛnmāṃsāṃbaracarmakam| kaṭuśarkarayā kāramedasā varṇakeśakam || anu°1.44 || [āyādi] dhāturūpamiti proktaṃ āyavyayādikaṃ śṛṇu | āyaṃ vyayaṃ ca yoniṃ ca nakṣatraṃ vāramaṃśakam ' || anu°1.45 || alubdhe cārdhāṅgulamānena vibhajetsamabhāgaśaḥ berodayā'ṣṭaguṇite dvādaśāṅgula nirbharet || anu°1.46 || śiṣṭamāyaṃ tu saṃgrāhyaṃ navabhirguṇitaṃ bhavet | daśabhirvargate samyakśeṣaṃ vai vyayasaṃgraham|| anu° 1.47 || triguṇāṣṭavihīnaṃ tu śeṣaṃ yoniṃ vinirdiśet | dhvajadhūmaṃ siṃhaśvānau khyāta vṛṣagardabhahastikā || anu°1.48 || ekatrayaṃ pañca sapta ete vai śubhayonijāḥ | aṣṭena guṇitaṃ yacca saptaviṃśatinā haret|| anu°1.49 || aśvinyādistathā śiṣṭaṃ janmanakṣatrasaṃyutam | beranakṣatrasaṃgrāhyaṃ yathā yuktirviśeṣataḥ || anu. 1.50 || ṣaṣṭibhirguṇitaścaiva bhi++rbarhiṇaṃ bhavet' | aṣṭamaṃśakamevoktaṃ yathā yuktikrameṇa tu || anu°1.51 || abhavaṃ nirdanamṛddhirnavāṃśakādirbhavediha | navabhirguṇitaṃ sapta haretsūryādivārakam|| anu°1.52 || sauraṃ viśākhamanyā ca saṃbandhaṃ ca catuścatuḥ raṇamṛtyurbhayaṃ viddhi prayoktavyaṃ yathā kramam|| anu°1.53 || āyādiśubhaṃ gṛhṇīyātkārayettu vicakṣanaḥ | umāyogānmahāvighnaḥ sadyojāto viśeṣataḥ 1 || anu02.19 || kiṃ karomi vada svāminvyālayajñopavītinam | svadantaṃ dakṣiṇe haste vāmahaste laḍḍakam || anu॰2.20 || paraśaṃ dakṣiṇe haste pāśaṃ vai vāmataḥ kare| lambodaraṃ bṛhatkukṣiṃ kṣaumavastradharaṃ param || anu°2.21 || kauśakīṃ kārayeddhīmān++++++nvitām | suvaktrāṃ nīlakeśāṃ ca nīlotpaladalakṣaṇām || anu°2.22 || suvāsāṃ ca sumadhyāṃ ca sustanīṃ cārubhāṣiṇīm | śulaṃ khaḍgadharaṃ caiva pāśā vai+++++|| anu°2.23 || pāśakheṭakārgaṃ ca śaṅkhaṃ vai vāmataḥ kare | durgāṃ ca kārayeddevīṃ mahiṣasya śirāsthitām || anu°2.24 || padmāsanaṃ tu kartavyaṃ sthānaṃ cāsanayānakam| umādevī prakartavyāṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām|| anu॰2.25 || sugalā nīlakeśā ca svarūpā ca suyauvanā' | sunāsākarṇa +++++++++++|| anu02.26 || śaktitomarasaṃyuktāṃ varadābhayahastakām| jaṭāmakuṭasaṃyuktāmauduṃbarasamāśritām' || anu°2.38 || kṣaumavastradharāṃ devīṃ kārayettu guhātmanīm | yuvānaṃ vāyuṃ dhūmrābhaṃ piṅgākṣaṃ śabarāṃbaram' | kuṭilabhruvaṃ mahāvīryaṃ mṛgārūḍhaṃ mahābalam || anu°2.57 || sarvābharaṇasaṃyuktaṃ vāyuṃ kuryādviśeṣataḥ | saṃkṣepato mahāviṣṇuḥ prātaḥ prakṛtivigrahaḥ | īśānākṛtirūpastaṃ sthāpya vīryaṃ niṣiktavān? || anu॰2.93 || tasminkāle mahātejaḥ sarvaśāstrārthacintakaḥ| ṣaḍhastapauṣṭikaṃ proktaṃ aṣṭahastaṃ jayapradam || anu॰2.94 || brahmacārisvarūpeṇa tasyāṃ jāto mahābalī | kṣetrapālaśca ityuktaṃ kṣetrapāla iti smṛtā: 6 || anu॰2.95 || dvihastaṃ vaśyakaṃ jñeyaṃ caturhastaṃ tu śāntikam | śūlaṃ kapālaṃ dvibhuje ghaṇṭāpāśaṃ caturbhuje|| anu°2.96 || khaḍgakheṭakamādhikyaṃ ṣaḍmuje tu viśeṣataḥ “ | ḍamaruṃ caiva khaṭvāṅgaṃ adhikaṃ cāṣṭabāhuke' || anu°2.97 || 1°ūrdhvakeśaṃ virūpākṣaṃ bhīmarūpaṃ vṛkodaram| nāgābharaṇasaṃyuktaṃ nagnarūpaṃ mahābalam - 11 || anu°2.98 || kṣetraṃ ca kārayedevaṃ nāgayajñopavītinam

16.5

शिवः सदाशिवश्चैव महेशश्च त्रिधा भवेत्

śivaḥ sadāśivaścaiva maheśaśca tridhā bhavet

---

16.6

शिवं परमसंयुक्तं निर्गुणं निष्कलं ध्रुवम् । अरूपमविकारं च तृप्तामृतमनामयम्

śivaṃ paramasaṃyuktaṃ nirguṇaṃ niṣkalaṃ dhruvam | arūpamavikāraṃ ca tṛptāmṛtamanāmayam

---

16.7

अनाधारं सुसंसेव्यं भक्तिगम्यं परात्परम् । निष्कलं मनसोऽतीतमप्यवाच्यमरूपकम्

anādhāraṃ susaṃsevyaṃ bhaktigamyaṃ parātparam | niṣkalaṃ manaso'tītamapyavācyamarūpakam

---

16.8

तस्मात्सदाशिवं तत्वं सकलं निष्कलान्वितम् । व्यक्ताव्यक्तमयं सूक्ष्मं नादरूपमनामयम्

tasmātsadāśivaṃ tatvaṃ sakalaṃ niṣkalānvitam | vyaktāvyaktamayaṃ sūkṣmaṃ nādarūpamanāmayam

---

16.9

तस्मान्महेशमुत्पन्नमत्यन्तगहनं परम् । ज्योतीरूपं परं व्यक्तं महेशं सकलं विदुः

tasmānmaheśamutpannamatyantagahanaṃ param | jyotīrūpaṃ paraṃ vyaktaṃ maheśaṃ sakalaṃ viduḥ

---

16.10

तस्माच्छक्तिः समुत्पन्ना सूक्ष्मानन्ता सदा परा ' । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगद्योनिर्मनोन्मनी

tasmācchaktiḥ samutpannā sūkṣmānantā sadā parā ' | brahmādistambaparyantaṃ jagadyonirmanonmanī

---

16.11

तस्मान्नादः समुत्पन्नो नादाद्विन्दुः प्रजायते१° । तस्माद्वामा समुत्पन्ना ज्येष्ठा वामासमुद्भवा

tasmānnādaḥ samutpanno nādādvinduḥ prajāyate1° | tasmādvāmā samutpannā jyeṣṭhā vāmāsamudbhavā

16.13

तदेव स्तम्भमानं स्यादुत्तमाधममध्यमम्

tadeva stambhamānaṃ syāduttamādhamamadhyamam

---

16

स्तम्भमानमिदं प्रोक्तं हस्तमानमथ शृणु

stambhamānamidaṃ proktaṃ hastamānamatha śṛṇu

16.14

दशपञ्चाधिकैर्हस्तैः प्रतिमा ज्येष्ठ उच्यते

daśapañcādhikairhastaiḥ pratimā jyeṣṭha ucyate

---

16.15

दशहस्तं मध्यमं स्यात्पञ्चहस्तं तु कन्यसम् । त्रिभूम्यादिद्वादशान्ते हस्तमानं विधीयते '

daśahastaṃ madhyamaṃ syātpañcahastaṃ tu kanyasam | tribhūmyādidvādaśānte hastamānaṃ vidhīyate '

---

16

अल्पप्रासादरूपस्य हस्तमानं न कारयेत् ?

alpaprāsādarūpasya hastamānaṃ na kārayet ?

16.16

१° पूजाभागसमं मानं कन्यसं परिकीर्तितम् ११

1° pūjābhāgasamaṃ mānaṃ kanyasaṃ parikīrtitam 11

---

16

द्विगुणं मध्यमं ज्ञेयं नाहमानमथोत्तमम् १२

dviguṇaṃ madhyamaṃ jñeyaṃ nāhamānamathottamam 12

16.17

प्रतिमां च त्रिधा कृत्वा भागैकं पीठिकोच्छ्रयम्

pratimāṃ ca tridhā kṛtvā bhāgaikaṃ pīṭhikocchrayam

---

16.18

चतुर्भागैकभागं तु पीठिकां चासने विदुः पञ्चभागैकभागं स्यात्स्थानके तु विशेषतः ४

caturbhāgaikabhāgaṃ tu pīṭhikāṃ cāsane viduḥ pañcabhāgaikabhāgaṃ syātsthānake tu viśeṣataḥ 4

16.19

अथेदानीमहं वक्ष्ये तालसङ्ख्याक्रमं क्रमात् । दशतालं नवतालमष्टतालं तु सप्तकम्

athedānīmahaṃ vakṣye tālasaṅkhyākramaṃ kramāt | daśatālaṃ navatālamaṣṭatālaṃ tu saptakam

---

16.20

षट्तालं पञ्चतालं स्याच्चतुस्तालं त्रितालकम् । एषां तालक्रमं प्रोक्तं सर्वदेवेषु योग्यकम्

ṣaṭtālaṃ pañcatālaṃ syāccatustālaṃ tritālakam | eṣāṃ tālakramaṃ proktaṃ sarvadeveṣu yogyakam

---

16.21

दशतालं नवतालं चैकैकं तु त्रिभेदकम् । उत्तमं दशतालं स्याच्चतुर्विंशच्छताङ्गुलम्१°

daśatālaṃ navatālaṃ caikaikaṃ tu tribhedakam | uttamaṃ daśatālaṃ syāccaturviṃśacchatāṅgulam1°

---

16.22

मध्यमं विंशतिशतमधमं षोडशाधिकम् । ११ उत्तमं मध्यमं चैव कनिष्ठं दशतालकम्

madhyamaṃ viṃśatiśatamadhamaṃ ṣoḍaśādhikam | 11 uttamaṃ madhyamaṃ caiva kaniṣṭhaṃ daśatālakam

---

16.23

दशतालं त्रिविधं स्यान्नवतालं शृणुष्व हि । नवतालोत्तमं विद्धि द्वादशाधिकतच्छतम् १४

daśatālaṃ trividhaṃ syānnavatālaṃ śṛṇuṣva hi | navatālottamaṃ viddhi dvādaśādhikatacchatam 14

16.25

उत्तमदशतालेन ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ३ । ४ उमा दुर्गा महालक्ष्मीः चामुण्डी च मही तथा

uttamadaśatālena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ 3 | 4 umā durgā mahālakṣmīḥ cāmuṇḍī ca mahī tathā

---

16.26

ब्रह्माणी ज्येष्ठा रौद्राणी वैष्णवी च सरस्वती । मध्यमदशतालेन क्षेत्रपालं तथैव च

brahmāṇī jyeṣṭhā raudrāṇī vaiṣṇavī ca sarasvatī | madhyamadaśatālena kṣetrapālaṃ tathaiva ca

---

16.27

आदित्यं गुहरुद्रांश्च आर्यकं वज्रधारिणम्“ । ऋषयोऽप्सरसोऽश्विन्यौ कनिष्ठदशतालकैः १

ādityaṃ guharudrāṃśca āryakaṃ vajradhāriṇam“ | ṛṣayo'psaraso'śvinyau kaniṣṭhadaśatālakaiḥ 1

---

16.29

वाराही च तथेन्द्राणी कौमारी चान्यदेवता : १० कारयेल्लक्षणैर्युक्तं नवार्धतालेन चानल १२ अग्निं चण्डेश्वरं चैव यमं च वरुणं तथा १ वायुं चापि कुबेरं च गरुडगन्धर्वयक्षकान् ?

vārāhī ca tathendrāṇī kaumārī cānyadevatā : 10 kārayellakṣaṇairyuktaṃ navārdhatālena cānala 12 agniṃ caṇḍeśvaraṃ caiva yamaṃ ca varuṇaṃ tathā 1 vāyuṃ cāpi kuberaṃ ca garuḍagandharvayakṣakān ?

---

16.30

सिद्धचारणनागेन्द्रान्विद्याधरगणेश्वरान् । उत्तमनवतालेन कारयेल्लक्षणान्वितान्

siddhacāraṇanāgendrānvidyādharagaṇeśvarān | uttamanavatālena kārayellakṣaṇānvitān

---

16.31

अर्धतालविहीनाः स्युर्विद्येशा निरृतिस्तथा । तद्व्यङ्गुलविहीनं स्याद्दिव्यमानुषमानकम्

ardhatālavihīnāḥ syurvidyeśā nirṛtistathā | tadvyaṅgulavihīnaṃ syāddivyamānuṣamānakam

---

16.32

राक्षसानसुरांश्चैव मध्यमनवतालकैः । अधमं नवतालं स्यादन्येषां देवमानकम्

rākṣasānasurāṃścaiva madhyamanavatālakaiḥ | adhamaṃ navatālaṃ syādanyeṣāṃ devamānakam

---

16

अष्टताला नरास्तत्र सप्ततालाः पिशाचकाः षट्तालं कुब्जकानां तु पञ्चतालो विनायकः वामनं च तथैवं स्याच्चतुस्तालं तु भूतकम् ११ त्रितालाः किन्नरा ज्ञेया एवं तालक्रमं विदुः १३

aṣṭatālā narāstatra saptatālāḥ piśācakāḥ ṣaṭtālaṃ kubjakānāṃ tu pañcatālo vināyakaḥ vāmanaṃ ca tathaivaṃ syāccatustālaṃ tu bhūtakam 11 tritālāḥ kinnarā jñeyā evaṃ tālakramaṃ viduḥ 13