9. Dīptāgama Tome I (part 9 of 13)

16

तरुणादित्यसङ्काशं शश्वद्वालस्वरूपिणम्। ॥ अनु°२.६ ॥ हस्तैर्द्वादशभिर्युक्तं चतुर्हस्तं द्विहस्तकम् ॥ अनु°२.७ ॥ सर्वाभरणसंयुक्तं हारकेयूरभूषितम् । दिव्यांबरधरं देवं कुर्यान्मयूरवाहनम्॥ अनु॰२.८ ॥ शक्तिघण्टाङ्कुशं चैव तोमराभयमुद्गरम् । दक्शिणे धारयेदेतान्पाशखेटकचापकम् ॥ अनु°२.९ ॥ घण्टावरदपिञ्छांश्च वामहस्तेषु दर्शयेत्' । आरण्ये राजधान्यां तु पत्तने द्वादशं भुजम् ॥ अनु°२.१० ॥ पर्वते सागरे तीर्थे गह्वरे वापि षड्भुजम् । पिञ्छमुद्गरहीनं स्याद्द्वण्टातोमरहीनकम् ॥ अनु°२.११ ॥ चापांशकं तथा हीनं षड्मुजे तु विशेषतः । ग्रामके खेटके चैव चतुर्भिर्दोर्भिरान्वितम् ॥ अनु०२.१२ ॥ खड्गखेटकहीनं स्यात्कारयेल्लक्षणान्वितम्। स्कन्दस्य लक्षणं प्रोक्तं विघ्नेशस्य विबोधमे ॥ अनु°२.१३

taruṇādityasaṅkāśaṃ śaśvadvālasvarūpiṇam| || anu°2.6 || hastairdvādaśabhiryuktaṃ caturhastaṃ dvihastakam || anu°2.7 || sarvābharaṇasaṃyuktaṃ hārakeyūrabhūṣitam | divyāṃbaradharaṃ devaṃ kuryānmayūravāhanam|| anu॰2.8 || śaktighaṇṭāṅkuśaṃ caiva tomarābhayamudgaram | dakśiṇe dhārayedetānpāśakheṭakacāpakam || anu°2.9 || ghaṇṭāvaradapiñchāṃśca vāmahasteṣu darśayet' | āraṇye rājadhānyāṃ tu pattane dvādaśaṃ bhujam || anu°2.10 || parvate sāgare tīrthe gahvare vāpi ṣaḍbhujam | piñchamudgarahīnaṃ syāddvaṇṭātomarahīnakam || anu°2.11 || cāpāṃśakaṃ tathā hīnaṃ ṣaḍmuje tu viśeṣataḥ | grāmake kheṭake caiva caturbhirdorbhirānvitam || anu02.12 || khaḍgakheṭakahīnaṃ syātkārayellakṣaṇānvitam| skandasya lakṣaṇaṃ proktaṃ vighneśasya vibodhame || anu°2.13

16

नागारिजातवो नाम गजकर्णी गजाननः ५ गजहस्तो ब्रह्मचण्डो भूतरूपो महाबलः ६ ॥ अनु०२.१४ ॥ कालाग्निसदृशक्रोधो महामेघसमस्वनः। लोके हन्ति सुरान्सर्वान्मदपूरितविग्रहः ॥ अनु॰२.१५ ॥ तेन युद्धं महाघोरं वर्षकोटि प्रवर्तते । देवानां तु भुजां दृष्ट्वा केन वाक्य इदं ब्रवीत् ॥ अनु°२.१६ ॥ दानवास्यामतुल्येन सुतेनैशेन धारयेत् । अन्यथा नोपसादेयं युष्माभिरिह दानवाः ९ तच्छ्रुत्वा हि महादेवं श्रीमत्कैलासमन्दिरम्। ॥ अनु°२.१७ ॥ स्तुत्यांशशंभुर्विशेषेण क्रीडयान्ति स्थितं फलम्॥ अनु°२.१८ ॥ भवो नापि वसुप्रीतः स्पृष्ट्वा तद्रूपनिग्रहम् १°

nāgārijātavo nāma gajakarṇī gajānanaḥ 5 gajahasto brahmacaṇḍo bhūtarūpo mahābalaḥ 6 || anu02.14 || kālāgnisadṛśakrodho mahāmeghasamasvanaḥ| loke hanti surānsarvānmadapūritavigrahaḥ || anu॰2.15 || tena yuddhaṃ mahāghoraṃ varṣakoṭi pravartate | devānāṃ tu bhujāṃ dṛṣṭvā kena vākya idaṃ bravīt || anu°2.16 || dānavāsyāmatulyena sutenaiśena dhārayet | anyathā nopasādeyaṃ yuṣmābhiriha dānavāḥ 9 tacchrutvā hi mahādevaṃ śrīmatkailāsamandiram| || anu°2.17 || stutyāṃśaśaṃbhurviśeṣeṇa krīḍayānti sthitaṃ phalam|| anu°2.18 || bhavo nāpi vasuprītaḥ spṛṣṭvā tadrūpanigraham 1°

16

नितंबतटविस्तीर्णा मध्यक्षामा स्तनोन्नता १० दिव्यांबरधरा नित्या सर्वाभरणभूषिता ॥ अनु°२.२७ ॥ सर्वाभरणसंयुक्ता कलिपत्नीं तु कारयेत्

nitaṃbataṭavistīrṇā madhyakṣāmā stanonnatā 10 divyāṃbaradharā nityā sarvābharaṇabhūṣitā || anu°2.27 || sarvābharaṇasaṃyuktā kalipatnīṃ tu kārayet

16

सुस्तनीं चारुवदनां सुमध्यां च सुयौवनाम्॥ अनु°२.२८ ॥ रक्तकुण्डलसंयुक्तां कञ्चलिकुञ्चितस्तनाम् । वागीशीं कारयेत्तत्र पद्मासनसमायुताम्॥ अनु॰२.२९ ॥ नवरत्नबलैर्युक्तां करण्डमकुटोज्वलाम्। द्विभुजां च द्विनेत्रां च किञ्चित्प्रहसिताननाम्॥ अनु°२.३० ॥ दर्पणं दक्षिणे हस्ते वामहस्ते तु पुस्तकम् ?

sustanīṃ cāruvadanāṃ sumadhyāṃ ca suyauvanām|| anu°2.28 || raktakuṇḍalasaṃyuktāṃ kañcalikuñcitastanām | vāgīśīṃ kārayettatra padmāsanasamāyutām|| anu॰2.29 || navaratnabalairyuktāṃ karaṇḍamakuṭojvalām| dvibhujāṃ ca dvinetrāṃ ca kiñcitprahasitānanām|| anu°2.30 || darpaṇaṃ dakṣiṇe haste vāmahaste tu pustakam ?

16

मातॄणां लक्षणं वक्ष्ये वर्णवाहनचिह्नकैःबे ॥ अनु॰२.३१

mātṝṇāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye varṇavāhanacihnakaiḥbe || anu॰2.31

16

पद्मासनस्थं भद्रेशं कुर्याल्लक्षणसंयुतम्। शङ्खकुन्देन्दुवर्णाभं कृष्णापरशुसंयुतम् ॥ अनु°२.३२ ॥ चतुर्भुजं चारुवदनं वटवृक्षसमाश्रितम्

padmāsanasthaṃ bhadreśaṃ kuryāllakṣaṇasaṃyutam| śaṅkhakundenduvarṇābhaṃ kṛṣṇāparaśusaṃyutam || anu°2.32 || caturbhujaṃ cāruvadanaṃ vaṭavṛkṣasamāśritam

16

चतुर्वक्त्रधरं देवं वरदाभयहस्तकम्॥ अनु°२.३३ ॥ पीतवर्णजटायुक्तकमण्डल्वक्षधारिणम् । सर्वाभरणसंयुक्तं हंसध्वजविभूषितम्॥ अनु०२.३४ ॥ ब्रह्माणीं कारयेदेवं ब्रह्मवृक्षसमाश्रितम्

caturvaktradharaṃ devaṃ varadābhayahastakam|| anu°2.33 || pītavarṇajaṭāyuktakamaṇḍalvakṣadhāriṇam | sarvābharaṇasaṃyuktaṃ haṃsadhvajavibhūṣitam|| anu02.34 || brahmāṇīṃ kārayedevaṃ brahmavṛkṣasamāśritam

16

चतुर्भुजं शान्तिरूपं सर्वाभरणभूषितम्॥ अनु°२.३५ ॥ त्रिनेत्रं श्वेतरूपं च जटामकुटमण्डितम्। कपालशूलहस्तं च वरदाभयहस्तकम्॥ अनु॰२.३६ ॥ माहेशीं कारयेद्धीमान् चन्दनद्रुमसंयुतम्

caturbhujaṃ śāntirūpaṃ sarvābharaṇabhūṣitam|| anu°2.35 || trinetraṃ śvetarūpaṃ ca jaṭāmakuṭamaṇḍitam| kapālaśūlahastaṃ ca varadābhayahastakam|| anu॰2.36 || māheśīṃ kārayeddhīmān candanadrumasaṃyutam

16

कुक्कुटध्वजसंयुक्तां कुङ्कुमस्तनभूषिताम्॥ अनु·२.३७

kukkuṭadhvajasaṃyuktāṃ kuṅkumastanabhūṣitām|| anu·2.37

16

शङ्खचक्रधरां देवीं वरदाभयहस्तकाम्॥ अनु०२.३९ ॥ किरीटमकुटैर्युक्तां हारकेयूरभूषिताम्। सुस्तनां चारुवदनां श्यामवर्णां सुलोचनाम्॥ अनु॰२.४० ॥ राजवृक्षाश्रितां देवीं गरुडध्वजसंयुताम्। अ वैष्णवीं कारयेद्देवीं ;

śaṅkhacakradharāṃ devīṃ varadābhayahastakām|| anu02.39 || kirīṭamakuṭairyuktāṃ hārakeyūrabhūṣitām| sustanāṃ cāruvadanāṃ śyāmavarṇāṃ sulocanām|| anu॰2.40 || rājavṛkṣāśritāṃ devīṃ garuḍadhvajasaṃyutām| a vaiṣṇavīṃ kārayeddevīṃ ;

16

वाराहीं च ततः शृणु ॥ अनु°२.४१ ॥ नीलवर्णमहारूपां करण्डमकुटोज्वलाम्। कृष्णांबरधरां दंष्ट्रां वराहसदृशाननाम्॥ अनु°२.४२ ॥ वरदाभयदं हस्तं करञ्जद्रुमसंयुताम्

vārāhīṃ ca tataḥ śṛṇu || anu°2.41 || nīlavarṇamahārūpāṃ karaṇḍamakuṭojvalām| kṛṣṇāṃbaradharāṃ daṃṣṭrāṃ varāhasadṛśānanām|| anu°2.42 || varadābhayadaṃ hastaṃ karañjadrumasaṃyutām

16

सिंहद्रुमसमायुक्तां सर्वाभरणसंयुताम् ॥ अनु २.४३ ॥ गजध्वजसमायुक्तां श्यामवर्णां चतुर्भुजाम्

siṃhadrumasamāyuktāṃ sarvābharaṇasaṃyutām || anu 2.43 || gajadhvajasamāyuktāṃ śyāmavarṇāṃ caturbhujām

16

ऊर्ध्वगाभिः शिखाभिश्च शोभितां शवकुण्डलीम् ॥ अनु°२.४४ ॥ प्रेतध्वजसमायुक्तां वटवृक्षसमाश्रिताम्

ūrdhvagābhiḥ śikhābhiśca śobhitāṃ śavakuṇḍalīm || anu°2.44 || pretadhvajasamāyuktāṃ vaṭavṛkṣasamāśritām

16

विघ्नेशं पूर्ववत्कुर्यात्सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ अनु २.४५

vighneśaṃ pūrvavatkuryātsarvalakṣaṇasaṃyutam || anu 2.45

16

ग्रामाणामुत्तरस्थामीशान्यायामतिदुरतः ६ । प्राक्प्रत्यगायता वासा शालाकारशिरान्वितम् ॥ अनु°२.४६ ॥ पूर्वस्यामुत्तरस्यां वा दिशि द्वारसमायुता' । ब्राह्मयादिना तु संस्थाप्य दक्षिणादि क्रमेण तु ॥ अनु°२.४७

grāmāṇāmuttarasthāmīśānyāyāmatidurataḥ 6 | prākpratyagāyatā vāsā śālākāraśirānvitam || anu°2.46 || pūrvasyāmuttarasyāṃ vā diśi dvārasamāyutā' | brāhmayādinā tu saṃsthāpya dakṣiṇādi krameṇa tu || anu°2.47

16

इन्द्ररूपमहं वक्ष्ये शृणु वह्ने विशेषतः ३ । दिव्याकारं बृहद्रूपं द्विनेत्रं हसिताननम् ॥ अनु०२.४८ ॥ श्यामवर्णं गजारूढमावृतं चाप्सरोगणैः। दिव्याभरणसंयुक्तं दिव्यमालाविभूषितम्॥ अनु २.४९ ॥ वज्रपाणिं गजारुढं कुर्यादिन्द्रं सुराधिपम्

indrarūpamahaṃ vakṣye śṛṇu vahne viśeṣataḥ 3 | divyākāraṃ bṛhadrūpaṃ dvinetraṃ hasitānanam || anu02.48 || śyāmavarṇaṃ gajārūḍhamāvṛtaṃ cāpsarogaṇaiḥ| divyābharaṇasaṃyuktaṃ divyamālāvibhūṣitam|| anu 2.49 || vajrapāṇiṃ gajāruḍhaṃ kuryādindraṃ surādhipam

16

दिव्यरूपं सुलावण्यं तप्तकाञ्चनसान्निभम्॥ अनु°२.५० ॥ रक्तांबरधरं भीममूर्ध्वगं च शिखान्वितम् । शक्तितोमरसंयुक्तं ज्वालामालाविभूषितम्॥ अनु॰२.५१ ॥ अग्निं कुर्याद्गजारूढं सप्तजिह्वाभिरन्वितम्

divyarūpaṃ sulāvaṇyaṃ taptakāñcanasānnibham|| anu°2.50 || raktāṃbaradharaṃ bhīmamūrdhvagaṃ ca śikhānvitam | śaktitomarasaṃyuktaṃ jvālāmālāvibhūṣitam|| anu॰2.51 || agniṃ kuryādgajārūḍhaṃ saptajihvābhiranvitam

16

महामहिषमारुढं नीलाञ्जनसमप्रभम् ॥ अनु.२.५२ ॥ दण्डपाशधरं देवं दीप्ताग्निसमलोचनम्। कुर्याद्वैवस्वतं रूपं क्रुद्धं लोकभयङ्करम्॥ अनु° २.५३

mahāmahiṣamāruḍhaṃ nīlāñjanasamaprabham || anu.2.52 || daṇḍapāśadharaṃ devaṃ dīptāgnisamalocanam| kuryādvaivasvataṃ rūpaṃ kruddhaṃ lokabhayaṅkaram|| anu° 2.53

16

राक्षसेशं विशालाक्षं खड्गहस्तं सखेटकम्। सिंहारूढं विशालाक्षं रक्तकेशं सुयौवनम्॥ अनु°२.५४ ॥ सुदंष्ट्रं नीलवर्णं च कुर्यात्तं निरृतिं ततः

rākṣaseśaṃ viśālākṣaṃ khaḍgahastaṃ sakheṭakam| siṃhārūḍhaṃ viśālākṣaṃ raktakeśaṃ suyauvanam|| anu°2.54 || sudaṃṣṭraṃ nīlavarṇaṃ ca kuryāttaṃ nirṛtiṃ tataḥ

16

शङ्खकुन्देन्दुधवलं पाशहस्तं महाबलम्॥ अनु°२.५५ ॥ हारकेयूररुचिरं कुण्डलाभ्यामलङ्कृतम् । मकरस्थं महाकूटं कुर्याद्वरुणमुत्तमम् ॥ अनु°२.५६

śaṅkhakundendudhavalaṃ pāśahastaṃ mahābalam|| anu°2.55 || hārakeyūraruciraṃ kuṇḍalābhyāmalaṅkṛtam | makarasthaṃ mahākūṭaṃ kuryādvaruṇamuttamam || anu°2.56

16

कुबेरं यक्षराजानं सर्वावयवसुन्दरम्॥ अनु°२.५८ ॥ मकुटेन तु चित्रेण कुण्डलाभ्यामलङ्कृतम् । हारकेयूररुचिरं हयारूढं गदाधरं ॥ अनु°२.५९ ॥ रक्तांबरधरं देवं कुर्याद्यक्षेश्वरं प्रभुम्

kuberaṃ yakṣarājānaṃ sarvāvayavasundaram|| anu°2.58 || makuṭena tu citreṇa kuṇḍalābhyāmalaṅkṛtam | hārakeyūraruciraṃ hayārūḍhaṃ gadādharaṃ || anu°2.59 || raktāṃbaradharaṃ devaṃ kuryādyakṣeśvaraṃ prabhum

16

ईशानं वृषभारूढं जटामकुटमण्डितम्॥ अनु॰२.६० ॥ त्रिशूलपाणिनं देवं त्र्यक्षं लोकेश्वरं हरम् । त्रिनेत्रं श्वेतवर्णाभं कुर्यादीशानमुत्तमम्॥ अनु०२.६१

īśānaṃ vṛṣabhārūḍhaṃ jaṭāmakuṭamaṇḍitam|| anu॰2.60 || triśūlapāṇinaṃ devaṃ tryakṣaṃ lokeśvaraṃ haram | trinetraṃ śvetavarṇābhaṃ kuryādīśānamuttamam|| anu02.61

16

सूर्यरूपमहं वक्ष्ये शृणु वह्ने विशेषतः। दिव्यरूपं जगत्कान्तिं पद्मकिञ्जल्कमुत्तमम् ॥ अनु°२.६२ ॥ प्रभामण्डलसंयुक्तं कम्बुग्रीवं सुलोचनम् । उषासन्ध्यासमायुक्तं करण्डमकुटान्वितम्॥ अनु°२.६३ ॥ करोद्धृतं रक्तवस्त्रपीतांबरधरं प्रभुम् । सर्वाभरणसंयुक्तं कुर्यादादित्यमुत्तमम्॥ अनु॰२.६४

sūryarūpamahaṃ vakṣye śṛṇu vahne viśeṣataḥ| divyarūpaṃ jagatkāntiṃ padmakiñjalkamuttamam || anu°2.62 || prabhāmaṇḍalasaṃyuktaṃ kambugrīvaṃ sulocanam | uṣāsandhyāsamāyuktaṃ karaṇḍamakuṭānvitam|| anu°2.63 || karoddhṛtaṃ raktavastrapītāṃbaradharaṃ prabhum | sarvābharaṇasaṃyuktaṃ kuryādādityamuttamam|| anu॰2.64

16

गोक्षीरधवलप्रख्यं द्विभुजं च द्विनेत्रकम्। रश्मिमण्डलसंयुक्तं वैपुल्यमकुटान्वितम्॥ अनु°२.६५ ॥ रोहिणीसहितं कुर्याद्वै कुमुदहस्तकम्

gokṣīradhavalaprakhyaṃ dvibhujaṃ ca dvinetrakam| raśmimaṇḍalasaṃyuktaṃ vaipulyamakuṭānvitam|| anu°2.65 || rohiṇīsahitaṃ kuryādvai kumudahastakam

16

अनन्तेशस्तथा सूक्ष्मः शिवोत्तमश्चैकनेत्रक: १ एकरुद्रस्त्रिमूर्तिस्तु श्रीखण्ठश्च शिखाण्डिनः २ चतुर्भुजास्त्रिनेत्राश्च टङ्कशूलौ च धारिणः ३ वरदाभयहस्ताश्च क्षौमवस्त्रधरा इमे

ananteśastathā sūkṣmaḥ śivottamaścaikanetraka: 1 ekarudrastrimūrtistu śrīkhaṇṭhaśca śikhāṇḍinaḥ 2 caturbhujāstrinetrāśca ṭaṅkaśūlau ca dhāriṇaḥ 3 varadābhayahastāśca kṣaumavastradharā ime

16

अनु°२.६६ ॥ ॥ अनु°२.६७ ॥ नासत्यौ दस्रकौ चैव अश्विन्यौ च प्रकीर्तितम् ॥ अनु°२.६८ ॥ शुक्लवस्त्रधरोष्णिष पुस्तक +++++

anu°2.66 || || anu°2.67 || nāsatyau dasrakau caiva aśvinyau ca prakīrtitam || anu°2.68 || śuklavastradharoṣṇiṣa pustaka +++++

16

भवश्शर्वस्तथैशानः पशुपत्युग्रावेव च ॥ अनु०२.६९ ॥ रूद्री भीमो महादेवो चाष्टमूर्तिः प्रकीर्तितः ६ । चतुर्भुजास्त्रिणेत्रास्तु जटामकुटधारिणः ॥ अनु°२.७० ॥ वरदाभयहस्ताश्च कृष्णापरशुधारिणः ८ । सर्वाभरणसंयुक्ता रक्तक्षौमधरा इमे ॥ अनु २.७१

bhavaśśarvastathaiśānaḥ paśupatyugrāveva ca || anu02.69 || rūdrī bhīmo mahādevo cāṣṭamūrtiḥ prakīrtitaḥ 6 | caturbhujāstriṇetrāstu jaṭāmakuṭadhāriṇaḥ || anu°2.70 || varadābhayahastāśca kṛṣṇāparaśudhāriṇaḥ 8 | sarvābharaṇasaṃyuktā raktakṣaumadharā ime || anu 2.71

16

वैकर्तनो विवस्वांश्च मार्ताण्डो भास्करो रविः ९ लोकप्रकाशकश्चैव लोकसाक्षी त्रिविक्रमः ॥ अनु°२.७२ ॥ आदित्यश्च तथा सूर्यः अंशुमाली दिवाकरः १० एतावद्द्वादशादित्यः पद्महस्ता द्विबाहुकाः ॥ अनु॰२.७३ ॥ रक्तपद्मासनारूढा रत्नमण्डलमण्डिताः

vaikartano vivasvāṃśca mārtāṇḍo bhāskaro raviḥ 9 lokaprakāśakaścaiva lokasākṣī trivikramaḥ || anu°2.72 || ādityaśca tathā sūryaḥ aṃśumālī divākaraḥ 10 etāvaddvādaśādityaḥ padmahastā dvibāhukāḥ || anu॰2.73 || raktapadmāsanārūḍhā ratnamaṇḍalamaṇḍitāḥ

16

ध्रुवश्च सोमश्च आपश्चैवनिलोऽनलः २ ॥ अनु°२.७४ ॥ प्रत्यूषश्च प्रभावश्च वासवश्चाष्ट एव च । रक्तवर्णा इमे वीरा खद्गखेटकसंयुताः ॥ अनु°२.७५ ॥ पीतवस्त्रधराः सर्वे सर्वाभरणभूषिताः

dhruvaśca somaśca āpaścaivanilo'nalaḥ 2 || anu°2.74 || pratyūṣaśca prabhāvaśca vāsavaścāṣṭa eva ca | raktavarṇā ime vīrā khadgakheṭakasaṃyutāḥ || anu°2.75 || pītavastradharāḥ sarve sarvābharaṇabhūṣitāḥ

16

महादेवो हरो रुद्रः शङ्करो नीललोहितः ॥ अनु०२.७६ ॥ ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः। कपालीश इमे सर्वे रुद्राश्चैकादश स्मृताः॥ अनु°२.७७ ॥ रुद्रवेषधरा नित्या जटामकुटधारिणः ३ । कपालशूलहस्ताश्च वरदाभयहस्तकाः॥ अनु°२.७८

mahādevo haro rudraḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ || anu02.76 || īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ| kapālīśa ime sarve rudrāścaikādaśa smṛtāḥ|| anu°2.77 || rudraveṣadharā nityā jaṭāmakuṭadhāriṇaḥ 3 | kapālaśūlahastāśca varadābhayahastakāḥ|| anu°2.78

16

उर्वशी मेनका रम्भा मोहिनी च तिलोत्तमा । पञ्च तेऽप्सरसः प्रोक्ताः पीनोन्नतपयोधराः ५ ॥ अनु°२.७९ ॥ पीनोरुजघनापीना सुनेत्रास्तनुमध्यमाः ६ । कम्बुग्रीवविभक्ताश्च सर्वाभरणभूषिताः ७ ॥ अनु°२.८० ॥ सुकेशाः सौम्यवदनाः दुकूलवसनान्विताः

urvaśī menakā rambhā mohinī ca tilottamā | pañca te'psarasaḥ proktāḥ pīnonnatapayodharāḥ 5 || anu°2.79 || pīnorujaghanāpīnā sunetrāstanumadhyamāḥ 6 | kambugrīvavibhaktāśca sarvābharaṇabhūṣitāḥ 7 || anu°2.80 || sukeśāḥ saumyavadanāḥ dukūlavasanānvitāḥ

16

विरामो महिषश्चैव अग्निष्टुत्वा अमूर्तिकाः " ॥ अनु°२.८१ ॥ सव्या बहुशिकश्चैव अर्यमा सकलस्तया । एते पितृगणा अष्टौ छत्रदण्डधरास्तथा ॥ अनु०२.८२ ॥ पीतवर्णाः सुवृध्या तु शुक्लवस्त्रसमन्विताः। [४.२१. सप्तर्षयः अत्रिर्वसिष्ठोऽङ्गिरसः काश्यपो नारदस्तथा ॥ अनु°२.८३ ॥ उपमन्युर्भृगुश्चैव ऋषयः परिकीर्तिताः १ जाटावल्कलसंयुक्ताः कमण्डल्वक्षधारिणः ॥ अनु०२.८४ ॥ शुक्लवस्त्रधरोष्णीषाश्शिवध्यानपरायणाः

virāmo mahiṣaścaiva agniṣṭutvā amūrtikāḥ " || anu°2.81 || savyā bahuśikaścaiva aryamā sakalastayā | ete pitṛgaṇā aṣṭau chatradaṇḍadharāstathā || anu02.82 || pītavarṇāḥ suvṛdhyā tu śuklavastrasamanvitāḥ| [4.21. saptarṣayaḥ atrirvasiṣṭho'ṅgirasaḥ kāśyapo nāradastathā || anu°2.83 || upamanyurbhṛguścaiva ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ 1 jāṭāvalkalasaṃyuktāḥ kamaṇḍalvakṣadhāriṇaḥ || anu02.84 || śuklavastradharoṣṇīṣāśśivadhyānaparāyaṇāḥ

16

प्रकीर्तिता जया पूर्णा रोहिणी रेवती मघा २ ॥ अनु°२.८५ ॥ रोहिण्यः सप्त उच्यन्ते नागाभरणभूषिताः ३ । स्वरूपा नागहस्ताश्च केशहारसमन्विताः ॥ अनु०२.८६ ॥ दिव्यपुष्पधराः सर्वे दुकूलवसनान्विताः ४

prakīrtitā jayā pūrṇā rohiṇī revatī maghā 2 || anu°2.85 || rohiṇyaḥ sapta ucyante nāgābharaṇabhūṣitāḥ 3 | svarūpā nāgahastāśca keśahārasamanvitāḥ || anu02.86 || divyapuṣpadharāḥ sarve dukūlavasanānvitāḥ 4

16

भगास्थि स्पर्शनो वायुरनिलो मारुतस्तथा ॥ अनु°२.८७ ॥ प्राणः प्राणोन जीवेश मरुतोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ६ द्विभुजाश्च द्विनेत्राश्च अङ्कुशध्वजसंयुताः ॥ अनु° २.८८ ॥ पीताक्षाः पीनवक्षाश्च श्वेतवस्त्रधराः सदा ७ 1

bhagāsthi sparśano vāyuranilo mārutastathā || anu°2.87 || prāṇaḥ prāṇona jīveśa maruto'ṣṭau prakīrtitāḥ 6 dvibhujāśca dvinetrāśca aṅkuśadhvajasaṃyutāḥ || anu° 2.88 || pītākṣāḥ pīnavakṣāśca śvetavastradharāḥ sadā 7 1

16

अनन्तो वासुकिश्चैव तक्षकार्कोटकस्तथा॥ अनु°२.८९ ॥ शङ्खपालश्च गुलिको महापद्मश्च पद्मकः । पौरुषश्चोर्ध्वकायश्च अधोकायस्तु वालकः ॥ अनु॰२.९० ॥ शिरोपञ्चफणैर्युक्ताः सर्वाभरणभूषिताः

ananto vāsukiścaiva takṣakārkoṭakastathā|| anu°2.89 || śaṅkhapālaśca guliko mahāpadmaśca padmakaḥ | pauruṣaścordhvakāyaśca adhokāyastu vālakaḥ || anu॰2.90 || śiropañcaphaṇairyuktāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

16

ऊर्ध्वकेशं विरूपाक्षं शिखाकोटिसमुज्ज्वलम् ॥ अनु॰२.९१ ॥ शक्तिशूलधरं देवं कुर्यात्कालाग्निरूपकम्। सृष्टिरादौ महारुद्रस्त्वष्टा विष्णुर्विशेषतः ॥ अनु°२.९२

ūrdhvakeśaṃ virūpākṣaṃ śikhākoṭisamujjvalam || anu॰2.91 || śaktiśūladharaṃ devaṃ kuryātkālāgnirūpakam| sṛṣṭirādau mahārudrastvaṣṭā viṣṇurviśeṣataḥ || anu°2.92

16.1

कामरूपमहं वक्ष्ये रतियुक्तं सुयौवनम् ॥ अनु०२.९९ ॥ वृत्तं ललाटनयनं दुकूलवसनान्वितम्। सर्वाभरणसंयुक्तं हारकेयूरभूषितम्॥ अनु°२.१०० ॥ इक्षुचापसमायुक्तं पञ्चबाणसमायुतम्। कारयेल्लक्षणोपेतं सर्वकामफलप्रदम्॥ अनु°२.१०१ ॥ प्रतिमालक्षणं प्रोक्तं स्त्रीणां मानमथ शृणु । [अनुबन्धौ समाप्तौ] [सप्तदशः पटलः] [देवीलक्षणम् ] अथातः संप्रवक्ष्यामि उमादेव्यास्तु लक्षणम् । ४ उमा दुर्गा च लक्ष्मी च चामुण्डा च मही तथा

kāmarūpamahaṃ vakṣye ratiyuktaṃ suyauvanam || anu02.99 || vṛttaṃ lalāṭanayanaṃ dukūlavasanānvitam| sarvābharaṇasaṃyuktaṃ hārakeyūrabhūṣitam|| anu°2.100 || ikṣucāpasamāyuktaṃ pañcabāṇasamāyutam| kārayellakṣaṇopetaṃ sarvakāmaphalapradam|| anu°2.101 || pratimālakṣaṇaṃ proktaṃ strīṇāṃ mānamatha śṛṇu | [anubandhau samāptau] [saptadaśaḥ paṭalaḥ] [devīlakṣaṇam ] athātaḥ saṃpravakṣyāmi umādevyāstu lakṣaṇam | 4 umā durgā ca lakṣmī ca cāmuṇḍā ca mahī tathā

---

16.2

ब्राह्मी ज्येष्ठा च रौद्री च वैष्णवी च सरस्वती 1 मध्यमदशतालेन कारयेत्तु विचक्षणः ७

brāhmī jyeṣṭhā ca raudrī ca vaiṣṇavī ca sarasvatī 1 madhyamadaśatālena kārayettu vicakṣaṇaḥ 7

16.3

मूर्धपादान्तयोर्मध्ये मानं तत्र निबोधयेत्" । उष्णीषमङ्गुलं प्रोक्तं त्र्यङ्गुलं शिर उच्यते'

mūrdhapādāntayormadhye mānaṃ tatra nibodhayet" | uṣṇīṣamaṅgulaṃ proktaṃ tryaṅgulaṃ śira ucyate'

---

16.4

केशान्तादक्षिसूत्रान्तं पञ्चाङ्गुलमिति स्मृतम्। अक्षिसूत्रात्पुटान्तं तु चतुर्मात्रार्धमिष्यते१°

keśāntādakṣisūtrāntaṃ pañcāṅgulamiti smṛtam| akṣisūtrātpuṭāntaṃ tu caturmātrārdhamiṣyate1°

---

16.5

नासिकाद्धनुपर्यन्तमर्धाधिक्यं त्रयङ्गुलम् । गलवृद्धिर्न कर्तव्या ग्रीवायां चतुरङ्गुलम्

nāsikāddhanuparyantamardhādhikyaṃ trayaṅgulam | galavṛddhirna kartavyā grīvāyāṃ caturaṅgulam

---

16.6

हिक्कासूत्रात्स्तनान्तं च त्रयोदशाङ्गुलमिष्यतेः । अधस्तान्नाभिसीमान्तं तत्समं कारयेद्बुधः

hikkāsūtrātstanāntaṃ ca trayodaśāṅgulamiṣyateḥ | adhastānnābhisīmāntaṃ tatsamaṃ kārayedbudhaḥ

---

16.7

नाभिसीमात्स्वयोन्यन्तं द्वादशाङ्गुलमिष्यते । तद्योन्या जानुसीमान्तं षड्विंशत्यङ्गुलायतम्

nābhisīmātsvayonyantaṃ dvādaśāṅgulamiṣyate | tadyonyā jānusīmāntaṃ ṣaḍviṃśatyaṅgulāyatam

---

16.8

जानुमण्डलं भागं स्याज्जङ्घा चोरू च तत्समम् । तलोत्सेधं चतुर्मात्रमूर्ध्वमानं प्रकीर्तितम्

jānumaṇḍalaṃ bhāgaṃ syājjaṅghā corū ca tatsamam | talotsedhaṃ caturmātramūrdhvamānaṃ prakīrtitam

16.9

तत्पार्णी चतुरङ्गुल्यं पुरस्ताद्वादशाङ्गुलम् । पादाग्रं पञ्चमाङ्गुल्यम् उत्सेधं चतुरङ्गुलम्

tatpārṇī caturaṅgulyaṃ purastādvādaśāṅgulam | pādāgraṃ pañcamāṅgulyam utsedhaṃ caturaṅgulam

---

16.10

पादाङ्गुष्ठायतं भागं प्रादेशिन्यास्तु तत्समम्१° । त्रिमात्रार्धं मध्याङ्गुल्यं त्र्यङ्गुलानामिका भवेत्

pādāṅguṣṭhāyataṃ bhāgaṃ prādeśinyāstu tatsamam1° | trimātrārdhaṃ madhyāṅgulyaṃ tryaṅgulānāmikā bhavet

17.11

कनिष्ठायां द्विमात्रार्धं पादाङ्गुल्यायतं भवेत् । द्वादशं च नवाष्टं च सप्तार्धं षड्यवं तथा ३

kaniṣṭhāyāṃ dvimātrārdhaṃ pādāṅgulyāyataṃ bhavet | dvādaśaṃ ca navāṣṭaṃ ca saptārdhaṃ ṣaḍyavaṃ tathā 3

---

17.12

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं पादाङ्गुल्यस्य विस्तृतम् । “तत्तदङ्गुलविस्तारं तदर्धं नखविस्तृतम्

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ pādāṅgulyasya vistṛtam | “tattadaṅgulavistāraṃ tadardhaṃ nakhavistṛtam

---

17.22

अक्षात्पार्ण्यायतं भागमुत्सेधं तु कला भवेत् । तत्समायतमेवोक्तं तदर्धं स्यात्तदुन्नतम् । द्वियवार्धं चूचुकं तारं द्व्यङ्गुलं स्तनमण्डलम्

akṣātpārṇyāyataṃ bhāgamutsedhaṃ tu kalā bhavet | tatsamāyatamevoktaṃ tadardhaṃ syāttadunnatam | dviyavārdhaṃ cūcukaṃ tāraṃ dvyaṅgulaṃ stanamaṇḍalam

---

17.31

नालिकेरफलाकारं रमणीयं स्तनद्वयम् । तलमध्ये ततो रेखा पाशाङ्कुशसमन्वितम्

nālikeraphalākāraṃ ramaṇīyaṃ stanadvayam | talamadhye tato rekhā pāśāṅkuśasamanvitam

---

17.32

मणिबन्धस्य विस्तारं त्र्यङ्गुलं स्यात्प्रमाणकम् । मूलादग्रक्षयं तारमष्टभागविहीनकम्

maṇibandhasya vistāraṃ tryaṅgulaṃ syātpramāṇakam | mūlādagrakṣayaṃ tāramaṣṭabhāgavihīnakam

---

17.33

प्रकोष्ठमध्यविस्तारं चतुरङ्गुलमिष्यते । कोर्परस्य प्रमाणं तु पञ्चाङ्गुलं यवाधिकम्

prakoṣṭhamadhyavistāraṃ caturaṅgulamiṣyate | korparasya pramāṇaṃ tu pañcāṅgulaṃ yavādhikam

---

17.34

बाहुमध्यमविस्तारं षण्मात्रं परिकीर्तितम्' । बाहुमूलस्य विस्तारं सप्तार्धमङ्गुलं भवेत्

bāhumadhyamavistāraṃ ṣaṇmātraṃ parikīrtitam' | bāhumūlasya vistāraṃ saptārdhamaṅgulaṃ bhavet

---

17.35

हिक्कासूत्रोपरि चैव स्कन्धपर्यन्तमिष्यते १० 1 कोलकं कोलकार्धं च अङ्गुलार्धं क्षयं भवेत् ११

hikkāsūtropari caiva skandhaparyantamiṣyate 10 1 kolakaṃ kolakārdhaṃ ca aṅgulārdhaṃ kṣayaṃ bhavet 11

---

17.36

गजहस्ताकारमुक्तं बाह्वोरुपरि कीर्तितम् । [२.४. ग्रीवामानम् षण्मात्रं ग्रीवविस्तारं सुवृत्तं ग्रीवमुच्यते

gajahastākāramuktaṃ bāhvorupari kīrtitam | [2.4. grīvāmānam ṣaṇmātraṃ grīvavistāraṃ suvṛttaṃ grīvamucyate

---

17.37

त्र्यङ्गुलाद्द्वियवाधिक्यं चिबुकस्य तु निर्गमम् । अङ्गुलद्वियवाधिक्यमधो मध्यायतं भवेत्

tryaṅgulāddviyavādhikyaṃ cibukasya tu nirgamam | aṅguladviyavādhikyamadho madhyāyataṃ bhavet

---

17.41

त्रियवमुत्तरोष्ठं च त्रियवं कोलकं भवेत् । चतुर्यवं गोजिकायास्तस्यार्धं विस्तृतं भवेत्

triyavamuttaroṣṭhaṃ ca triyavaṃ kolakaṃ bhavet | caturyavaṃ gojikāyāstasyārdhaṃ vistṛtaṃ bhavet

---

17.42

पञ्चदशयवोत्सेधं नासिकायाममिष्यते । पुटद्वयोः पुष्करान्ते पञ्चदशयवं विदुः

pañcadaśayavotsedhaṃ nāsikāyāmamiṣyate | puṭadvayoḥ puṣkarānte pañcadaśayavaṃ viduḥ

---

17.43

पुष्करं षड्प्रवोत्सेधं विस्तारं यवमुच्यते। यवसप्तपुटं तारं चतुर्यवपुटोन्नतम्

puṣkaraṃ ṣaḍpravotsedhaṃ vistāraṃ yavamucyate| yavasaptapuṭaṃ tāraṃ caturyavapuṭonnatam

---

17.44

यवद्वयं चाग्रनासी तिलपुष्पसमाकृतिः ६ नेत्रं दृयाङ्गुलायामं द्वियवाधिकमिष्यते

yavadvayaṃ cāgranāsī tilapuṣpasamākṛtiḥ 6 netraṃ dṛyāṅgulāyāmaṃ dviyavādhikamiṣyate

---

17.46

'षड्यवं नेत्रविस्तारं करवीरो यवो भवेत् । मध्ये पञ्चयवं तारं ज्योतिर्यवप्रमाणतः १० १ दृष्टिर्यूकप्रमाणेन त्रिविधाकारमण्डलम् । शेषं वै शुक्लभागं च त्रिवर्णं लोचनं भवेत्

'ṣaḍyavaṃ netravistāraṃ karavīro yavo bhavet | madhye pañcayavaṃ tāraṃ jyotiryavapramāṇataḥ 10 1 dṛṣṭiryūkapramāṇena trividhākāramaṇḍalam | śeṣaṃ vai śuklabhāgaṃ ca trivarṇaṃ locanaṃ bhavet

---

17.47

भ्रूरेखा चक्षूरेखा च द्व्यङ्गुलं त्रियवाधिकम् । भ्रूरेखादूर्ध्वकेशान्तं कला पञ्चयवाधिकम्

bhrūrekhā cakṣūrekhā ca dvyaṅgulaṃ triyavādhikam | bhrūrekhādūrdhvakeśāntaṃ kalā pañcayavādhikam

---

17.48

भ्रूदीर्घं पञ्चमात्रं स्याद्विस्तारं यवमुच्यते । आपूर्णकार्मुकाकारौ भ्रुवौ लक्षणसंयुतौ

bhrūdīrghaṃ pañcamātraṃ syādvistāraṃ yavamucyate | āpūrṇakārmukākārau bhruvau lakṣaṇasaṃyutau

---

17.49

मूलं नासिभ्रुवोत्सेधमङ्गुलं तस्य संगमम् । अक्षिद्वयान्तरं तिर्यग्यवहीनद्वियङ्गुलम्१°

mūlaṃ nāsibhruvotsedhamaṅgulaṃ tasya saṃgamam | akṣidvayāntaraṃ tiryagyavahīnadviyaṅgulam1°

---

17.50

कर्णायोरन्तरं पूर्वं विंशत्यङ्गुलमेव च ११ अपाङ्गात्कर्णमूलान्तं यवहीनमृषिमात्रकम्

karṇāyorantaraṃ pūrvaṃ viṃśatyaṅgulameva ca 11 apāṅgātkarṇamūlāntaṃ yavahīnamṛṣimātrakam

---

17.60

द्विमात्रं कर्णविस्तारं द्विगुणादायतं विदुः १ अधस्तात्कोलकं ज्ञेयं तन्नालायाममिष्यते २ मात्रार्धं पूर्वनालं स्यात्परनालाङ्गुलं विदुः । भ्रूरेखा च यवाधिक्यं कर्णोच्छ्रयं विशेषतः १ अन्यथा च न कर्तव्यं राजराष्ट्रं विनश्यति

dvimātraṃ karṇavistāraṃ dviguṇādāyataṃ viduḥ 1 adhastātkolakaṃ jñeyaṃ tannālāyāmamiṣyate 2 mātrārdhaṃ pūrvanālaṃ syātparanālāṅgulaṃ viduḥ | bhrūrekhā ca yavādhikyaṃ karṇocchrayaṃ viśeṣataḥ 1 anyathā ca na kartavyaṃ rājarāṣṭraṃ vinaśyati

---

17.61

एवं यः कुरुते ज्ञात्वा पृथिव्यामेकराभवेत् । ३ एवं युक्तिविशेषेण योजयेत्तु विचक्षणः ४

evaṃ yaḥ kurute jñātvā pṛthivyāmekarābhavet | 3 evaṃ yuktiviśeṣeṇa yojayettu vicakṣaṇaḥ 4

---

17.1

इति दीप्तशास्त्रे प्रतिष्ठातन्त्रे देव्या लक्षणपटलः सप्तदशः [अष्टादशपटलः ] [ब्रह्मसूत्रलक्षणम् | २ अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मसूत्रस्य लक्षणम्। लिङ्गं च निर्व्रणं कृत्वा पूजाभागे तु विन्यसेत्

iti dīptaśāstre pratiṣṭhātantre devyā lakṣaṇapaṭalaḥ saptadaśaḥ [aṣṭādaśapaṭalaḥ ] [brahmasūtralakṣaṇam | 2 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi brahmasūtrasya lakṣaṇam| liṅgaṃ ca nirvraṇaṃ kṛtvā pūjābhāge tu vinyaset

---

17.2

पूजाभागसमस्तं तु षोडशांशैर्विभाजयेत्। वेदभागोपरि त्यज्यमश्विन्यौ वर्जयेदधः ४

pūjābhāgasamastaṃ tu ṣoḍaśāṃśairvibhājayet| vedabhāgopari tyajyamaśvinyau varjayedadhaḥ 4

---

17.3

दशमे लक्षणोद्धारं हेमसूच्या पुनर्लिखेत्। नवांशं मध्यमं सूत्रं पक्षसूत्रे तु लम्बयेत्*

daśame lakṣaṇoddhāraṃ hemasūcyā punarlikhet| navāṃśaṃ madhyamaṃ sūtraṃ pakṣasūtre tu lambayet*

---

17.4

मध्यमेन तु यत्सूत्रं तत्सूत्रं समलम्बयेत् । एकांशे मुकुलं कुर्याद्यवाकाराग्रसंयुतं

madhyamena tu yatsūtraṃ tatsūtraṃ samalambayet | ekāṃśe mukulaṃ kuryādyavākārāgrasaṃyutaṃ

---

17.5

यवविस्तारनिम्नं तु त्रिसूत्रं चैव लक्षणम् । एकैकान्तरमानं तु त्रियवं वा चतुर्यवम्

yavavistāranimnaṃ tu trisūtraṃ caiva lakṣaṇam | ekaikāntaramānaṃ tu triyavaṃ vā caturyavam

---

17.6

मुकुले मूलविस्तारमङ्गुलं द्वियवाधिकम्। तस्याग्रादेकहीनं तु मुकुलस्य तु लक्षणम्

mukule mūlavistāramaṅgulaṃ dviyavādhikam| tasyāgrādekahīnaṃ tu mukulasya tu lakṣaṇam

---

17.7

कद्रुद्रायेति मन्त्रेण मध्यसूत्रं तु लेखयेत्१° । ब्रह्मजज्ञानमन्त्रेण लिखेद्दक्षिणसूत्रकम्

kadrudrāyeti mantreṇa madhyasūtraṃ tu lekhayet1° | brahmajajñānamantreṇa likheddakṣiṇasūtrakam

---

17.8

इदं विष्ण्विति मन्त्रेण वामसूत्रं तु लेखयेत् । स्निग्धगम्भीरमधुना न स्थूलं न कृशं तथा

idaṃ viṣṇviti mantreṇa vāmasūtraṃ tu lekhayet | snigdhagambhīramadhunā na sthūlaṃ na kṛśaṃ tathā

---

17.9

न वक्रन्नापि विच्छिन्नं न बिन्दुकलशान्वितम् । एते शुभास्तु रेखाया ब्रह्मसूत्रस्य लक्षणम्

na vakrannāpi vicchinnaṃ na bindukalaśānvitam | ete śubhāstu rekhāyā brahmasūtrasya lakṣaṇam

---

17.10

गवाक्षं महिषाक्षं च खट्ठाङ्गं करपुटाकृतिः । गवाक्षं ब्राह्मणस्योक्तं खद्वाङ्गं क्षत्रियस्य तु

gavākṣaṃ mahiṣākṣaṃ ca khaṭṭhāṅgaṃ karapuṭākṛtiḥ | gavākṣaṃ brāhmaṇasyoktaṃ khadvāṅgaṃ kṣatriyasya tu

---

17.11

महिषाक्षं तु वैश्यानां शूद्रे करपुटाकृतिः । सर्वेषां करपुटाकारं समुदायविधानकम्

mahiṣākṣaṃ tu vaiśyānāṃ śūdre karapuṭākṛtiḥ | sarveṣāṃ karapuṭākāraṃ samudāyavidhānakam

---

17

इति दीप्तशास्त्रे प्रतिष्ठातन्त्रे ब्रह्मसूत्रपटलोऽष्टादशः ७॥ [एकोनविंशतिः पटलः] [वास्तुहोमविधिः]१ अथातः संप्रवक्ष्यामि वास्तुहोमविधिक्रमम्

iti dīptaśāstre pratiṣṭhātantre brahmasūtrapaṭalo'ṣṭādaśaḥ 7|| [ekonaviṃśatiḥ paṭalaḥ] [vāstuhomavidhiḥ]1 athātaḥ saṃpravakṣyāmi vāstuhomavidhikramam