137. UDBHAȚA 135

UDBHAȚA 135

लोचन (ध्व. p. 12) Says "भामहोक्ं 'शब्दश्छन्दोभिधानार्थ' (भामह I. 9.) इत्यभिधानस्य शब्दाद्धंदं व्याख्यातुं भट्टोन्टो बभाषे शब्दानाममिधानममिधाव्यापारो मुख्यो गुरवृत्तिश्च इति'; लोचन p. 47 'यत्तु विवरसकृद् दीपकस्यसर्वत्रोपमान्वयो- स्तीति बहुनोदाहरणप्रपञ्चेन विचारितवांस्तदनुपयोगि नितरां सप्रतित्षेपं च'; on the verse 'आहूतोपि सहायेरेमीत्युकत्वा विमुक्तनिद्रोपि। गन्तुमना अपि पथिकः सक्कोनं नैव शिथिलयति' (quoted in ध्वo p. 45 as an example of भनुक्तनिमित्ता विशेषोक्ति) the लोचन remarks 'शीतकृता खल्वार्तिरत्र निमित्तमिति भट्टोङ्ड्रटः'. प्रतीहारेन्दुराज (p. 49-p. 53 of B. S. S. ed.) seems to be quoting from the भामहविवरख when he says "एषां च शृक्गारादीनां नवाना रसानां स्वशब्दादिभि: पञ्चभिरवगतिर्भवति। यदुक्तं भटटोङ्भटेन 'पञ्चरूपा रसाः' इति । तत्र स्व्रशब्दा: शृद्गारादेर्वाचका: शृक्गारादय: शग्दाः।" (this last sentence is प्रतीहारेन्दुराज's comment on the words 'स्वशब्दस्थायिसन्चारि विभावाभिन- यास्पदम्' of the अलक्कारसारसंग्रह 4th वर्ग); हेमचन्द्र (in विवेक p. 110) says "एतेन.रसवद्दर्शितस्पष्टशङ्गारादिरसोदयम् । स्वशब्द ... स्पदम् ।।' इत्येतद्व्या- ख्यानावसरे यद्ह्वोन्भटेन 'पञ्चरूपा रसाः' इत्युपक्रम्य 'स्वशब्दाः श्रृङ्गारादेर्वाचकाः शृङ्ारादय: शब्दाः' इत्युक्तं तत्प्रतिन्िप्तम्"). It appears from this that हेमचन्द्र simply quotes the words of प्रतोहारेन्दुराज, had not the भामहविवरण before him and confounds the verse रसव ... स्पदं, which is really उद्धट's own definition, with भामह's definition of रसवत्, which is simply 'रसवद्दर्शितस्पष्टशृङ्गारादिरसं यथा' III. 6). The काव्य- प्रकाशसक्कत of माशिक्यचन्द्र (p. 269 Mysore ed.) falls into the same confusion and savs 'एतेन शृद्गाराधाः शब्दाः शृद्गारादेवाचका इत्युद्धद्टोक्तं निरस्तम्;' so also सोमेश्वर (folio 75 a) says एतेन रसवद् ... स्पदमित्यस्य व्याल्यायां पञ्चरूपा रसा इत्युपक्रम्यतत्र स्वशब्दाःशरृक्गारादयः शृ्गारादेवाचका इति भट्टोङ्टोक्तं निरस्तम्'; हेमचन्द्र (विवेक p. 17) "एतावता शौयादिसदृशा गुखाः केयूरादितुल्या अलद्धारा इति विवेकमुक्त्वा संयोगसमवायाभ्यां शौर्यादीनामस्ति भेद:, इह तूभयेषां समवायेन स्थितिरित्यभिधाय 'तस्माद्गड्डरिकाप्रवाहेय गुणालक्कार- भेद:' इति भामहविवरणे यद्द्टोद्भद्वोभ्यधात् तन्निरस्तम्;" मायिक्यचन्द्र (सक्केत p.289, Mysore ed.) says the same 'शब्दार्थालङ्गाराणां गुरवत्समवायेन स्थितिरिति भामहवती भट्टोद्भटेन भणनमसत्' and so does सोमेश्वर (folio 88 a); समुद्रबन्ध (on the सर्वस्व p. 89) S3ys उद्भटेन च काव्यालक्कारविवतौ सत्कवि- त्वविरहिताया विदग्धताया अस्थैयंस्याशोभनस्य च प्रतिपादनाय निदर्शनदयमिति वदता का श्रीरित्यस्य श्रीरस्थिरेत्यर्थोभिहित:'. 3.R exercised a profound influence over the Alankāra- Sastra. He eclipsed भामह and it is probably owing to his great fame that भामह's work remained in the background and was rarely to be had up till a few years ago. He is always quoted with respect by his successors, even when they differ from him. He is the foremost representative o fthe Alankara school and his name is associated with sev. ral doctrines in