14. Mahayanasutralamkara — chapter 13

|| पञ्चभिः कारणैः सुकथिकत्वं | सूर्यवत्प्रतपनं चानुशंसः | लोकावर्जनतो बहुमतत्वात् | पञ्च कारणानि सुकथिकत्वस्य येनाविपरीतं दर्शयति अभीक्ष्णं निरामिषचित्त आदेयवाक्यविनेयानुरूपं च | || महायानसूत्रालंकारे देशनाधिकारो द्वादशः || त्रयोदशो ऽधिकारः प्रतिपत्तिविभागे षट् श्लोकाः | द्वेधा नैरात्म्यमाज्ञाय धीमान् पुद्गलधर्मयोः | द्वयमिथ्यात्वसम्यक्त्वं विवर्ज्येत त्रयेण हि || ॥ १३.१ ॥

|| pañcabhiḥ kāraṇaiḥ sukathikatvaṃ | sūryavatpratapanaṃ cānuśaṃsaḥ | lokāvarjanato bahumatatvāt | pañca kāraṇāni sukathikatvasya yenāviparītaṃ darśayati abhīkṣṇaṃ nirāmiṣacitta ādeyavākyavineyānurūpaṃ ca | || mahāyānasūtrālaṃkāre deśanādhikāro dvādaśaḥ || trayodaśo 'dhikāraḥ pratipattivibhāge ṣaṭ ślokāḥ | dvedhā nairātmyamājñāya dhīmān pudgaladharmayoḥ | dvayamithyātvasamyaktvaṃ vivarjyeta trayeṇa hi || (13.1)

|| यथार्थमाज्ञाय धर्ममाज्ञाय धर्मानुधर्मप्रतिपन्नो भवति सामीचीप्रतिपन्नो ऽनुधर्मचारी तत्संदर्शयति | तत्र द्विधा पुद्गलधर्म नैरात्म्यज्ञानं ग्राह्यग्राहकाभावतः | द्वयमिथ्यात्वसम्यक्त्त्वं विवर्ज्यं त्रयं | अभावे च शून्यतासमाधिः परिकल्पितस्य स्वभावस्य | भावे चाप्रणीहितानिमित्तौ परतन्त्रनिष्पन्नयोः स्वभावयोः | एतत्समाधित्रयं लौकिकं न मिथ्यात्वं लोकोत्तरज्ञानावाहनात् | न सम्यक्त्वमलोकोत्तरत्वात् | अर्थज्ञः सर्वधर्माणां वेत्ति कोलसमानतां | श्रुततुष्टिप्रहाणाय धर्मज्ञस्तेन कथ्यते || ॥ १३.२ ॥

|| yathārthamājñāya dharmamājñāya dharmānudharmapratipanno bhavati sāmīcīpratipanno 'nudharmacārī tatsaṃdarśayati | tatra dvidhā pudgaladharma nairātmyajñānaṃ grāhyagrāhakābhāvataḥ | dvayamithyātvasamyakttvaṃ vivarjyaṃ trayaṃ | abhāve ca śūnyatāsamādhiḥ parikalpitasya svabhāvasya | bhāve cāpraṇīhitānimittau paratantraniṣpannayoḥ svabhāvayoḥ | etatsamādhitrayaṃ laukikaṃ na mithyātvaṃ lokottarajñānāvāhanāt | na samyaktvamalokottaratvāt | arthajñaḥ sarvadharmāṇāṃ vetti kolasamānatāṃ | śrutatuṣṭiprahāṇāya dharmajñastena kathyate || (13.2)

|| एवमर्थज्ञः सर्वधर्माणां सूत्रादीनां कोलोपमतां जानाति | श्रुतमात्रसंतुष्टिप्रहाणाय तेन धर्मज्ञो भवति | पार्थग्जनेन ज्ञानेन प्रतिविध्य द्वयं तथा | तज्ज्ञानपरिनिष्पत्तावनुधर्मं प्रपद्यते || ॥ १३.३ ॥

|| evamarthajñaḥ sarvadharmāṇāṃ sūtrādīnāṃ kolopamatāṃ jānāti | śrutamātrasaṃtuṣṭiprahāṇāya tena dharmajño bhavati | pārthagjanena jñānena pratividhya dvayaṃ tathā | tajjñānapariniṣpattāvanudharmaṃ prapadyate || (13.3)

|| एतेन द्विविधेन पार्थग्जनेनार्थधर्मज्ञानेन द्वयं नैरात्म्यभावं प्रतिविध्य यथाक्रमं [नैरात्म्यं तथा प्रतिविध्य यथोक्तं] तस्य ज्ञानस्य परिनिष्पत्त्यर्थं प्रतिपद्यते | एवमनुधर्मं प्रतिपद्यते | ततो ज्ञानं स लभते लोकोत्तरमनुत्तरं | आदिभूमौ समं सर्वैर्बोधिसत्त्वैस्तदात्मभिः || ॥ १३.४ ॥

|| etena dvividhena pārthagjanenārthadharmajñānena dvayaṃ nairātmyabhāvaṃ pratividhya yathākramaṃ [nairātmyaṃ tathā pratividhya yathoktaṃ] tasya jñānasya pariniṣpattyarthaṃ pratipadyate | evamanudharmaṃ pratipadyate | tato jñānaṃ sa labhate lokottaramanuttaraṃ | ādibhūmau samaṃ sarvairbodhisattvaistadātmabhiḥ || (13.4)

|| ततो ज्ञानं स लभते लोकोत्तरमनुत्तरमिति | विशिष्टतरयानाभावात् | आदिभूमौ प्रमुदितायां भूमौ समं सर्वैर्बोधिसत्त्वैस्तदात्मभिरिति तद्भूमिकैरेवं सामीचीप्रतिपन्नो भवति तद्भूमिकबोधिसत्त्वसमतया | कृत्वा दर्शनज्ञेयानां[हेयानां] क्लेशानां सर्वसंक्षयम् | ज्ञेयावरणज्ञानाया[हानाय] भावनायां प्रयुज्यते || ॥ १३.५ ॥

|| tato jñānaṃ sa labhate lokottaramanuttaramiti | viśiṣṭatarayānābhāvāt | ādibhūmau pramuditāyāṃ bhūmau samaṃ sarvairbodhisattvaistadātmabhiriti tadbhūmikairevaṃ sāmīcīpratipanno bhavati tadbhūmikabodhisattvasamatayā | kṛtvā darśanajñeyānāṃ[heyānāṃ] kleśānāṃ sarvasaṃkṣayam | jñeyāvaraṇajñānāyā[hānāya] bhāvanāyāṃ prayujyate || (13.5)

|| श्लोको गतार्थः | व्यवस्थानविकल्पेन ज्ञानेन सहचारिणा | अनुधर्मं चरत्येवं परिशिष्टासु भूमिषु || ॥ १३.६ ॥

|| śloko gatārthaḥ | vyavasthānavikalpena jñānena sahacāriṇā | anudharmaṃ caratyevaṃ pariśiṣṭāsu bhūmiṣu || (13.6)

|| शेषेणानुधर्मचारित्वं दर्शयति | व्यवस्थानाविकल्पेनेति भूमिव्यवस्थानज्ञानेनाविकल्पेन च | सहचारिणेत्यनुसंबद्धचारिणा अन्योन्यनैरन्तर्येण | एतेन श्लोकद्वयेनानुधर्मचारित्वं दर्शितं | प्रतिपत्तावप्रमादक्रियायां चत्वारः श्लोकाः | सुलाभो ऽथ स्वधिष्ठानः सुभूमिः सुसहायकः | सुयोगो गुणवान् देशो यत्र धीमान् प्रपद्यते || ॥ १३.७ ॥

|| śeṣeṇānudharmacāritvaṃ darśayati | vyavasthānāvikalpeneti bhūmivyavasthānajñānenāvikalpena ca | sahacāriṇetyanusaṃbaddhacāriṇā anyonyanairantaryeṇa | etena ślokadvayenānudharmacāritvaṃ darśitaṃ | pratipattāvapramādakriyāyāṃ catvāraḥ ślokāḥ | sulābho 'tha svadhiṣṭhānaḥ subhūmiḥ susahāyakaḥ | suyogo guṇavān deśo yatra dhīmān prapadyate || (13.7)

|| चतुर्भिश्चक्रैरप्रमादक्रियां दर्शयति प्रतिरूपदेशवासादिभिः | तत्रानेन श्लोकेन प्रतिरूपदेशवासं दर्शयति | सुलाभश्चीवरपिण्डपातादीनां जीवितपरिष्काराणामकृच्छ्रेण लाभात् | स्वधिष्ठानो दुर्जनैर्दस्युप्रभृतिभिरनधिष्ठितत्वात् | सुभूमिरारोग्यभूमित्वात् | सुसहायकः सभागशीलदृष्टिसहायकत्वात् | सुयोगो दिवाल्पाकीर्णाभिलापकत्वात् रात्रौ चाल्पशब्दादिकत्वात् | बहुश्रुतो दृष्टसत्यो वाग्मी समनुकम्पकः | अखिन्नो बोधिसत्त्वश्च ज्ञेयः सत्पुरूषो महान् || ॥ १३.८ ॥

|| caturbhiścakrairapramādakriyāṃ darśayati pratirūpadeśavāsādibhiḥ | tatrānena ślokena pratirūpadeśavāsaṃ darśayati | sulābhaścīvarapiṇḍapātādīnāṃ jīvitapariṣkārāṇāmakṛcchreṇa lābhāt | svadhiṣṭhāno durjanairdasyuprabhṛtibhiranadhiṣṭhitatvāt | subhūmirārogyabhūmitvāt | susahāyakaḥ sabhāgaśīladṛṣṭisahāyakatvāt | suyogo divālpākīrṇābhilāpakatvāt rātrau cālpaśabdādikatvāt | bahuśruto dṛṣṭasatyo vāgmī samanukampakaḥ | akhinno bodhisattvaśca jñeyaḥ satpurūṣo mahān || (13.8)

|| अनेन द्वितीयेन सत्पुरूषं दर्शयति | आगमाधिगमवाक्करणनिरामिषचित्ताकिलासित्वगुणयोगात् | स्वालम्बना मुसंभरा [सुसंस्तब्धा] सुभावनैव [सुपायाचैव?] देशिता | सुनिर्याणप्रयोगा च आत्मसम्यक्प्रधानता || ॥ १३.९ ॥

|| anena dvitīyena satpurūṣaṃ darśayati | āgamādhigamavākkaraṇanirāmiṣacittākilāsitvaguṇayogāt | svālambanā musaṃbharā [susaṃstabdhā] subhāvanaiva [supāyācaiva?] deśitā | suniryāṇaprayogā ca ātmasamyakpradhānatā || (13.9)

|| अनेन तृतीयेन योनिशोमनस्कारसंगृहीतमात्मनः सम्यक्प्रणीधानतां दर्शयति | सद्धर्मालम्बनतया सुसंभृतसंभारतया शमथादिनिमित्तानां कालेन कालं भावनातया अल्पमात्रासंतुष्टितया सत्युत्तरकरणीये सातत्यसत्कृत्यप्रयोगतया च | रतेः क्षणोपपत्तेश्च आरोग्यस्यापि कारणं | समाधेर्विचयस्यापि पूर्वे हि कृतपुण्यता || ॥ १३.१० ॥

|| anena tṛtīyena yoniśomanaskārasaṃgṛhītamātmanaḥ samyakpraṇīdhānatāṃ darśayati | saddharmālambanatayā susaṃbhṛtasaṃbhāratayā śamathādinimittānāṃ kālena kālaṃ bhāvanātayā alpamātrāsaṃtuṣṭitayā satyuttarakaraṇīye sātatyasatkṛtyaprayogatayā ca | rateḥ kṣaṇopapatteśca ārogyasyāpi kāraṇaṃ | samādhervicayasyāpi pūrve hi kṛtapuṇyatā || (13.10)

|| अनेन चतुर्थेन पूर्वकृतपुण्यतां पञ्चविधेन हेतुत्वेन दर्शयति | रतिहेतुत्वेन यतः प्रतिरूपदेशवासे ऽभिरमते | क्षणोपपत्तिहेतुत्वेन यतः सत्पुरूषायाश्रयं लभते | (म्स_बग्छि ८५) आरोग्यसमाधिप्रज्ञाहेतुत्वेन च यत आत्मनः सम्यक्प्रणिधानं सम्पद्यते | क्लेशत एव क्लेशनिःसरणे श्लोकास्त्रयः | धर्मधातुविनिर्मुक्तो यस्माद्धर्मो न विद्यते | तस्माद्रागादयस्तेषां बुद्धैर्निःसरणं मताः || ॥ १३.११ ॥

|| anena caturthena pūrvakṛtapuṇyatāṃ pañcavidhena hetutvena darśayati | ratihetutvena yataḥ pratirūpadeśavāse 'bhiramate | kṣaṇopapattihetutvena yataḥ satpurūṣāyāśrayaṃ labhate | (msa_bagchi 85) ārogyasamādhiprajñāhetutvena ca yata ātmanaḥ samyakpraṇidhānaṃ sampadyate | kleśata eva kleśaniḥsaraṇe ślokāstrayaḥ | dharmadhātuvinirmukto yasmāddharmo na vidyate | tasmādrāgādayasteṣāṃ buddhairniḥsaraṇaṃ matāḥ || (13.11)

|| यदुक्तं भगवता | नाहमन्यत्र रागाद्रागस्य निःसरणं वदाम्येवं द्वेषान्मोहादिति | तत्राभिसंधिं दर्शयति | यस्माद्धर्मधातुविनिर्मुक्तो धर्मो नास्ति धर्मताव्यतिरेकेण धर्माभावात् | तस्माद्रागादिधर्मतापि रागाद्याख्यां लभते स च निःसरणं रागादीनामित्येवं तत्राभिसंधिर्वेदितव्यः | धर्मधातुविनिर्मुक्तो यस्माद्धर्मो न विद्यते | तस्मात्संक्लेशनिर्देशे स संविद्[संधिर] धीमतां मतः || ॥ १३.१२ ॥

|| yaduktaṃ bhagavatā | nāhamanyatra rāgādrāgasya niḥsaraṇaṃ vadāmyevaṃ dveṣānmohāditi | tatrābhisaṃdhiṃ darśayati | yasmāddharmadhātuvinirmukto dharmo nāsti dharmatāvyatirekeṇa dharmābhāvāt | tasmādrāgādidharmatāpi rāgādyākhyāṃ labhate sa ca niḥsaraṇaṃ rāgādīnāmityevaṃ tatrābhisaṃdhirveditavyaḥ | dharmadhātuvinirmukto yasmāddharmo na vidyate | tasmātsaṃkleśanirdeśe sa saṃvid[saṃdhira] dhīmatāṃ mataḥ || (13.12)

|| यदुक्तं | अविद्या च बोधिश्चैकमिति | तत्रापि सक्लेशनिर्देशे स एवाभिसंधिः | अविद्या बोधिधर्मता स्यात्तदुपचारात् | यतस्तानेव रागादीन्योनिशः प्रतिपद्यते | ततो विमुच्यते तेभ्यस्तेनैषां निःसृतिस्ततः || ॥ १३.१३ ॥

|| yaduktaṃ | avidyā ca bodhiścaikamiti | tatrāpi sakleśanirdeśe sa evābhisaṃdhiḥ | avidyā bodhidharmatā syāttadupacārāt | yatastāneva rāgādīnyoniśaḥ pratipadyate | tato vimucyate tebhyastenaiṣāṃ niḥsṛtistataḥ || (13.13)

|| तानेव रागादीन्योनिशः प्रतिपद्यमानस्तेभ्यो विमुच्यते तस्मात्परिज्ञातास्त एव तेषां निःसरणं भवतीत्ययमत्राभिसंधिः | श्रावकप्रत्येकबुद्धमनसिकारपरिवर्जने श्लोकद्वयं | न खलु जिनसुतानां बाधकं दुःखमुग्रं नरकभवनवासैः सत्त्वहेतोः कथंचित् | शमभवगुणदोषप्रेरिता हीनयाने विविधशुभविकल्पा बाधका धीमतां तु || ॥ १३.१४ ॥

|| tāneva rāgādīnyoniśaḥ pratipadyamānastebhyo vimucyate tasmātparijñātāsta eva teṣāṃ niḥsaraṇaṃ bhavatītyayamatrābhisaṃdhiḥ | śrāvakapratyekabuddhamanasikāraparivarjane ślokadvayaṃ | na khalu jinasutānāṃ bādhakaṃ duḥkhamugraṃ narakabhavanavāsaiḥ sattvahetoḥ kathaṃcit | śamabhavaguṇadoṣapreritā hīnayāne vividhaśubhavikalpā bādhakā dhīmatāṃ tu || (13.14)

|| न खलु नरकवासो धीमतां सर्वकालं विमलविपुलबोधेरन्तरायं करोति | स्वहितपरमशीतस्त्वन्ययाने विकल्पः परमसुखविहारे ऽप्यन्तरायं करोति || ॥ १३.१५ ॥

|| na khalu narakavāso dhīmatāṃ sarvakālaṃ vimalavipulabodherantarāyaṃ karoti | svahitaparamaśītastvanyayāne vikalpaḥ paramasukhavihāre 'pyantarāyaṃ karoti || (13.15)

|| अनयोः श्लोकयोरेकस्य द्वितीयः साधकः | उभौ गतार्थौ | निःस्वभावताप्रकृतिपरिशुद्धित्रासप्रतिषेधे चत्वारः श्लोकाः | धर्माभावोपलब्धिश्च निःसंक्लेशविशुद्धिता | मायादिसदृशी ज्ञेया आकाशसदृशी तथा || ॥ १३.१६ ॥

|| anayoḥ ślokayorekasya dvitīyaḥ sādhakaḥ | ubhau gatārthau | niḥsvabhāvatāprakṛtipariśuddhitrāsapratiṣedhe catvāraḥ ślokāḥ | dharmābhāvopalabdhiśca niḥsaṃkleśaviśuddhitā | māyādisadṛśī jñeyā ākāśasadṛśī tathā || (13.16)

|| यथैव चित्रे विधिवद्विचित्रिते नतोन्नतं नास्ति च दृश्यते ऽथ च | अभूतकल्पे ऽपि तथैव सर्वथा द्वयं सदा नास्ति स दृश्यते ऽथ च || ॥ १३.१७ ॥

|| yathaiva citre vidhivadvicitrite natonnataṃ nāsti ca dṛśyate 'tha ca | abhūtakalpe 'pi tathaiva sarvathā dvayaṃ sadā nāsti sa dṛśyate 'tha ca || (13.17)

|| यथैव तोये लुति[टि]ते प्रसादिते न जायते सा पुनरच्छतान्यतः | मलापकर्षस्तु स तत्र केवलः स्वचित्तशुद्धौ विधिरेष एव हि || ॥ १३.१८ ॥

|| yathaiva toye luti[ṭi]te prasādite na jāyate sā punaracchatānyataḥ | malāpakarṣastu sa tatra kevalaḥ svacittaśuddhau vidhireṣa eva hi || (13.18)

|| मतं च चित्तं प्रकृतिप्रभास्वरं सदा तदागन्तुकदोषदूषितं | न धर्मताचित्तमृते ऽन्यचेतसः प्रभास्वरत्वं प्रकृतौ विधीयते || ॥ १३.१९ ॥

|| mataṃ ca cittaṃ prakṛtiprabhāsvaraṃ sadā tadāgantukadoṣadūṣitaṃ | na dharmatācittamṛte 'nyacetasaḥ prabhāsvaratvaṃ prakṛtau vidhīyate || (13.19)

|| धर्माभावश्च धर्मोपलब्धिश्चेति त्रासस्थानं निःसंक्लेशता च धर्मधातोः प्रकृत्या विशुद्धता च पश्चादिति त्रासस्थानं बालानां | तद्यथाक्रमं मायादिसादृश्येनाकाशसादृश्येन च प्रसाधयंस्ततस्त्रासं प्रतिषेधयति | तथा चित्रे नतोन्नतसादृश्येन लुति[टि]तप्रसादिततोयसादृश्येन च यथाक्रमं | चतुर्थेन श्लोकेन तोयसाधर्म्यं चित्ते प्रतिपादयति | यथा तोयं प्रकृत्या प्रसन्नमागन्तुकेन तु कालुष्येण लुति[टि]तं भवत्येवं चित्तं प्रकृत्या प्रभास्वरं मतमागन्तुकैस्तु दौषैर्दूषितमिति | न च धर्मताचित्तादृते ऽन्यस्य चेतसः परतन्त्रलक्षणस्य प्रकृतिप्रभास्वरत्वं विधीयते | तस्माच्चित्ततथतैवात्र चित्तं वेदितव्यं | रागजापत्तिप्रतिषेधे चत्वारः श्लोकाः | बोधिसत्त्वस्य सत्त्वेषु प्रेम मज्जगतं महत् | यथैकपुत्रके तस्मात्सदा हितकरं मतम् || ॥ १३.२० ॥

|| dharmābhāvaśca dharmopalabdhiśceti trāsasthānaṃ niḥsaṃkleśatā ca dharmadhātoḥ prakṛtyā viśuddhatā ca paścāditi trāsasthānaṃ bālānāṃ | tadyathākramaṃ māyādisādṛśyenākāśasādṛśyena ca prasādhayaṃstatastrāsaṃ pratiṣedhayati | tathā citre natonnatasādṛśyena luti[ṭi]taprasāditatoyasādṛśyena ca yathākramaṃ | caturthena ślokena toyasādharmyaṃ citte pratipādayati | yathā toyaṃ prakṛtyā prasannamāgantukena tu kāluṣyeṇa luti[ṭi]taṃ bhavatyevaṃ cittaṃ prakṛtyā prabhāsvaraṃ matamāgantukaistu dauṣairdūṣitamiti | na ca dharmatācittādṛte 'nyasya cetasaḥ paratantralakṣaṇasya prakṛtiprabhāsvaratvaṃ vidhīyate | tasmāccittatathataivātra cittaṃ veditavyaṃ | rāgajāpattipratiṣedhe catvāraḥ ślokāḥ | bodhisattvasya sattveṣu prema majjagataṃ mahat | yathaikaputrake tasmātsadā hitakaraṃ matam || (13.20)

|| सत्त्वेषु हितकारित्वन्नैत्यापत्तिं स रागजां | द्वेषो विरुद्यते त्वस्य सर्वसत्त्वेषु सत्पथा[सर्वथा] || ॥ १३.२१ ॥

|| sattveṣu hitakāritvannaityāpattiṃ sa rāgajāṃ | dveṣo virudyate tvasya sarvasattveṣu satpathā[sarvathā] || (13.21)

|| यथा कपोती स्वसुतातिवत्सला स्वभावकांस्तानुपगुह्य तिष्ठति | तथाविधायां प्रतिघो विरुध्यते सुतेषु तद्वत्सकृपे ऽपि देहिषु || ॥ १३.२२ ॥

|| yathā kapotī svasutātivatsalā svabhāvakāṃstānupaguhya tiṣṭhati | tathāvidhāyāṃ pratigho virudhyate suteṣu tadvatsakṛpe 'pi dehiṣu || (13.22)

|| मैत्री यतः प्रतिघचित्तमतो विरुद्धं शान्तिर्यतो व्यसनचित्तमतो विरुद्धं | अर्थो यतो निकृतिचित्तमतो विरुद्धं ल्हादो यतः प्रतिभयं न[च] ततो विरुद्धं || ॥ १३.२३ ॥

|| maitrī yataḥ pratighacittamato viruddhaṃ śāntiryato vyasanacittamato viruddhaṃ | artho yato nikṛticittamato viruddhaṃ lhādo yataḥ pratibhayaṃ na[ca] tato viruddhaṃ || (13.23)

|| यत्सत्त्वेषु बोधिसत्त्वस्य प्रेम सो ऽत्र रागो ऽभिप्रेतस्तत्कृतामापत्तिं तेषां प्रतिषेधयति | सत्त्वहितक्रियाहेतुत्वात् | कपोतीमुदाहरति तब्दहुरागत्वात् अपत्यस्नेहाधिमात्रतया (म्स_बग्छि ८७) सकृपे बोधिसत्त्वे देहिषु सत्त्वेषु प्रतिघो विरुध्यते | बोधिसत्त्वानां सत्त्वेषु मैत्री भवति व्यसनशान्तिः अर्थदानं ल्हादश्च प्रीत्युत्पादात् | यत इमे मैत्र्यादयस्तत एव प्रतिघचित्तं विरुद्धं | तत्पूर्वकाणि च व्यसनचित्तादीनि | प्रतिपत्तिभेदे पञ्च श्लोकाः | यथातुरः सुभैषज्ये संसारे प्रतिपद्यते | आतुरे च यथा वैद्यः सत्त्वेषु प्रतिपद्यते || ॥ १३.२४ ॥

|| yatsattveṣu bodhisattvasya prema so 'tra rāgo 'bhipretastatkṛtāmāpattiṃ teṣāṃ pratiṣedhayati | sattvahitakriyāhetutvāt | kapotīmudāharati tabdahurāgatvāt apatyasnehādhimātratayā (msa_bagchi 87) sakṛpe bodhisattve dehiṣu sattveṣu pratigho virudhyate | bodhisattvānāṃ sattveṣu maitrī bhavati vyasanaśāntiḥ arthadānaṃ lhādaśca prītyutpādāt | yata ime maitryādayastata eva pratighacittaṃ viruddhaṃ | tatpūrvakāṇi ca vyasanacittādīni | pratipattibhede pañca ślokāḥ | yathāturaḥ subhaiṣajye saṃsāre pratipadyate | āture ca yathā vaidyaḥ sattveṣu pratipadyate || (13.24)

|| अनिष्पन्ने यथा चेटे स्वात्मनि प्रतिपद्यते | वणिग्यथा पुनः पण्ये कामेषु प्रतिपद्यते || ॥ १३.२५ ॥

|| aniṣpanne yathā ceṭe svātmani pratipadyate | vaṇigyathā punaḥ paṇye kāmeṣu pratipadyate || (13.25)

|| यथैव रजको वस्त्रे कर्मणे प्रतिपद्यते | पिता यथा सुते बाले सत्त्वाहेठे प्रपद्यते || ॥ १३.२६ ॥

|| yathaiva rajako vastre karmaṇe pratipadyate | pitā yathā sute bāle sattvāheṭhe prapadyate || (13.26)

|| अग्न्यर्थी वाधरारण्यां सातत्ये प्रतिपद्यते | वैश्वासिको वानिष्पन्ने अधिचित्ते प्रपद्यते || ॥ १३.२७ ॥

|| agnyarthī vādharāraṇyāṃ sātatye pratipadyate | vaiśvāsiko vāniṣpanne adhicitte prapadyate || (13.27)

|| मायाकार इव ज्ञेये प्रज्ञया प्रतिपद्यते | प्रतिपत्तिर्यथा यस्मिन् बोधिसत्त्वस्य सा मता || ॥ १३.२८ ॥

|| māyākāra iva jñeye prajñayā pratipadyate | pratipattiryathā yasmin bodhisattvasya sā matā || (13.28)

|| यथा यस्मिन्प्रतिपद्यते तदभिद्योतयति | यथेति सुभैषज्यादिष्विवातुरादयः | यत्रेति संसारादिषु प्रतिसंख्याय संसारनिषेवणात् | कारुण्येन क्लेशातुरसत्त्वापरित्यागात् | स्वप्रणिहितत्वचित्तकरणात् | दानादिपारमिताभिश्च यथाक्रमं भोगवृद्धिनयनात् | कायादिकर्मपरिशोधनात् | सत्त्वापकाराकोपात् | कुशलभावनानिरन्तराभियोगात् | समाध्यनास्वादनात् | ज्ञेयाविपर्यासाच्च | प्रतिपत्तित्रिमण्डलपरिशुद्धौ श्लोकः | इति सततमुदारयुक्तवीर्यो द्वयपरिपाचनशोधने सुयुक्तः | परमविमलनिर्विकल्पगुद्ध्या व्रजति स सिद्धिमनुत्तमां क्रमेण || ॥ १३.२९ ॥

|| yathā yasminpratipadyate tadabhidyotayati | yatheti subhaiṣajyādiṣvivāturādayaḥ | yatreti saṃsārādiṣu pratisaṃkhyāya saṃsāraniṣevaṇāt | kāruṇyena kleśāturasattvāparityāgāt | svapraṇihitatvacittakaraṇāt | dānādipāramitābhiśca yathākramaṃ bhogavṛddhinayanāt | kāyādikarmapariśodhanāt | sattvāpakārākopāt | kuśalabhāvanānirantarābhiyogāt | samādhyanāsvādanāt | jñeyāviparyāsācca | pratipattitrimaṇḍalapariśuddhau ślokaḥ | iti satatamudārayuktavīryo dvayaparipācanaśodhane suyuktaḥ | paramavimalanirvikalpaguddhyā vrajati sa siddhimanuttamāṃ krameṇa || (13.29)