8. Mahayanasutralamkara — chapter 7

|| बुद्धविहिते सुधर्मे सुव्यवस्थापिते स परमार्थज्ञानप्रविष्टो बोधिसत्त्वः संपिण्डितधर्मालम्बनस्य मूलचित्तस्य धर्मधातौ मतिमुपनिविधाय या स्मृतिरूपलभ्यते तां सर्वां स्मृतिप्रवृत्तिं कल्पनामात्रामवगच्छत्येवं गुणार्णवस्य पारंबुद्धत्वमाशु व्रजतीत्येतत्परमार्थज्ञानस्य माहात्म्यम् | || महायानसूत्रालंकारे तत्त्वाधिकारः षष्ठः || सप्तमो ऽधिकारः प्रभावलक्षणविभागे श्लोकः | उत्पत्तिवाक्चित्तशुभाशुभाधि तत्स्थाननिःसारपदा परोक्षम् | ज्ञानं हि सर्वत्रगसप्रभेदेष्वव्याहतं धीरगतः प्रभावः || ॥ ७.१ ॥

|| buddhavihite sudharme suvyavasthāpite sa paramārthajñānapraviṣṭo bodhisattvaḥ saṃpiṇḍitadharmālambanasya mūlacittasya dharmadhātau matimupanividhāya yā smṛtirūpalabhyate tāṃ sarvāṃ smṛtipravṛttiṃ kalpanāmātrāmavagacchatyevaṃ guṇārṇavasya pāraṃbuddhatvamāśu vrajatītyetatparamārthajñānasya māhātmyam | || mahāyānasūtrālaṃkāre tattvādhikāraḥ ṣaṣṭhaḥ || saptamo 'dhikāraḥ prabhāvalakṣaṇavibhāge ślokaḥ | utpattivākcittaśubhāśubhādhi tatsthānaniḥsārapadā parokṣam | jñānaṃ hi sarvatragasaprabhedeṣvavyāhataṃ dhīragataḥ prabhāvaḥ || (7.1)

|| परेषामुपपत्तौ ज्ञानं च्युतोपपादाभिज्ञा | वाचि ज्ञानं दिव्यश्रोत्राभिज्ञायां[यया] वाचं तत्र गत्वोपपन्ना भाषन्ते | चित्ते ज्ञानं चेतः पर्यायाभिज्ञा | पूर्वशुभाशुभाधाने ज्ञानं पूर्वनिवासाभिज्ञा | यत्र विनेयास्तिष्ठन्ति तत्स्थानगमनज्ञानं ऋद्धिविषयाभिज्ञा | निःसरणे ज्ञानमास्रवक्षयाभिज्ञा, यथा सत्त्वा उपपत्तितो निःसरन्तीति | एषु षट्स्वर्थेषु सर्वत्र लौकधातौ सप्रभेदेषु पदापरोक्षमव्याहतं ज्ञानं स प्रभावो बोधिसत्त्वानां षडभिज्ञासंगृहीतः | प्रभावलक्षणविभागे स्वभावार्थं उक्तः | हेत्वर्थमारभ्य श्लोकः | ध्यानं चतुर्थं सुविशुद्धमेत्य निष्कल्पनाज्ञानपरिग्रहेण | यथाव्यवस्थानमनस्क्रियातः प्रभावसिद्धिं परमां परैति || ॥ ७.२ ॥

|| pareṣāmupapattau jñānaṃ cyutopapādābhijñā | vāci jñānaṃ divyaśrotrābhijñāyāṃ[yayā] vācaṃ tatra gatvopapannā bhāṣante | citte jñānaṃ cetaḥ paryāyābhijñā | pūrvaśubhāśubhādhāne jñānaṃ pūrvanivāsābhijñā | yatra vineyāstiṣṭhanti tatsthānagamanajñānaṃ ṛddhiviṣayābhijñā | niḥsaraṇe jñānamāsravakṣayābhijñā, yathā sattvā upapattito niḥsarantīti | eṣu ṣaṭsvartheṣu sarvatra laukadhātau saprabhedeṣu padāparokṣamavyāhataṃ jñānaṃ sa prabhāvo bodhisattvānāṃ ṣaḍabhijñāsaṃgṛhītaḥ | prabhāvalakṣaṇavibhāge svabhāvārthaṃ uktaḥ | hetvarthamārabhya ślokaḥ | dhyānaṃ caturthaṃ suviśuddhametya niṣkalpanājñānaparigraheṇa | yathāvyavasthānamanaskriyātaḥ prabhāvasiddhiṃ paramāṃ paraiti || (7.2)

|| येन निश्रयेण येन ज्ञानेन येन मनसिकारेण तस्य प्रभावस्य समुदागमस्तत्संदर्शयति | फलार्थमारभ्य श्लोकः | येनार्यदिव्याप्रतिमैर्विहारैर्ब्राह्मैश्च नित्यं विहरत्युदारैः | बुद्धांश्च सत्वांश्च स दिक्षु गत्वा संमानयत्यानयते विशुद्धिम् || ॥ ७.३ ॥

|| yena niśrayeṇa yena jñānena yena manasikāreṇa tasya prabhāvasya samudāgamastatsaṃdarśayati | phalārthamārabhya ślokaḥ | yenāryadivyāpratimairvihārairbrāhmaiśca nityaṃ viharatyudāraiḥ | buddhāṃśca satvāṃśca sa dikṣu gatvā saṃmānayatyānayate viśuddhim || (7.3)

|| त्रिविधं फलमस्य प्रभावस्य संदर्शयति | आत्मन आर्यादिसुखविहारमतुल्यं चोत्कृष्टं च लोकधात्वन्तरेषु गत्वा बुद्धानां पूजनं सत्त्वानां विशोधनं च | कर्मार्थं षड्विधमारभ्य चत्वारः श्लोकाः | दर्शनकर्म संदर्शनकर्म चारभ्य श्लोकः | मायोपमान्पश्यति लोकधातून्सर्वान्ससत्त्वान्सविवर्तनाशान् | संदर्शयत्येव च तान्यथेष्टं वशी विचित्रैरपि स प्रकारैः || ॥ ७.४ ॥

|| trividhaṃ phalamasya prabhāvasya saṃdarśayati | ātmana āryādisukhavihāramatulyaṃ cotkṛṣṭaṃ ca lokadhātvantareṣu gatvā buddhānāṃ pūjanaṃ sattvānāṃ viśodhanaṃ ca | karmārthaṃ ṣaḍvidhamārabhya catvāraḥ ślokāḥ | darśanakarma saṃdarśanakarma cārabhya ślokaḥ | māyopamānpaśyati lokadhātūnsarvānsasattvānsavivartanāśān | saṃdarśayatyeva ca tānyatheṣṭaṃ vaśī vicitrairapi sa prakāraiḥ || (7.4)

|| स्वयं च सर्वलोकधातूनां ससत्त्वानां सविवर्तसंवर्तानां मायोपमत्वदर्शनात् | परेषां यथेष्टं तत्संदर्शनात् | अन्यैश्च विचित्रैः कम्पनज्वलनादिप्रकारैः | दशवशितालाभात् | यथा दशभूमिके ऽष्टम्यां भूमौ निर्दिष्टाः | रश्मिकर्मारभ्य श्लोकः | रश्मिप्रमोक्षैर्भृशदुःखितांश्च आपायिकान्स्वर्गगतान्करोति | मारान्वयान् क्षुब्धविमानशोभान् संकम्पयंस्त्रासयते समारान् || ॥ ७.५ ॥

|| svayaṃ ca sarvalokadhātūnāṃ sasattvānāṃ savivartasaṃvartānāṃ māyopamatvadarśanāt | pareṣāṃ yatheṣṭaṃ tatsaṃdarśanāt | anyaiśca vicitraiḥ kampanajvalanādiprakāraiḥ | daśavaśitālābhāt | yathā daśabhūmike 'ṣṭamyāṃ bhūmau nirdiṣṭāḥ | raśmikarmārabhya ślokaḥ | raśmipramokṣairbhṛśaduḥkhitāṃśca āpāyikānsvargagatānkaroti | mārānvayān kṣubdhavimānaśobhān saṃkampayaṃstrāsayate samārān || (7.5)

|| द्विविधं रश्मिकर्म संदर्शयति | अपायोपपन्नानां च प्रसादं जनयित्वा स्वर्गोपपादनम् | मारभवनानां च समारकाणां कम्पनोद्वेजनम् | विक्रीडनकर्म चारभ्य श्लोकः | समाधिविक्रीडितमप्रमेयं संदर्शयत्यग्रगणस्यमध्ये | सकर्मजन्मोत्तमनिर्मितैश्च सत्त्वार्थमातिष्ठति सर्वकालम् || ॥ ७.६ ॥

|| dvividhaṃ raśmikarma saṃdarśayati | apāyopapannānāṃ ca prasādaṃ janayitvā svargopapādanam | mārabhavanānāṃ ca samārakāṇāṃ kampanodvejanam | vikrīḍanakarma cārabhya ślokaḥ | samādhivikrīḍitamaprameyaṃ saṃdarśayatyagragaṇasyamadhye | sakarmajanmottamanirmitaiśca sattvārthamātiṣṭhati sarvakālam || (7.6)

|| अप्रमेयसमाधिविक्रीडितसंदर्शनात् बुद्धपर्षन्मण्डलमध्ये त्रिविधेन निर्माणेन सदा सत्त्वार्थकरणाच्च | त्रिविधं निर्माणं शिल्पकर्मस्थाननिर्माणम् | विनेयवशेनयथेष्टोपपत्तिनिर्माणम् | उत्तमनिर्माणं च तुषितभवनवासादिकम् | क्षेत्रपरिशुद्धिकर्म आरभ्य श्लोकः | ज्ञानवसित्वात्समुपैति शुद्धिं क्षेत्रं यथाकामनिदर्शनाय | अबुद्धनामेषु[?] च बुद्धनाम संश्रावणात्तन्क्षिपते ऽन्यधातौ || ॥ ७.७ ॥

|| aprameyasamādhivikrīḍitasaṃdarśanāt buddhaparṣanmaṇḍalamadhye trividhena nirmāṇena sadā sattvārthakaraṇācca | trividhaṃ nirmāṇaṃ śilpakarmasthānanirmāṇam | vineyavaśenayatheṣṭopapattinirmāṇam | uttamanirmāṇaṃ ca tuṣitabhavanavāsādikam | kṣetrapariśuddhikarma ārabhya ślokaḥ | jñānavasitvātsamupaiti śuddhiṃ kṣetraṃ yathākāmanidarśanāya | abuddhanāmeṣu[?] ca buddhanāma saṃśrāvaṇāttankṣipate 'nyadhātau || (7.7)

|| द्विविधपापविशोधनया | भाजनपरिशोधनया ज्ञानवशित्वाद्यथेष्टं स्फटिकवैदूर्यादिमयबुद्धक्षेत्रसंदर्शनतः | सत्त्वपरिशोधनया च बुद्धनामविरहितेषु लोकधातुषूपपन्नानां सत्त्वानां बुद्धनामसंश्रावणया प्रसादं ग्राहयित्वा तदविरहितेषु लोकधातुषूपपादनात् | योगार्थमारभ्य श्लोकः | शक्तो भवत्येव च सत्त्वपाके संजातपक्षः शकुनिर्यथैव | बुद्धात्प्रशंसां लभते ऽतिमात्रामादेयवाक्यो भवति प्रजानाम् || ॥ ७.८ ॥

|| dvividhapāpaviśodhanayā | bhājanapariśodhanayā jñānavaśitvādyatheṣṭaṃ sphaṭikavaidūryādimayabuddhakṣetrasaṃdarśanataḥ | sattvapariśodhanayā ca buddhanāmavirahiteṣu lokadhātuṣūpapannānāṃ sattvānāṃ buddhanāmasaṃśrāvaṇayā prasādaṃ grāhayitvā tadavirahiteṣu lokadhātuṣūpapādanāt | yogārthamārabhya ślokaḥ | śakto bhavatyeva ca sattvapāke saṃjātapakṣaḥ śakuniryathaiva | buddhātpraśaṃsāṃ labhate 'timātrāmādeyavākyo bhavati prajānām || (7.8)

|| त्रिविधं योगं प्रदर्शयति | सत्त्वपरिपाचनशक्तियोगं प्रशंसायोगमादेयवाक्यतायोगं च | वृत्त्यर्थमारभ्य श्लोकः | षड्धाप्यभिज्ञा त्रिविधा च विद्या अष्टौ विमोक्षाभिभुवस्तथाष्टौ | दशापि कृत्स्नायतनान्यमेयाः समाधयो धीरगतः प्रभावः || ॥ ७.९ ॥

|| trividhaṃ yogaṃ pradarśayati | sattvaparipācanaśaktiyogaṃ praśaṃsāyogamādeyavākyatāyogaṃ ca | vṛttyarthamārabhya ślokaḥ | ṣaḍdhāpyabhijñā trividhā ca vidyā aṣṭau vimokṣābhibhuvastathāṣṭau | daśāpi kṛtsnāyatanānyameyāḥ samādhayo dhīragataḥ prabhāvaḥ || (7.9)

|| षड्भिः प्रभेदैर्बोधिसत्त्वस्य प्रभावो वर्तते | अभिज्ञाविद्याविमोक्षाभिभ्वायतनकृत्स्नायतनाप्रमाणसमाधिप्रभेदैः | एवं षडर्थेन विभागलक्षणेन प्रभावं दर्शयित्वा तन्माहात्म्योद्भावनार्थं श्लोकः | स हि परमवशित्वलब्धबुद्धिर्जगदवशं स्ववशे विधाय नित्यम् | परहितकरणैकताभिरामश्चरति भवेषु हि सिंहवत्सुधीरः || ॥ ७.१० ॥

|| ṣaḍbhiḥ prabhedairbodhisattvasya prabhāvo vartate | abhijñāvidyāvimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanāpramāṇasamādhiprabhedaiḥ | evaṃ ṣaḍarthena vibhāgalakṣaṇena prabhāvaṃ darśayitvā tanmāhātmyodbhāvanārthaṃ ślokaḥ | sa hi paramavaśitvalabdhabuddhirjagadavaśaṃ svavaśe vidhāya nityam | parahitakaraṇaikatābhirāmaścarati bhaveṣu hi siṃhavatsudhīraḥ || (7.10)