9. Mahayanasutralamkara — chapter 8

|| त्रिविधं माहात्म्यं दर्शयति | वशितामाहात्म्यं स्वयं परमज्ञानवशित्वप्राप्त्या क्लेशास्ववशस्य जगतः स्ववशे स्थापनात् | अभिरतिमाहात्म्यं सदा परहितक्रियैकारामत्वात् | भवनिर्भयतामाहात्म्यं च | || प्रभावाधिकारः महायानसूत्रालंकारे सप्तमः || अष्टमो ऽधिकारः बोधिसत्त्वपरिपाके संग्रहः श्लोकः | रूचिः प्रसादः प्रशमो ऽनुकम्पना क्षमाथ मेधा प्रबलत्वमेव च | अहार्यताङ्गैः समुपेतता भृशं जिनात्मजे तत्परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.१ ॥

|| trividhaṃ māhātmyaṃ darśayati | vaśitāmāhātmyaṃ svayaṃ paramajñānavaśitvaprāptyā kleśāsvavaśasya jagataḥ svavaśe sthāpanāt | abhiratimāhātmyaṃ sadā parahitakriyaikārāmatvāt | bhavanirbhayatāmāhātmyaṃ ca | || prabhāvādhikāraḥ mahāyānasūtrālaṃkāre saptamaḥ || aṣṭamo 'dhikāraḥ bodhisattvaparipāke saṃgrahaḥ ślokaḥ | rūciḥ prasādaḥ praśamo 'nukampanā kṣamātha medhā prabalatvameva ca | ahāryatāṅgaiḥ samupetatā bhṛśaṃ jinātmaje tatparipākalakṣaṇam || (8.1)

|| रूचिर्महायानदेशनाधर्मे, प्रसादस्तद्देशिके, प्रशमः क्लेशानाम्, अनुकम्पा सत्त्वेषु, क्षमा दुष्करचर्यायां, मेधा ग्रहणधारणप्रतिवेधेषु, प्रबलत्वमधिगमे, अहार्यता मारपरप्रवादिभिः, प्राहाणिकाङ्गैः समन्वागतत्वम् | भृशमिति रूच्यादीनामधिमात्रत्वं दर्शयति | एष समासेन बोधिसत्त्वानां नवप्रकार आत्मपरिपाको वेदितव्यः | रूचिपरिपाकमारभ्य श्लोकः | सुमित्रतादित्रयमुग्रवीर्यता परार्धनिष्ठोत्तमधर्मसंग्रहः | कृपालुसद्धर्ममहापरिग्रहे मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.२ ॥

|| rūcirmahāyānadeśanādharme, prasādastaddeśike, praśamaḥ kleśānām, anukampā sattveṣu, kṣamā duṣkaracaryāyāṃ, medhā grahaṇadhāraṇaprativedheṣu, prabalatvamadhigame, ahāryatā māraparapravādibhiḥ, prāhāṇikāṅgaiḥ samanvāgatatvam | bhṛśamiti rūcyādīnāmadhimātratvaṃ darśayati | eṣa samāsena bodhisattvānāṃ navaprakāra ātmaparipāko veditavyaḥ | rūciparipākamārabhya ślokaḥ | sumitratāditrayamugravīryatā parārdhaniṣṭhottamadharmasaṃgrahaḥ | kṛpālusaddharmamahāparigrahe mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam || (8.2)

|| सुमित्रतादित्रयं सत्पुरुषसंसेवा सद्धर्मश्रवणं योनिशोमनसिकारश्च | उग्रवीर्यता अधिमात्रो वीर्यारम्भः | परार्धनिष्ठा सर्वाचिन्त्यस्थाननिर्विचिकित्सता | उत्तमधर्मसंग्रहो महायानधर्मरक्षा, तत्प्रतिपन्नानामुपद्रवेभ्यो रक्षणात् | बोधिसत्त्वस्य महायानधर्मपरिग्रहमधिकृत्येदं रूचिपरिपाकलक्षणं वेदितव्यम् | येन कारणेन परिपच्यते सुमित्रतादित्रयेण | यश्च तस्याः परिपाक उग्रवीर्यपरार्धनिष्ठायुक्तः स्वभावः | यत्कर्म चोत्तमधर्मसंग्रहकरणात्तदेतेन परिदीषितम् | प्रसादपरिपाकमारभ्य श्लोकः | गुणज्ञताथाशुसमाधिलाभिता फलानुभूतिर्मनसो ऽध्यभेद[द्य?]ता | जीनात्मजे शास्तरि संप्रपत्तये मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.३ ॥

|| sumitratāditrayaṃ satpuruṣasaṃsevā saddharmaśravaṇaṃ yoniśomanasikāraśca | ugravīryatā adhimātro vīryārambhaḥ | parārdhaniṣṭhā sarvācintyasthānanirvicikitsatā | uttamadharmasaṃgraho mahāyānadharmarakṣā, tatpratipannānāmupadravebhyo rakṣaṇāt | bodhisattvasya mahāyānadharmaparigrahamadhikṛtyedaṃ rūciparipākalakṣaṇaṃ veditavyam | yena kāraṇena paripacyate sumitratāditrayeṇa | yaśca tasyāḥ paripāka ugravīryaparārdhaniṣṭhāyuktaḥ svabhāvaḥ | yatkarma cottamadharmasaṃgrahakaraṇāttadetena paridīṣitam | prasādaparipākamārabhya ślokaḥ | guṇajñatāthāśusamādhilābhitā phalānubhūtirmanaso 'dhyabheda[dya?]tā | jīnātmaje śāstari saṃprapattaye mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam || (8.3)

|| तत्परिपाको ऽपि कारणतः स्वभावतः कर्मतश्च परिदीपितः | गुणज्ञता इत्यपि स भगवांस्तथागत इति विस्तरेण कारणम् | अवेत्यप्रभाव[साद]लाभादभेद्यचित्तता स्वभावः | आशुसमाधिलाभस्तत्फलस्य चाभिज्ञादिकस्य प्रत्यनुभवनं कर्म | प्रशमपरिपाकमारभ्य श्लोकः | सुसंवृतिः क्लिष्टवितर्कवर्जना निरन्तरायो ऽथ शुभाभिरामता | जिनात्मजे क्लेशविनोदनायतन्मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.४ ॥

|| tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataśca paridīpitaḥ | guṇajñatā ityapi sa bhagavāṃstathāgata iti vistareṇa kāraṇam | avetyaprabhāva[sāda]lābhādabhedyacittatā svabhāvaḥ | āśusamādhilābhastatphalasya cābhijñādikasya pratyanubhavanaṃ karma | praśamaparipākamārabhya ślokaḥ | susaṃvṛtiḥ kliṣṭavitarkavarjanā nirantarāyo 'tha śubhābhirāmatā | jinātmaje kleśavinodanāyatanmataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam || (8.4)

|| क्लेशविनोदना बोधिसत्त्वस्य प्रशमः | तत्परिपाको ऽपि कारणतः स्वभावतः कर्मतश्च परिदीपितः | इन्द्रियाणां स्मृतिसंप्रजन्याभ्यां सुसंवृतिः कारणम् | क्लिष्टवितर्कवर्जना स्वभावः | प्रतिपक्षभावनायां निरन्तरायत्वं कुशलाभिरामता च कर्म | कृपापरिपाकलक्षणमधिकृत्य श्लोकः | कृपा प्रकृत्या परदुःखदर्शनं निहीनचित्तस्य च संप्रवर्जनम् | विशेषगत्वं जगदग्रजन्मता परानुकम्पापरिपाकलक्षणम् || ॥ ८.५ ॥

|| kleśavinodanā bodhisattvasya praśamaḥ | tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataśca paridīpitaḥ | indriyāṇāṃ smṛtisaṃprajanyābhyāṃ susaṃvṛtiḥ kāraṇam | kliṣṭavitarkavarjanā svabhāvaḥ | pratipakṣabhāvanāyāṃ nirantarāyatvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma | kṛpāparipākalakṣaṇamadhikṛtya ślokaḥ | kṛpā prakṛtyā paraduḥkhadarśanaṃ nihīnacittasya ca saṃpravarjanam | viśeṣagatvaṃ jagadagrajanmatā parānukampāparipākalakṣaṇam || (8.5)

|| स्वप्रकृत्या च गोत्रेण परदुःखदर्शनेन निहीनयानपरिवर्जनतया च परिपच्यत इतिकारणम् | विशेषगामित्वं परिपाकवृद्धिगमनात् स्वभावः | सर्वलोकश्रेष्ठात्मभावता कर्म अविनिवर्तनीयभूमौ | क्षान्तिपरिपाकलक्षणमारभ्य श्लोकः | घृतिः प्रकृत्या प्रतिसंख्यभावना सुदुःखशीताद्यधिवासना सदा | विशेषगामित्वशुभाभिरामता मतं क्षमायाः परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.६ ॥

|| svaprakṛtyā ca gotreṇa paraduḥkhadarśanena nihīnayānaparivarjanatayā ca paripacyata itikāraṇam | viśeṣagāmitvaṃ paripākavṛddhigamanāt svabhāvaḥ | sarvalokaśreṣṭhātmabhāvatā karma avinivartanīyabhūmau | kṣāntiparipākalakṣaṇamārabhya ślokaḥ | ghṛtiḥ prakṛtyā pratisaṃkhyabhāvanā suduḥkhaśītādyadhivāsanā sadā | viśeṣagāmitvaśubhābhirāmatā mataṃ kṣamāyāḥ paripākalakṣaṇam || (8.6)

|| धृतिः सहनं क्षान्तिरिति पर्यायाः ततत्परिपाके गोत्रं प्रतिसंख्यानं भावना च कारणम् | तीव्राणां शीतादिदुःखानामधिवासनास्वभावः | क्षमस्य विशेषगामित्वं कुशलाभिरामता च कर्म | मेधापरिपाकमारभ्य श्लोकः | विपाकशुद्धिः श्रवणाद्यमोषता प्रविष्टता सूक्तदुरूक्तयोस्तथा | स्मृतेर्महाबुद्ध्युदये च योग्यता सुमेधतायाः परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.७ ॥

|| dhṛtiḥ sahanaṃ kṣāntiriti paryāyāḥ tatatparipāke gotraṃ pratisaṃkhyānaṃ bhāvanā ca kāraṇam | tīvrāṇāṃ śītādiduḥkhānāmadhivāsanāsvabhāvaḥ | kṣamasya viśeṣagāmitvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma | medhāparipākamārabhya ślokaḥ | vipākaśuddhiḥ śravaṇādyamoṣatā praviṣṭatā sūktadurūktayostathā | smṛtermahābuddhyudaye ca yogyatā sumedhatāyāḥ paripākalakṣaṇam || (8.7)

|| तत्र मेधानुकूला विपाकविशुद्धिः कारणम् | श्रुतचिन्तितभावितचिरकृतचिरभाषितानामसंमोषता सुभाषितदुर्भाषितार्थसुप्रविष्टता च स्मृतेर्मेधापरिपाकस्वभावः | लोकोत्तरप्रज्ञोत्पादनयोग्यता कर्म | बलवत्वप्रतिलम्भपरिपाकमारभ्य श्लोकः | शुभद्वयेन द्वयधातुपुष्टता फलोदये चाश्रययोग्यता परा | मनोरथाप्तिर्जगदग्रभूतता बलोपलम्भे परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.८ ॥

|| tatra medhānukūlā vipākaviśuddhiḥ kāraṇam | śrutacintitabhāvitacirakṛtacirabhāṣitānāmasaṃmoṣatā subhāṣitadurbhāṣitārthasupraviṣṭatā ca smṛtermedhāparipākasvabhāvaḥ | lokottaraprajñotpādanayogyatā karma | balavatvapratilambhaparipākamārabhya ślokaḥ | śubhadvayena dvayadhātupuṣṭatā phalodaye cāśrayayogyatā parā | manorathāptirjagadagrabhūtatā balopalambhe paripākalakṣaṇam || (8.8)

|| तत्र पुण्यज्ञानद्वयेन तस्य पुण्यज्ञानद्वयस्य बीजपुष्टता तत्परिपाके कारणम् | अधिगमं प्रत्याश्रययोग्यता तत्परिपाकस्वभावः | मनोरथसंपत्तिर्जगदग्रभूतता च कर्म | अहार्यतापरिपाकमारभ्य श्लोकः | सुधर्मतायुक्तिविचारणाशयो विशेषलाभः परपक्षदूषणम् | पुनः सदा मारनिरन्तरायता अहार्यतायाः परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.९ ॥

|| tatra puṇyajñānadvayena tasya puṇyajñānadvayasya bījapuṣṭatā tatparipāke kāraṇam | adhigamaṃ pratyāśrayayogyatā tatparipākasvabhāvaḥ | manorathasaṃpattirjagadagrabhūtatā ca karma | ahāryatāparipākamārabhya ślokaḥ | sudharmatāyuktivicāraṇāśayo viśeṣalābhaḥ parapakṣadūṣaṇam | punaḥ sadā māranirantarāyatā ahāryatāyāḥ paripākalakṣaṇam || (8.9)

|| तत्परिपाकस्य सद्धर्मे युक्तिविचारणाकृत आशयः कारणम् | मारनिरन्तरायता स्वभावो यदा मारो न पुनः शन्कोत्यन्तरायं कर्तुम् | विशेषाधिगमः परपक्षदूषणं च कर्म | प्राहाणिकाङ्गसमन्वागमपरिपाकमधिकृत्य श्लोकः | शुभाचयो ऽथाश्रययत्नयोग्यता विवेकतोदग्रशुभाभिरामता | जिनात्मजे ह्यङ्गसमन्वये पुनर्मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् || ॥ ८.१० ॥

|| tatparipākasya saddharme yuktivicāraṇākṛta āśayaḥ kāraṇam | māranirantarāyatā svabhāvo yadā māro na punaḥ śankotyantarāyaṃ kartum | viśeṣādhigamaḥ parapakṣadūṣaṇaṃ ca karma | prāhāṇikāṅgasamanvāgamaparipākamadhikṛtya ślokaḥ | śubhācayo 'thāśrayayatnayogyatā vivekatodagraśubhābhirāmatā | jinātmaje hyaṅgasamanvaye punarmataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam || (8.10)

|| तत्परिपाकस्य कारणं कुशलमूलोपचयः | आश्रयस्य वीर्यारम्भक्षमत्वं स्वभावः | विवेकोत्कृष्टता कुशलाभिरामता च कर्म | नवविधात्मपरिपाकमाहात्म्यमारभ्य श्लोकः | इति नवविधवस्तुपचितात्मा परपरिपाचनयोग्यतामुपेतः | शुभ[धर्म]मयसततप्रवर्धितात्मा भवति सदा जगतो ऽग्रबन्धुभूतः || ॥ ८.११ ॥

|| tatparipākasya kāraṇaṃ kuśalamūlopacayaḥ | āśrayasya vīryārambhakṣamatvaṃ svabhāvaḥ | vivekotkṛṣṭatā kuśalābhirāmatā ca karma | navavidhātmaparipākamāhātmyamārabhya ślokaḥ | iti navavidhavastupacitātmā paraparipācanayogyatāmupetaḥ | śubha[dharma]mayasatatapravardhitātmā bhavati sadā jagato 'grabandhubhūtaḥ || (8.11)

|| द्विविधं तन्माहात्म्यम् | परपरिपाके प्रतिशरणत्वम् | सततं धर्मकायवृद्धिश्च | तत एव जगतो ऽग्रबन्धुभूतः | सत्त्वपरिपाकविभागे एकादश श्लोकाः | व्रणे ऽपि भोज्ये परिपाक इष्यते यथैव तत्स्रावणभोगयोग्यता | तथाश्रये ऽस्मिन्द्वयपक्षशान्तता[तां]तथोपभोगत्वसुशान्तपक्षता[मुशन्तिपव्कताम्] || ॥ ८.१२ ॥

|| dvividhaṃ tanmāhātmyam | paraparipāke pratiśaraṇatvam | satataṃ dharmakāyavṛddhiśca | tata eva jagato 'grabandhubhūtaḥ | sattvaparipākavibhāge ekādaśa ślokāḥ | vraṇe 'pi bhojye paripāka iṣyate yathaiva tatsrāvaṇabhogayogyatā | tathāśraye 'smindvayapakṣaśāntatā[tāṃ]tathopabhogatvasuśāntapakṣatā[muśantipavkatām] || (8.12)

|| अनेन परिपाकस्वभावं दर्शयति | यथा व्रणस्य स्रावणयोग्यता परिपाकः | भोजनस्य च भोगयोग्यता | एवं सत्त्वानामाश्रये व्रणभोजनस्थानीये स्रावणस्थानीयं विपक्षशमनम् | भोगस्थानीयश्च प्रतिपक्षोपभोगः | तद्योग्यता आश्रयस्य परिपाक इति | विपक्षप्रतिपक्षावत्र पक्षद्वयं वेदितव्यम् | द्वितीयश्लोकः | विपाचनोक्ता परिपाचना तथा परिपाचना चाप्यनुपाचनापरा | सुपाचना[चा]प्यधिपाचना मता निपाचनोत्पाचनना च देहिषु || ॥ ८.१३ ॥

|| anena paripākasvabhāvaṃ darśayati | yathā vraṇasya srāvaṇayogyatā paripākaḥ | bhojanasya ca bhogayogyatā | evaṃ sattvānāmāśraye vraṇabhojanasthānīye srāvaṇasthānīyaṃ vipakṣaśamanam | bhogasthānīyaśca pratipakṣopabhogaḥ | tadyogyatā āśrayasya paripāka iti | vipakṣapratipakṣāvatra pakṣadvayaṃ veditavyam | dvitīyaślokaḥ | vipācanoktā paripācanā tathā paripācanā cāpyanupācanāparā | supācanā[cā]pyadhipācanā matā nipācanotpācananā ca dehiṣu || (8.13)

|| अनेन परिपाकप्रभेदं दर्शयति | क्लेशविगमेन पाचनना [पाचना?] विपाचना | सर्वतो यानत्रयेण पाचना परिपाचना | बाह्यपरिपाकविशिष्टत्वात् प्रकृष्टा पाचना प्रपाचना | यथाविनेयधर्मदेशनात्तदनुरूपा पाचना अनुपाचना | सत्कृत्य पाचना सुपाचना | अधिगमेन पाचना अधिपाचना अविपरीतार्थेन | नित्या पाचना निपाचना अपरिहाणीयार्थेन | क्रमेणोत्तरोत्तरपाचना उत्पाचना | इत्ययमष्टप्रकारः परिपरिपाकप्रभेदः | तृतीयचतुर्थौ श्लोकौ | हिताशयेनेह यथा जिनात्मजो व्यवस्थितः सर्वजगद्विपाचयन् | तथा न माता न पिता न बन्धवः सुतेषु बन्धुष्वपि सुव्यवस्थिताः || ॥ ८.१४ ॥

|| anena paripākaprabhedaṃ darśayati | kleśavigamena pācananā [pācanā?] vipācanā | sarvato yānatrayeṇa pācanā paripācanā | bāhyaparipākaviśiṣṭatvāt prakṛṣṭā pācanā prapācanā | yathāvineyadharmadeśanāttadanurūpā pācanā anupācanā | satkṛtya pācanā supācanā | adhigamena pācanā adhipācanā aviparītārthena | nityā pācanā nipācanā aparihāṇīyārthena | krameṇottarottarapācanā utpācanā | ityayamaṣṭaprakāraḥ pariparipākaprabhedaḥ | tṛtīyacaturthau ślokau | hitāśayeneha yathā jinātmajo vyavasthitaḥ sarvajagadvipācayan | tathā na mātā na pitā na bandhavaḥ suteṣu bandhuṣvapi suvyavasthitāḥ || (8.14)

|| तथाजनो नात्मनि वत्सलो मतः कुतो ऽपि सुस्निग्धपराश्रये जने | यथा कृपात्मा परसत्त्ववत्सलो हिते सुखे चैव नियोजनान्मतः || ॥ ८.१५ ॥

|| tathājano nātmani vatsalo mataḥ kuto 'pi susnigdhaparāśraye jane | yathā kṛpātmā parasattvavatsalo hite sukhe caiva niyojanānmataḥ || (8.15)

|| आभ्यां किं दर्शयति | यादृशेनाशयेन बोधिसत्त्वः सत्त्वान्परिपाचयति तमाशयं दर्शयति | मातापितृबान्धवाशयविशिष्टं लोकात्मवात्सल्यविशिष्टं च हितसुखसंयोजनात् | आत्मवत्सलस्तु लोक आत्मानं हिते च सुखे च संनियोजयति | अवशिष्टैः श्लोकैर्येन प्रयोगेण सत्त्वान्परिपाचयति तं पारमिता प्रतिपत्त्या संदर्शयति | यादृशेन दानेन यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः | न बोधिसत्त्वस्य शरीरभोगयोः परेष्वदेयं पुनरस्ति सर्वथा | अनुग्रहेण द्विविधेन पाचयन् परं समैर्दानगुणैर्न तृप्यते || ॥ ८.१६ ॥

|| ābhyāṃ kiṃ darśayati | yādṛśenāśayena bodhisattvaḥ sattvānparipācayati tamāśayaṃ darśayati | mātāpitṛbāndhavāśayaviśiṣṭaṃ lokātmavātsalyaviśiṣṭaṃ ca hitasukhasaṃyojanāt | ātmavatsalastu loka ātmānaṃ hite ca sukhe ca saṃniyojayati | avaśiṣṭaiḥ ślokairyena prayogeṇa sattvānparipācayati taṃ pāramitā pratipattyā saṃdarśayati | yādṛśena dānena yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ | na bodhisattvasya śarīrabhogayoḥ pareṣvadeyaṃ punarasti sarvathā | anugraheṇa dvividhena pācayan paraṃ samairdānaguṇairna tṛpyate || (8.16)

|| त्रिविधेन दानेन पाचयति | सर्वस्वशरीरभोगदानेन अविषमदानेन अतृप्तिदानेन च | कथं परिपाचयति दृष्टधर्मसंपरायानुग्रहेण | अविघातेनेच्छापरिपूर्णात् [पूरणात्] | अनागतेन [तेन] च संगृह्य कुशलप्रतिष्ठापनात् | यादृशेन शीलेन यथा सत्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः | सदाप्रकृत्याध्यविहिंसकः स्वयं रतो ऽप्रमत्तो ऽत्र परं निवेशयन् | परंपरानुग्रहकृदूद्विधा परे विपाकनिष्यन्दगुणेन पाचकः || ॥ ८.१७ ॥

|| trividhena dānena pācayati | sarvasvaśarīrabhogadānena aviṣamadānena atṛptidānena ca | kathaṃ paripācayati dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇa | avighātenecchāparipūrṇāt [pūraṇāt] | anāgatena [tena] ca saṃgṛhya kuśalapratiṣṭhāpanāt | yādṛśena śīlena yathā satvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ | sadāprakṛtyādhyavihiṃsakaḥ svayaṃ rato 'pramatto 'tra paraṃ niveśayan | paraṃparānugrahakṛdūdvidhā pare vipākaniṣyandaguṇena pācakaḥ || (8.17)

|| पञ्चविधेन शीलेन | ध्रुवशीलेन प्रकृतिशीलेन परिपूर्णशीलेनाध्यविंहिंसकत्वात् | परिपूर्णो ह्यविहिंसको ऽध्यविहिंसको दशकुशलकर्मपथपरिपूरितः | यथोक्तं द्वितीयायां भूमौ | अधिगमशीलेन स्वयंरततया निरन्तरास्खलितशीलेन चाप्रमत्ततया | कथं च (म्स_बग्छि ३५) परिपाचयति | शीले संनिवेशनात् | द्विधानुग्रहक्रियया दृष्टधर्मे संपराये च | संपरायानुग्रहं परेषु विपाकनिष्यन्दगुणाभ्यां परंपरया करोति | तद्विपाकनिष्यन्दयोरन्योन्यानुकूल्येनाव्यवच्छेदात् | यादृश्या क्षान्त्या यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः | परे ऽपकारिण्युपकारिबुद्धिमान् प्रमर्षयन्नुग्रमपि व्यतिक्रमम् | उपायचित्तैरपकारमर्षणैः शुभे समादापयते ऽपकारिणः || ॥ ८.१८ ॥

|| pañcavidhena śīlena | dhruvaśīlena prakṛtiśīlena paripūrṇaśīlenādhyaviṃhiṃsakatvāt | paripūrṇo hyavihiṃsako 'dhyavihiṃsako daśakuśalakarmapathaparipūritaḥ | yathoktaṃ dvitīyāyāṃ bhūmau | adhigamaśīlena svayaṃratatayā nirantarāskhalitaśīlena cāpramattatayā | kathaṃ ca (msa_bagchi 35) paripācayati | śīle saṃniveśanāt | dvidhānugrahakriyayā dṛṣṭadharme saṃparāye ca | saṃparāyānugrahaṃ pareṣu vipākaniṣyandaguṇābhyāṃ paraṃparayā karoti | tadvipākaniṣyandayoranyonyānukūlyenāvyavacchedāt | yādṛśyā kṣāntyā yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ | pare 'pakāriṇyupakāribuddhimān pramarṣayannugramapi vyatikramam | upāyacittairapakāramarṣaṇaiḥ śubhe samādāpayate 'pakāriṇaḥ || (8.18)

|| अपकारिणि परे उपकारिबुद्ध्या प्रगाढापकारमर्षणक्षान्त्या परिपाचयति | उपकारिबुद्धित्वं पुनः क्षान्तिपारमितापरिपूर्यानुकूल्यवृत्तिता वेदितव्यम् | कथं परिपाचयति | दृष्टधर्मानुग्रहेण चापकारमर्षणात् | संपरायानुग्रहेण चोपायज्ञस्तैरपकारमर्षणैरावर्ज्यापकारिणां कुशले समादापनात् | यादृशेन वीर्येण यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः | पुनः स यत्नं परमं समाश्रितो न खिद्यते कल्पसहस्रकोटिभिः | जिनात्मजः स[त्त्व]गणं प्रपाचयन्परैकचित्तस्य शुभस्य कारणात् || ॥ ८.१९ ॥

|| apakāriṇi pare upakāribuddhyā pragāḍhāpakāramarṣaṇakṣāntyā paripācayati | upakāribuddhitvaṃ punaḥ kṣāntipāramitāparipūryānukūlyavṛttitā veditavyam | kathaṃ paripācayati | dṛṣṭadharmānugraheṇa cāpakāramarṣaṇāt | saṃparāyānugraheṇa copāyajñastairapakāramarṣaṇairāvarjyāpakāriṇāṃ kuśale samādāpanāt | yādṛśena vīryeṇa yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ | punaḥ sa yatnaṃ paramaṃ samāśrito na khidyate kalpasahasrakoṭibhiḥ | jinātmajaḥ sa[ttva]gaṇaṃ prapācayanparaikacittasya śubhasya kāraṇāt || (8.19)

|| अधिमात्रदीर्घकालाखेदे वीर्येण दीर्घकालाखेदित्वमनन्तसत्त्वपरिपाचनात् | परैकचित्तस्य कुशलस्यार्थे कल्पसहस्रकोटिभिरखेदात् | अत एवोक्तं भवति यथा परिपाचयति | कुशलचित्तसंनियोजनात् दृष्टधर्मसंपरायानुग्रहेणेति | यादृशेन ध्यानेन यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः | वशित्वमागम्य मनस्यनुत्तरं परं समावर्जयते ऽत्र शासने | निहत्य सर्वामवमानकामतां शुभेन संवर्धयते च तं पुनः || ॥ ८.२० ॥

|| adhimātradīrghakālākhede vīryeṇa dīrghakālākheditvamanantasattvaparipācanāt | paraikacittasya kuśalasyārthe kalpasahasrakoṭibhirakhedāt | ata evoktaṃ bhavati yathā paripācayati | kuśalacittasaṃniyojanāt dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇeti | yādṛśena dhyānena yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ | vaśitvamāgamya manasyanuttaraṃ paraṃ samāvarjayate 'tra śāsane | nihatya sarvāmavamānakāmatāṃ śubhena saṃvardhayate ca taṃ punaḥ || (8.20)

|| प्राप्तानुत्तरवशित्वेन ध्यानेन निरामिषेण च निहतसर्वावमानाभिलाषेण परिपाचयति | बुद्धशासने परस्यावर्जनादावर्जितस्य च कुशलधर्मसंवर्धनात् परिपाचयति | यादृश्या प्रज्ञया यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः | स तत्त्वभावार्थनये सुनिश्चितः करोति सत्त्वान्सुविनीत संशयान् | ततश्च ते तज्जिनशासनादराद् विवर्धयन्ते स्वपरं गुणैः शुभैः || ॥ ८.२१ ॥

|| prāptānuttaravaśitvena dhyānena nirāmiṣeṇa ca nihatasarvāvamānābhilāṣeṇa paripācayati | buddhaśāsane parasyāvarjanādāvarjitasya ca kuśaladharmasaṃvardhanāt paripācayati | yādṛśyā prajñayā yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ | sa tattvabhāvārthanaye suniścitaḥ karoti sattvānsuvinīta saṃśayān | tataśca te tajjinaśāsanādarād vivardhayante svaparaṃ guṇaiḥ śubhaiḥ || (8.21)

|| स बोधिसत्त्वस्तत्त्वार्थनये चाभिप्रायार्थनये च सुविनिश्चितया प्रज्ञया परिपाचयति | कथं परिपाचयति सत्त्वानां संशयविनयनात् | ततश्च शासनबहुमानात्तेषामात्मपरगुणसंवर्धकत्वेन | निय[ग]मेन श्लोकः | इति सुगतिगतौ शुभत्रये वा जगदखिलं कृपया स बोधिसत्त्वः | तनुपरमविमध्यमप्रकारैर्विनयति लोकसमानभावगत्या || ॥ ८.२२ ॥

|| sa bodhisattvastattvārthanaye cābhiprāyārthanaye ca suviniścitayā prajñayā paripācayati | kathaṃ paripācayati sattvānāṃ saṃśayavinayanāt | tataśca śāsanabahumānātteṣāmātmaparaguṇasaṃvardhakatvena | niya[ga]mena ślokaḥ | iti sugatigatau śubhatraye vā jagadakhilaṃ kṛpayā sa bodhisattvaḥ | tanuparamavimadhyamaprakārairvinayati lokasamānabhāvagatyā || (8.22)