10. Mahayanasutralamkara — chapter 9

|| अनेन यत्र च विनयति, सुगतिगमने यानत्रये वा | यच्च विनयति, जगदखिलम् | येन च विनयति, कृपया | यश्च विनयति बोधिसत्त्वः | यादृशैश्च परिपाचनप्रकारै तनुपरमविमध्यमप्रकारैः | यावन्तं च कालं, तत्परिदीपनात् समासेन परिपाकमाहात्म्यं दर्शयति | तत्र तनुः प्रकारो ऽधिमुक्तिचर्याभूमौ बोधिसत्त्वस्य परमो ऽष्टाम्यादिषु विमध्यमः सप्तसु वेदितव्यः | यावल्लोकस्य भावस्तत्समानया गत्या अत्यन्तमित्यर्थः | || महायानसूत्रालंकारे परिपाकाधिकारो ऽष्टमः || नवमो ऽधिकारः सर्वाकारज्ञतायां द्वौ श्लोकौ | तृतीयस्तयोरेव निर्देशभूतः | अमेयैर्दुष्करशतैरमेयैः कुशलाचयैः | अप्रमेयेण कालेन अमेयावरणक्षयात् || ॥ ९.१ ॥

|| anena yatra ca vinayati, sugatigamane yānatraye vā | yacca vinayati, jagadakhilam | yena ca vinayati, kṛpayā | yaśca vinayati bodhisattvaḥ | yādṛśaiśca paripācanaprakārai tanuparamavimadhyamaprakāraiḥ | yāvantaṃ ca kālaṃ, tatparidīpanāt samāsena paripākamāhātmyaṃ darśayati | tatra tanuḥ prakāro 'dhimukticaryābhūmau bodhisattvasya paramo 'ṣṭāmyādiṣu vimadhyamaḥ saptasu veditavyaḥ | yāvallokasya bhāvastatsamānayā gatyā atyantamityarthaḥ | || mahāyānasūtrālaṃkāre paripākādhikāro 'ṣṭamaḥ || navamo 'dhikāraḥ sarvākārajñatāyāṃ dvau ślokau | tṛtīyastayoreva nirdeśabhūtaḥ | ameyairduṣkaraśatairameyaiḥ kuśalācayaiḥ | aprameyeṇa kālena ameyāvaraṇakṣayāt || (9.1)

|| सर्वकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला | विवृता रत्नपेटेव बुद्धत्वं समुदाहृतम् || ॥ ९.२ ॥

|| sarvakārajñatāvāptiḥ sarvāvaraṇanirmalā | vivṛtā ratnapeṭeva buddhatvaṃ samudāhṛtam || (9.2)

|| कृत्वा दुष्करमद्भुतं श्रमशतैः संचित्यसर्वंशुभं कालेनोत्तमकल्पयानमहता सर्वावृतीनां क्षयात् | सूक्ष्मस्यावरणस्य भूमिषु गतस्योत्पाटनाद् बुद्धता रत्नानामिव सा प्रभावमहतां पेटा समुद्धाति[टि?]ता || ॥ ९.३ ॥

|| kṛtvā duṣkaramadbhutaṃ śramaśataiḥ saṃcityasarvaṃśubhaṃ kālenottamakalpayānamahatā sarvāvṛtīnāṃ kṣayāt | sūkṣmasyāvaraṇasya bhūmiṣu gatasyotpāṭanād buddhatā ratnānāmiva sā prabhāvamahatāṃ peṭā samuddhāti[ṭi?]tā || (9.3)

|| समुदागमतः स्वभावत औपम्यतश्च बुद्धत्वमुद्भावितम् | यावद्भिर्दुष्करशतैर्यावद्भिः कुशलसंभारैर्यावता कालेन यावतः क्लेशज्ञेयावरणस्य प्रहाणात्समुदागच्छति, अयं समुदागमः | सर्वाकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला स्वभावः | विवृतारत्नपेटा तदौपम्यम् | तस्यैव बुद्धत्वस्याद्वयलक्षणे सानुभावे द्वौ लोकौ | सर्वधर्माश्च बुद्धत्वं धर्मो नैव च कश्चन | शुक्लधर्ममयं तच्च न च तैस्तन्निरूप्यते || ॥ ९.४ ॥

|| samudāgamataḥ svabhāvata aupamyataśca buddhatvamudbhāvitam | yāvadbhirduṣkaraśatairyāvadbhiḥ kuśalasaṃbhārairyāvatā kālena yāvataḥ kleśajñeyāvaraṇasya prahāṇātsamudāgacchati, ayaṃ samudāgamaḥ | sarvākārajñatāvāptiḥ sarvāvaraṇanirmalā svabhāvaḥ | vivṛtāratnapeṭā tadaupamyam | tasyaiva buddhatvasyādvayalakṣaṇe sānubhāve dvau lokau | sarvadharmāśca buddhatvaṃ dharmo naiva ca kaścana | śukladharmamayaṃ tacca na ca taistannirūpyate || (9.4)

|| धर्मरत्ननिमित्तत्वाल्लब्धरत्नाकरोपमम् | शुभसस्यनिमित्तत्वाल्लब्धमेघोपमं मतम् || ॥ ९.५ ॥

|| dharmaratnanimittatvāllabdharatnākaropamam | śubhasasyanimittatvāllabdhameghopamaṃ matam || (9.5)

|| सर्वधर्माश्च बुद्धत्वं, तथताया अभिन्नत्वात्तद्विशुद्धिप्रभावितत्वाच्च | बुद्धत्वस्य न च कश्चिद्धर्मो ऽस्ति | परिकल्पितेन धर्मस्वभावेन शुक्लधर्ममयं च बुद्धत्वं, पारमितादिनां कुशलानां तद्भावेन परिवृत्तेः | न च तैस्तन्निर्दिश्यते पारमितादीनां पारमितादिभावेनापरिनिष्पत्तेरिदमद्वयलक्षणम् | रत्नाकरमेघोपमत्वमनुभावः, देशनाधर्मरत्नानां तत्प्रभवत्वात्, कुशलसस्यानां च विनेयसंतानक्षेत्रेषु | बुद्धत्वं सर्वधर्मः समुदितमथ वा सर्वधर्मव्यपेतं प्रोद्भूतेर्धर्मरत्नप्रततसुमहतो धर्मत्नाकराभम् | भूतानां शुक्लसस्यप्रसवसुमहतो हेतुतो मेघभूतं दानाद्धर्माम्बुवर्षप्रततसुविहितस्याक्षयस्य प्रजासु || ॥ ९.६ ॥

|| sarvadharmāśca buddhatvaṃ, tathatāyā abhinnatvāttadviśuddhiprabhāvitatvācca | buddhatvasya na ca kaściddharmo 'sti | parikalpitena dharmasvabhāvena śukladharmamayaṃ ca buddhatvaṃ, pāramitādināṃ kuśalānāṃ tadbhāvena parivṛtteḥ | na ca taistannirdiśyate pāramitādīnāṃ pāramitādibhāvenāpariniṣpatteridamadvayalakṣaṇam | ratnākarameghopamatvamanubhāvaḥ, deśanādharmaratnānāṃ tatprabhavatvāt, kuśalasasyānāṃ ca vineyasaṃtānakṣetreṣu | buddhatvaṃ sarvadharmaḥ samuditamatha vā sarvadharmavyapetaṃ prodbhūterdharmaratnapratatasumahato dharmatnākarābham | bhūtānāṃ śuklasasyaprasavasumahato hetuto meghabhūtaṃ dānāddharmāmbuvarṣapratatasuvihitasyākṣayasya prajāsu || (9.6)

|| अनेन तृतीयेन श्लोकेन तमेवार्थं निर्दिशति | सुमहतः प्रततस्य धर्मरत्नस्य प्रोद्भूतेनिमित्तत्वाद्रत्नाकराभम्, भूतानां महतः शुक्लसस्यप्रसवहेतुत्वान्मेघभूतम् | महतः सुविहितस्याक्षयस्य धर्माम्बुवर्षस्य दानात् प्रजास्वित्ययमत्र पदविग्रहो वेदितव्यः | तस्यैव बुद्धत्वस्य शरणत्वानुत्तर्ये पञ्च श्लोकाः | परित्राणं हि बुद्धत्वं सर्वक्लेशगणात्सदा | सर्वदुश्चरितेभ्यश्च जन्ममरणतो ऽपि च || ॥ ९.७ ॥

|| anena tṛtīyena ślokena tamevārthaṃ nirdiśati | sumahataḥ pratatasya dharmaratnasya prodbhūtenimittatvādratnākarābham, bhūtānāṃ mahataḥ śuklasasyaprasavahetutvānmeghabhūtam | mahataḥ suvihitasyākṣayasya dharmāmbuvarṣasya dānāt prajāsvityayamatra padavigraho veditavyaḥ | tasyaiva buddhatvasya śaraṇatvānuttarye pañca ślokāḥ | paritrāṇaṃ hi buddhatvaṃ sarvakleśagaṇātsadā | sarvaduścaritebhyaśca janmamaraṇato 'pi ca || (9.7)

|| अनेन संक्षेपतः क्लेशकर्मजन्मसंक्लेशपरित्राणार्थेन शरणत्वं दर्शयति | उपद्रवेभ्यः सर्वेभ्यो अपायादनुपायतः | सत्कायाद्धीनयानाच्च तस्माच्छरणमुत्तमम् || ॥ ९.८ ॥

|| anena saṃkṣepataḥ kleśakarmajanmasaṃkleśaparitrāṇārthena śaraṇatvaṃ darśayati | upadravebhyaḥ sarvebhyo apāyādanupāyataḥ | satkāyāddhīnayānācca tasmāccharaṇamuttamam || (9.8)

|| अनेन द्वितियेनोपद्रवादिपरित्राणाद्विस्तरेण | तत्र सर्वोपद्रवपरित्राणत्वं यद् बुद्धानुभावेन अन्धाश्चक्षूंषि प्रतिलभन्ते, बधिराः श्रोतं, विक्षिप्तचित्ताः स्वस्थचित्तमीतयः शाम्यन्तीत्येवमादि | अपायपरित्राणत्वं बुद्धप्रभया तद्गतानां मोक्षणात्, तदगमने च प्रतिष्ठापनात् | अनुपायपरित्राणत्वं तीर्थिकदृष्टिव्युत्थापनात् | सत्कायपरित्राणत्वं यानद्वयेन परिनिर्वापणात् | हीनयानपरित्राणत्वमनियतगोत्राणां महायानैकायनीकरणात् | शरणमनुपमं तच्छ्रेष्ठबुद्धत्वमिष्टं जननमरणसर्वक्लेशपापेषु रक्षा | विविधभयगतानां सर्वरक्षापयानं प्रततविविधदुःखापायनोपायगानां || ॥ ९.९ ॥

|| anena dvitiyenopadravādiparitrāṇādvistareṇa | tatra sarvopadravaparitrāṇatvaṃ yad buddhānubhāvena andhāścakṣūṃṣi pratilabhante, badhirāḥ śrotaṃ, vikṣiptacittāḥ svasthacittamītayaḥ śāmyantītyevamādi | apāyaparitrāṇatvaṃ buddhaprabhayā tadgatānāṃ mokṣaṇāt, tadagamane ca pratiṣṭhāpanāt | anupāyaparitrāṇatvaṃ tīrthikadṛṣṭivyutthāpanāt | satkāyaparitrāṇatvaṃ yānadvayena parinirvāpaṇāt | hīnayānaparitrāṇatvamaniyatagotrāṇāṃ mahāyānaikāyanīkaraṇāt | śaraṇamanupamaṃ tacchreṣṭhabuddhatvamiṣṭaṃ jananamaraṇasarvakleśapāpeṣu rakṣā | vividhabhayagatānāṃ sarvarakṣāpayānaṃ pratatavividhaduḥkhāpāyanopāyagānāṃ || (9.9)

|| अनेन तृतीयेन तस्यैव शरणत्वस्यानुपमश्रेष्ठस्य चानुत्तर्यं तेनैवार्थेन दर्शयति | बौद्धैर्धर्मैर्यच्च सुसंपूर्णशरीरं यत्सद्धर्मे वेत्ति च सत्त्वान्प्रविनेतुम् | यातं पारं यत्कृपया सर्वजगत्सु तद् बुद्धत्वं श्रेष्ठमिहत्यं[हेष्टं] शरणानाम् || ॥ ९.१० ॥

|| anena tṛtīyena tasyaiva śaraṇatvasyānupamaśreṣṭhasya cānuttaryaṃ tenaivārthena darśayati | bauddhairdharmairyacca susaṃpūrṇaśarīraṃ yatsaddharme vetti ca sattvānpravinetum | yātaṃ pāraṃ yatkṛpayā sarvajagatsu tad buddhatvaṃ śreṣṭhamihatyaṃ[heṣṭaṃ] śaraṇānām || (9.10)

|| अनेन चतुर्थेन यैः कारणैस्तत्तथानुत्तरं शरणं भवति तत्संदर्शयति | बौद्धैर्धर्मैर्बलवैशारद्यादिभिः सुसंपूर्णस्वभावत्वात् स्वार्थनिष्ठामधिकृत्य सद्धर्मसत्त्वविनयोपायज्ञानात् करुणापारगमनाच्च परार्थनिष्ठामधिकृत्य | आलोकात्[कालात्]सर्वसत्त्वानां बुद्धत्वं शरणं महत् | सर्वव्यसनसंपत्तिव्यावृत्त्यभ्युदये मतम् || ॥ ९.११ ॥

|| anena caturthena yaiḥ kāraṇaistattathānuttaraṃ śaraṇaṃ bhavati tatsaṃdarśayati | bauddhairdharmairbalavaiśāradyādibhiḥ susaṃpūrṇasvabhāvatvāt svārthaniṣṭhāmadhikṛtya saddharmasattvavinayopāyajñānāt karuṇāpāragamanācca parārthaniṣṭhāmadhikṛtya | ālokāt[kālāt]sarvasattvānāṃ buddhatvaṃ śaraṇaṃ mahat | sarvavyasanasaṃpattivyāvṛttyabhyudaye matam || (9.11)

|| अनेन पञ्चमेन श्लोकेन यावन्तं कालं यावतां सत्त्वानां यत्रार्थे शरणं भवति तत्समासेन दर्शयति | यत्रार्थे इति सर्वव्यसनव्यावृत्तौ संपत्त्यभ्युदये च | आश्रयपरावृत्तौ षट् श्लोकाः | क्लेशज्ञेयवृत्तीनां सततमनुगतं बीजमुत्कृष्टकालं यस्मिन्नस्तं प्रयातं भवति सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैः | बुद्धत्वं शुक्लधर्मप्रवरगुणयुता आ[चा]श्रयस्यान्यथाप्ति- स्तत्प्राप्तिर्निर्विकल्पाद्विषयसुमहतो ज्ञानमार्गात्सुशुद्धात् || ॥ ९.१२ ॥

|| anena pañcamena ślokena yāvantaṃ kālaṃ yāvatāṃ sattvānāṃ yatrārthe śaraṇaṃ bhavati tatsamāsena darśayati | yatrārthe iti sarvavyasanavyāvṛttau saṃpattyabhyudaye ca | āśrayaparāvṛttau ṣaṭ ślokāḥ | kleśajñeyavṛttīnāṃ satatamanugataṃ bījamutkṛṣṭakālaṃ yasminnastaṃ prayātaṃ bhavati suvipulaiḥ sarvahāniprakāraiḥ | buddhatvaṃ śukladharmapravaraguṇayutā ā[cā]śrayasyānyathāpti- statprāptirnirvikalpādviṣayasumahato jñānamārgātsuśuddhāt || (9.12)

|| अनेन विपक्षबीजवियोगतः प्रतिपक्षसंपत्तियोगतश्चाश्रयपरिवृत्तिः परिदीपिता | यथा च तत्प्राप्तिर्द्विविधमार्गलाभात् | सुविशुद्धलोकोत्तरज्ञानमार्गलाभात् | तत्पृष्ठलब्धानन्तज्ञेयविषयज्ञानमार्गलाभाच्च | उत्कृष्टकालमित्यनादिकालं | सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैरिति भूमिप्रकारैः | स्थितश्च तस्मिन्स तथागतो जगन्महाचलेन्द्रस्थ इवाभ्युदीक्षते | शमाभिरामं करूणायते जनमघा[भवा]भिरामे ऽन्यजने तु का कथा || ॥ ९.१३ ॥

|| anena vipakṣabījaviyogataḥ pratipakṣasaṃpattiyogataścāśrayaparivṛttiḥ paridīpitā | yathā ca tatprāptirdvividhamārgalābhāt | suviśuddhalokottarajñānamārgalābhāt | tatpṛṣṭhalabdhānantajñeyaviṣayajñānamārgalābhācca | utkṛṣṭakālamityanādikālaṃ | suvipulaiḥ sarvahāniprakārairiti bhūmiprakāraiḥ | sthitaśca tasminsa tathāgato jaganmahācalendrastha ivābhyudīkṣate | śamābhirāmaṃ karūṇāyate janamaghā[bhavā]bhirāme 'nyajane tu kā kathā || (9.13)

|| अनेन द्वितीयेनान्याश्रयपरावृत्तिभ्यस्तद्विशेषं दर्शयति | तत्स्थो हि महाचलेन्द्रस्थ इव दूरान्तरनिकृष्टं लोकं पश्यति | दृष्ट्वा च करूणायते श्रावकप्रत्येकबुद्धानपि प्रागेव तदन्यान् | प्रवृत्तिरूद्वित्तिरवृत्तिराश्रयो निवृत्तिरावृत्तिरथो द्वयाद्वया | समाविशिष्टा अपि सर्वगात्मिका तथागतानां परिवृत्तिरिष्यते || ॥ ९.१४ ॥

|| anena dvitīyenānyāśrayaparāvṛttibhyastadviśeṣaṃ darśayati | tatstho hi mahācalendrastha iva dūrāntaranikṛṣṭaṃ lokaṃ paśyati | dṛṣṭvā ca karūṇāyate śrāvakapratyekabuddhānapi prāgeva tadanyān | pravṛttirūdvittiravṛttirāśrayo nivṛttirāvṛttiratho dvayādvayā | samāviśiṣṭā api sarvagātmikā tathāgatānāṃ parivṛttiriṣyate || (9.14)

|| अनेन तृतीयेन तद्दशप्रभेदंदर्शयति | सा हि तथागतानां परिवृत्तिः परार्थवृत्तिरिति प्रवृत्तिः | सर्वधर्मविशिष्टत्वादुष्कृष्टा वृत्तिरित्युद्वृत्तिः | संक्लेशहेताववृत्तिः | आश्रय इति यो ऽसौ परिवृत्त्याश्रयस्तं दर्शयति | संक्लेशान्निवृत्तितो निवृत्तिः | आत्यन्तिकत्वादायता वृत्तिरित्यावृत्तिः | अभिसंबोधिपरिनिर्वाणदर्शनवृत्त्या द्वया वृत्तिः | संसारनिर्वाणाप्रतिष्ठितत्वात्संस्कृतासंस्कृतत्वेनाद्वया वृत्तिः | विमुक्तिसामान्येन श्रावकप्रत्येकबुद्धसमा वृत्तिः | बलवैशारद्यादिभिः बुद्धधर्मैरसमत्वाद्विशिष्टा वृत्तिः | सर्वयानोपदेशगतत्वात्सर्वगतावृत्तिः | यथाम्बरं सर्वगतं सदामतं तथैव तत्सर्वगतं सदामतम् | यथाम्बरं रूपगणेषु सर्वगं तथैव तत्सत्त्वगणेषु सर्वगम् || ॥ ९.१५ ॥

|| anena tṛtīyena taddaśaprabhedaṃdarśayati | sā hi tathāgatānāṃ parivṛttiḥ parārthavṛttiriti pravṛttiḥ | sarvadharmaviśiṣṭatvāduṣkṛṣṭā vṛttirityudvṛttiḥ | saṃkleśahetāvavṛttiḥ | āśraya iti yo 'sau parivṛttyāśrayastaṃ darśayati | saṃkleśānnivṛttito nivṛttiḥ | ātyantikatvādāyatā vṛttirityāvṛttiḥ | abhisaṃbodhiparinirvāṇadarśanavṛttyā dvayā vṛttiḥ | saṃsāranirvāṇāpratiṣṭhitatvātsaṃskṛtāsaṃskṛtatvenādvayā vṛttiḥ | vimuktisāmānyena śrāvakapratyekabuddhasamā vṛttiḥ | balavaiśāradyādibhiḥ buddhadharmairasamatvādviśiṣṭā vṛttiḥ | sarvayānopadeśagatatvātsarvagatāvṛttiḥ | yathāmbaraṃ sarvagataṃ sadāmataṃ tathaiva tatsarvagataṃ sadāmatam | yathāmbaraṃ rūpagaṇeṣu sarvagaṃ tathaiva tatsattvagaṇeṣu sarvagam || (9.15)

|| अनेन चतुर्थेन तत्स्वभावस्य बुद्धत्वस्य सर्वगतत्वं दर्शयति | आकाशसाधर्म्येणौद्देशनिर्देशतः पूर्वापरार्धाभ्याम् | सत्त्वगणेषु सर्वगतत्वं बुद्धत्वस्यात्मत्वेन सर्वसत्त्वोपगमने परिनिष्पत्तितो वेदितव्यम् | यथोदभाजने भिन्ने चन्द्रबिम्बं न दृश्यते | तथा दुष्टेषु सत्त्वेषु बुद्धबिम्बं न दृश्यते || ॥ ९.१६ ॥

|| anena caturthena tatsvabhāvasya buddhatvasya sarvagatatvaṃ darśayati | ākāśasādharmyeṇauddeśanirdeśataḥ pūrvāparārdhābhyām | sattvagaṇeṣu sarvagatatvaṃ buddhatvasyātmatvena sarvasattvopagamane pariniṣpattito veditavyam | yathodabhājane bhinne candrabimbaṃ na dṛśyate | tathā duṣṭeṣu sattveṣu buddhabimbaṃ na dṛśyate || (9.16)

|| अनेन पञ्चमेन सर्वगतत्वे ऽप्यभाजनभूतेषु सत्त्वेषु अबुद्धबिम्बदर्शनं दृष्टान्तेन साधयति | यथाग्निर्ज्वलते ऽन्यत्र पुनरन्यत्रशाम्यति | बुद्धेष्वपि तथा ज्ञेयं संदर्शनमदर्शनम् || ॥ ९.१७ ॥

|| anena pañcamena sarvagatatve 'pyabhājanabhūteṣu sattveṣu abuddhabimbadarśanaṃ dṛṣṭāntena sādhayati | yathāgnirjvalate 'nyatra punaranyatraśāmyati | buddheṣvapi tathā jñeyaṃ saṃdarśanamadarśanam || (9.17)

|| अनेन षष्ठेन बुद्धविनेयेषु सत्सुबुद्धोत्पादात्तद्दर्शनं | विनीतेषु परिनिर्वाणात्तददर्शनं अग्निज्वलनशमनसाधर्म्येण साधयति | अनाभोगाप्रतिप्रस्रब्धबुद्धकार्यत्वे चत्वारः श्लोकाः | अघटितेभ्यस्तूर्येभ्यो यथा स्याच्छब्दसंभवः | तथा जिने विनाभोगं देशनायाः समुद्भवः || ॥ ९.१८ ॥

|| anena ṣaṣṭhena buddhavineyeṣu satsubuddhotpādāttaddarśanaṃ | vinīteṣu parinirvāṇāttadadarśanaṃ agnijvalanaśamanasādharmyeṇa sādhayati | anābhogāpratiprasrabdhabuddhakāryatve catvāraḥ ślokāḥ | aghaṭitebhyastūryebhyo yathā syācchabdasaṃbhavaḥ | tathā jine vinābhogaṃ deśanāyāḥ samudbhavaḥ || (9.18)

|| यथा मणेर्विना यत्नं स्वप्रभाव[स]निदर्शनम् | बुद्धेष्वपि विनाभोगं तथा कृत्यनिदर्शनम् || ॥ ९.१९ ॥

|| yathā maṇervinā yatnaṃ svaprabhāva[sa]nidarśanam | buddheṣvapi vinābhogaṃ tathā kṛtyanidarśanam || (9.19)

|| आभ्यां श्लोकाभ्यामनाभोगेन बुद्धकार्यं साधयत्यघटिततूर्यशब्दमणिप्रभाव[स]साधर्म्येण | यथाकाशे अविच्छिन्ना दृश्यन्ते लोकतः क्रियाः | तथैवानास्रवे धातौ अविच्छिन्ना जिनक्रियाः || ॥ ९.२० ॥

|| ābhyāṃ ślokābhyāmanābhogena buddhakāryaṃ sādhayatyaghaṭitatūryaśabdamaṇiprabhāva[sa]sādharmyeṇa | yathākāśe avicchinnā dṛśyante lokataḥ kriyāḥ | tathaivānāsrave dhātau avicchinnā jinakriyāḥ || (9.20)

|| यथाकाशे क्रियाणां हि हानिरभ्युदयः सदा | तथैवानास्रवे धातौ बुद्धकार्योदयव्ययः || ॥ ९.२१ ॥

|| yathākāśe kriyāṇāṃ hi hānirabhyudayaḥ sadā | tathaivānāsrave dhātau buddhakāryodayavyayaḥ || (9.21)

|| आभ्यामप्यप्रतिप्रस्रब्धबुद्धकार्यत्वं बुद्धकृत्यस्याविच्छेदात् | आकाश इव लोकक्रियाणामविच्छेदे ऽपि चान्यान्यक्रियोदयव्ययस्तथैव | अनास्रवधातुगाम्भीर्ये षोडश श्लोकाः | पौर्वापर्य[आ]विशिष्टापि सर्वावरणनिर्मला | नशुद्धा नापि चाशुद्धा तथता बुद्धता मता || ॥ ९.२२ ॥

|| ābhyāmapyapratiprasrabdhabuddhakāryatvaṃ buddhakṛtyasyāvicchedāt | ākāśa iva lokakriyāṇāmavicchede 'pi cānyānyakriyodayavyayastathaiva | anāsravadhātugāmbhīrye ṣoḍaśa ślokāḥ | paurvāparya[ā]viśiṣṭāpi sarvāvaraṇanirmalā | naśuddhā nāpi cāśuddhā tathatā buddhatā matā || (9.22)

|| पौर्वापर्येण[आ]विशिष्टत्वान्न शुद्धा | पश्चात्सर्वावरणनिर्मलत्वान्नाशुद्धा मलविगमात् | शून्यतायां विशुद्धायां नैरात्म्यान्मार्गलाभतः | बुद्धाः शुद्धात्मलाभित्वात् गता आत्ममहात्मताम् || ॥ ९.२३ ॥

|| paurvāparyeṇa[ā]viśiṣṭatvānna śuddhā | paścātsarvāvaraṇanirmalatvānnāśuddhā malavigamāt | śūnyatāyāṃ viśuddhāyāṃ nairātmyānmārgalābhataḥ | buddhāḥ śuddhātmalābhitvāt gatā ātmamahātmatām || (9.23)

|| तत्र चानास्रवे धातौ बुद्धानां परमात्मा निर्दिश्यते | किं कारणम् | अग्रनैरात्म्यात्मकत्वात् | अग्रं नैरात्म्यं विशुद्धा तथता सा च बुद्धानामात्मा स्वभावार्थेन तस्यां विशुद्धायामग्रं नैरात्म्यमात्मानं बुद्धा लभन्ते शुद्धम् | अतः शुद्धात्मलाभित्वात् बुद्धा आत्ममाहात्म्यं प्राप्ता इत्यनेनाभिसंधिना बुद्धानामनास्रवे धातौ परमात्मा व्यवस्थाप्यते | न भावो नापि चाभावो बुद्धत्वं तेन कथ्यते | तस्माद्बुद्धतथाप्रश्ने अव्याकृतनयो मतः || ॥ ९.२४ ॥

|| tatra cānāsrave dhātau buddhānāṃ paramātmā nirdiśyate | kiṃ kāraṇam | agranairātmyātmakatvāt | agraṃ nairātmyaṃ viśuddhā tathatā sā ca buddhānāmātmā svabhāvārthena tasyāṃ viśuddhāyāmagraṃ nairātmyamātmānaṃ buddhā labhante śuddham | ataḥ śuddhātmalābhitvāt buddhā ātmamāhātmyaṃ prāptā ityanenābhisaṃdhinā buddhānāmanāsrave dhātau paramātmā vyavasthāpyate | na bhāvo nāpi cābhāvo buddhatvaṃ tena kathyate | tasmādbuddhatathāpraśne avyākṛtanayo mataḥ || (9.24)

|| तेनैव कारणेन बुद्धत्वं न भाव उच्यते | पुद्गलधर्माभावलक्षणत्वात्तदात्मकत्वाच्च बुद्धत्वस्य | नाभाव उच्यते तथतालक्षणभावात् | अतो बुद्धस्य भावाभावप्रश्ने, भवति तथागतः परं मरणान्न भवतीत्येवमादिरव्याकृतनयोमतः | दाहशान्तिर्यथा लोहे दर्शने तिमिरस्य च | चित्तज्ञाने तथा बौद्धे भावाभावो न शस्यते || ॥ ९.२५ ॥

|| tenaiva kāraṇena buddhatvaṃ na bhāva ucyate | pudgaladharmābhāvalakṣaṇatvāttadātmakatvācca buddhatvasya | nābhāva ucyate tathatālakṣaṇabhāvāt | ato buddhasya bhāvābhāvapraśne, bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇānna bhavatītyevamādiravyākṛtanayomataḥ | dāhaśāntiryathā lohe darśane timirasya ca | cittajñāne tathā bauddhe bhāvābhāvo na śasyate || (9.25)

|| यथा च लोहे दाहशान्तिर्दर्शने च तिमिरमेत[?]स्य शान्तिर्न भावो दाहतिमिरयोरभावलक्षणात् | नाभावः शान्तिलक्षणेन भावात् | एवं बुद्धानां चित्तज्ञाने च दाहतिमिरस्थानीययो रागाविद्ययोः शान्तिर्न भावः शस्यते तदभावप्रभावितत्वाच्चेतः प्रज्ञाविमुक्त्या नाभावस्तेन तेन विमुक्तिलक्षणेन भावात् | बुद्धानाममले धातौ नैकता बहुता न च | आकाशवददेहत्वात्पूर्वदेहानुसारतः || ॥ ९.२६ ॥

|| yathā ca lohe dāhaśāntirdarśane ca timirameta[?]sya śāntirna bhāvo dāhatimirayorabhāvalakṣaṇāt | nābhāvaḥ śāntilakṣaṇena bhāvāt | evaṃ buddhānāṃ cittajñāne ca dāhatimirasthānīyayo rāgāvidyayoḥ śāntirna bhāvaḥ śasyate tadabhāvaprabhāvitatvāccetaḥ prajñāvimuktyā nābhāvastena tena vimuktilakṣaṇena bhāvāt | buddhānāmamale dhātau naikatā bahutā na ca | ākāśavadadehatvātpūrvadehānusārataḥ || (9.26)

|| बुद्धानामनास्रवधातौ नैकत्वं पूर्वदेहानुसारेण | न बहुत्वं देहाभावादाकाशवत् | बलादिबुद्धधर्मेषु बोधी रत्नाकरोपमा | जगत्कुशलसस्येषु महामेघोपमा मता || ॥ ९.२७ ॥

|| buddhānāmanāsravadhātau naikatvaṃ pūrvadehānusāreṇa | na bahutvaṃ dehābhāvādākāśavat | balādibuddhadharmeṣu bodhī ratnākaropamā | jagatkuśalasasyeṣu mahāmeghopamā matā || (9.27)

|| पुण्यज्ञानसुपूर्णत्वात्पूर्णचन्द्रोपमा मता | ज्ञानालोककरत्वाच्च महादित्योपमा मता || ॥ ९.२८ ॥

|| puṇyajñānasupūrṇatvātpūrṇacandropamā matā | jñānālokakaratvācca mahādityopamā matā || (9.28)

|| एतौ रत्नाकरमेघोपमत्वे पूर्णचन्द्रमहादित्योपमत्वे च श्लोकौ गतार्थौ | अमेया रश्मयो यद्वद्वयामिश्रा भानुमण्डले | सदैककार्या वर्तन्ते लोकमालोकयन्ति च || ॥ ९.२९ ॥

|| etau ratnākarameghopamatve pūrṇacandramahādityopamatve ca ślokau gatārthau | ameyā raśmayo yadvadvayāmiśrā bhānumaṇḍale | sadaikakāryā vartante lokamālokayanti ca || (9.29)

|| तथैवानास्रवे धातौ बुद्धानामप्रमेयता | मिश्रैककार्या कृत्येषु ज्ञानालोककरामता || ॥ ९.३० ॥

|| tathaivānāsrave dhātau buddhānāmaprameyatā | miśraikakāryā kṛtyeṣu jñānālokakarāmatā || (9.30)

|| एकेन व्यामिश्ररश्म्येककार्यस्योपमतया साधारणकर्मतां दर्शयति | रश्मीनामेककार्यत्वं पाचनशोषणसमानकार्यत्वाद्वेदितव्यं | द्वितीयेनानास्रवे धातौ मिश्रैककार्यत्वं निर्माणादिकृत्येषु | यथैकरश्मिनिःसारात्सर्वरश्मिविनिःसृतिः | भानोस्तथैव बुद्धानां ज्ञेया ज्ञानविनिःसृतिः || ॥ ९.३१ ॥

|| ekena vyāmiśraraśmyekakāryasyopamatayā sādhāraṇakarmatāṃ darśayati | raśmīnāmekakāryatvaṃ pācanaśoṣaṇasamānakāryatvādveditavyaṃ | dvitīyenānāsrave dhātau miśraikakāryatvaṃ nirmāṇādikṛtyeṣu | yathaikaraśminiḥsārātsarvaraśmiviniḥsṛtiḥ | bhānostathaiva buddhānāṃ jñeyā jñānaviniḥsṛtiḥ || (9.31)

|| एककाले सर्वरश्मिविनिःसृत्या स च [सह?]बुद्धानामेककाले ज्ञानप्रवृत्तिं दर्शयति | यथैवादित्यरश्मीनां वृत्तौ नास्ति ममायितम् | तथैव बुद्धज्ञानानां वृत्तौ नास्ति ममायितम् || ॥ ९.३२ ॥

|| ekakāle sarvaraśmiviniḥsṛtyā sa ca [saha?]buddhānāmekakāle jñānapravṛttiṃ darśayati | yathaivādityaraśmīnāṃ vṛttau nāsti mamāyitam | tathaiva buddhajñānānāṃ vṛttau nāsti mamāyitam || (9.32)

|| यथा सूर्यैकमुक्ताभै रश्मिभिर्भास्यते जगत् | सकृत् ज्ञेयं तथा सर्वं बुद्धज्ञानैः प्रभास्यते || ॥ ९.३३ ॥

|| yathā sūryaikamuktābhai raśmibhirbhāsyate jagat | sakṛt jñeyaṃ tathā sarvaṃ buddhajñānaiḥ prabhāsyate || (9.33)

|| ममत्वाभावे जगज्ज्ञेयप्रभासेन[सने] च यथाक्रमं श्लोकौ गतार्थौ | यथैवादित्यरश्मीनां मेघाद्यावरणं मतम् | तथैव बुद्धज्ञानानामावृतिः सत्त्वदुष्टता || ॥ ९.३४ ॥

|| mamatvābhāve jagajjñeyaprabhāsena[sane] ca yathākramaṃ ślokau gatārthau | yathaivādityaraśmīnāṃ meghādyāvaraṇaṃ matam | tathaiva buddhajñānānāmāvṛtiḥ sattvaduṣṭatā || (9.34)

|| यथा रश्मीनां मेघाद्यावरणमप्रभासेन | तथा बुद्धज्ञानानामावरणं सत्त्वानामा[म]भाजनत्वेन दुष्टता पञ्चकषायात्युत्सदतया | यथा पांशुवशाद्वस्त्रे रङ्गचित्राविचित्रता | तथावेधवशान्मुक्तौ ज्ञानचित्राविचित्रता || ॥ ९.३५ ॥

|| yathā raśmīnāṃ meghādyāvaraṇamaprabhāsena | tathā buddhajñānānāmāvaraṇaṃ sattvānāmā[ma]bhājanatvena duṣṭatā pañcakaṣāyātyutsadatayā | yathā pāṃśuvaśādvastre raṅgacitrāvicitratā | tathāvedhavaśānmuktau jñānacitrāvicitratā || (9.35)

|| यथा पांशुविशेषेण वस्त्रे रङ्गविचित्रता क्वचिदविचित्रता | तथैव पूर्वप्रणिधानचर्याबलाधानविशेषाद् बुद्धानां विमुक्तौ ज्ञानविचित्रता भवति | श्रावकप्रत्येकबुद्धानां विमुक्तावविचित्रता | गाम्भीर्यममले धातौ लक्षणस्थानकर्मसु | बुद्धानामेतदुदितं रङ्गैर्वाकाशचित्रणा || ॥ ९.३६ ॥

|| yathā pāṃśuviśeṣeṇa vastre raṅgavicitratā kvacidavicitratā | tathaiva pūrvapraṇidhānacaryābalādhānaviśeṣād buddhānāṃ vimuktau jñānavicitratā bhavati | śrāvakapratyekabuddhānāṃ vimuktāvavicitratā | gāmbhīryamamale dhātau lakṣaṇasthānakarmasu | buddhānāmetaduditaṃ raṅgairvākāśacitraṇā || (9.36)

|| एतदनास्रवधातौ बुद्धानां त्रिविधं गाम्भीर्यमेवमुत्तम् | लक्षणगाम्भीर्यं चतुर्भिः श्लोकैः | स्थानगाम्भीर्यंपञ्चमेनैकत्वपृथक्त्वाभ्यामस्थितत्वात् | कर्मगाम्भीर्यं दशभिः | तत्पुनर्लक्षणगाम्भीर्यं विशुद्धिलक्षणं परमात्मलक्षणमव्याकृतलक्षणं विमुक्तिलक्षणं चारभ्योक्तम् | कर्मगाम्भीर्यं बोधिपक्षादिरत्नाश्रयत्वकर्म सत्त्वपरिपाचनकर्म निष्ठागमनकर्म धर्मदेशनाकर्म निर्माणादिकृत्यकर्म ज्ञानप्रवृत्तिकर्म अविकल्पनकर्म चित्राकारज्ञानकर्म ज्ञानाप्रवृत्तिकर्म विमुक्तिसामान्यज्ञानविशेषकर्म चारभ्योक्तम् | सेयमनास्रवे धातौ निष्प्रपञ्चत्वादाकाशोपमे गाम्भीर्यप्रभेददेशना यथा रङ्गैराकाशचित्रणी वेदितव्या | सर्वेषामविशिष्टापि तथता शुद्धिमागता | तथागतत्वं तस्माच्च तद्गर्भाः सर्वदेहिनः || ॥ ९.३७ ॥

|| etadanāsravadhātau buddhānāṃ trividhaṃ gāmbhīryamevamuttam | lakṣaṇagāmbhīryaṃ caturbhiḥ ślokaiḥ | sthānagāmbhīryaṃpañcamenaikatvapṛthaktvābhyāmasthitatvāt | karmagāmbhīryaṃ daśabhiḥ | tatpunarlakṣaṇagāmbhīryaṃ viśuddhilakṣaṇaṃ paramātmalakṣaṇamavyākṛtalakṣaṇaṃ vimuktilakṣaṇaṃ cārabhyoktam | karmagāmbhīryaṃ bodhipakṣādiratnāśrayatvakarma sattvaparipācanakarma niṣṭhāgamanakarma dharmadeśanākarma nirmāṇādikṛtyakarma jñānapravṛttikarma avikalpanakarma citrākārajñānakarma jñānāpravṛttikarma vimuktisāmānyajñānaviśeṣakarma cārabhyoktam | seyamanāsrave dhātau niṣprapañcatvādākāśopame gāmbhīryaprabhedadeśanā yathā raṅgairākāśacitraṇī veditavyā | sarveṣāmaviśiṣṭāpi tathatā śuddhimāgatā | tathāgatatvaṃ tasmācca tadgarbhāḥ sarvadehinaḥ || (9.37)

|| सर्वेषां निर्विशिष्टा तथता तद्धिशुद्धिस्वभावश्च तथागतः | अतः सर्वे सत्त्वास्तथागतगर्भा इत्युच्यते | विभुत्वविभागे श्लोका एकादश | श्रावकाणां विभुत्वेन लौकिकस्याभिभूयते | प्रत्येकबुद्धेभ्यो मनः[बुद्धभौमेन] श्रावकस्याभिभूयते || ॥ ९.३८ ॥

|| sarveṣāṃ nirviśiṣṭā tathatā taddhiśuddhisvabhāvaśca tathāgataḥ | ataḥ sarve sattvāstathāgatagarbhā ityucyate | vibhutvavibhāge ślokā ekādaśa | śrāvakāṇāṃ vibhutvena laukikasyābhibhūyate | pratyekabuddhebhyo manaḥ[buddhabhaumena] śrāvakasyābhibhūyate || (9.38)

|| बोधिसत्त्वविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति | तथागतविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति || ॥ ९.३९ ॥

|| bodhisattvavibhutvasya tatkalāṃ nānugacchati | tathāgatavibhutvasya tatkalāṃ nānugacchati || (9.39)

|| आभ्यां तावद् द्वाभ्यां प्रभावोत्कर्षविशेषेण बुद्धानां विभुत्वं दर्शयति | अप्रमेयमचिन्त्यं च विभुत्वं बौद्धमिष्यते | यस्य यत्र यथा यावत्काले यस्मिन्प्रवर्तते || ॥ ९.४० ॥

|| ābhyāṃ tāvad dvābhyāṃ prabhāvotkarṣaviśeṣeṇa buddhānāṃ vibhutvaṃ darśayati | aprameyamacintyaṃ ca vibhutvaṃ bauddhamiṣyate | yasya yatra yathā yāvatkāle yasminpravartate || (9.40)

|| अनेन तृतीयेन प्रकारप्रभेदगाम्भीर्यविशेषाभ्यां कथमप्रमेयं कथं वा चिन्त्यमित्याह | यस्य पुद्गलस्यार्थे तत्प्रवर्त्तते यत्र लोकधातौ यथा तादृशैः प्रकारैर्यावदल्पं वा बहु वा यस्मिन्काले | अवशिष्टैः श्लोकैः मनो[परा]वृत्तिभेदेन विभुत्वभेदं दर्शयति | पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | सर्वार्थवृत्तौ सर्वेषां गुणद्वादशशतोदये || ॥ ९.४१ ॥

|| anena tṛtīyena prakāraprabhedagāmbhīryaviśeṣābhyāṃ kathamaprameyaṃ kathaṃ vā cintyamityāha | yasya pudgalasyārthe tatpravarttate yatra lokadhātau yathā tādṛśaiḥ prakārairyāvadalpaṃ vā bahu vā yasminkāle | avaśiṣṭaiḥ ślokaiḥ mano[parā]vṛttibhedena vibhutvabhedaṃ darśayati | pañcendriyaparāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | sarvārthavṛttau sarveṣāṃ guṇadvādaśaśatodaye || (9.41)

|| पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ द्विविधं विभुत्वं परमं लभ्यते | सर्वेषां पञ्चानामिन्द्रियाणां सर्वपञ्चार्थवृत्तौ | तत्र प्रत्येकं द्वादशगुणशतोत्पत्तौ | मनसो ऽपि परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | विभुत्वानुचरे ज्ञाने निर्विकल्पे सुनिर्मले || ॥ ९.४२ ॥

|| pañcendriyaparāvṛttau dvividhaṃ vibhutvaṃ paramaṃ labhyate | sarveṣāṃ pañcānāmindriyāṇāṃ sarvapañcārthavṛttau | tatra pratyekaṃ dvādaśaguṇaśatotpattau | manaso 'pi parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | vibhutvānucare jñāne nirvikalpe sunirmale || (9.42)

|| मनसः परावृत्तौ विभुत्वानुचरे निर्विकल्पे सुविशुद्धे ज्ञाने परमं विभुत्वं लभ्यते | येन सहितं सर्वं विभुत्वज्ञानं प्रवर्तते | सार्थोद्ग्रहपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | क्षेत्रशुद्धौ यथाकामं भोगसंदर्शनाय हि || ॥ ९.४३ ॥

|| manasaḥ parāvṛttau vibhutvānucare nirvikalpe suviśuddhe jñāne paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | yena sahitaṃ sarvaṃ vibhutvajñānaṃ pravartate | sārthodgrahaparāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | kṣetraśuddhau yathākāmaṃ bhogasaṃdarśanāya hi || (9.43)

|| अर्थपरावृत्तौ उद्ग्रहपरावृत्तौ च क्षेत्रविशुद्धिविभुत्वं परमं लभ्यते येन यथाकामं भोगसंदर्शनं करोति | विकल्पस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | अव्याघाते सदाकालं सर्वेषां ज्ञानकर्मणाम् || ॥ ९.४४ ॥

|| arthaparāvṛttau udgrahaparāvṛttau ca kṣetraviśuddhivibhutvaṃ paramaṃ labhyate yena yathākāmaṃ bhogasaṃdarśanaṃ karoti | vikalpasya parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | avyāghāte sadākālaṃ sarveṣāṃ jñānakarmaṇām || (9.44)

|| विकल्पपरावृत्तौ सर्वेषां ज्ञानानां कर्मणां च सर्वकालमव्याघाते परमं विभुत्वं लभ्यते | प्रतिष्ठायाः परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | अप्रतिष्ठितनिर्वाणं बुद्धानामचले[मले] पदे || ॥ ९.४५ ॥

|| vikalpaparāvṛttau sarveṣāṃ jñānānāṃ karmaṇāṃ ca sarvakālamavyāghāte paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | pratiṣṭhāyāḥ parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | apratiṣṭhitanirvāṇaṃ buddhānāmacale[male] pade || (9.45)

|| प्रतिष्ठापरावृत्तावप्रतिष्ठितनिर्वाणं परमं विभुत्वं लभ्यते | बुद्धानामनास्रवेधातौ | मैथुनस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | बुद्धसौख्यबिहारे ऽथ दारासंक्लेशदर्शने || ॥ ९.४६ ॥

|| pratiṣṭhāparāvṛttāvapratiṣṭhitanirvāṇaṃ paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | buddhānāmanāsravedhātau | maithunasya parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | buddhasaukhyabihāre 'tha dārāsaṃkleśadarśane || (9.46)

|| मैथुनस्य परावृत्तौ द्वयोर्बुद्धसुखविहारे च दारासंक्लेशदर्शने च | आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् | चिन्तितार्थसमृद्धौ च गतिरूपविभावने || ॥ ९.४७ ॥

|| maithunasya parāvṛttau dvayorbuddhasukhavihāre ca dārāsaṃkleśadarśane ca | ākāśasaṃjñāvyāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | cintitārthasamṛddhau ca gatirūpavibhāvane || (9.47)

|| आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ द्वयोरेव चिन्तितार्थसमृद्धौ च येन गगनगर्भो भवति | गतिरूपविभावेन च यथेष्टगमनादाशवशी[काशी]करणाच्च | इत्यमेयपरावृत्तावमेयविभुता मता | अचिन्त्यकृत्यानुष्ठानाब्दुद्धानाममलाश्रये || ॥ ९.४८ ॥

|| ākāśasaṃjñāvyāvṛttau dvayoreva cintitārthasamṛddhau ca yena gaganagarbho bhavati | gatirūpavibhāvena ca yatheṣṭagamanādāśavaśī[kāśī]karaṇācca | ityameyaparāvṛttāvameyavibhutā matā | acintyakṛtyānuṣṭhānābduddhānāmamalāśraye || (9.48)

|| इत्यनेन मुखेनाप्रमेया परावृत्तिः | तत्र चाप्रमेयं विभुत्वमचिन्त्यकर्मानुष्ठानं बुद्धानामनास्रवे धातौ वेदितव्यम् | तस्यैव बुद्धस्य सत्त्वपरिपाकनिमित्तत्वे सप्त श्लोकाः | शुभे बृद्धो लोको व्रजति सुविशुद्धौ परमतां शुभे चानारब्ध्वा व्रजति शुभवृद्धौ परमताम् | व्रजत्येवं लोको दिशि दिशि जिनानां सुकथितै- रपक्वः पक्वो वा [न] च पुनरशेषं ध्रुवमिह || ॥ ९.४९ ॥

|| ityanena mukhenāprameyā parāvṛttiḥ | tatra cāprameyaṃ vibhutvamacintyakarmānuṣṭhānaṃ buddhānāmanāsrave dhātau veditavyam | tasyaiva buddhasya sattvaparipākanimittatve sapta ślokāḥ | śubhe bṛddho loko vrajati suviśuddhau paramatāṃ śubhe cānārabdhvā vrajati śubhavṛddhau paramatām | vrajatyevaṃ loko diśi diśi jinānāṃ sukathitai- rapakvaḥ pakvo vā [na] ca punaraśeṣaṃ dhruvamiha || (9.49)

|| अनेन यादृशस्य परिपाकस्य निमित्तं भवति तद्दर्शयति | उपचितकुशलमूलानां च विमुक्तौ परमतायामनुपचितकुशलमूलानां च कुशलमूलोपचये | अपक्वः शुभवृद्धौ परमतां व्रजन[न्] पाकं व्रजति पक्वः सुविशुद्धौ परमतां व्रजति | एवं च नित्यकालं व्रजति न च निःशेषं लोकस्यानन्तत्वात् | तथा कृत्वा चर्यां [कृच्छ्रावाप्यां] परमगुणयोगाद्भुतवतीं महाबोधिं नित्यां ध्रुवमशरणानां च शरणम् | लभन्ते यद्धीरा [दिशि दिशि] गसदा [सदा] सर्वसमयं तदाश्चर्यं लोके सुविधचरणान्नाद्भुतमपि || ॥ ९.५० ॥

|| anena yādṛśasya paripākasya nimittaṃ bhavati taddarśayati | upacitakuśalamūlānāṃ ca vimuktau paramatāyāmanupacitakuśalamūlānāṃ ca kuśalamūlopacaye | apakvaḥ śubhavṛddhau paramatāṃ vrajana[n] pākaṃ vrajati pakvaḥ suviśuddhau paramatāṃ vrajati | evaṃ ca nityakālaṃ vrajati na ca niḥśeṣaṃ lokasyānantatvāt | tathā kṛtvā caryāṃ [kṛcchrāvāpyāṃ] paramaguṇayogādbhutavatīṃ mahābodhiṃ nityāṃ dhruvamaśaraṇānāṃ ca śaraṇam | labhante yaddhīrā [diśi diśi] gasadā [sadā] sarvasamayaṃ tadāścaryaṃ loke suvidhacaraṇānnādbhutamapi || (9.50)

|| अनेन द्वितीयेन परिपव्कानां बोधिसत्त्वानां परिपाकस्याश्चर्यं नाश्चर्यं लक्षणम् | सदा सर्वसमयमिति नित्यं निरन्तरं च तदनुभूय[रूप]मार्गचरणं सुविधिचरणम् | क्वचिद्धर्माञ्चकं[धर्म्यं चक्रं] बहुमुखशतैर्दर्शयतिः यः क्वचिज्जन्मान्तर्धि क्वचिदपि विचित्रां जनचरीम् | क्वचित्कृत्स्नां बोधिं क्वचिदपि च निर्वाणमसकृत् न च स्थानात्तस्माद्विचलति स सर्वं च कुरुते || ॥ ९.५१ ॥

|| anena dvitīyena paripavkānāṃ bodhisattvānāṃ paripākasyāścaryaṃ nāścaryaṃ lakṣaṇam | sadā sarvasamayamiti nityaṃ nirantaraṃ ca tadanubhūya[rūpa]mārgacaraṇaṃ suvidhicaraṇam | kvaciddharmāñcakaṃ[dharmyaṃ cakraṃ] bahumukhaśatairdarśayatiḥ yaḥ kvacijjanmāntardhi kvacidapi vicitrāṃ janacarīm | kvacitkṛtsnāṃ bodhiṃ kvacidapi ca nirvāṇamasakṛt na ca sthānāttasmādvicalati sa sarvaṃ ca kurute || (9.51)

|| अनेन तृतीयेन युगपद्बहुमुखपरिपाचनोपायप्रयोगे निमित्तत्वं दर्शयति | यथा यत्रस्थः सत्त्वान् विनयति | विचित्रा जनचरी जातकभेदेन | न च स्थानाच्चलतीत्यनास्रवाद्धातोः | न बुद्धानामेवं भवति ममपक्वो ऽयमिति चाप्र- पाच्यो ऽयं देही अपि च अधुनापाच्यत इति | विना संस्कारं तु प्रपचमुपयात्येव जनता शुभैर्धर्मैर्नित्यं दिशि दिशि समन्तात्रयमुखम् || ॥ ९.५२ ॥

|| anena tṛtīyena yugapadbahumukhaparipācanopāyaprayoge nimittatvaṃ darśayati | yathā yatrasthaḥ sattvān vinayati | vicitrā janacarī jātakabhedena | na ca sthānāccalatītyanāsravāddhātoḥ | na buddhānāmevaṃ bhavati mamapakvo 'yamiti cāpra- pācyo 'yaṃ dehī api ca adhunāpācyata iti | vinā saṃskāraṃ tu prapacamupayātyeva janatā śubhairdharmairnityaṃ diśi diśi samantātrayamukham || (9.52)

|| अनेन चतुर्थेन तत्परिपाकप्रयोगनिमित्तत्वमनभिसंस्कारेण दर्शयति | त्रयमुखमिति यानत्रयेण | यथायत्नं भानुः प्रततविषदैरंशविसरैः प्रपाक[कं] सस्यानां दिशि [दिशि] समन्तात्प्रकुरूते | तथा धर्मार्को ऽपि प्रशमविधिधर्माशुविसरैः प्रपाकं सस्यानां दिशि दिशि समन्तात्प्रकुरूते || ॥ ९.५३ ॥

|| anena caturthena tatparipākaprayoganimittatvamanabhisaṃskāreṇa darśayati | trayamukhamiti yānatrayeṇa | yathāyatnaṃ bhānuḥ pratataviṣadairaṃśavisaraiḥ prapāka[kaṃ] sasyānāṃ diśi [diśi] samantātprakurūte | tathā dharmārko 'pi praśamavidhidharmāśuvisaraiḥ prapākaṃ sasyānāṃ diśi diśi samantātprakurūte || (9.53)

|| अनेन पञ्चमेनानभिसंस्कारपरिपाचनदृष्टान्तं दर्शयति | यथैकस्माद्दीपाद्भवति सुमहान्दीपनिचयो ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च स पुनरेति व्ययमतः | तथैकस्माद् बुद्धाद् [पाका]द्भवति सुमहान् परिपाक[पाक]निचयो ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च स पुनरेति[पुनरुपैति] व्ययमतः || ॥ ९.५४ ॥

|| anena pañcamenānabhisaṃskāraparipācanadṛṣṭāntaṃ darśayati | yathaikasmāddīpādbhavati sumahāndīpanicayo 'prameyo 'saṃkhyeyo na ca sa punareti vyayamataḥ | tathaikasmād buddhād [pākā]dbhavati sumahān paripāka[pāka]nicayo 'prameyo 'saṃkhyeyo na ca sa punareti[punarupaiti] vyayamataḥ || (9.54)

|| अनेन षष्ठेन परंपरया परिपाचनम् | यथा तोयैस्तृप्तिं व्रजति न महासागर इव न वृद्धिं वा याति प्रततविषदाम्बु प्रविशनैः | तथा बौद्धो धातुः सततसमितैः शुद्धिविशनै- र्नतृप्तिं वृद्धिं वा व्रजति परमाश्चर्यमिह तत् || ॥ ९.५५ ॥

|| anena ṣaṣṭhena paraṃparayā paripācanam | yathā toyaistṛptiṃ vrajati na mahāsāgara iva na vṛddhiṃ vā yāti pratataviṣadāmbu praviśanaiḥ | tathā bauddho dhātuḥ satatasamitaiḥ śuddhiviśanai- rnatṛptiṃ vṛddhiṃ vā vrajati paramāścaryamiha tat || (9.55)

|| अनेन सप्तमेन परिपव्कानां विमुक्तिप्रवेशे समुद्रोदाहरणेन धर्मधातोरतृप्तिं चावकाशदानादवृद्धिं ध्याना[चान]धिकत्वात् | धर्मधातुविशुद्धौ चत्वारः श्लोकाः | सर्वधर्मद्वयावारतथताशुद्धिलक्षणः | वस्तुज्ञानतदालम्बवशिताक्षयलक्षणः || ॥ ९.५६ ॥

|| anena saptamena paripavkānāṃ vimuktipraveśe samudrodāharaṇena dharmadhātoratṛptiṃ cāvakāśadānādavṛddhiṃ dhyānā[cāna]dhikatvāt | dharmadhātuviśuddhau catvāraḥ ślokāḥ | sarvadharmadvayāvāratathatāśuddhilakṣaṇaḥ | vastujñānatadālambavaśitākṣayalakṣaṇaḥ || (9.56)

|| एष स्वभावार्थमारभ्यैकः श्लोकः | क्लेशज्ञेयावरणद्वयात्सर्वधर्मतथताविशुद्धिलक्षणश्च | वस्तुतदालम्बनज्ञानयोरक्षयवशिता लक्षणश्च | सर्वतस्तथताज्ञानभावना समुदागमः | सर्वसत्त्वद्वयाधानसर्वथाक्षयता फलम् || ॥ ९.५७ ॥

|| eṣa svabhāvārthamārabhyaikaḥ ślokaḥ | kleśajñeyāvaraṇadvayātsarvadharmatathatāviśuddhilakṣaṇaśca | vastutadālambanajñānayorakṣayavaśitā lakṣaṇaśca | sarvatastathatājñānabhāvanā samudāgamaḥ | sarvasattvadvayādhānasarvathākṣayatā phalam || (9.57)

|| एष हेत्वर्थं फलार्थं चारभ्य द्वितीयः श्लोकः | सर्वतस्तथताज्ञानभावना धर्मधातुविशुद्धिहेतुः | सर्वत इति सर्वधर्मपर्यायमुखैः | सर्वसत्त्वानां सर्वथा हितसुखद्वयाधानाक्षयता फलम् | कायवाक्चित्तनिर्माणप्रयोगोपायकर्मकः | समाधिधारणीद्वारद्वयामेयसमन्वितः || ॥ ९.५८ ॥

|| eṣa hetvarthaṃ phalārthaṃ cārabhya dvitīyaḥ ślokaḥ | sarvatastathatājñānabhāvanā dharmadhātuviśuddhihetuḥ | sarvata iti sarvadharmaparyāyamukhaiḥ | sarvasattvānāṃ sarvathā hitasukhadvayādhānākṣayatā phalam | kāyavākcittanirmāṇaprayogopāyakarmakaḥ | samādhidhāraṇīdvāradvayāmeyasamanvitaḥ || (9.58)

|| एष कर्मार्थं योगार्थं चारभ्य तृतीयः श्लोकः | त्रिविधं कायादिनिर्माणं कर्म समाधिधारणीमुखाभ्यां द्वयेन चाप्रमेयेण पुण्यज्ञानसंभारेण समन्वागमो योगः | स्वभावधर्मसंभोगनिर्माणैर्भिन्नवृत्तिकः | धर्मधातुर्विशुद्धो ऽयं बुद्धानां समुदाहृतः || ॥ ९.५९ ॥

|| eṣa karmārthaṃ yogārthaṃ cārabhya tṛtīyaḥ ślokaḥ | trividhaṃ kāyādinirmāṇaṃ karma samādhidhāraṇīmukhābhyāṃ dvayena cāprameyeṇa puṇyajñānasaṃbhāreṇa samanvāgamo yogaḥ | svabhāvadharmasaṃbhoganirmāṇairbhinnavṛttikaḥ | dharmadhāturviśuddho 'yaṃ buddhānāṃ samudāhṛtaḥ || (9.59)

|| एष वृत्त्यर्थमारभ्य चतुर्थः श्लोकः | स्वाभाविकसांभोगिकनैर्माणिककायवृत्त्या भिन्नवृत्तिकः | बुद्धकायविभागे सप्तश्लोकाः | स्वाभाविको ऽथ सांभोग्यः कायो नैर्माणिको ऽपरः | कायभेदा हि बुद्धानां प्रथमस्तु द्वयाश्रयः || ॥ ९.६० ॥

|| eṣa vṛttyarthamārabhya caturthaḥ ślokaḥ | svābhāvikasāṃbhogikanairmāṇikakāyavṛttyā bhinnavṛttikaḥ | buddhakāyavibhāge saptaślokāḥ | svābhāviko 'tha sāṃbhogyaḥ kāyo nairmāṇiko 'paraḥ | kāyabhedā hi buddhānāṃ prathamastu dvayāśrayaḥ || (9.60)

|| त्रिविधः कायो बुद्धानाम् | स्वाभाविको धर्मकाय आश्रयपरावृत्तिलक्षणः | सांभोगिको येन पर्षन्मण्डलेषु धर्मसंभोगं करोति | नैर्माणिको येन निर्माणेन सत्त्वार्थं करोति | सर्वधातुषु सांभोग्यो भिन्नो गणपरिग्रहैः | क्षेत्रैश्च नामभिः कायैर्धर्मसंभोगचेष्टितैः || ॥ ९.६१ ॥

|| trividhaḥ kāyo buddhānām | svābhāviko dharmakāya āśrayaparāvṛttilakṣaṇaḥ | sāṃbhogiko yena parṣanmaṇḍaleṣu dharmasaṃbhogaṃ karoti | nairmāṇiko yena nirmāṇena sattvārthaṃ karoti | sarvadhātuṣu sāṃbhogyo bhinno gaṇaparigrahaiḥ | kṣetraiśca nāmabhiḥ kāyairdharmasaṃbhogaceṣṭitaiḥ || (9.61)

|| तत्र सांभोगिकः सर्वलोकधातुषु पर्षन्मण्डलबुद्धक्षेत्रनामशरीरधर्मसंभोगक्रियाभिर्भिन्नः | समः सूक्ष्मश्च तच्छिष्टः[च्छिलष्टः] कायः स्वाभाविको मतः | संभोगाविभुताहेतुर्यथेष्टं भोगदर्शने || ॥ ९.६२ ॥

|| tatra sāṃbhogikaḥ sarvalokadhātuṣu parṣanmaṇḍalabuddhakṣetranāmaśarīradharmasaṃbhogakriyābhirbhinnaḥ | samaḥ sūkṣmaśca tacchiṣṭaḥ[cchilaṣṭaḥ] kāyaḥ svābhāviko mataḥ | saṃbhogāvibhutāheturyatheṣṭaṃ bhogadarśane || (9.62)

|| स्वाभाविकः सर्वबुद्धानां समो निर्विशिष्टतया | सूक्ष्मो दुर्ज्ञानतया | तेन संभोगिकेन कायेन संबद्धः संभोगविभुत्वे च हेतुर्यथेष्टं भोगदर्शनाय | अमेयं बुद्धनिर्माणं कायो नैर्माणिको मतः | द्वयोर्द्वयार्थसंपत्तिः सर्वाकारा प्रतिष्ठिता || ॥ ९.६३ ॥

|| svābhāvikaḥ sarvabuddhānāṃ samo nirviśiṣṭatayā | sūkṣmo durjñānatayā | tena saṃbhogikena kāyena saṃbaddhaḥ saṃbhogavibhutve ca heturyatheṣṭaṃ bhogadarśanāya | ameyaṃ buddhanirmāṇaṃ kāyo nairmāṇiko mataḥ | dvayordvayārthasaṃpattiḥ sarvākārā pratiṣṭhitā || (9.63)

|| नैर्माणिकस्तु कायो बुद्धानामप्रमेयप्रभेदं बुद्धनिर्माणं सांभोगिकः स्वार्थसंपत्तिलक्षणः | नैर्माणिकः परार्थसंपत्तिलक्षणः | एवं द्वयार्थसंपत्तिर्यथाक्रमं द्वयोः प्रतिष्ठिता सांभोगिके च काये नैर्माणिके च | शिल्पजन्ममहाबोधिसदानिर्वाणदर्शनैः | बुद्धनिर्माणकायो ऽयं महामायो[महोपायो] विमोचने || ॥ ९.६४ ॥

|| nairmāṇikastu kāyo buddhānāmaprameyaprabhedaṃ buddhanirmāṇaṃ sāṃbhogikaḥ svārthasaṃpattilakṣaṇaḥ | nairmāṇikaḥ parārthasaṃpattilakṣaṇaḥ | evaṃ dvayārthasaṃpattiryathākramaṃ dvayoḥ pratiṣṭhitā sāṃbhogike ca kāye nairmāṇike ca | śilpajanmamahābodhisadānirvāṇadarśanaiḥ | buddhanirmāṇakāyo 'yaṃ mahāmāyo[mahopāyo] vimocane || (9.64)

|| स पुनर्निर्माणकायः सदा विनेयार्थं शिल्पस्य वीणावादनादिभिः | जन्मनश्चाभिसंबोधेश्च निर्वाणस्य च दर्शनैर्विमोचने महोपायत्वात्परार्थसंपत्तिलक्षणो वेदितव्यः | त्रिभिः कायैस्तु विज्ञेयो बुद्धानां कायसंग्रहः | साश्रयः स्वपरार्थो यस्त्रिभिः कायैर्निदर्शितः || ॥ ९.६५ ॥

|| sa punarnirmāṇakāyaḥ sadā vineyārthaṃ śilpasya vīṇāvādanādibhiḥ | janmanaścābhisaṃbodheśca nirvāṇasya ca darśanairvimocane mahopāyatvātparārthasaṃpattilakṣaṇo veditavyaḥ | tribhiḥ kāyaistu vijñeyo buddhānāṃ kāyasaṃgrahaḥ | sāśrayaḥ svaparārtho yastribhiḥ kāyairnidarśitaḥ || (9.65)

|| त्रिभिश्च कायैर्बुद्धानां सर्वकायसंग्रहो वेदितव्यः | एभिस्त्रिभिः कायैः साश्रयः स्वपरार्थो निदर्शितः | द्वयोः स्वपरार्थप्रभावितत्वात् द्वयोश्च तदाश्रितत्वाद्यथा पूर्वमुक्तम् | आश्रयेणाशयेनापि कर्मणा ते समा मताः | प्रकृत्यास्रंसनेनापि प्रबन्धेनैषु नित्यता || ॥ ९.६६ ॥

|| tribhiśca kāyairbuddhānāṃ sarvakāyasaṃgraho veditavyaḥ | ebhistribhiḥ kāyaiḥ sāśrayaḥ svaparārtho nidarśitaḥ | dvayoḥ svaparārthaprabhāvitatvāt dvayośca tadāśritatvādyathā pūrvamuktam | āśrayeṇāśayenāpi karmaṇā te samā matāḥ | prakṛtyāsraṃsanenāpi prabandhenaiṣu nityatā || (9.66)

|| ते च त्रयः कायाः सर्वबुद्धानां यथाक्रमं त्रिभिर्निर्विशेषाः, आश्रयेण धर्मधातोरभिन्नत्वात्, आशयेन पृथग्बुद्धाशयस्याभावात् | कर्मणा च साधारणकर्मकत्वात् | तेषु च त्रिषु कायेषु यथाक्रमं त्रिविधा नित्यता वेदितव्या येन नित्यकायास्तथागता उच्यन्ते | प्रकृत्या नित्यता स्वाभाविकस्य स्वभावेन नित्यत्वात् | अस्रंसनेन सांभोगिकस्य धर्मसंभोगाविच्छेदात् | प्रबन्धेन नैर्माणिकस्यान्तर्व्यये[र्धाय]पुनः पुनर्निर्माणदर्शनात् | बुद्धज्ञानविभागे दश श्लोकाः | आदर्शज्ञानमचलं त्रयज्ञानं तदाश्रितम् | समताप्रत्यवेक्षायां कृत्यानुष्ठान एव च || ॥ ९.६७ ॥

|| te ca trayaḥ kāyāḥ sarvabuddhānāṃ yathākramaṃ tribhirnirviśeṣāḥ, āśrayeṇa dharmadhātorabhinnatvāt, āśayena pṛthagbuddhāśayasyābhāvāt | karmaṇā ca sādhāraṇakarmakatvāt | teṣu ca triṣu kāyeṣu yathākramaṃ trividhā nityatā veditavyā yena nityakāyāstathāgatā ucyante | prakṛtyā nityatā svābhāvikasya svabhāvena nityatvāt | asraṃsanena sāṃbhogikasya dharmasaṃbhogāvicchedāt | prabandhena nairmāṇikasyāntarvyaye[rdhāya]punaḥ punarnirmāṇadarśanāt | buddhajñānavibhāge daśa ślokāḥ | ādarśajñānamacalaṃ trayajñānaṃ tadāśritam | samatāpratyavekṣāyāṃ kṛtyānuṣṭhāna eva ca || (9.67)

|| चतुर्विधं बुद्धानां ज्ञानमादर्शज्ञानं समताज्ञानं प्रत्यवेक्षाज्ञानं कृत्यानुष्ठानज्ञानं च | आदर्शज्ञानमचलं त्रीणी ज्ञानानि तदाश्रितानि चलानि | आदर्शज्ञानममापरिच्छिन्नं सदानुगम् | सर्वज्ञेयेष्वसंमूढं न च तेष्वामुखं सदा || ॥ ९.६८ ॥

|| caturvidhaṃ buddhānāṃ jñānamādarśajñānaṃ samatājñānaṃ pratyavekṣājñānaṃ kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ ca | ādarśajñānamacalaṃ trīṇī jñānāni tadāśritāni calāni | ādarśajñānamamāparicchinnaṃ sadānugam | sarvajñeyeṣvasaṃmūḍhaṃ na ca teṣvāmukhaṃ sadā || (9.68)

|| आदर्शज्ञानममपरिच्छिन्नं देशतः सदानुगं कालतः | सएर्वज्ञेयेष्वसंमूढं सदावरणविगमात्, न च तेष्वामुखमनाकारत्वात् | सर्वज्ञाननिमित्तत्वान्महाज्ञानाकरोपमम् | संभोगबुद्धता ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच्च तत् || ॥ ९.६९ ॥

|| ādarśajñānamamaparicchinnaṃ deśataḥ sadānugaṃ kālataḥ | saervajñeyeṣvasaṃmūḍhaṃ sadāvaraṇavigamāt, na ca teṣvāmukhamanākāratvāt | sarvajñānanimittatvānmahājñānākaropamam | saṃbhogabuddhatā jñānapratibimbodayācca tat || (9.69)

|| तेषां च समतादिज्ञानानां सर्वप्रकाराणां हेतुत्वात्सर्वज्ञानानामाकरोपम् | संभोगबुद्धत्वतज्ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच्च तदादर्शज्ञानामित्युच्यते | सत्त्वेषु समताज्ञानं भावनाशुद्धितो ऽमलं [मतम्] | अप्रतिष्ठस[श]माविष्टं समताज्ञानमिष्यते || ॥ ९.७० ॥

|| teṣāṃ ca samatādijñānānāṃ sarvaprakārāṇāṃ hetutvātsarvajñānānāmākaropam | saṃbhogabuddhatvatajjñānapratibimbodayācca tadādarśajñānāmityucyate | sattveṣu samatājñānaṃ bhāvanāśuddhito 'malaṃ [matam] | apratiṣṭhasa[śa]māviṣṭaṃ samatājñānamiṣyate || (9.70)

|| यब्दोधिसत्त्वेनाभिसमयकालेषु [सत्त्वेषु] समताज्ञानं प्रतिलब्धं तद्भावनाशुद्धितो बोधिप्राप्तस्याप्रतिष्ठितनिर्वाणे निविष्टं समताज्ञानमिष्यते | महामैत्रीकृपाभ्यां च सर्वकालानुगं मतम् | यथाधिमोक्षं सत्त्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकम् || ॥ ९.७१ ॥

|| yabdodhisattvenābhisamayakāleṣu [sattveṣu] samatājñānaṃ pratilabdhaṃ tadbhāvanāśuddhito bodhiprāptasyāpratiṣṭhitanirvāṇe niviṣṭaṃ samatājñānamiṣyate | mahāmaitrīkṛpābhyāṃ ca sarvakālānugaṃ matam | yathādhimokṣaṃ sattvānāṃ buddhabimbanidarśakam || (9.71)

|| महामैत्रीकरुणाभ्यां सर्वकालानुगं यथाधिमोक्षं च सत्त्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकम् | यतः केचित्सत्त्वास्तथागतं नीलवर्णं पश्यन्ति केचित्पीतवर्णमित्येवमादि | प्रत्यवेक्षणकं ज्ञाने [नं] ज्ञेयेष्वव्याहतं सदा | धारणीनां समाधीनां निधानोपममेव च || ॥ ९.७२ ॥

|| mahāmaitrīkaruṇābhyāṃ sarvakālānugaṃ yathādhimokṣaṃ ca sattvānāṃ buddhabimbanidarśakam | yataḥ kecitsattvāstathāgataṃ nīlavarṇaṃ paśyanti kecitpītavarṇamityevamādi | pratyavekṣaṇakaṃ jñāne [naṃ] jñeyeṣvavyāhataṃ sadā | dhāraṇīnāṃ samādhīnāṃ nidhānopamameva ca || (9.72)

|| परिषन्मण्डले सर्वविभूतीनां निदर्शकम् | सर्वसंशयविच्छेदि महाधर्मप्रवर्षकम् || ॥ ९.७३ ॥

|| pariṣanmaṇḍale sarvavibhūtīnāṃ nidarśakam | sarvasaṃśayavicchedi mahādharmapravarṣakam || (9.73)

|| प्रत्यवेक्षणकं ज्ञानं यथाश्लोकम् | कृत्यानुष्ठानताज्ञानं निर्माणैः सर्वधातुषु | चित्राप्रमेयाचिन्त्यैश्च सर्वसत्त्वार्थकारकम् || ॥ ९.७४ ॥

|| pratyavekṣaṇakaṃ jñānaṃ yathāślokam | kṛtyānuṣṭhānatājñānaṃ nirmāṇaiḥ sarvadhātuṣu | citrāprameyācintyaiśca sarvasattvārthakārakam || (9.74)

|| कृत्यानुष्ठानज्ञानं सर्वलोकधातुषु निर्माणैर्नानाप्रकारैरप्रमेयैरचिन्त्यैश्च सर्वसत्त्वार्थकम् | कृत्यनिष्पत्तिभिर्भेदैः संख्याक्षेत्रैश्च सर्वदा | अचिन्त्यं बुद्धनिर्माणं विज्ञेयं तच्च सर्वथा || ॥ ९.७५ ॥

|| kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ sarvalokadhātuṣu nirmāṇairnānāprakārairaprameyairacintyaiśca sarvasattvārthakam | kṛtyaniṣpattibhirbhedaiḥ saṃkhyākṣetraiśca sarvadā | acintyaṃ buddhanirmāṇaṃ vijñeyaṃ tacca sarvathā || (9.75)

|| तच्च बुद्धनिर्माणं सदा सर्वथा चाचिन्त्यं वेदितव्यं | कृत्यक्रियाभेदतः संख्यात [तः] क्षेत्रतश्च | धारणात्समचित्ताच्च सम्यग्धर्मप्रकाशनात् | कृत्यानुष्ठानतश्चैव चतुर्ज्ञानसमुद्भवः || ॥ ९.७६ ॥

|| tacca buddhanirmāṇaṃ sadā sarvathā cācintyaṃ veditavyaṃ | kṛtyakriyābhedataḥ saṃkhyāta [taḥ] kṣetrataśca | dhāraṇātsamacittācca samyagdharmaprakāśanāt | kṛtyānuṣṭhānataścaiva caturjñānasamudbhavaḥ || (9.76)

|| तत्र धारणात् श्रुतानां धर्माणाम् | समचित्तता सर्वसत्त्वेष्वात्मपरसमतया | शेषं गतार्थम् | बुद्धानेकत्वापृथक्त्वेश्लोकः | गोत्रभेदादवैयर्थ्यात्साकल्यादप्यनादितः | अभेदान्नैकबुद्धत्वं बहुत्वं चामलाश्रये || ॥ ९.७७ ॥

|| tatra dhāraṇāt śrutānāṃ dharmāṇām | samacittatā sarvasattveṣvātmaparasamatayā | śeṣaṃ gatārtham | buddhānekatvāpṛthaktveślokaḥ | gotrabhedādavaiyarthyātsākalyādapyanāditaḥ | abhedānnaikabuddhatvaṃ bahutvaṃ cāmalāśraye || (9.77)

|| एक एव बुद्ध इत्येतन्नेष्यते | किं कारणम् | गोत्रभेदात् | अनन्ता हि बुद्धगोत्राः सत्त्वाः | तत्रैक एवाभिसंबुद्धो नान्ये ऽभिसंमोत्स्यन्त इति कुत एतत् | पुण्यज्ञानसंभारवैयर्थ्यं च स्यादन्येषां बोधिसत्त्वानामनभिसंबोधान्न च युक्तं वैयर्थ्यम् | तस्मादवैयर्थ्यादपि नैक एव बुद्धः सत्त्वार्थक्रियासाकल्यं च न स्यात् | बुद्धस्य बुद्धत्वे कस्यचिदप्रतिष्ठापनादेतच्च न युक्तम् | न च कश्चिदादिबुद्धो ऽस्ति विना संभारेण बुद्धत्वायोगाद्विना चान्येन बुद्धेन संस्थाना [संभारा]योगादित्यनादित्वादप्येको बुद्धौ न युक्तः | बहुत्वमपि नेष्यते बुद्धानां धर्मकायस्याभेदादनास्रवे धातौ | बुद्धत्वोपायप्रवेशे चत्वारः श्लोकाः | याविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता | सर्वथानुपलम्भश्च उपलम्भः परो मतः || ॥ ९.७८ ॥

|| eka eva buddha ityetanneṣyate | kiṃ kāraṇam | gotrabhedāt | anantā hi buddhagotrāḥ sattvāḥ | tatraika evābhisaṃbuddho nānye 'bhisaṃmotsyanta iti kuta etat | puṇyajñānasaṃbhāravaiyarthyaṃ ca syādanyeṣāṃ bodhisattvānāmanabhisaṃbodhānna ca yuktaṃ vaiyarthyam | tasmādavaiyarthyādapi naika eva buddhaḥ sattvārthakriyāsākalyaṃ ca na syāt | buddhasya buddhatve kasyacidapratiṣṭhāpanādetacca na yuktam | na ca kaścidādibuddho 'sti vinā saṃbhāreṇa buddhatvāyogādvinā cānyena buddhena saṃsthānā [saṃbhārā]yogādityanāditvādapyeko buddhau na yuktaḥ | bahutvamapi neṣyate buddhānāṃ dharmakāyasyābhedādanāsrave dhātau | buddhatvopāyapraveśe catvāraḥ ślokāḥ | yāvidyamānatā saiva paramā vidyamānatā | sarvathānupalambhaśca upalambhaḥ paro mataḥ || (9.78)

|| या परिकल्पितेन स्वभावेनाविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता परिनिष्पन्नेन स्वभावेन | यश्च सर्वथानुपलम्भः परिकल्पितस्य स्वभावस्य स एव परम उपलम्भः परिनिष्पन्न स्वभावस्य | भावना परमा चेष्टा भावनामविपश्यताम् | प्रतिलम्भः परश्चेष्टः प्रतिलम्भं न पश्यताम् || ॥ ९.७९ ॥

|| yā parikalpitena svabhāvenāvidyamānatā saiva paramā vidyamānatā pariniṣpannena svabhāvena | yaśca sarvathānupalambhaḥ parikalpitasya svabhāvasya sa eva parama upalambhaḥ pariniṣpanna svabhāvasya | bhāvanā paramā ceṣṭā bhāvanāmavipaśyatām | pratilambhaḥ paraśceṣṭaḥ pratilambhaṃ na paśyatām || (9.79)

|| सैव परमा भावना यो भावनाया अनुपलम्भः | स एव परमः प्रतिलम्भो यः प्रतिलम्भानुपलम्भः | पश्यतां गुरुत्वं [तां] दीर्घं निमित्तं वीर्यमात्मनः | मानिनां बोधिसत्त्वानांदु [दू]रे बोधिर्निरूप्यते || ॥ ९.८० ॥

|| saiva paramā bhāvanā yo bhāvanāyā anupalambhaḥ | sa eva paramaḥ pratilambho yaḥ pratilambhānupalambhaḥ | paśyatāṃ gurutvaṃ [tāṃ] dīrghaṃ nimittaṃ vīryamātmanaḥ | mānināṃ bodhisattvānāṃdu [dū]re bodhirnirūpyate || (9.80)

|| ये च गुरुत्वं बुद्धत्वं पश्यन्ति अद्भुतधर्मयुक्तम् | दीर्घं च कालं पश्यन्ति तत्समुदागमाय | निमित्तं च पश्यन्ति चित्तालम्बनम् | आत्मनश्च वीर्यं वयमारब्धवीर्या बुद्धत्वं प्राप्स्याम इति | तेषामेवंमानिनां बोधिसत्त्वानामौपलम्भिकत्वात् दूरे बोधिर्निरूप्यते | पश्यताम्, कल्पनामात्रं सर्वमेतद्यथोदितं | अकल्पबोधिसत्त्वानां प्राप्ता बोधिर्निरूप्यते || ॥ ९.८१ ॥

|| ye ca gurutvaṃ buddhatvaṃ paśyanti adbhutadharmayuktam | dīrghaṃ ca kālaṃ paśyanti tatsamudāgamāya | nimittaṃ ca paśyanti cittālambanam | ātmanaśca vīryaṃ vayamārabdhavīryā buddhatvaṃ prāpsyāma iti | teṣāmevaṃmānināṃ bodhisattvānāmaupalambhikatvāt dūre bodhirnirūpyate | paśyatām, kalpanāmātraṃ sarvametadyathoditaṃ | akalpabodhisattvānāṃ prāptā bodhirnirūpyate || (9.81)

|| कल्यनामात्रं त्वेतत्सर्वमिति पश्यतां तस्यापि कल्पनामात्रस्याविकल्पनादकल्पबोधिसत्त्वानामनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभावस्थायामर्थतः प्राप्तैव बोधिरित्युच्यते | बुद्धानामन्योन्यनै[न्यै]ककार्यत्वे चत्वारः श्लोकाः | भिन्नाश्रया भिन्नजलाश्च नद्यः अल्पोदकाः कृत्यपृथक्त्वकार्याः | जलाश्रितप्राणितनूपभोग्या भवन्ति पातालमसंप्रविष्टाः || ॥ ९.८२ ॥

|| kalyanāmātraṃ tvetatsarvamiti paśyatāṃ tasyāpi kalpanāmātrasyāvikalpanādakalpabodhisattvānāmanutpattikadharmakṣāntilābhāvasthāyāmarthataḥ prāptaiva bodhirityucyate | buddhānāmanyonyanai[nyai]kakāryatve catvāraḥ ślokāḥ | bhinnāśrayā bhinnajalāśca nadyaḥ alpodakāḥ kṛtyapṛthaktvakāryāḥ | jalāśritaprāṇitanūpabhogyā bhavanti pātālamasaṃpraviṣṭāḥ || (9.82)

|| समुद्रविष्टाश्च भवन्ति सर्वा एकाश्रया एकमहाजलाश्च | मिश्रैककार्याश्च महोपभोग्या जलाश्रितप्राणिगणस्य नित्यम् || ॥ ९.८३ ॥

|| samudraviṣṭāśca bhavanti sarvā ekāśrayā ekamahājalāśca | miśraikakāryāśca mahopabhogyā jalāśritaprāṇigaṇasya nityam || (9.83)

|| भिन्नाश्रया भिन्नमताश्च धीराः स्वल्पावबोधाः पृथगात्मकृत्याः | परीत्तसत्त्वार्थसदोपभोग्या भवन्ति बुद्धत्वमसंप्रविष्टाः || ॥ ९.८४ ॥

|| bhinnāśrayā bhinnamatāśca dhīrāḥ svalpāvabodhāḥ pṛthagātmakṛtyāḥ | parīttasattvārthasadopabhogyā bhavanti buddhatvamasaṃpraviṣṭāḥ || (9.84)

|| बुद्धत्वविष्टाश्च भवन्ति सर्वे एकाश्रया एकमहावबोधाः | मिश्रैककार्याश्च महोपभोग्याः सदा महासत्त्वगणस्य ते हि || ॥ ९.८५ ॥

|| buddhatvaviṣṭāśca bhavanti sarve ekāśrayā ekamahāvabodhāḥ | miśraikakāryāśca mahopabhogyāḥ sadā mahāsattvagaṇasya te hi || (9.85)

|| तत्र भिन्नाश्रया नद्यः स्वभाजनभेदात् | कृत्यपृथक्त्वकार्याः पृथक्त्वेन कृत्यकरणात् | तनूपभोग्या इत्यल्पानामुपभोग्याः | शेषं गतार्थम् | बुद्धत्वप्रोत्साहने श्लोकः | इतिनिरूपमशुक्लधर्मयोगाद् हितसुखहेतुतया च बुद्धभूमेः | शुभपरमसुखाक्षयकरत्वात् शुभमतिरर्हति बोधिचित्तमाप्तुम् || ॥ ९.८६ ॥

|| tatra bhinnāśrayā nadyaḥ svabhājanabhedāt | kṛtyapṛthaktvakāryāḥ pṛthaktvena kṛtyakaraṇāt | tanūpabhogyā ityalpānāmupabhogyāḥ | śeṣaṃ gatārtham | buddhatvaprotsāhane ślokaḥ | itinirūpamaśukladharmayogād hitasukhahetutayā ca buddhabhūmeḥ | śubhaparamasukhākṣayakaratvāt śubhamatirarhati bodhicittamāptum || (9.86)