2. Chapter 2

।। गतं न गम्यते तावद् अगतं नैव गम्यते । गतागतविनिर्मुक्तं गम्यमानं न गम्यते ॥ २.१ ॥

// gataṃ na gamyate tāvad agataṃ naiva gamyate / gatāgatavinirmuktaṃ gamyamānaṃ na gamyate (2.1)

।। चेष्टा यत्र गतिस् तत्र गम्यमाने च सा यतः । न गते नागते चेष्टा गम्यमाने गतिस् ततः ॥ २.२ ॥

// ceṣṭā yatra gatis tatra gamyamāne ca sā yataḥ / na gate nāgate ceṣṭā gamyamāne gatis tataḥ (2.2)

।। गम्यमानस्य गमनं कथं नामोपपत्स्यते । गम्यमानं विगमनं यदा नैवोपपद्यते ॥ २.३ ॥

// gamyamānasya gamanaṃ kathaṃ nāmopapatsyate / gamyamānaṃ vigamanaṃ yadā naivopapadyate (2.3)

।। गम्यमानस्य गमनं यस्य तस्य प्रसज्यते । ऋते गतेर् गम्यमानं गम्यमानं हि गम्यते ॥ २.४ ॥

// gamyamānasya gamanaṃ yasya tasya prasajyate / ṛte gater gamyamānaṃ gamyamānaṃ hi gamyate (2.4)

।। गम्यमानस्य गमने प्रसक्तं गमनद्वयम् । येन तद् गम्यमानं च यच् चात्र गमनं पुनः ॥ २.५ ॥

// gamyamānasya gamane prasaktaṃ gamanadvayam / yena tad gamyamānaṃ ca yac cātra gamanaṃ punaḥ (2.5)

।। द्वौ गन्तारौ प्रसज्येते प्रसक्ते गमनद्वये । गन्तारं हि तिरस्कृत्य गमनं नोपपद्यते ॥ २.६ ॥

// dvau gantārau prasajyete prasakte gamanadvaye / gantāraṃ hi tiraskṛtya gamanaṃ nopapadyate (2.6)

।। गन्तारं चेत् तिरस्कृत्य गमनं नोपपद्यते । गमने ऽसति गन्ताथ कुत एव भविष्यति ॥ २.७ ॥

// gantāraṃ cet tiraskṛtya gamanaṃ nopapadyate / gamane 'sati gantātha kuta eva bhaviṣyati (2.7)

।। गन्ता न गच्छति तावद् अगन्ता नैव गच्छति । अन्यो गन्तुर् अगन्तुश् च कस् तृतीयो ऽथ गच्छति ॥ २.८ ॥

// gantā na gacchati tāvad agantā naiva gacchati / anyo gantur agantuś ca kas tṛtīyo 'tha gacchati (2.8)

।। गन्ता तावद् गच्छतीति कथम् एवोपपत्स्यते । गमनेन विना गन्ता यदा नैवोपपद्यते ॥ २.९ ॥

// gantā tāvad gacchatīti katham evopapatsyate / gamanena vinā gantā yadā naivopapadyate (2.9)

।। पक्षो गन्ता गच्छतीति यस्य तस्य प्रसज्यते । गमनेन विना गन्ता गन्तुर् गमनम् इच्छतः ॥ २.१० ॥

// pakṣo gantā gacchatīti yasya tasya prasajyate / gamanena vinā gantā gantur gamanam icchataḥ (2.10)

।। गमने द्वे प्रसज्येते गन्ता यद्युत गच्छति । गन्तेति चाज्यते येन गन्ता सन् यच् च गच्छति ॥ २.११ ॥

// gamane dve prasajyete gantā yadyuta gacchati / ganteti cājyate yena gantā san yac ca gacchati (2.11)

।। गते नारभ्यते गन्तुं गन्तुं नारभ्यते ऽगते । नारभ्यते गम्यमाने गन्तुम् आरभ्यते कुह ॥ २.१२ ॥

// gate nārabhyate gantuṃ gantuṃ nārabhyate 'gate / nārabhyate gamyamāne gantum ārabhyate kuha (2.12)

।। न पूर्वं गमनारम्भाद् गम्यमानं न वा गतम् । यत्रारभ्येत गमनम् अगते गमनं कुतः ॥ २.१३ ॥

// na pūrvaṃ gamanārambhād gamyamānaṃ na vā gatam / yatrārabhyeta gamanam agate gamanaṃ kutaḥ (2.13)

।। गतं किं गम्यमानं किम् अगतं किं विकल्प्यते । अदृश्यमान आरम्भे गमनस्यैव सर्वथा ॥ २.१४ ॥

// gataṃ kiṃ gamyamānaṃ kim agataṃ kiṃ vikalpyate / adṛśyamāna ārambhe gamanasyaiva sarvathā (2.14)

।। गन्ता न तिष्ठति तावद् अगन्ता नैव तिष्ठति । अन्यो गन्तुर् अगन्तुश् च कस् तृतीयो ऽथ तिष्ठति ॥ २.१५ ॥

// gantā na tiṣṭhati tāvad agantā naiva tiṣṭhati / anyo gantur agantuś ca kas tṛtīyo 'tha tiṣṭhati (2.15)

।। गन्ता तावत् तिष्ठतीति कथम् एवोपपत्स्यते । गमनेन विना गन्ता यदा नैवोपपद्यते ॥ २.१६ ॥

// gantā tāvat tiṣṭhatīti katham evopapatsyate / gamanena vinā gantā yadā naivopapadyate (2.16)

।। न तिष्ठति गम्यमानान् न गतान् नागताद् अपि । गमनं संप्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च गतेः समा ॥ २.१७ ॥

// na tiṣṭhati gamyamānān na gatān nāgatād api / gamanaṃ saṃpravṛttiś ca nivṛttiś ca gateḥ samā (2.17)

।। यद् एव गमनं गन्ता स एवेति न युज्यते । अन्य एव पुनर् गन्ता गतेर् इति न युज्यते ॥ २.१८ ॥

// yad eva gamanaṃ gantā sa eveti na yujyate / anya eva punar gantā gater iti na yujyate (2.18)

।। यद् एव गमनं गन्ता स एव हि भवेद् यदि । एकीभावः प्रसज्येत कर्तुः कर्मण एव च ॥ २.१९ ॥

// yad eva gamanaṃ gantā sa eva hi bhaved yadi / ekībhāvaḥ prasajyeta kartuḥ karmaṇa eva ca (2.19)

।। अन्य एव पुनर् गन्ता गतेर् यदि विकल्प्यते । गमनं स्याद् ऋते गन्तुर् गन्ता स्याद् गमनाद् ऋते ॥ २.२० ॥

// anya eva punar gantā gater yadi vikalpyate / gamanaṃ syād ṛte gantur gantā syād gamanād ṛte (2.20)

।। एकीभावेन वा सिद्धिर् नानाभावेन वा ययोः । न विद्यते तयोः सिद्धिः कथं नु खलु विद्यते ॥ २.२१ ॥

// ekībhāvena vā siddhir nānābhāvena vā yayoḥ / na vidyate tayoḥ siddhiḥ kathaṃ nu khalu vidyate (2.21)

।। गत्या ययाज्यते गन्ता गतिं तां स न गच्छति । यस्मान् न गतिपूर्वो ऽस्ति कश्चिद् किंचिद् धि गच्छति ॥ २.२२ ॥

// gatyā yayājyate gantā gatiṃ tāṃ sa na gacchati / yasmān na gatipūrvo 'sti kaścid kiṃcid dhi gacchati (2.22)

।। गत्या ययाज्यते गन्ता ततो ऽन्यां स न गच्छति । गती द्वे नोपपद्येते यस्माद् एके तु गन्तरि ॥ २.२३ ॥

// gatyā yayājyate gantā tato 'nyāṃ sa na gacchati / gatī dve nopapadyete yasmād eke tu gantari (2.23)

।। सद्भूतो गमनं गन्ता त्रिप्रकारं न गच्छति । नासद्भूतो ऽपि गमनं त्रिप्रकारं स गच्छति ॥ २.२४ ॥

// sadbhūto gamanaṃ gantā triprakāraṃ na gacchati / nāsadbhūto 'pi gamanaṃ triprakāraṃ sa gacchati (2.24)

।। गमनं सदसद्भूतः त्रिप्रकारं न गच्छति । तस्माद् गतिश् च गन्ता च गन्तव्यं च न विद्यते ॥ २.२५ ॥

// gamanaṃ sadasadbhūtaḥ triprakāraṃ na gacchati / tasmād gatiś ca gantā ca gantavyaṃ ca na vidyate (2.25)