21. Chapter 21

।। विना वा सह वा नास्ति विभवः संभवेन वै । विना वा सह वा नास्ति संभवो विभवेन वै ॥ २१.१ ॥

// vinā vā saha vā nāsti vibhavaḥ saṃbhavena vai / vinā vā saha vā nāsti saṃbhavo vibhavena vai (21.1)

।। भविष्यति कथं नाम विभवः संभवं विना । विनैव जन्म मरणं विभवो नोद्भवं विना ॥ २१.२ ॥

// bhaviṣyati kathaṃ nāma vibhavaḥ saṃbhavaṃ vinā / vinaiva janma maraṇaṃ vibhavo nodbhavaṃ vinā (21.2)

।। संभवेनैव विभवः कथं सह भविष्यति । न जन्म मरणं चैवं तुल्यकालं हि विद्यते ॥ २१.३ ॥

// saṃbhavenaiva vibhavaḥ kathaṃ saha bhaviṣyati / na janma maraṇaṃ caivaṃ tulyakālaṃ hi vidyate (21.3)

।। भविष्यति कथं नाम संभवो विभवं विना । अनित्यता हि भावेषु न कदाचिन् न विद्यते ॥ २१.४ ॥

// bhaviṣyati kathaṃ nāma saṃbhavo vibhavaṃ vinā / anityatā hi bhāveṣu na kadācin na vidyate (21.4)

।। संभवो विभवेनैव कथं सह भविष्यति । न जन्म मरणं चैव तुल्यकालं हि विद्यते ॥ २१.५ ॥

// saṃbhavo vibhavenaiva kathaṃ saha bhaviṣyati / na janma maraṇaṃ caiva tulyakālaṃ hi vidyate (21.5)

।। सहान्योन्येन वा सिद्धिर् विनान्योन्येन वा ययोः । न विद्यते तयोः सिद्धिः कथं नु खलु विद्यते ॥ २१.६ ॥

// sahānyonyena vā siddhir vinānyonyena vā yayoḥ / na vidyate tayoḥ siddhiḥ kathaṃ nu khalu vidyate (21.6)

।। क्षयस्य संभवो नास्ति नाक्षयस्यास्ति संभवः । क्षयस्य विभवो नास्ति विभवो नाक्षयस्य च ॥ २१.७ ॥

// kṣayasya saṃbhavo nāsti nākṣayasyāsti saṃbhavaḥ / kṣayasya vibhavo nāsti vibhavo nākṣayasya ca (21.7)

।। संभवो विभवश् चैव विना भावं न विद्यते । संभवं विभवं चैव विना भावो न विद्यते ॥ २१.८ ॥

// saṃbhavo vibhavaś caiva vinā bhāvaṃ na vidyate / saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva vinā bhāvo na vidyate (21.8)

।। संभवो विभवश् चैव न शून्यस्योपपद्यते । संभवो विभवश् चैव नाशून्यस्योपपद्यते ॥ २१.९ ॥

// saṃbhavo vibhavaś caiva na śūnyasyopapadyate / saṃbhavo vibhavaś caiva nāśūnyasyopapadyate (21.9)

।। संभवो विभवश् चैव नैक इत्य् उपपद्यते । संभवो विभवश् चैव न नानेत्य् उपपद्यते ॥ २१.१० ॥

// saṃbhavo vibhavaś caiva naika ity upapadyate / saṃbhavo vibhavaś caiva na nānety upapadyate (21.10)

।। दृश्यते संभवश्चैव विभवश् चैव ते भवेत् । दृश्यते संभवश्चैव मोहाद् विभव एव च ॥ २१.११ ॥

// dṛśyate saṃbhavaścaiva vibhavaś caiva te bhavet / dṛśyate saṃbhavaścaiva mohād vibhava eva ca (21.11)

।। न भावाज् जायते भावो भावो ऽभावान् न जायते । नाभावाज् जायते ऽभावो ऽभावो भावान् न जायते ॥ २१.१२ ॥

// na bhāvāj jāyate bhāvo bhāvo 'bhāvān na jāyate / nābhāvāj jāyate 'bhāvo 'bhāvo bhāvān na jāyate (21.12)

।। न स्वतो जायते भावः परतो नैव जायते । न स्वतः परतश् चैव जायते जायते कुतः ॥ २१.१३ ॥

// na svato jāyate bhāvaḥ parato naiva jāyate / na svataḥ parataś caiva jāyate jāyate kutaḥ (21.13)

।। भावम् अभ्युपपन्नस्य शाश्वतोच्छेददर्शनम् । प्रसज्यते स भावो हि नित्यो ऽनित्यो ऽथ वा भवेत् ॥ २१.१४ ॥

// bhāvam abhyupapannasya śāśvatocchedadarśanam / prasajyate sa bhāvo hi nityo 'nityo 'tha vā bhavet (21.14)

।। भावम् अभ्युपपन्नस्य नैवोच्छेदो न शाश्वतम् । उदयव्ययसंतानः फलहेत्वोर् भवः स हि ॥ २१.१५ ॥

// bhāvam abhyupapannasya naivocchedo na śāśvatam / udayavyayasaṃtānaḥ phalahetvor bhavaḥ sa hi (21.15)

।। उदयव्ययसंतानः फलहेत्वोर् भवः स चेत् । व्ययस्यापुनरुत्पत्तेर् हेतूच्छेदः प्रसज्यते ॥ २१.१६ ॥

// udayavyayasaṃtānaḥ phalahetvor bhavaḥ sa cet / vyayasyāpunarutpatter hetūcchedaḥ prasajyate (21.16)

।। सद्भावस्य स्वभावेन नासद्भावश् च युज्यते । निर्वाणकाले चोच्छेदः प्रशमाद् भवसंततेः ॥ २१.१७ ॥

// sadbhāvasya svabhāvena nāsadbhāvaś ca yujyate / nirvāṇakāle cocchedaḥ praśamād bhavasaṃtateḥ (21.17)

।। चरमे न निरुद्धे च प्रथमो युज्यते भवः । चरमे नानिरुद्धे च प्रथमो युज्यते भवः ॥ २१.१८ ॥

// carame na niruddhe ca prathamo yujyate bhavaḥ / carame nāniruddhe ca prathamo yujyate bhavaḥ (21.18)

।। निरुध्यमाने चरमे प्रथमो यदि जायते । निरुध्यमान एकः स्याज् जायमानो ऽपरो भवेत् ॥ २१.१९ ॥

// nirudhyamāne carame prathamo yadi jāyate / nirudhyamāna ekaḥ syāj jāyamāno 'paro bhavet (21.19)

।। न चेन् निरुध्यमानश् च जायमानश् च युज्यते । सार्धं च म्रियते येषु तेषु स्कन्धेषु जायते ॥ २१.२० ॥

// na cen nirudhyamānaś ca jāyamānaś ca yujyate / sārdhaṃ ca mriyate yeṣu teṣu skandheṣu jāyate (21.20)

।। एवं त्रिष्व् अपि कालेषु न युक्ता भवसंततिः । त्रिषु कालेषु या नास्ति सा कथं भवसंततिः ॥ २१.२१ ॥

// evaṃ triṣv api kāleṣu na yuktā bhavasaṃtatiḥ / triṣu kāleṣu yā nāsti sā kathaṃ bhavasaṃtatiḥ (21.21)