25. Chapter 25

।। यदि शून्यम् इदं सर्वम् उदयो नास्ति न व्ययः । प्रहाणाद् वा निरोधाद् वा कस्य निर्वाणम् इष्यते ॥ २५.१ ॥

// yadi śūnyam idaṃ sarvam udayo nāsti na vyayaḥ / prahāṇād vā nirodhād vā kasya nirvāṇam iṣyate (25.1)

।। यद्य् अशून्यम् इदं सर्वम् उदयो नास्ति न व्ययः । प्रहाणाद् वा निरोधाद् वा कस्य निर्वाणम् इष्यते ॥ २५.२ ॥

// yady aśūnyam idaṃ sarvam udayo nāsti na vyayaḥ / prahāṇād vā nirodhād vā kasya nirvāṇam iṣyate (25.2)

।। अप्रहीणम् असंप्राप्तम् अनुच्छिन्नम् अशाश्वतम् । अनिरुद्धम् अनुत्पन्नम् एतन् निर्वाणम् उच्यते ॥ २५.३ ॥

// aprahīṇam asaṃprāptam anucchinnam aśāśvatam / aniruddham anutpannam etan nirvāṇam ucyate (25.3)

।। भावस् तावन् न निर्वाणं जरामरणलक्षणम् । प्रसज्येतास्ति भावो हि न जरामरणं विना ॥ २५.४ ॥

// bhāvas tāvan na nirvāṇaṃ jarāmaraṇalakṣaṇam / prasajyetāsti bhāvo hi na jarāmaraṇaṃ vinā (25.4)

।। भावश् च यदि निर्वाणं निर्वाणं संस्कृतं भवेत् । नासंस्कृतो हि विद्यते भावः क्व चन कश् चन ॥ २५.५ ॥

// bhāvaś ca yadi nirvāṇaṃ nirvāṇaṃ saṃskṛtaṃ bhavet / nāsaṃskṛto hi vidyate bhāvaḥ kva cana kaś cana (25.5)

।। भावश् च यदि निर्वाणम् अनुपादाय तत् कथम् । निर्वाणं नानुपादाय कश्चिद् भावो हि विद्यते ॥ २५.६ ॥

// bhāvaś ca yadi nirvāṇam anupādāya tat katham / nirvāṇaṃ nānupādāya kaścid bhāvo hi vidyate (25.6)

।। भावो यदि न निर्वाणम् अभावः किं भविष्यति । निर्वाणं यत्र भावो न नाभावस् तत्र विद्यते ॥ २५.७ ॥

// bhāvo yadi na nirvāṇam abhāvaḥ kiṃ bhaviṣyati / nirvāṇaṃ yatra bhāvo na nābhāvas tatra vidyate (25.7)

।। यद्य् अभावश् च निर्वाणम् अनुपादाय तत् कथम् । निर्वाणं न ह्य् अभावो ऽस्ति यो ऽनुपादाय विद्यते ॥ २५.८ ॥

// yady abhāvaś ca nirvāṇam anupādāya tat katham / nirvāṇaṃ na hy abhāvo 'sti yo 'nupādāya vidyate (25.8)

।। य आजवंजवीभाव उपादाय प्रतीत्य वा । सो ऽप्रतीत्यानुपादाय निर्वाणम् उपदिश्यते ॥ २५.९ ॥

// ya ājavaṃjavībhāva upādāya pratītya vā / so 'pratītyānupādāya nirvāṇam upadiśyate (25.9)

।। प्रहाणं चाब्रवीच् छास्ता भवस्य विभवस्य च । तस्मान् न भावो नाभावो निर्वाणम् इति युज्यते ॥ २५.१० ॥

// prahāṇaṃ cābravīc chāstā bhavasya vibhavasya ca / tasmān na bhāvo nābhāvo nirvāṇam iti yujyate (25.10)

।। भवेद् अभावो भावश् च निर्वाणम् उभयं यदि । भवेद् अभावो भावश् च मोक्षस् तच् च न युज्यते ॥ २५.११ ॥

// bhaved abhāvo bhāvaś ca nirvāṇam ubhayaṃ yadi / bhaved abhāvo bhāvaś ca mokṣas tac ca na yujyate (25.11)

।। भवेद् अभावो भावश् च निर्वाणम् उभयं यदि । नानुपादाय निर्वाणम् उपादायोभयं हि तत् ॥ २५.१२ ॥

// bhaved abhāvo bhāvaś ca nirvāṇam ubhayaṃ yadi / nānupādāya nirvāṇam upādāyobhayaṃ hi tat (25.12)

।। भवेद् अभावो भावश् च निर्वाणम् उभयं कथम् । असंस्कृतं हि निर्वाणं भावाभावौ च संस्कृतौ ॥ २५.१३ ॥

// bhaved abhāvo bhāvaś ca nirvāṇam ubhayaṃ katham / asaṃskṛtaṃ hi nirvāṇaṃ bhāvābhāvau ca saṃskṛtau (25.13)

।। भवेद् अभावो भावश् च निर्वाण उभयं कथम् । तयोर् अभावो ह्य् एकत्र प्रकाशतमसोर् इव ॥ २५.१४ ॥

// bhaved abhāvo bhāvaś ca nirvāṇa ubhayaṃ katham / tayor abhāvo hy ekatra prakāśatamasor iva (25.14)

।। नैवाभावो नैव भावो निर्वाणम् इति या ऽञ्जना । अभावे चैव भावे च सा सिद्धे सति सिध्यति ॥ २५.१५ ॥

// naivābhāvo naiva bhāvo nirvāṇam iti yā 'ñjanā / abhāve caiva bhāve ca sā siddhe sati sidhyati (25.15)

।। नैवाभावो नैव भावो निर्वाणं यदि विद्यते । नैवाभावो नैव भाव इति केन तद् अज्यते ॥ २५.१६ ॥

// naivābhāvo naiva bhāvo nirvāṇaṃ yadi vidyate / naivābhāvo naiva bhāva iti kena tad ajyate (25.16)

।। परं निरोधाद् भगवान् भवतीत्य् एव नाज्यते । न भवत्य् उभयं चेति नोभयं चेति नाज्यते ॥ २५.१७ ॥

// paraṃ nirodhād bhagavān bhavatīty eva nājyate / na bhavaty ubhayaṃ ceti nobhayaṃ ceti nājyate (25.17)

।। तिष्ठमानो ऽपि भगवान् भवतीत्य् एव नाज्यते । न भवत्य् उभयं चेति नोभयं चेति नाज्यते ॥ २५.१८ ॥

// tiṣṭhamāno 'pi bhagavān bhavatīty eva nājyate / na bhavaty ubhayaṃ ceti nobhayaṃ ceti nājyate (25.18)

।। न संसारस्य निर्वाणात् किंचिद् अस्ति विशेषणम् । न निर्वाणस्य संसारात् किंचिद् अस्ति विशेषणम् ॥ २५.१९ ॥

// na saṃsārasya nirvāṇāt kiṃcid asti viśeṣaṇam / na nirvāṇasya saṃsārāt kiṃcid asti viśeṣaṇam (25.19)

।। निर्वाणस्य च या कोटिः कोटिः संसरणस्य च । न तयोर् अन्तरं किंचित् सुसूक्ष्मम् अपि विद्यते ॥ २५.२० ॥

// nirvāṇasya ca yā koṭiḥ koṭiḥ saṃsaraṇasya ca / na tayor antaraṃ kiṃcit susūkṣmam api vidyate (25.20)

।। परं निरोधाद् अन्ताद्याः शाश्वताद्याश् च दृष्टयः । निर्वाणम् अपरान्तं च पूर्वान्तं च समाश्रिताः ॥ २५.२१ ॥

// paraṃ nirodhād antādyāḥ śāśvatādyāś ca dṛṣṭayaḥ / nirvāṇam aparāntaṃ ca pūrvāntaṃ ca samāśritāḥ (25.21)

।। शून्येषु सर्वधर्मेषु किम् अनन्तं किम् अन्तवत् । किम् अनन्तम् अन्तवच् च नानन्तं नान्तवच् च किम् ॥ २५.२२ ॥

// śūnyeṣu sarvadharmeṣu kim anantaṃ kim antavat / kim anantam antavac ca nānantaṃ nāntavac ca kim (25.22)

।। किं तद् एव किम् अन्यत् किं शाश्वतं किम् अशाश्वतम् । अशाश्वतं शाश्वतं च किं वा नोभयम् अप्य् अथ ॥ २५.२३ ॥

// kiṃ tad eva kim anyat kiṃ śāśvataṃ kim aśāśvatam / aśāśvataṃ śāśvataṃ ca kiṃ vā nobhayam apy atha (25.23)

।। सर्वोपलम्भोपशमः प्रपञ्चोपशमः शिवः । न क्व चित् कस्यचित् कश्चिद् धर्मो बुद्धेन देशितः ॥ २५.२४ ॥

// sarvopalambhopaśamaḥ prapañcopaśamaḥ śivaḥ / na kva cit kasyacit kaścid dharmo buddhena deśitaḥ (25.24)