Books / Nārada Purāṇa — Sanskrit Text

2. Nārada Purāṇa (part 2 of 3)

Chapter 1.56 (part 4/5)

1,56.520

तदन्त्यपादजो नैव तथाश्लेषाद्यपादजः ।
ज्येष्टान्त्यपादजौ ज्येष्टं बालो हॄन्ति न बालिका

tadantyapādajo naiva tathāśleṣādyapādajaḥ |
jyeṣṭāntyapādajau jyeṣṭaṃ bālo hṝnti na bālikā

1,56.521

न बालिकांबुमूलर्क्षे मातरं पितरं तथा ।
सैन्द्री धवाग्रजं हॄन्ति देवरं तु द्विदैवजा

na bālikāṃbumūlarkṣe mātaraṃ pitaraṃ tathā |
saindrī dhavāgrajaṃ hṝnti devaraṃ tu dvidaivajā

1,56.522

आरभ्योद्वाहदिवसात् षष्टे वाप्यष्टमे दिने ।
वधूप्रवेश संपत्त्यैदशमे सप्तमे दिने

ārabhyodvāhadivasāt ṣaṣṭe vāpyaṣṭame dine |
vadhūpraveśa saṃpattyaidaśame saptame dine

1,56.523

हायनद्वितयं जन्मभलग्नदिवसानपि ।
संत्यज्य ह्यतिशुक्रे ऽपि यात्रा वैवाहिकी शुभा

hāyanadvitayaṃ janmabhalagnadivasānapi |
saṃtyajya hyatiśukre 'pi yātrā vaivāhikī śubhā

1,56.524

श्रीप्रदं सर्वगीर्वाणस्थापनं चोत्तरायणे ।
गीर्वाणपूर्वगीर्वाणमत्रिणोर्दृश्यमानयोः

śrīpradaṃ sarvagīrvāṇasthāpanaṃ cottarāyaṇe |
gīrvāṇapūrvagīrvāṇamatriṇordṛśyamānayoḥ

1,56.525

विचैत्रेष्वेव मासेषु माघादिषु च पञ्चसु ।
शुक्लपक्षेषु कृष्णेषु तदादिष्वष्टसु शुभम्

vicaitreṣveva māseṣu māghādiṣu ca pañcasu |
śuklapakṣeṣu kṛṣṇeṣu tadādiṣvaṣṭasu śubham

1,56.526

दिनेषु यस्य देवस्य या तितिस्तत्र तस्य च ।
द्वतीयादिद्वये पञ्चम्यादितस्तिसृषु क्रमात्

dineṣu yasya devasya yā titistatra tasya ca |
dvatīyādidvaye pañcamyāditastisṛṣu kramāt

1,56.527

दशम्यादेष्चतसृषु पौर्णमास्यां विशेषतः ।
त्र्युत्तरादितिचन्द्रान्त्यहस्तत्रयगुरूडुषु

daśamyādeṣcatasṛṣu paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ |
tryuttarāditicandrāntyahastatrayagurūḍuṣu

1,56.528

साश्विधातृजलाधीशहरिमित्रवसुष्वपि ।
कुजवर्जितवारेषु कर्तुः सूर्ये बलप्रदे

sāśvidhātṛjalādhīśaharimitravasuṣvapi |
kujavarjitavāreṣu kartuḥ sūrye balaprade

1,56.529

चन्द्रताराबलोपेते पूर्वाह्ने शोभने दिने ।
शुभलग्ने शुभांशे च कर्त्तुर्न निधनोदये

candratārābalopete pūrvāhne śobhane dine |
śubhalagne śubhāṃśe ca kartturna nidhanodaye

1,56.530

राशयः सकलाः श्रेष्ठाः शुभग्रहयुतेक्षिताः ।
पञ्चाष्टके शुभे लग्ने नैधने शुद्धिसंयुते

rāśayaḥ sakalāḥ śreṣṭhāḥ śubhagrahayutekṣitāḥ |
pañcāṣṭake śubhe lagne naidhane śuddhisaṃyute

1,56.531

लग्नस्थाश्चन्द्रसूर्यारराहुकेत्वर्कसूनवः ।
कर्त्तुर्मृत्युप्रदाश्चान्ये धनधान्यसुखप्रदाः

lagnasthāścandrasūryārarāhuketvarkasūnavaḥ |
kartturmṛtyupradāścānye dhanadhānyasukhapradāḥ

1,56.532

द्वितीये नेष्टदाः पापाः सौम्याश्चन्द्रश्चः वित्तदाः ।
तृतीये निखिलाः खेटाः पुत्रपौत्रसुखप्रदाः

dvitīye neṣṭadāḥ pāpāḥ saumyāścandraścaḥ vittadāḥ |
tṛtīye nikhilāḥ kheṭāḥ putrapautrasukhapradāḥ

1,56.533

चतुर्थे सुखदाः सौम्याः क्रूराः खेटाश्च दुःखदाः ।
ग्लानिदाः पञ्चमे क्रूराः सौम्याः पुत्रसुखप्रदाः

caturthe sukhadāḥ saumyāḥ krūrāḥ kheṭāśca duḥkhadāḥ |
glānidāḥ pañcame krūrāḥ saumyāḥ putrasukhapradāḥ

1,56.534

षष्टे शुभाः शत्रुदाः स्युः पापाः शब्रुक्षयङ्कराः ।
व्याधिदाः सप्तमे पापाः सौम्याः शुभफलप्रदाः

ṣaṣṭe śubhāḥ śatrudāḥ syuḥ pāpāḥ śabrukṣayaṅkarāḥ |
vyādhidāḥ saptame pāpāḥ saumyāḥ śubhaphalapradāḥ

1,56.535

अष्टमस्थाः खगाः सर्वेकर्तुर्मृत्युप्रदायकाः ।
धर्मे पापा घ्नन्ति सौम्याः शुभदा मङ्गलप्रदाः

aṣṭamasthāḥ khagāḥ sarvekarturmṛtyupradāyakāḥ |
dharme pāpā ghnanti saumyāḥ śubhadā maṅgalapradāḥ

1,56.536

कर्मगा दुःखदाः पापा सौम्याश्चन्द्रश्च कीर्तिदाः ।
लाभस्थानगताः सर्वे भूरिलाभप्रदा ग्रहाः

karmagā duḥkhadāḥ pāpā saumyāścandraśca kīrtidāḥ |
lābhasthānagatāḥ sarve bhūrilābhapradā grahāḥ

1,56.537

व्ययस्थानगताः शश्वद्बहूव्ययकरा ग्रहाः ।
हॄन्त्यर्थहीनाः कर्तारं मन्त्रहीनास्तु ऋत्विजम्

vyayasthānagatāḥ śaśvadbahūvyayakarā grahāḥ |
hṝntyarthahīnāḥ kartāraṃ mantrahīnāstu ṛtvijam

1,56.538

स्रियं लक्षणहीनास्तु न प्रतिष्टासमो रिपुः ॥
गुणाधिकतरे लग्ने दोषः स्वल्पतरो यदि

sriyaṃ lakṣaṇahīnāstu na pratiṣṭāsamo ripuḥ // guṇādhikatare lagne doṣaḥ svalpataro yadi

1,56.539

सुराणां स्थापनं तत्र कर्तुरिष्टार्थसिद्धिदम् ।
निर्माणायतनग्रामगृहादीनां समासतः

surāṇāṃ sthāpanaṃ tatra karturiṣṭārthasiddhidam |
nirmāṇāyatanagrāmagṛhādīnāṃ samāsataḥ

1,56.540

क्षेत्रमादौ परीक्षेत गन्धवर्णरसांशकैः ।
मधुपुष्पाम्लपिशितगन्धं विप्रानुपूर्वकम्

kṣetramādau parīkṣeta gandhavarṇarasāṃśakaiḥ |
madhupuṣpāmlapiśitagandhaṃ viprānupūrvakam

1,56.541

सितं रक्तं च हरितं कृष्णवर्णं यथाक्रमम् ।
मधुरं कटुकं तिक्तं कषायकरसं क्रमात्

sitaṃ raktaṃ ca haritaṃ kṛṣṇavarṇaṃ yathākramam |
madhuraṃ kaṭukaṃ tiktaṃ kaṣāyakarasaṃ kramāt

1,56.542

अत्यन्तवृद्धिदं नॄणामीशानप्रागुदग्प्लवम् ।
अन्यदिक्षु प्लवे तेषां शश्वदत्यन्तहानिदम्

atyantavṛddhidaṃ nṝṇāmīśānaprāgudagplavam |
anyadikṣu plave teṣāṃ śaśvadatyantahānidam

1,56.543

समगर्तारत्निमात्रं खनित्वा तत्र पूरयेत् ।
अत्यन्तवृद्धिरधिके हीने हानिः समे समम्

samagartāratnimātraṃ khanitvā tatra pūrayet |
atyantavṛddhiradhike hīne hāniḥ same samam

1,56.544

तथा निशादौ तत्कृत्वा पानीयेन प्रपूरयेत् ।
प्रातर्दृष्टे जले वृद्धिः समं पङ्के क्षयः क्षये

tathā niśādau tatkṛtvā pānīyena prapūrayet |
prātardṛṣṭe jale vṛddhiḥ samaṃ paṅke kṣayaḥ kṣaye

1,56.545

एवं लक्षणसंयुक्तं सम्यक् क्षेत्रं समीक्ष्यते ।
दिक्साधनाय तन्मध्ये समं मण्डलमालिखेत्

evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ samyak kṣetraṃ samīkṣyate |
diksādhanāya tanmadhye samaṃ maṇḍalamālikhet

1,56.546

द्वादशाङ्गुलकं शङ्कुं स्थाप्येक्षेत्तत्र दिक्त्रमम् ।
चतुरस्रीकृते क्षेत्रे षड्वर्गपरिशोधिते

dvādaśāṅgulakaṃ śaṅkuṃ sthāpyekṣettatra diktramam |
caturasrīkṛte kṣetre ṣaḍvargapariśodhite

1,56.547

रेखामार्गे च कर्त्तव्यं प्राकारं सुमनोहरम् ।
आयामेषु चतुर्दिक्षु प्रागादिषु च सत्स्वपि

rekhāmārge ca karttavyaṃ prākāraṃ sumanoharam |
āyāmeṣu caturdikṣu prāgādiṣu ca satsvapi

1,56.548

अष्टावष्टौ प्रतिदिशं द्वाराणि स्युर्यथाक्रमम् ।
प्रदक्षिणक्रमात्तेषाममूनि च फलानि वै

aṣṭāvaṣṭau pratidiśaṃ dvārāṇi syuryathākramam |
pradakṣiṇakramātteṣāmamūni ca phalāni vai

1,56.549

हानिर्नैः ख्यन्धनप्राप्तिर्नृपपूजा महद्वनम् ।
अतिचौर्यमतिक्रोधो भीतिर्दिशि शचीपतेः

hānirnaiḥ khyandhanaprāptirnṛpapūjā mahadvanam |
aticauryamatikrodho bhītirdiśi śacīpateḥ

1,56.550

निधनं बन्धनं भीतिरर्थाप्तिर्द्धनवर्द्धनम् ।
अनान्तकं व्याधिभयं निःसत्त्वं दक्षिणादिशि

nidhanaṃ bandhanaṃ bhītirarthāptirddhanavarddhanam |
anāntakaṃ vyādhibhayaṃ niḥsattvaṃ dakṣiṇādiśi

1,56.551

पुत्रहानिः शत्रुवृद्धिर्लक्ष्मीप्राप्तिर्द्धनागमः ।
सौभाग्यमतिदौर्भाग्यं दुःखं शोकश्च पश्चिमे

putrahāniḥ śatruvṛddhirlakṣmīprāptirddhanāgamaḥ |
saubhāgyamatidaurbhāgyaṃ duḥkhaṃ śokaśca paścime

1,56.552

कलत्रहानिर्निः सत्त्वं हानिर्द्धान्यधनागमः ।
संपद्वृद्धिर्मासभीतिरामयं दिशि शीतगोः

kalatrahānirniḥ sattvaṃ hānirddhānyadhanāgamaḥ |
saṃpadvṛddhirmāsabhītirāmayaṃ diśi śītagoḥ

1,56.553

एवं गृहादिषु द्वारविस्ताराद्द्विगुणोच्छ्रितम् ।
पश्चिमे दक्षिणे वापि कपाटं स्थापयेद्गृहे

evaṃ gṛhādiṣu dvāravistārāddviguṇocchritam |
paścime dakṣiṇe vāpi kapāṭaṃ sthāpayedgṛhe

1,56.554

प्राकारान्तः क्षितिं कुर्यादेकाशीतिपदं यथा ।
मध्ये नवपदे ब्रह्मस्थानं तदतिनिन्दितम्

prākārāntaḥ kṣitiṃ kuryādekāśītipadaṃ yathā |
madhye navapade brahmasthānaṃ tadatininditam

1,56.555

द्वात्रिंशदंशाः प्राकारसमीयांशाः समन्ततः ।
पिशाचांशे गृहारंभे दुःखशोकभयप्रदः

dvātriṃśadaṃśāḥ prākārasamīyāṃśāḥ samantataḥ |
piśācāṃśe gṛhāraṃbhe duḥkhaśokabhayapradaḥ

1,56.556

शेषाशाः स्युश्च निर्माणे पुत्रपौत्रधनप्रदाः ।
शिराः स्युर्वास्तुनोरेखा दिग्विदिग्मध्यसंभवाः

śeṣāśāḥ syuśca nirmāṇe putrapautradhanapradāḥ |
śirāḥ syurvāstunorekhā digvidigmadhyasaṃbhavāḥ

1,56.557

ब्रह्मभागाः पिशाचांशाः शिराणां यत्र संहतिः ।
तत्र तत्र विजानीयाद्वास्तुनो मर्मसंधयः

brahmabhāgāḥ piśācāṃśāḥ śirāṇāṃ yatra saṃhatiḥ |
tatra tatra vijānīyādvāstuno marmasaṃdhayaḥ

1,56.558

मर्माणि संधयो नेष्टाः स्वस्थे ऽप्येवं निवेशने ।
सौम्यफआल्गुनवैशाखमाघश्रावणकार्तिकाः

marmāṇi saṃdhayo neṣṭāḥ svasthe 'pyevaṃ niveśane |
saumyaphaālgunavaiśākhamāghaśrāvaṇakārtikāḥ

1,56.559

मासाः स्युर्गृहनिर्माणे पुत्रारोग्यधनप्रदाः ।
अकारादिषु भाग्षु दिक्षु प्रागादिषु क्रमात्

māsāḥ syurgṛhanirmāṇe putrārogyadhanapradāḥ |
akārādiṣu bhāgṣu dikṣu prāgādiṣu kramāt

1,56.560

खरोश्वोथ हरिः श्वाख्यः सपोखुगजशाशकाः ।
दिग्वर्गाणामियं योनिः स्ववर्गात्पञ्चमो रिपुः

kharośvotha hariḥ śvākhyaḥ sapokhugajaśāśakāḥ |
digvargāṇāmiyaṃ yoniḥ svavargātpañcamo ripuḥ

1,56.561

साध्यवर्गः पुरः स्थाप्य पृष्टतः साधकं न्यसेत् ।
व्यत्यये नाशनं तस्य ऋणमध्यं धनाच्छुभम्

sādhyavargaḥ puraḥ sthāpya pṛṣṭataḥ sādhakaṃ nyaset |
vyatyaye nāśanaṃ tasya ṛṇamadhyaṃ dhanācchubham

1,56.562

आरभ्य साधकं घिष्ण्यं साध्यं यावच्चतुर्गुणम् ।
विभेजेत्सप्तभिः शेषं साधकस्य धनं तदा

ārabhya sādhakaṃ ghiṣṇyaṃ sādhyaṃ yāvaccaturguṇam |
vibhejetsaptabhiḥ śeṣaṃ sādhakasya dhanaṃ tadā

1,56.563

विस्तार आयामगुणो गृहस्य पदमुच्यते ।
तस्माद्धनाधनायर्क्षवारांशाः संख्यया क्रमात्

vistāra āyāmaguṇo gṛhasya padamucyate |
tasmāddhanādhanāyarkṣavārāṃśāḥ saṃkhyayā kramāt

1,56.564

धनाधिकं गृहं वृद्ध्यै ऋणाधिकमशोभनम् ।
विषमायः शुभघायैव समायो निर्धनाय च

dhanādhikaṃ gṛhaṃ vṛddhyai ṛṇādhikamaśobhanam |
viṣamāyaḥ śubhaghāyaiva samāyo nirdhanāya ca

1,56.565

घनक्षयस्तृतीयर्क्षे पञ्चमर्क्षे परः क्षयः ।
आत्मक्षयः सप्तमर्क्षे भवत्येव हि भर्तृभात्

ghanakṣayastṛtīyarkṣe pañcamarkṣe paraḥ kṣayaḥ |
ātmakṣayaḥ saptamarkṣe bhavatyeva hi bhartṛbhāt

1,56.566

द्विर्द्वादशो निर्धनाय त्रिकोणमसुताय च ।
षट्काष्टकं मृत्यवे स्याच्छुभदाराशयः परे

dvirdvādaśo nirdhanāya trikoṇamasutāya ca |
ṣaṭkāṣṭakaṃ mṛtyave syācchubhadārāśayaḥ pare

1,56.567

सूर्याङ्गारकवारांशा वैश्वानरभयप्रदाः ।
इतरे ग्रहवारांशाः सर्वकामार्थसिद्धिदाः

sūryāṅgārakavārāṃśā vaiśvānarabhayapradāḥ |
itare grahavārāṃśāḥ sarvakāmārthasiddhidāḥ

1,56.568

नभस्यादिषु मासेषु त्रिषु त्रिषु यथाक्रमम् ।
पूर्वादिकशिरोवामपार्श्वेशायाप्रदक्षिणम्

nabhasyādiṣu māseṣu triṣu triṣu yathākramam |
pūrvādikaśirovāmapārśveśāyāpradakṣiṇam

1,56.569

चराह्वयो वास्तुपुमान् चरत्येवं महोदरः ।
यद्दिङ्मुखो वास्तुपुमान् कुर्यात्तद्दिङ्मुखं गृहम्

carāhvayo vāstupumān caratyevaṃ mahodaraḥ |
yaddiṅmukho vāstupumān kuryāttaddiṅmukhaṃ gṛham

1,56.570

प्रतिकूलमुखं गेहं रोगशोकभयप्रदम् ।
सबलो मुखगेहानामेष दोषो न विद्यते

pratikūlamukhaṃ gehaṃ rogaśokabhayapradam |
sabalo mukhagehānāmeṣa doṣo na vidyate

1,56.571

वृत्येटिकां स्वर्णरेणुधान्यशैवलसंयुतम् ।
गृहमध्ये हस्तमात्रे गर्ते न्यासाय विन्यसेत्

vṛtyeṭikāṃ svarṇareṇudhānyaśaivalasaṃyutam |
gṛhamadhye hastamātre garte nyāsāya vinyaset

1,56.572

वस्त्वायामदलं नाभिस्तस्मादध्यङ्गुलत्रयम् ।
कुक्षिस्तस्मिन्न्यसेच्छङ्कुं पुत्रपौत्रविवर्धनम्

vastvāyāmadalaṃ nābhistasmādadhyaṅgulatrayam |
kukṣistasminnyasecchaṅkuṃ putrapautravivardhanam

1,56.573

चतुर्विशत्रयोर्विंशत्षोडशद्वादशाङ्गुलैः ।
विप्रादीनां कुक्षिमानं स्वर्णवस्त्राद्यलङ्कृतम्

caturviśatrayorviṃśatṣoḍaśadvādaśāṅgulaiḥ |
viprādīnāṃ kukṣimānaṃ svarṇavastrādyalaṅkṛtam

1,56.574

खदिरार्जुनशालोत्थं युगयन्त्रं तरूद्भघवम् ।
रक्तचन्दनपालाशरक्तशानविशालजम्

khadirārjunaśālotthaṃ yugayantraṃ tarūdbhaghavam |
raktacandanapālāśaraktaśānaviśālajam

1,56.575

शकुं त्रिधा विभज्यान्द्यं चतुरस्रं ततः परम् ।
अष्टास्रं च तृतीयासौ मन्वस्रं मृदुमव्रणम्

śakuṃ tridhā vibhajyāndyaṃ caturasraṃ tataḥ param |
aṣṭāsraṃ ca tṛtīyāsau manvasraṃ mṛdumavraṇam

1,56.576

एवं लक्षणसंयुक्तं परिकल्प्य शुभे दिने ।
षड्वर्गशुद्धिसूत्रेण सूत्रिते धरणीतले

evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ parikalpya śubhe dine |
ṣaḍvargaśuddhisūtreṇa sūtrite dharaṇītale

1,56.577

मृदुध्रुवक्षिप्रभेषु रिक्तामावर्जिते दिने ।
व्यर्कारचरलग्नेषु पापे चाष्टमवर्जिते

mṛdudhruvakṣiprabheṣu riktāmāvarjite dine |
vyarkāracaralagneṣu pāpe cāṣṭamavarjite

1,56.578

नैधने शुद्धिसंयुक्ते शुभघलग्ने शुभांशके ।
शुभेक्षिते ऽथ वा युक्ते लग्ने शङ्कुं विनिक्षिपेत्

naidhane śuddhisaṃyukte śubhaghalagne śubhāṃśake |
śubhekṣite 'tha vā yukte lagne śaṅkuṃ vinikṣipet

1,56.579

पुण्याहघोषैर्वादित्रैः पुण्यपुण्याङ्गनादिभिः ।
स्वत्रिकेन्द्रत्रिकोणस्थैः शुभैस्त्र्यायारिगैः परैः

puṇyāhaghoṣairvāditraiḥ puṇyapuṇyāṅganādibhiḥ |
svatrikendratrikoṇasthaiḥ śubhaistryāyārigaiḥ paraiḥ

1,56.580

लग्नांशाष्टारिचन्द्रेण दैवज्ञार्चनपूर्वकम् ।
एकद्वित्रिचतुःशालाः सप्त शाला दशाह्वयाः

lagnāṃśāṣṭāricandreṇa daivajñārcanapūrvakam |
ekadvitricatuḥśālāḥ sapta śālā daśāhvayāḥ

1,56.581

ताः पुनः षड्विधाः शालाः प्रत्येकं दशषड्विधाः ।
ध्रुवं धान्यं जयं नन्दं खरः कान्तं मनोरमम्

tāḥ punaḥ ṣaḍvidhāḥ śālāḥ pratyekaṃ daśaṣaḍvidhāḥ |
dhruvaṃ dhānyaṃ jayaṃ nandaṃ kharaḥ kāntaṃ manoramam

1,56.582

सुमुखं दुर्मुखं क्रूरं शत्रुं स्वर्णप्रदं क्षयम् ।
आक्रन्दं विपुलाख्य च विजयं षोडशं गृहम्

sumukhaṃ durmukhaṃ krūraṃ śatruṃ svarṇapradaṃ kṣayam |
ākrandaṃ vipulākhya ca vijayaṃ ṣoḍaśaṃ gṛham

1,56.583

गृहाणि गणयेदेवं तेषां प्रस्तारभेदतः ।
गुरोरघो लघुः स्थाप्यः पुरस्तादूर्ध्ववन्न्यसेत्

gṛhāṇi gaṇayedevaṃ teṣāṃ prastārabhedataḥ |
guroragho laghuḥ sthāpyaḥ purastādūrdhvavannyaset

1,56.584

गुरुभिः पूरयेत्पश्चात्सर्वलध्ववधीर्विधिः ।
कुर्याल्लघुपदे ऽलिन्दं गृहद्वारात्प्रदक्षिणम्

gurubhiḥ pūrayetpaścātsarvaladhvavadhīrvidhiḥ |
kuryāllaghupade 'lindaṃ gṛhadvārātpradakṣiṇam

1,56.585

पूर्वादिगेष्वलिन्देषु गृहभेदास्तु षोडश ।
स्नानागारं दिशि प्राच्यामाग्नेय्यां पाकमन्दिरम्

pūrvādigeṣvalindeṣu gṛhabhedāstu ṣoḍaśa |
snānāgāraṃ diśi prācyāmāgneyyāṃ pākamandiram

1,56.586

याम्यां च शयनागारं नैरृत्यां शास्रमन्दिरम् ।
प्रतीच्यां भोजनगृहं वा यव्यां धान्यमदिरम्

yāmyāṃ ca śayanāgāraṃ nairṛtyāṃ śāsramandiram |
pratīcyāṃ bhojanagṛhaṃ vā yavyāṃ dhānyamadiram

1,56.587

कौबेर्यां देवतागारमीशान्यां क्षिरमन्दिरम् ।
शय्यामूत्रास्त्रतद्विच्च भोजनं मङ्गलाश्रयम्

kauberyāṃ devatāgāramīśānyāṃ kṣiramandiram |
śayyāmūtrāstratadvicca bhojanaṃ maṅgalāśrayam

1,56.588

धान्यस्त्रीभोगवित्तं च शृङ्गारायतनानि च /// ईशान्यादिक्रमस्तेषां गृहनिर्माणकं शुभम्

dhānyastrībhogavittaṃ ca śṛṅgārāyatanāni ca /// īśānyādikramasteṣāṃ gṛhanirmāṇakaṃ śubham

1,56.589

एतेष्वेतानि शस्त्राणि स्वं स्थाप्यानि स्वदिक्ष्वपि ।
ध्वजो धूम्रोथ सिंहः श्वा सौरमेयः खरो गजाः

eteṣvetāni śastrāṇi svaṃ sthāpyāni svadikṣvapi |
dhvajo dhūmrotha siṃhaḥ śvā saurameyaḥ kharo gajāḥ

1,56.590

ध्वाङ्क्षश्चैव भवन्त्यष्टौ पूर्वादिपाः क्रमादमी ।
प्लक्षोदुंबरचूताख्या निंबस्तु हि विभीतकाः

dhvāṅkṣaścaiva bhavantyaṣṭau pūrvādipāḥ kramādamī |
plakṣoduṃbaracūtākhyā niṃbastu hi vibhītakāḥ

1,56.591

य कटका दुग्धवृक्षा वृक्षाश्वत्थकपित्थकाः ।
अगस्तिसिंधुवालाख्यतिन्तिडीकाश्च निन्दिताः

ya kaṭakā dugdhavṛkṣā vṛkṣāśvatthakapitthakāḥ |
agastisiṃdhuvālākhyatintiḍīkāśca ninditāḥ

1,56.592

पित्तवाग्रजदेहस्यात्पश्चिमे दक्षिणे तथा ।
गृहपादागृहस्तभाः समाः शस्ताश्च नासमाः

pittavāgrajadehasyātpaścime dakṣiṇe tathā |
gṛhapādāgṛhastabhāḥ samāḥ śastāśca nāsamāḥ

1,56.593

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं कुड्योत्सेधं यथारुचि ।
गृहोपरि गृहादीनामेवं सर्वत्र चिन्तयेत्

nātyucchritaṃ nātinīcaṃ kuḍyotsedhaṃ yathāruci |
gṛhopari gṛhādīnāmevaṃ sarvatra cintayet

1,56.594

गृहादीनां गृहश्रावं क्रमशो ऽष्टविधं स्मृतम् ।
पाञ्चालमानं वैदेहं कौरवं च कुजन्यकम्

gṛhādīnāṃ gṛhaśrāvaṃ kramaśo 'ṣṭavidhaṃ smṛtam |
pāñcālamānaṃ vaidehaṃ kauravaṃ ca kujanyakam

1,56.595

मागधं शूरसेनं च गान्धारावतिका स्मृतम् ।
सचतुर्भागविस्तारमुत्सेधं यत्तदुच्यते

māgadhaṃ śūrasenaṃ ca gāndhārāvatikā smṛtam |
sacaturbhāgavistāramutsedhaṃ yattaducyate

1,56.596

पाञ्चालमातुलानां च ह्युत्तरोत्तरवृद्धितः ।
वैदेहादीन्यशेषाणि मानानि स्युर्यथाक्रमम्

pāñcālamātulānāṃ ca hyuttarottaravṛddhitaḥ |
vaidehādīnyaśeṣāṇi mānāni syuryathākramam

1,56.597

पाञ्चालमानं सर्वेषां साधारणमतः परम् ।
अवन्तिमानं विप्राणां गान्धारं क्षत्रियस्य च

pāñcālamānaṃ sarveṣāṃ sādhāraṇamataḥ param |
avantimānaṃ viprāṇāṃ gāndhāraṃ kṣatriyasya ca

1,56.598

कौजन्यमानं वैश्यानां विप्रादीनां यथोत्तरम् ।
यथोदितं जलस्त्राव्यं द्वित्रिभूमिकवेश्मनाम्

kaujanyamānaṃ vaiśyānāṃ viprādīnāṃ yathottaram |
yathoditaṃ jalastrāvyaṃ dvitribhūmikaveśmanām

1,56.599

उष्ट्रकुञ्जरशालानां ध्वजायेप्यथा वा गजे ।
पशुशालाश्च शालानां ध्वजायेप्यथ वा गजे

uṣṭrakuñjaraśālānāṃ dhvajāyepyathā vā gaje |
paśuśālāśca śālānāṃ dhvajāyepyatha vā gaje

1,56.600

द्वारशय्याशनामत्रध्वजाः सिंहवृषध्वजाः ।
वास्तुपूजाविधिं वक्ष्ये नववेश्मप्रवेशने

dvāraśayyāśanāmatradhvajāḥ siṃhavṛṣadhvajāḥ |
vāstupūjāvidhiṃ vakṣye navaveśmapraveśane

1,56.601

हस्तमात्रा लिखेद्रेखा दश पूर्वा दशोत्तराः ।
गृहमध्ये तण्डुलोपर्येकाशीतिपदं भवेत्

hastamātrā likhedrekhā daśa pūrvā daśottarāḥ |
gṛhamadhye taṇḍuloparyekāśītipadaṃ bhavet

1,56.602

पञ्चोत्तरान्वक्ष्यमाणांश्चत्वरिंशत्सुरान् लिखेत् ।
द्वात्रिन्द्वाह्यतः पूज्यास्तत्रान्तःस्थास्रयोदश

pañcottarānvakṣyamāṇāṃścatvariṃśatsurān likhet |
dvātrindvāhyataḥ pūjyāstatrāntaḥsthāsrayodaśa

1,56.603

तेषां स्थानानि नामानि वक्ष्यामि क्रमशोधुना ।
ईशानकोणतो बाह्यो द्वात्रिंशत्र्रिदशा अमी

teṣāṃ sthānāni nāmāni vakṣyāmi kramaśodhunā |
īśānakoṇato bāhyo dvātriṃśatrridaśā amī

1,56.604

कृपीटयोनिः पर्जन्यो जयन्तः पाकशासनः ।
सूर्यः शशी मृगाकाशौ वायुः पूषा च नैरृतिः

kṛpīṭayoniḥ parjanyo jayantaḥ pākaśāsanaḥ |
sūryaḥ śaśī mṛgākāśau vāyuḥ pūṣā ca nairṛtiḥ

1,56.605

गृहाक्षतो दण्डधरो गान्धर्वो भृगुराजकः ।
मृगः पितृगणाधिशस्ततो दौवारि काह्वयः

gṛhākṣato daṇḍadharo gāndharvo bhṛgurājakaḥ |
mṛgaḥ pitṛgaṇādhiśastato dauvāri kāhvayaḥ

1,56.606

सामः सूर्यो ऽदितिदिती द्वात्रिंशत्र्रिदशा अमी ।
अथेशानादिकोणस्थाश्चात्वारस्तत्समीपगाः

sāmaḥ sūryo 'ditiditī dvātriṃśatrridaśā amī |
atheśānādikoṇasthāścātvārastatsamīpagāḥ

1,56.607

आपः सावित्रघसंज्ञश्च जयो रुद्रः क्रमादमी ।
एकान्तरा स्युः प्रागाद्याः परितो ब्रह्मणः स्मृताः

āpaḥ sāvitraghasaṃjñaśca jayo rudraḥ kramādamī |
ekāntarā syuḥ prāgādyāḥ parito brahmaṇaḥ smṛtāḥ

1,56.608

अर्यमा सविता बिंबविवत्त्कान्वक्तुधाधिपः ।
मित्रोथ राजयक्ष्मा च तथा पृथ्वीधराह्वयः

aryamā savitā biṃbavivattkānvaktudhādhipaḥ |
mitrotha rājayakṣmā ca tathā pṛthvīdharāhvayaḥ

1,56.609

आपवत्सो ऽष्टमः पञ्चचत्वारिंशत्सुरा अमी ।
आपश्चैवापवत्सश्च पर्जन्यो ऽग्निर्दितिः क्रमात्

āpavatso 'ṣṭamaḥ pañcacatvāriṃśatsurā amī |
āpaścaivāpavatsaśca parjanyo 'gnirditiḥ kramāt

1,56.610

यद्दिक्कानां च वर्गो ऽयमेवं कोणेष्वशेषतः ।
तन्मध्ये विंशतिर्बाह्या द्विपदास्ते तु सर्वदा

yaddikkānāṃ ca vargo 'yamevaṃ koṇeṣvaśeṣataḥ |
tanmadhye viṃśatirbāhyā dvipadāste tu sarvadā

1,56.611

अर्यमा च विवस्वांश्च मित्रः पृथ्वी धराह्वयः ।
ब्रह्मणः पारितो दिक्षु चत्वारस्त्रिपदाः स्मृताः

aryamā ca vivasvāṃśca mitraḥ pṛthvī dharāhvayaḥ |
brahmaṇaḥ pārito dikṣu catvārastripadāḥ smṛtāḥ

1,56.612

ब्रह्माणं च तथैकद्वित्रिपदानर्चयेत्सुरान् ।
वास्तुमन्त्रेण वास्तुज्ञो दूर्वादध्यक्षतादिभिः

brahmāṇaṃ ca tathaikadvitripadānarcayetsurān |
vāstumantreṇa vāstujño dūrvādadhyakṣatādibhiḥ

1,56.613

ब्रह्ममन्त्रेण वा श्वेतवस्त्रयुग्मं प्रदापयेत् ।
आवाहनादिसर्वोपचारांश्च क्रमशस्तथा

brahmamantreṇa vā śvetavastrayugmaṃ pradāpayet |
āvāhanādisarvopacārāṃśca kramaśastathā

1,56.614

नैवेद्यं त्रिविधान्नेन वाद्यैः सहसमर्पयेत् ।
ताम्बूलं च ततः कर्ता प्रार्थयेद्वास्तुपूरुषम्

naivedyaṃ trividhānnena vādyaiḥ sahasamarpayet |
tāmbūlaṃ ca tataḥ kartā prārthayedvāstupūruṣam

1,56.615

वास्तुपुरुष नमस्ते ऽस्तु भूशय्यानिरत प्रभो ॥
मद्गृहे धनधान्यादिसमृद्धं कुरु सर्वदा

vāstupuruṣa namaste 'stu bhūśayyānirata prabho // madgṛhe dhanadhānyādisamṛddhaṃ kuru sarvadā

1,56.616

इति प्रार्थ्य यथाशक्त्या दक्षिणामर्चकाय च ।
दद्यात्तदग्रे विप्रेभ्यो भोजनं च स्वशक्तितः

iti prārthya yathāśaktyā dakṣiṇāmarcakāya ca |
dadyāttadagre viprebhyo bhojanaṃ ca svaśaktitaḥ

1,56.617

अनेन विधिना सम्यग्वास्तुपूजां करोति यः ।
आरोग्यं पुत्रलाभं च धनं धान्यं लभेन्नरः

anena vidhinā samyagvāstupūjāṃ karoti yaḥ |
ārogyaṃ putralābhaṃ ca dhanaṃ dhānyaṃ labhennaraḥ

1,56.618

अकृत्वा वास्तुपूजां यः प्रविशेन्नवमन्दिरम् ।
रोगान्नानाविधान्क्लेशानश्नुते सर्वसंकटम्

akṛtvā vāstupūjāṃ yaḥ praviśennavamandiram |
rogānnānāvidhānkleśānaśnute sarvasaṃkaṭam

1,56.619

अकपाटमनाच्छन्नमदत्तबलिभोजनम् ।
गृहं न प्रविशेदेवं विपदामाकरं हि तत्

akapāṭamanācchannamadattabalibhojanam |
gṛhaṃ na praviśedevaṃ vipadāmākaraṃ hi tat

1,56.620

अथो यात्रा नृपादीनामभीष्टफलसिद्धये ।
स्यात्तथा तां प्रवक्ष्यामि सम्यग्विज्ञातजन्मनाम्

atho yātrā nṛpādīnāmabhīṣṭaphalasiddhaye |
syāttathā tāṃ pravakṣyāmi samyagvijñātajanmanām

1,56.621

अज्ञातजन्मनां नॄणां फलाप्तिर्घुणवर्णवत् ।
प्रश्नोदयनिमित्ताद्यैस्तेषामपि फलोदयः

ajñātajanmanāṃ nṝṇāṃ phalāptirghuṇavarṇavat |
praśnodayanimittādyaisteṣāmapi phalodayaḥ

1,56.622

षष्ट्यष्टमीद्वादशीषु रिक्तामापूर्णिमासु च ।
यात्रा शुक्लप्रतिपदि निर्द्धनाय क्षयाय च

ṣaṣṭyaṣṭamīdvādaśīṣu riktāmāpūrṇimāsu ca |
yātrā śuklapratipadi nirddhanāya kṣayāya ca

1,56.623

मैत्रादितीन्द्वार्कान्त्याश्विहागितिष्यवसूडुषु ।
असप्तपञ्चत्र्याद्येषु यात्राभीष्टफलप्रदाः

maitrāditīndvārkāntyāśvihāgitiṣyavasūḍuṣu |
asaptapañcatryādyeṣu yātrābhīṣṭaphalapradāḥ

1,56.624

न मन्देन्दुदिने प्राचीं न व्रजेद्दक्षिणं गुरौ ।
सितार्कयेर्न प्रतीचीं नोदीचीं ज्ञारयोर्द्दिने

na mandendudine prācīṃ na vrajeddakṣiṇaṃ gurau |
sitārkayerna pratīcīṃ nodīcīṃ jñārayorddine

1,56.625

इन्द्राजपादचतुरास्यार्यमर्क्षाणि पूर्वतः ।
शूलानि सर्वद्वाराणि मित्रार्केज्याश्वभानि च

indrājapādacaturāsyāryamarkṣāṇi pūrvataḥ |
śūlāni sarvadvārāṇi mitrārkejyāśvabhāni ca

1,56.626

क्रमाद्दिग्द्वारभानि स्युः सप्तसप्ताग्निधिष्ण्यतः ।
परिघं लङ्घयेद्दण्डं नाग्निश्वसनर्दिग्गमम्

kramāddigdvārabhāni syuḥ saptasaptāgnidhiṣṇyataḥ |
parighaṃ laṅghayeddaṇḍaṃ nāgniśvasanardiggamam

1,56.627

आग्नेयं पूर्वदिग्धिष्ण्यैर्विदिशश्चैवमेव हि ।
दिग्राशयस्तु क्रमशो मेषाद्याश्च पुनः पुनः

āgneyaṃ pūrvadigdhiṣṇyairvidiśaścaivameva hi |
digrāśayastu kramaśo meṣādyāśca punaḥ punaḥ

1,56.628

दिगीश्वरे ललाटस्थे यातुर्न पुनरागमः ।
लग्नस्थो भास्करः प्राच्यां दिशि यातुर्ललाटगः

digīśvare lalāṭasthe yāturna punarāgamaḥ |
lagnastho bhāskaraḥ prācyāṃ diśi yāturlalāṭagaḥ

1,56.629

द्वादशैकादशः शुक्रो ऽप्याग्नेय्यान्तु ललाटगः ।
दशमस्थः कुजो लग्नाद्याभ्यां यातुर्ललाटगः

dvādaśaikādaśaḥ śukro 'pyāgneyyāntu lalāṭagaḥ |
daśamasthaḥ kujo lagnādyābhyāṃ yāturlalāṭagaḥ

1,56.630

नवमाष्टमगो राहुर्नैऋत्यां तु ललाटगः ।
लग्नात्सप्तमगः सौरिः प्रतीच्यां तु ललाटगः

navamāṣṭamago rāhurnaiṛtyāṃ tu lalāṭagaḥ |
lagnātsaptamagaḥ sauriḥ pratīcyāṃ tu lalāṭagaḥ

1,56.631

षष्टः पञ्चमगश्चन्द्रो वायव्यां च ललाटगः ।
चतुर्थस्थानगः सौम्यश्चोत्तरस्यां ललाटगः

ṣaṣṭaḥ pañcamagaścandro vāyavyāṃ ca lalāṭagaḥ |
caturthasthānagaḥ saumyaścottarasyāṃ lalāṭagaḥ

1,56.632

द्वित्रिस्थानगतो जीव ईशान्यां वै ललाटगः ।
ललाटं तु परित्यज्य जीवितेच्छुर्व्रजेन्नरः

dvitristhānagato jīva īśānyāṃ vai lalāṭagaḥ |
lalāṭaṃ tu parityajya jīvitecchurvrajennaraḥ

1,56.633

विलोमगो ग्रहो यस्य यात्रालग्रोपगो यदि ।
तस्य भङ्गप्रदो राज्ञस्त द्वर्गो ऽपि विलग्नगः

vilomago graho yasya yātrālagropago yadi |
tasya bhaṅgaprado rājñasta dvargo 'pi vilagnagaḥ

1,56.634

रवीन्द्वयनयोर्यातमनुकूलं शुभप्रदम् ।
तदभावे दिवारात्रौ यायाद्यातुर्वधो ऽन्यथा

ravīndvayanayoryātamanukūlaṃ śubhapradam |
tadabhāve divārātrau yāyādyāturvadho 'nyathā

1,56.635

मूढे शुक्रे कार्यहानिः प्रतिशुक्रे पराजयः ।
प्रतिशुक्रकृतं दोषं हॄन्तुं शक्ता ग्रहा न हि

mūḍhe śukre kāryahāniḥ pratiśukre parājayaḥ |
pratiśukrakṛtaṃ doṣaṃ hṝntuṃ śaktā grahā na hi

1,56.636

वासिष्टकाश्यपेयात्रिभारद्वाजाः सगौतमाः ।
एतेषां पञ्चगोत्राणां प्रतिशुक्रो न विद्यते

vāsiṣṭakāśyapeyātribhāradvājāḥ sagautamāḥ |
eteṣāṃ pañcagotrāṇāṃ pratiśukro na vidyate

1,56.637

एकग्रामे विवाहे च दुर्भिक्षे राजविग्रहे ।
द्विजक्षोभे नृपक्षोभे प्रतिशुक्रो न विद्यते

ekagrāme vivāhe ca durbhikṣe rājavigrahe |
dvijakṣobhe nṛpakṣobhe pratiśukro na vidyate

1,56.638

नीचगो ऽरिगृहस्थो वा वक्रगो वा पराजितः ।
यातुर्भङ्गप्रदः शुक्रः स्वोञ्चस्थश्चेज्जयप्रदः

nīcago 'rigṛhastho vā vakrago vā parājitaḥ |
yāturbhaṅgapradaḥ śukraḥ svoñcasthaścejjayapradaḥ

1,56.639

स्वाष्टलग्नेष्टराशौ वा शत्रुभात्त्वष्टमेपि वा ।
तेषामीशस्थराशौ वा यातुर्मृत्युर्न संशयः

svāṣṭalagneṣṭarāśau vā śatrubhāttvaṣṭamepi vā |
teṣāmīśastharāśau vā yāturmṛtyurna saṃśayaḥ

1,56.640

जन्मेषाष्टमलग्नेशौ मिथो मित्रे व्यवस्थितौ ।
जन्मराश्यष्टमर्क्षोत्थदोषा नश्यन्तिं भाक्तः

janmeṣāṣṭamalagneśau mitho mitre vyavasthitau |
janmarāśyaṣṭamarkṣotthadoṣā naśyantiṃ bhāktaḥ

1,56.641

क्रूरग्रहेक्षितो युक्तो द्विःस्वभावो ऽपि भङ्गदः ।
याने स्थिरोदये नेष्टो भव्ययुक्तेक्षितः स्वयम्

krūragrahekṣito yukto dviḥsvabhāvo 'pi bhaṅgadaḥ |
yāne sthirodaye neṣṭo bhavyayuktekṣitaḥ svayam

1,56.642

वस्वन्त्यार्द्धादिपञ्चर्क्षे संग्रहं तृणकाष्टयोः ।
याम्यदिग्गमनं शय्या न कुर्याद्गेहगोपनम्

vasvantyārddhādipañcarkṣe saṃgrahaṃ tṛṇakāṣṭayoḥ |
yāmyadiggamanaṃ śayyā na kuryādgehagopanam

1,56.643

जन्मोदये जन्मभे वा तयोरीशस्यभेपि वा ।
ताभ्यां तयोरिकेन्द्रेषु यातुः शत्रुक्षयो भवेत्

janmodaye janmabhe vā tayorīśasyabhepi vā |
tābhyāṃ tayorikendreṣu yātuḥ śatrukṣayo bhavet

1,56.644

शीर्षोदये लग्नगते दिग्लग्ने लग्नगोपि वा ।
शुभवार्गोथ वा लग्ने यातुः शत्रुक्षयस्तदा

śīrṣodaye lagnagate diglagne lagnagopi vā |
śubhavārgotha vā lagne yātuḥ śatrukṣayastadā

1,56.645

शत्रुजन्मोदये जन्मराशेर्वा निधनोदये ।
तयोरीशस्थिते राशौ यातुः शत्रुक्षयो भवेत्

śatrujanmodaye janmarāśervā nidhanodaye |
tayorīśasthite rāśau yātuḥ śatrukṣayo bhavet

1,56.646

वक्रः पन्था मीनलग्ने यातुर्मीनांशकेपि वा ।
निन्द्यो निखिलयात्रासु घटलग्नो घटांशकः

vakraḥ panthā mīnalagne yāturmīnāṃśakepi vā |
nindyo nikhilayātrāsu ghaṭalagno ghaṭāṃśakaḥ

1,56.647

जललग्नो जलांशो वा जलयोनेः शुभावहः ।
मूर्तिः कोशो धन्विनश्च वाहनं मन्त्रसंज्ञकम्

jalalagno jalāṃśo vā jalayoneḥ śubhāvahaḥ |
mūrtiḥ kośo dhanvinaśca vāhanaṃ mantrasaṃjñakam

1,56.648

शत्रुमार्गस्तथायुश्च मनोव्यापारसंज्ञिकम् ।
प्राप्तिरप्राप्तिरुदयाद्भावाः स्युर्द्वादशैव ते

śatrumārgastathāyuśca manovyāpārasaṃjñikam |
prāptiraprāptirudayādbhāvāḥ syurdvādaśaiva te

1,56.649

घ्नन्ति क्रूरास्त्र्याप्तिवर्गं भावान्सूर्यमहीसुतौ ।
न निघ्नतो हि व्यापारं सौम्याःढ पुष्णन्त्यरिं विना

ghnanti krūrāstryāptivargaṃ bhāvānsūryamahīsutau |
na nighnato hi vyāpāraṃ saumyāḥḍha puṣṇantyariṃ vinā

1,56.650

शुक्रो ऽस्तं च न पुष्णाति मूर्तिं मृत्युं च चन्द्रमाः ।
याम्यदिग्गमनं त्यक्त्वा सर्वकाष्ठासु यायिनाम्

śukro 'staṃ ca na puṣṇāti mūrtiṃ mṛtyuṃ ca candramāḥ |
yāmyadiggamanaṃ tyaktvā sarvakāṣṭhāsu yāyinām

1,56.651

अभिजित्क्षणयोगो ऽयमभीष्टफलसिद्धिदः ।
पञ्चाङ्गशुद्धिरहिते दिवसे ऽपि फलप्रदः

abhijitkṣaṇayogo 'yamabhīṣṭaphalasiddhidaḥ |
pañcāṅgaśuddhirahite divase 'pi phalapradaḥ

1,56.652

यात्रायोगा विचित्रास्तान्योगान्वक्ष्ये यतस्ततः ।
फलसिद्धिर्यागलग्नाद्राज्ञां विप्रश्य धिष्ण्यतः

yātrāyogā vicitrāstānyogānvakṣye yatastataḥ |
phalasiddhiryāgalagnādrājñāṃ vipraśya dhiṣṇyataḥ

1,56.653

मुहूर्तशक्तितो ऽन्येषां शकुनैस्तस्करस्य च ।
केन्द्रत्रिकोणे ह्येकेन योगः शुक्रज्ञसूरिणाम्

muhūrtaśaktito 'nyeṣāṃ śakunaistaskarasya ca |
kendratrikoṇe hyekena yogaḥ śukrajñasūriṇām

1,56.654

अधियेगो भवेद्द्वाभ्यां त्रिभिर्योगाधियोगकः ।
योगे ऽपि यायिनां क्षेममधियोगे जयो भवेत्

adhiyego bhaveddvābhyāṃ tribhiryogādhiyogakaḥ |
yoge 'pi yāyināṃ kṣemamadhiyoge jayo bhavet

1,56.655

योगाधियोगे क्षेमं च विजयार्थविभूतयः ।
व्यापारशत्रुमूर्तिस्थैश्चन्द्रमन्ददिवाकरैः

yogādhiyoge kṣemaṃ ca vijayārthavibhūtayaḥ |
vyāpāraśatrumūrtisthaiścandramandadivākaraiḥ

1,56.656

रणे गतस्य भूपस्य जयलक्ष्मीः प्रमाणिका ।
शुक्रार्कज्ञार्किभौमेषु लग्नाध्वस्तत्रिशत्रुषु

raṇe gatasya bhūpasya jayalakṣmīḥ pramāṇikā |
śukrārkajñārkibhaumeṣu lagnādhvastatriśatruṣu

1,56.657

गतस्याग्रे वैरिचमृर्वह्नौ लाक्ष्वे लीयते ।
लग्नस्थे त्रिदशाचार्ये धनायस्थैः परग्रहैः

gatasyāgre vairicamṛrvahnau lākṣve līyate |
lagnasthe tridaśācārye dhanāyasthaiḥ paragrahaiḥ

1,56.658

गतस्य राज्ञो ऽरिसेना नीयते यममन्दिरम् ।
लग्ने शुक्रे रवौ लाभे चन्द्रे बन्धुस्थिते यदा

gatasya rājño 'risenā nīyate yamamandiram |
lagne śukre ravau lābhe candre bandhusthite yadā

1,56.659

गतो नृपो रिपून्हॄन्ति केसरीवेभसंहतिम् ।
स्वोच्चसंस्थे सिते लग्ने स्वोच्चे चन्द्रे च लाभगे

gato nṛpo ripūnhṝnti kesarīvebhasaṃhatim |
svoccasaṃsthe site lagne svocce candre ca lābhage

1,56.660

हॄन्ति यातो ऽरिष्टतनां केशवःपूतनामिव ।
त्रिकोणे केन्द्रगाः सौम्याः क्रूरास्त्र्यायारिगा यदि

hṝnti yāto 'riṣṭatanāṃ keśavaḥpūtanāmiva |
trikoṇe kendragāḥ saumyāḥ krūrāstryāyārigā yadi

1,56.661

यस्य यातेरलक्ष्मीस्तमुपैतीवाभिसारिका ।
जीवार्कचन्द्रा लग्नारिरन्ध्रगा यदि गच्छतः

yasya yāteralakṣmīstamupaitīvābhisārikā |
jīvārkacandrā lagnārirandhragā yadi gacchataḥ

1,56.662

तस्याग्रे खलमैत्रीव न स्थिरा रिपुवाहिनी ।
त्रिखडायेषु मन्दारौ बलवन्तः शुभा यदि

tasyāgre khalamaitrīva na sthirā ripuvāhinī |
trikhaḍāyeṣu mandārau balavantaḥ śubhā yadi

1,56.663

यात्रायां नृपतस्तस्य हस्तस्था शत्रुमेदिनी ।
स्वोञ्चस्थे लग्नगे जीवे चन्द्रे लाभगते यदि

yātrāyāṃ nṛpatastasya hastasthā śatrumedinī |
svoñcasthe lagnage jīve candre lābhagate yadi

1,56.664

गतो राजा रिपून्हति पिनाकी त्रिपुरं यथा ।
मस्तकोदयगेशुक्र लग्नस्थे लाभगे गुरौ

gato rājā ripūnhati pinākī tripuraṃ yathā |
mastakodayageśukra lagnasthe lābhage gurau

1,56.665

गतो राजा रिपून्हॄन्ति कुमारस्तारकं यथा ।
जीवं लग्नगते शुक्रे केन्द्रे वापि त्रिकोणगे

gato rājā ripūnhṝnti kumārastārakaṃ yathā |
jīvaṃ lagnagate śukre kendre vāpi trikoṇage

1,56.666

गतो दहत्यरीव्राजा कृष्णवर्त्मा यथा वनम् ।
लग्नगे ज्ञे शुभे केन्द्रे धिष्ण्ये चोपकुले गतः

gato dahatyarīvrājā kṛṣṇavartmā yathā vanam |
lagnage jñe śubhe kendre dhiṣṇye copakule gataḥ

1,56.667

नृपाः शुष्यन्त्यरीन् ग्रीष्मे ह्रदिनीं वार्करश्मयः ।
शुभि त्रिकोणे केन्द्रस्थे लाभे चन्द्रे ऽथवा रवी

nṛpāḥ śuṣyantyarīn grīṣme hradinīṃ vārkaraśmayaḥ |
śubhi trikoṇe kendrasthe lābhe candre 'thavā ravī

1,56.668

शत्रून्हन्ति गतो राजा ह्यन्धकारं यथा रविः ।
स्वक्षेत्रगे शुभे कद्रे त्रिकोणोयगते गतः

śatrūnhanti gato rājā hyandhakāraṃ yathā raviḥ |
svakṣetrage śubhe kadre trikoṇoyagate gataḥ

1,56.669

विनाशयत्यरीत्राजा तृलराशिमिवानलः ।
इन्दौ स्वस्थे गुरौ केन्द्रे मन्त्रः सप्रणवो गतः

vināśayatyarītrājā tṛlarāśimivānalaḥ |
indau svasthe gurau kendre mantraḥ sapraṇavo gataḥ

1,56.670

नॄपो हॄन्ति रिपून्सर्वान्पापान्पञ्चाक्षरो यथा ।
वर्गोत्तमगते शुक्रे ऽप्येवस्मिन्नेव लग्नगे

nṝpo hṝnti ripūnsarvānpāpānpañcākṣaro yathā |
vargottamagate śukre 'pyevasminneva lagnage

1,56.671

हरिस्मृतिर्यथाघौघान्हॄन्ति शत्रून् गतो नृपः ।
शुभे केन्द्रे त्रिकोणस्थे चन्द्रे वर्गोत्तमे गतः

harismṛtiryathāghaughānhṝnti śatrūn gato nṛpaḥ |
śubhe kendre trikoṇasthe candre vargottame gataḥ

1,56.672

सगोत्रारीन्नृपान् हॄन्ति यथा गोत्रांश्चगोत्रभित् ।
मित्रभे ऽथ गुरौ केन्द्रे त्रिकोणस्थे ऽथ वा सिते

sagotrārīnnṛpān hṝnti yathā gotrāṃścagotrabhit |
mitrabhe 'tha gurau kendre trikoṇasthe 'tha vā site

1,56.673

शत्रून्हॄन्ति गतो राजा भुजङ्गान् गरुडो यथा ।
शुभकद्रत्रिकोणस्थे वर्गोत्तमगते गतः

śatrūnhṝnti gato rājā bhujaṅgān garuḍo yathā |
śubhakadratrikoṇasthe vargottamagate gataḥ

1,56.674

विनाशयत्यरीन्राजा पापान्भागीरथी यथा ।
ये नृपा यान्त्यरीञ्जेतुं तेषां योगैर्नृपाह्वयैः

vināśayatyarīnrājā pāpānbhāgīrathī yathā |
ye nṛpā yāntyarīñjetuṃ teṣāṃ yogairnṛpāhvayaiḥ

1,56.675

उपैति शान्तिं कोपाग्निः शत्रुयोषाश्रुबिन्दुभिः ।
बलक्षयपक्षदशमीमासीषे विजयाभिधा

upaiti śāntiṃ kopāgniḥ śatruyoṣāśrubindubhiḥ |
balakṣayapakṣadaśamīmāsīṣe vijayābhidhā

1,56.676

विजयस्तत्र यातॄणां सधिर्वा न पराजयः ।
निमित्तशकुनादिभ्यः प्रधानं हि मनोदयः

vijayastatra yātṝṇāṃ sadhirvā na parājayaḥ |
nimittaśakunādibhyaḥ pradhānaṃ hi manodayaḥ

1,56.677

तस्मान्मनस्विनां यत्नात्फलहेतुर्मनोदयः ।
उत्सवोपनयोद्वाहप्रतिष्टाशौचसूतके

tasmānmanasvināṃ yatnātphalaheturmanodayaḥ |
utsavopanayodvāhapratiṣṭāśaucasūtake

1,56.678

असमाप्ते न कुर्वीत यात्रां मर्त्यो जिजीविषुः ।
महिषोन्दुरयोर्युद्धे कलत्रकलहार्त्तवे

asamāpte na kurvīta yātrāṃ martyo jijīviṣuḥ |
mahiṣondurayoryuddhe kalatrakalahārttave

1,56.679

वस्त्रादेः स्खलिते क्रोधे दुरुक्ते न व्रजेन्नृपः ।
घृतान्नं तिलपिष्टान्नं मत्स्यान्नं घृतपायसम्

vastrādeḥ skhalite krodhe durukte na vrajennṛpaḥ |
ghṛtānnaṃ tilapiṣṭānnaṃ matsyānnaṃ ghṛtapāyasam

1,56.680

प्रागादिक्रमशो भुक्त्वा याति राजा जयत्यरीन् ।
सज्जिका परमान्नं च काञ्जिक च पयो दधि

prāgādikramaśo bhuktvā yāti rājā jayatyarīn |
sajjikā paramānnaṃ ca kāñjika ca payo dadhi

1,56.681

क्षीरं तिलोदनं भुक्त्वा भानुवारादिषु क्रमात् ।
कुल्माषांश्च तिलान्नं च दधि क्षौद्रं घृतं पयः

kṣīraṃ tilodanaṃ bhuktvā bhānuvārādiṣu kramāt |
kulmāṣāṃśca tilānnaṃ ca dadhi kṣaudraṃ ghṛtaṃ payaḥ

1,56.682

मृगमांसं च तत्सारं पायसं च खगं मृगम् ।
शशमांसं च षाष्टिक्यं प्रियगुङ्कमपूपकम्

mṛgamāṃsaṃ ca tatsāraṃ pāyasaṃ ca khagaṃ mṛgam |
śaśamāṃsaṃ ca ṣāṣṭikyaṃ priyaguṅkamapūpakam

1,56.683

चित्राण्डजपलं कूर्मश्वाविद्गोधांश्च शास्वकम् ।
हविष्यं कृशरान्नं च मुद्गान्नं यवपिष्टिकम्

citrāṇḍajapalaṃ kūrmaśvāvidgodhāṃśca śāsvakam |
haviṣyaṃ kṛśarānnaṃ ca mudgānnaṃ yavapiṣṭikam

1,56.684

मत्स्यान्नं च विचित्रान्नं दध्यन्नं दस्रभात्क्रमात् ।
भुक्त्वा राजेभाश्वरथनरैर्याति जयत्यरीन्

matsyānnaṃ ca vicitrānnaṃ dadhyannaṃ dasrabhātkramāt |
bhuktvā rājebhāśvarathanarairyāti jayatyarīn

1,56.685

हुताशनं तिलैर्हुत्वा पूजयेत दिगीश्वरम् ।
प्रणम्य देवभूदेवानाशीर्वादैर्नृपो व्रजेत्

hutāśanaṃ tilairhutvā pūjayeta digīśvaram |
praṇamya devabhūdevānāśīrvādairnṛpo vrajet

1,56.686

यद्वर्णवस्रगन्धाद्यैस्तन्मन्त्रेण विधानतः ।
इन्द्रमैरावतारूढं शच्या सह विराजितम्

yadvarṇavasragandhādyaistanmantreṇa vidhānataḥ |
indramairāvatārūḍhaṃ śacyā saha virājitam

1,56.687

वज्रपाणिं स्वर्णवर्णं दिव्याभरणभूषितम् ।
सप्तहस्तं सप्तजिह्वं षण्मुखं मेषवाहनम्

vajrapāṇiṃ svarṇavarṇaṃ divyābharaṇabhūṣitam |
saptahastaṃ saptajihvaṃ ṣaṇmukhaṃ meṣavāhanam

1,56.688

स्वाहाप्रिये रक्तवर्णं स्रुकूस्रुवायुधधारिणम् ।
दण्डायुधं लोहितार्क्षं यमं महिषवाहनम्

svāhāpriye raktavarṇaṃ srukūsruvāyudhadhāriṇam |
daṇḍāyudhaṃ lohitārkṣaṃ yamaṃ mahiṣavāhanam

1,56.689

श्यामलं सहितं रक्तवर्णैरूर्द्ध्वमुखं शुभम् ।
खड्गचर्मधरं नीलं निरृतिं नखाहनम्

śyāmalaṃ sahitaṃ raktavarṇairūrddhvamukhaṃ śubham |
khaḍgacarmadharaṃ nīlaṃ nirṛtiṃ nakhāhanam

1,56.690

उर्द्ध्वकेशं विरूपाक्षं दीर्घग्रीवायुतं विभुम् ।
नागपाशधरं पीतवर्णं मकरवाहनम्

urddhvakeśaṃ virūpākṣaṃ dīrghagrīvāyutaṃ vibhum |
nāgapāśadharaṃ pītavarṇaṃ makaravāhanam

1,56.691

वरुणं कालिकानाथं रत्नाभरणभूषितम् ।
प्राणिनां प्राणरूपं तं द्विबाहुं दण्डपाणिकम्

varuṇaṃ kālikānāthaṃ ratnābharaṇabhūṣitam |
prāṇināṃ prāṇarūpaṃ taṃ dvibāhuṃ daṇḍapāṇikam

Chapter 1.56 (part 5/5)

1,56.692

वायुं कृष्णमृगारूढं पूजयेदञ्जनीपतिम् ।
अश्वारूढं कुंभपाणिं द्विबाहुं स्वर्णसन्निभम्

vāyuṃ kṛṣṇamṛgārūḍhaṃ pūjayedañjanīpatim |
aśvārūḍhaṃ kuṃbhapāṇiṃ dvibāhuṃ svarṇasannibham

1,56.693

कुबेरं चित्रलेखेशं यक्षगन्धर्वनायकम् ।
पिनाकिनं वृषारूढं गौरीपतिमनुत्तम्

kuberaṃ citralekheśaṃ yakṣagandharvanāyakam |
pinākinaṃ vṛṣārūḍhaṃ gaurīpatimanuttam

1,56.694

श्वेतवर्णं चन्द्रमौलिं नागयज्ञोपवीतिनम् ।
अप्रयाणे स्वयं कार्या प्रेक्षया भूभुजस्तथा

śvetavarṇaṃ candramauliṃ nāgayajñopavītinam |
aprayāṇe svayaṃ kāryā prekṣayā bhūbhujastathā

1,56.695

कार्यं निगमनं छत्रं ध्वजशस्त्रास्त्रवाहनैः ।
स्वस्थानान्निर्गमस्थानं दडानां च शतन्द्वयम्

kāryaṃ nigamanaṃ chatraṃ dhvajaśastrāstravāhanaiḥ |
svasthānānnirgamasthānaṃ daḍānāṃ ca śatandvayam

1,56.696

चत्वारिंशद्द्वादशैव प्रस्थितः स स्वयं गतः ।
दिनान्येकत्र न वसेत्सप्तष्ट् वा परो जनः

catvāriṃśaddvādaśaiva prasthitaḥ sa svayaṃ gataḥ |
dinānyekatra na vasetsaptaṣṭ vā paro janaḥ

1,56.697

पञ्चरात्रं च पुरतः पुनर्लग्नान्तरे व्रजेत् ।
अकालजेषु नृपतिर्विद्युद्गर्जितवृष्टिषु

pañcarātraṃ ca purataḥ punarlagnāntare vrajet |
akālajeṣu nṛpatirvidyudgarjitavṛṣṭiṣu

1,56.698

उत्पातेषु त्रिविधेषु सप्तरात्रं तु न व्रजेत् ।
स्न्ताकुड्यशिवाकाककपोतानां गिरस्तथा

utpāteṣu trividheṣu saptarātraṃ tu na vrajet |
sntākuḍyaśivākākakapotānāṃ girastathā

1,56.699

झझेभुखेमवक्षीरस्वराणां वामतो गतिः ।
पीतकारभरद्वाजपभिणां दक्षिणा गतिः

jhajhebhukhemavakṣīrasvarāṇāṃ vāmato gatiḥ |
pītakārabharadvājapabhiṇāṃ dakṣiṇā gatiḥ

1,56.700

चाषं त्यक्त्वा चतुष्पात्तु शुभदावामतो मताः ।
कृष्णं त्यक्त्वा प्रयाणे तु कृकलासेन वीक्षितः

cāṣaṃ tyaktvā catuṣpāttu śubhadāvāmato matāḥ |
kṛṣṇaṃ tyaktvā prayāṇe tu kṛkalāsena vīkṣitaḥ

1,56.701

वाराहशशगोधास्तु सर्पाणां कीर्तनं शुभम् ।
हृतेक्षणं नेष्टमेवाव्यपत्ययं कपिऋक्षयोः

vārāhaśaśagodhāstu sarpāṇāṃ kīrtanaṃ śubham |
hṛtekṣaṇaṃ neṣṭamevāvyapatyayaṃ kapiṛkṣayoḥ

1,56.702

मयूरच्छागनकुलचाषपारावताः शुभाः ।
दृष्टमात्रेण यात्रायां व्यस्तं सर्वं प्रवेशने

mayūracchāganakulacāṣapārāvatāḥ śubhāḥ |
dṛṣṭamātreṇa yātrāyāṃ vyastaṃ sarvaṃ praveśane

1,56.703

यात्रासिद्धिर्भवेद्दृष्टे शवेरादनवजिते ।
प्रवेशे रोदनयुतः शवः शवप्रदस्तथा

yātrāsiddhirbhaveddṛṣṭe śaverādanavajite |
praveśe rodanayutaḥ śavaḥ śavapradastathā

1,56.704

पतितक्लीबजटिलमत्तवान्तौषधादिभिः ।
अभ्यक्तवसास्थिचर्माङ्गारदारुणरोगिभिः

patitaklībajaṭilamattavāntauṣadhādibhiḥ |
abhyaktavasāsthicarmāṅgāradāruṇarogibhiḥ

1,56.705

गुडकार्पासलवणरिपुप्रश्नतृणोरगैः ।
वन्ध्याकुञ्जककाषायमुक्तकेशबुभुक्षितैः

guḍakārpāsalavaṇaripupraśnatṛṇoragaiḥ |
vandhyākuñjakakāṣāyamuktakeśabubhukṣitaiḥ

1,56.706

प्रयाणसमये नग्नैर्द्दृष्टैः सिद्धिर्न जायते ।
प्रज्वलाग्नीन्सुतुरगनृपासनपुराङ्गनाः

prayāṇasamaye nagnairddṛṣṭaiḥ siddhirna jāyate |
prajvalāgnīnsuturaganṛpāsanapurāṅganāḥ

1,56.707

गन्धपुषअपाक्षतच्छत्रचामरान्दोलिकं नृपः ।
भक्ष्येक्षुफलमृत्स्नान्नमध्वाज्यदधिगोदयाः

gandhapuṣaapākṣatacchatracāmarāndolikaṃ nṛpaḥ |
bhakṣyekṣuphalamṛtsnānnamadhvājyadadhigodayāḥ

1,56.708

मद्यमांससुधाधौतवस्त्रशङ्खवृषध्वजाः ।
पुण्यस्त्रीपुण्यकलशरत्नभृङ्गारगोद्विजाः

madyamāṃsasudhādhautavastraśaṅkhavṛṣadhvajāḥ |
puṇyastrīpuṇyakalaśaratnabhṛṅgāragodvijāḥ

1,56.709

भेरीमृदङ्गपटहघण्टावीणादिनिःस्वनाः ।
वेदमङ्गलघोषाः स्युः या यिनां कार्यसिद्धिदाः

bherīmṛdaṅgapaṭahaghaṇṭāvīṇādiniḥsvanāḥ |
vedamaṅgalaghoṣāḥ syuḥ yā yināṃ kāryasiddhidāḥ

1,56.710

आदौ विरुद्धशकुनं दृष्ट्वा यायीष्टदेवताम् ।
स्मृत्वा द्वितीये विप्राणां कृत्वा पूजां निवर्तयेत्

ādau viruddhaśakunaṃ dṛṣṭvā yāyīṣṭadevatām |
smṛtvā dvitīye viprāṇāṃ kṛtvā pūjāṃ nivartayet

1,56.711

सर्वदिक्षुक्षुतं नेष्टं गोक्षुतं निधनप्रदम् ।
अफलं यद्बालवृद्धरोगिपैनसिकैः कृतम्

sarvadikṣukṣutaṃ neṣṭaṃ gokṣutaṃ nidhanapradam |
aphalaṃ yadbālavṛddharogipainasikaiḥ kṛtam

1,56.712

परस्त्री द्विजदेवस्वं तत्रपृशेद्दिग्गजाश्वकान् ।
हन्यात्परपुरप्राप्तो न स्त्रीर्नित्यं निरायुधान्

parastrī dvijadevasvaṃ tatrapṛśeddiggajāśvakān |
hanyātparapuraprāpto na strīrnityaṃ nirāyudhān

1,56.713

आदौ सौम्यायने कार्यंनववास्तुप्रवेशनम् ।
विधाय पूर्वदिवसे वास्तुपूजाबलिक्रियाम्

ādau saumyāyane kāryaṃnavavāstupraveśanam |
vidhāya pūrvadivase vāstupūjābalikriyām

1,56.714

माघफआल्गुनवैशाखज्येष्टमासेषु शोभनम् ।
प्रवेशो मध्यमो ज्ञेयः सौम्यकार्तिकमासयोः

māghaphaālgunavaiśākhajyeṣṭamāseṣu śobhanam |
praveśo madhyamo jñeyaḥ saumyakārtikamāsayoḥ

1,56.715

शशीज्यान्तेषु वरुणत्वाष्ट्रमित्रस्थिरोडुषु ।
शुभः प्रेवशो देवेज्यशुक्रयोर्द्दृश्यमानयोः

śaśījyānteṣu varuṇatvāṣṭramitrasthiroḍuṣu |
śubhaḥ prevaśo devejyaśukrayorddṛśyamānayoḥ

1,56.716

व्यर्कारवारे तिथिषु रिक्तामावर्जितेषु च ।
दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रवेशो मङ्गलप्रदः

vyarkāravāre tithiṣu riktāmāvarjiteṣu ca |
divā vā yadi vā rātrau praveśo maṅgalapradaḥ

1,56.717

चन्द्रताराबलोपेते पूर्वाह्ने शोभने दिने ।
स्थिरलग्ने स्थिरांशे च नैधने शुद्धिसंयुते

candratārābalopete pūrvāhne śobhane dine |
sthiralagne sthirāṃśe ca naidhane śuddhisaṃyute

1,56.718

त्रिकोणकेन्द्रसंस्थैश् सौम्यैस्त्र्यायारिगैः परैः ।
लग्रान्त्याष्टमषष्टस्थवर्जितेन द्वियांशुना

trikoṇakendrasaṃsthaiś saumyaistryāyārigaiḥ paraiḥ |
lagrāntyāṣṭamaṣaṣṭasthavarjitena dviyāṃśunā

1,56.719

कर्तुर्षा जन्मभे लग्ने ताभ्यामुपचये ऽपि वा ।
प्रवेशल्ग्ने स्यामृद्धिरन्यभेशोकनिःस्वता

karturṣā janmabhe lagne tābhyāmupacaye 'pi vā |
praveśalgne syāmṛddhiranyabheśokaniḥsvatā

1,56.720

दर्शनीय गृहं रम्यं विधिधैर्मङ्गलस्वनैः ।
कृत्वार्कं वामतो विद्वान्भृङ्गारं चाग्रतो विशेत्

darśanīya gṛhaṃ ramyaṃ vidhidhairmaṅgalasvanaiḥ |
kṛtvārkaṃ vāmato vidvānbhṛṅgāraṃ cāgrato viśet

1,56.721

वर्षाप्रवेशे शशिनि जलराशिगतेपि वा ।
केन्द्रगे वा शुक्लपक्षे चातिवृष्टिः शुभेक्षिते

varṣāpraveśe śaśini jalarāśigatepi vā |
kendrage vā śuklapakṣe cātivṛṣṭiḥ śubhekṣite

1,56.722

अल्पवृष्टिः पापदृष्टे प्रावृट्काले ऽचिराद्भवेत् ।
चन्द्रश्चेद्धार्गवे सर्वमेवंविध गुणान्विते

alpavṛṣṭiḥ pāpadṛṣṭe prāvṛṭkāle 'cirādbhavet |
candraśceddhārgave sarvamevaṃvidha guṇānvite

1,56.723

प्रावृषीन्दुः सितात्सप्तराशिगः शुभवीक्षितः ।
मन्दात्र्रिकोणसप्तस्थो यदि वा वृद्धिकृद्भवेत्

prāvṛṣīnduḥ sitātsaptarāśigaḥ śubhavīkṣitaḥ |
mandātrrikoṇasaptastho yadi vā vṛddhikṛdbhavet

1,56.724

सद्यो वृष्टिकरः शुक्रो यदा बुधसमीपगः ।
तयोरंमध्यगते भानौ भवेद्ष्टिविनाशनम्

sadyo vṛṣṭikaraḥ śukro yadā budhasamīpagaḥ |
tayorṃmadhyagate bhānau bhavedṣṭivināśanam

1,56.725

मघादिपञ्चधिष्ण्यस्थः पूर्वे स्वातित्रये परे ।
प्रवर्षणं भृगुः कुर्याद्विपरीते न वर्षणम्

maghādipañcadhiṣṇyasthaḥ pūrve svātitraye pare |
pravarṣaṇaṃ bhṛguḥ kuryādviparīte na varṣaṇam

1,56.726

पुरतः पृष्टतो भानोर्ग्रहा यदि समीपगाः ।
तदा वृष्टिं प्रकुर्वन्ति न ते चेत्प्रतिलोमगाः

purataḥ pṛṣṭato bhānorgrahā yadi samīpagāḥ |
tadā vṛṣṭiṃ prakurvanti na te cetpratilomagāḥ

1,56.727

वामभागस्थितः शुक्रो वृष्टिकृच्चेत्तु याम्यगः ।
उदयास्तेषु वृष्टिः स्याद्भानोरार्द्राप्रवेशने

vāmabhāgasthitaḥ śukro vṛṣṭikṛccettu yāmyagaḥ |
udayāsteṣu vṛṣṭiḥ syādbhānorārdrāpraveśane

1,56.728

संध्ययोः सस्यवृद्धिः स्यात्सर्वसंपन्नृणान्निशि ।
स्तोकवृष्टिरनर्घः स्यादवृष्टिः सस्यसंपदः

saṃdhyayoḥ sasyavṛddhiḥ syātsarvasaṃpannṛṇānniśi |
stokavṛṣṭiranarghaḥ syādavṛṣṭiḥ sasyasaṃpadaḥ

1,56.729

आद्रोदयेग्रभिन्ना चद्भवेदिति न संशयः ।
चन्द्रेज्ये ज्ञेथ वा शुक्रे केन्द्रेन्बीतिर्विनश्यति

ādrodayegrabhinnā cadbhavediti na saṃśayaḥ |
candrejye jñetha vā śukre kendrenbītirvinaśyati

1,56.730

पूर्वाषाढा गतो भानुर्जीमूतैः परिवेष्टितः ।
वर्षत्यार्द्रादिमृलान्तं प्रत्यक्षं प्रत्यहं तथा

pūrvāṣāḍhā gato bhānurjīmūtaiḥ pariveṣṭitaḥ |
varṣatyārdrādimṛlāntaṃ pratyakṣaṃ pratyahaṃ tathā

1,56.731

वृष्टिश्चेत्पौष्णभें तस्माद्दशर्क्षेषु न वर्षति ।
सिंहे भिन्ने कुजो वृष्टिरभिन्ने कर्कटे तथा

vṛṣṭiścetpauṣṇabheṃ tasmāddaśarkṣeṣu na varṣati |
siṃhe bhinne kujo vṛṣṭirabhinne karkaṭe tathā

1,56.732

कन्योदये प्रभिन्ने चेत्सर्वदा वृष्टिरुत्तम ।
अहिर्बुध्न्यं पूर्वशस्यं परशस्या च रेवती

kanyodaye prabhinne cetsarvadā vṛṣṭiruttama |
ahirbudhnyaṃ pūrvaśasyaṃ paraśasyā ca revatī

1,56.733

भरणी सर्वसस्या च सर्वनाशाय चाश्विनी ।
गुरोः सप्तमरा तिस्थः प्रत्यग्गो भृगुजो यदा

bharaṇī sarvasasyā ca sarvanāśāya cāśvinī |
guroḥ saptamarā tisthaḥ pratyaggo bhṛgujo yadā

1,56.734

तदातिवर्षणं भूरि प्रावृट्काले बलोज्झिते ।
आसप्तमर्क्षंशशिनः परिवेशगतोत्तरा

tadātivarṣaṇaṃ bhūri prāvṛṭkāle balojjhite |
āsaptamarkṣaṃśaśinaḥ pariveśagatottarā

1,56.735

विद्युत्प्रपूर्णमण्डूकास्वनावृष्टिर्भवेत्तदा ।
यदाप्रत्यङ्नता मघाः खसप्तोपरि संस्थिताः

vidyutprapūrṇamaṇḍūkāsvanāvṛṣṭirbhavettadā |
yadāpratyaṅnatā maghāḥ khasaptopari saṃsthitāḥ

1,56.736

पतन्ति दक्षिणस्था येभवेद्वृष्टिस्तदाचिरात् ।
नखैर्लिखन्तोमार्जाराश्चावनिं लोहसंयुते

patanti dakṣiṇasthā yebhavedvṛṣṭistadācirāt |
nakhairlikhantomārjārāścāvaniṃ lohasaṃyute

1,56.737

रथ्यायां सेतुबन्धाः स्युर्बालानां वृष्टिहेतवः ।
पिपीलिकाश्रेणयश्छिन्नाः खद्योता बहवस्तदा

rathyāyāṃ setubandhāḥ syurbālānāṃ vṛṣṭihetavaḥ |
pipīlikāśreṇayaśchinnāḥ khadyotā bahavastadā

1,56.738

द्रुमादिरोहः सर्पाणां प्रीतिर्दुर्वृष्टिसूचकाः ।
उदयास्तमये काले विवर्णोरऽकेथ वा शशी

drumādirohaḥ sarpāṇāṃ prītirdurvṛṣṭisūcakāḥ |
udayāstamaye kāle vivarṇor'ketha vā śaśī

1,56.739

मधुवर्णो ऽतिवायुश्चेदतिवृष्टिर्भवेत्तदा ।
प्राङ्मुखस्य तु कूर्मस्य नवाङ्गेषु धरामिमाम्

madhuvarṇo 'tivāyuścedativṛṣṭirbhavettadā |
prāṅmukhasya tu kūrmasya navāṅgeṣu dharāmimām

1,56.740

विभज्य नवधा खण्डे मण्डलानि प्रदक्षिणम् ।
अन्तर्वेदाश्च षाञ्चालस्तस्येदं नाभिमण्डलम्

vibhajya navadhā khaṇḍe maṇḍalāni pradakṣiṇam |
antarvedāśca ṣāñcālastasyedaṃ nābhimaṇḍalam

1,56.741

प्राच्या मागधलाटोत्था देशास्तन्मुखमण्डलम् ।
स्त्रीकलिङ्गकिराताख्या देशास्तद्बाहुमण्डलम्

prācyā māgadhalāṭotthā deśāstanmukhamaṇḍalam |
strīkaliṅgakirātākhyā deśāstadbāhumaṇḍalam

1,56.742

अवन्ती द्रविडा भिल्ला देशास्तत्पार्श्वमण्डलम् ।
गौडकैङ्कणशाल्वान्ध्रपौड्रस्तत्पादमण्डलम्

avantī draviḍā bhillā deśāstatpārśvamaṇḍalam |
gauḍakaiṅkaṇaśālvāndhrapauḍrastatpādamaṇḍalam

1,56.743

सिंधुकाशिमहाराष्ट्रसौराष्ट्राः पुच्छमण्डलम् ।
पुलिन्दचीनयवनगुर्जराः पादमण्डलम्

siṃdhukāśimahārāṣṭrasaurāṣṭrāḥ pucchamaṇḍalam |
pulindacīnayavanagurjarāḥ pādamaṇḍalam

1,56.744

कुरुकाश्मीरमाद्रेयमत्स्यास्तत्पार्श्वमण्डलम् ।
खसांगवङ्गबाह्लीकं कांबोजाः पाणिमण्डलम्

kurukāśmīramādreyamatsyāstatpārśvamaṇḍalam |
khasāṃgavaṅgabāhlīkaṃ kāṃbojāḥ pāṇimaṇḍalam

1,56.745

कृत्तिकादीनि धिष्ण्यानि त्रीणि त्रिणि क्रमान्न्यसेत् ।
नाभ्यादिषु नवाङ्गेषु पापैर्दुष्टं शुभैः शुभम्

kṛttikādīni dhiṣṇyāni trīṇi triṇi kramānnyaset |
nābhyādiṣu navāṅgeṣu pāpairduṣṭaṃ śubhaiḥ śubham

1,56.746

देवता यत्र नृत्यन्ति पतन्ति प्रज्वलन्ति च ।
मुहू रुदन्ति गायन्ति प्रस्विद्यन्ति हसंति च

devatā yatra nṛtyanti patanti prajvalanti ca |
muhū rudanti gāyanti prasvidyanti hasaṃti ca

1,56.747

वमन्त्यग्निं तथा धूमं स्नेहं रक्तं पयो जलम् ।
अधोमुखाधितिष्टन्ति स्थानात्स्थानं व्रजन्ति च

vamantyagniṃ tathā dhūmaṃ snehaṃ raktaṃ payo jalam |
adhomukhādhitiṣṭanti sthānātsthānaṃ vrajanti ca

1,56.748

एवमाद्या हि दृश्यन्ते विकाराः प्रतिमासु च ।
गन्धर्वनगरं चैव दिवा नक्षत्रदर्शनम्

evamādyā hi dṛśyante vikārāḥ pratimāsu ca |
gandharvanagaraṃ caiva divā nakṣatradarśanam

1,56.749

महोत्कापतनं काष्टतृणरक्तप्रवर्षणम् ।
गान्धर्वं देहदिग्धूमं भूमिकंपं दिवा निशि

mahotkāpatanaṃ kāṣṭatṛṇaraktapravarṣaṇam |
gāndharvaṃ dehadigdhūmaṃ bhūmikaṃpaṃ divā niśi

1,56.750

अनग्नौ च स्फुलिङ्गाश्च ज्वलनं च विनेन्धनम् ।
निशीन्द्रचापमण्डूकं शिखरे श्वेतवायसः

anagnau ca sphuliṅgāśca jvalanaṃ ca vinendhanam |
niśīndracāpamaṇḍūkaṃ śikhare śvetavāyasaḥ

1,56.751

दृश्यन्ते विस्फुलिङ्गाश्च गोगजाश्वोष्ट्रगात्रतः ।
जन्तवो द्वित्रिशिरसो जायन्ते वापि योनिषु

dṛśyante visphuliṅgāśca gogajāśvoṣṭragātrataḥ |
jantavo dvitriśiraso jāyante vāpi yoniṣu

1,56.752

प्रातः सूर्याश्चतसृषु ह्यर्दितायुगपद्रवेः ।
जम्बूकग्रामसंवासः केतूनां च प्रदर्शनम्

prātaḥ sūryāścatasṛṣu hyarditāyugapadraveḥ |
jambūkagrāmasaṃvāsaḥ ketūnāṃ ca pradarśanam

1,56.753

काकानामाकुलं रात्रौ कपोतानां दिवा यदि ।
अकाले पुष्पिता वृक्षा दृश्यन्ते फलिता यदि

kākānāmākulaṃ rātrau kapotānāṃ divā yadi |
akāle puṣpitā vṛkṣā dṛśyante phalitā yadi

1,56.754

कार्यं तच्छेदनं तत्र ततः शान्तिर्मनीषिभिः ।
एवमाद्या महोत्पाता बहवः स्थाननाशदा

kāryaṃ tacchedanaṃ tatra tataḥ śāntirmanīṣibhiḥ |
evamādyā mahotpātā bahavaḥ sthānanāśadā

1,56.755

केचिन्मृत्युप्रदाः केचिच्छत्रुभ्यश्च भयप्रदाः ।
मध्याद्भयं यशो मृत्युः क्षयः कीर्तिः सुखासुखम्

kecinmṛtyupradāḥ kecicchatrubhyaśca bhayapradāḥ |
madhyādbhayaṃ yaśo mṛtyuḥ kṣayaḥ kīrtiḥ sukhāsukham

1,56.756

ऐस्वर्यं धनहानिं च मधुच्छन्नं च वाल्मिकम् ।
इत्यादिषु च सर्वेषूत्पातेषु द्विजसत्तम

aisvaryaṃ dhanahāniṃ ca madhucchannaṃ ca vālmikam |
ityādiṣu ca sarveṣūtpāteṣu dvijasattama

1,56.757

शान्तिं कुर्यात्प्रयत्नेन कल्पोक्तविधिना शुभम् ।
इत्येतत्कथितं विप्र ज्यौतिषं ते समासतः

śāntiṃ kuryātprayatnena kalpoktavidhinā śubham |
ityetatkathitaṃ vipra jyautiṣaṃ te samāsataḥ

1,56.758

अतः परं प्रवक्ष्यामि च्छन्दः शास्त्रमनुत्तमम्

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi cchandaḥ śāstramanuttamam

Chapter 1.57

1,57.1

इति श्रीबृहन्न.पूर्व.बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सनन्दन उवाच वैदिकं लौकिकं चापि छन्दो द्विविधमुच्यते ।
मात्रावर्णविभेदेन तच्चापि द्विविधं पुनः

iti śrībṛhanna.pūrva.bṛhadupākhyāne dvitīyapāde ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ sanandana uvāca vaidikaṃ laukikaṃ cāpi chando dvividhamucyate |
mātrāvarṇavibhedena taccāpi dvividhaṃ punaḥ

1,57.2

मयौ रसौ तजौ भनौ गुरुर्लघुरपिद्विज ।
कारणं छन्दसि प्रोक्ताश्छन्दःशास्त्रविशारदैः

mayau rasau tajau bhanau gururlaghurapidvija |
kāraṇaṃ chandasi proktāśchandaḥśāstraviśāradaiḥ

1,57.3

सर्वगो मगणः प्रोक्तो मुखलो यगणः स्मृतः ।
मध्यलो रगणश्वैव प्रान्त्यगः सगणो मतः

sarvago magaṇaḥ prokto mukhalo yagaṇaḥ smṛtaḥ |
madhyalo ragaṇaśvaiva prāntyagaḥ sagaṇo mataḥ

1,57.4

तगणोंऽतलघुः ख्यातो मध्यगो जो भआदिगः ।
त्रिलघुर्नगणः प्रोक्तस्त्रिका वर्णगणा मुने

tagaṇoṃ'talaghuḥ khyāto madhyago jo bhaādigaḥ |
trilaghurnagaṇaḥ proktastrikā varṇagaṇā mune

1,57.5

चतुर्लास्तु गणाः पञ्च प्रोक्ता आर्यादिसंमताः ।
संयोगश्च विसर्गश्चानुस्वारो लघुतः परः

caturlāstu gaṇāḥ pañca proktā āryādisaṃmatāḥ |
saṃyogaśca visargaścānusvāro laghutaḥ paraḥ

1,57.6

लघोर्दीर्घत्वमाख्याति दीर्घो गो लो लघुर्मतः ।
पादश्चतुर्थभागः स्याद्विच्छेदोयतिरुच्यते

laghordīrghatvamākhyāti dīrgho go lo laghurmataḥ |
pādaścaturthabhāgaḥ syādvicchedoyatirucyate

1,57.7

सममर्द्धसमं वृत्तं विषमं चापि नारद ।
तुल्यलक्षणतः पादचतुष्के सममुच्यते

samamarddhasamaṃ vṛttaṃ viṣamaṃ cāpi nārada |
tulyalakṣaṇataḥ pādacatuṣke samamucyate

1,57.8

आदित्रिके द्विचतुर्थे सममर्द्धसमं ततम् ।
लक्ष्म भिन्नं यस्य पादचतुष्के विषमं हि तत्

āditrike dvicaturthe samamarddhasamaṃ tatam |
lakṣma bhinnaṃ yasya pādacatuṣke viṣamaṃ hi tat

1,57.9

एकाक्षरात्समारभ्य वर्णैकैकस्य वृद्धितः ।
षड्विंशत्यक्षरं यावत्पादस्तावत्पृथक् पृथक्

ekākṣarātsamārabhya varṇaikaikasya vṛddhitaḥ |
ṣaḍviṃśatyakṣaraṃ yāvatpādastāvatpṛthak pṛthak

1,57.10

तत्परं चण्डवृष्ट्यादिदण्डकाः परिकल्पिताः ।
त्रिभिः षड्भिः पदैर्गाथाः शृणु संज्ञा यथोत्तरम्

tatparaṃ caṇḍavṛṣṭyādidaṇḍakāḥ parikalpitāḥ |
tribhiḥ ṣaḍbhiḥ padairgāthāḥ śṛṇu saṃjñā yathottaram

1,57.11

उक्तात्युक्ता तथा मध्या प्रतिष्टान्या सुपूर्विका ।
गायत्र्युष्णिगनुष्टष्टप्च बृहती पङ्क्तिरेव च

uktātyuktā tathā madhyā pratiṣṭānyā supūrvikā |
gāyatryuṣṇiganuṣṭaṣṭapca bṛhatī paṅktireva ca

1,57.12

त्रिष्टुप्च जगती चैव तथातिजगती मता ।
शक्करी सातिपूर्वा च अष्ट्यत्यष्टी ततः स्मृते

triṣṭupca jagatī caiva tathātijagatī matā |
śakkarī sātipūrvā ca aṣṭyatyaṣṭī tataḥ smṛte

1,57.13

धृतिश्च विधृतिश्चैव कृतिः प्रकृतिराकृतिः ।
विकृतिः संकृतिश्चैव तथातिकृतिरुत्कृतिः

dhṛtiśca vidhṛtiścaiva kṛtiḥ prakṛtirākṛtiḥ |
vikṛtiḥ saṃkṛtiścaiva tathātikṛtirutkṛtiḥ

1,57.14

इत्येताश्छन्दसां संज्ञाः प्रस्ताराद्भेदभागिकाः ।
पादे सर्वगुरौ पूर्वील्लघुं स्थाप्य गुरोरधः

ityetāśchandasāṃ saṃjñāḥ prastārādbhedabhāgikāḥ |
pāde sarvagurau pūrvīllaghuṃ sthāpya guroradhaḥ

1,57.15

यथोपरि तथा शेषमग्रे प्रारवन्न्यसेदपि ।
एष प्रस्तार उदितो यावत्सर्वलघुर्भवेत्

yathopari tathā śeṣamagre prāravannyasedapi |
eṣa prastāra udito yāvatsarvalaghurbhavet

1,57.16

नष्टाङ्कार्द्धे समे लः स्याद्विपम् सैव सोर्द्धगः ।
उद्दिष्टे द्विगुणानाद्यादङ्गान्संमोल्य लस्थितान्

naṣṭāṅkārddhe same laḥ syādvipam saiva sorddhagaḥ |
uddiṣṭe dviguṇānādyādaṅgānsaṃmolya lasthitān

1,57.17

कृत्वा सेकान्वदैत्संख्यामिति प्राहुः पुराविदः ।
वणान्सेकान्वृत्तभवानुत्तराधरतः स्थितान्

kṛtvā sekānvadaitsaṃkhyāmiti prāhuḥ purāvidaḥ |
vaṇānsekānvṛttabhavānuttarādharataḥ sthitān

1,57.18

एकादिक्रमतश्चैकानुपर्य्युपरि विन्यसेत् ।
उपान्त्यतो निवर्तेत त्यजन्नेकैकमूर्द्धतः

ekādikramataścaikānuparyyupari vinyaset |
upāntyato nivarteta tyajannekaikamūrddhataḥ

1,57.19

उपर्याद्याद्गुरोरेवमेकद्व्यादिलगक्रिया ।
लगक्रियाङ्कसंदोहे भवेत्संख्याविमिश्रिते

uparyādyādgurorevamekadvyādilagakriyā |
lagakriyāṅkasaṃdohe bhavetsaṃkhyāvimiśrite

1,57.20

उद्दिष्टाङ्कसमाहारः सैको वा जनयेदिमाम् ।
संख्यैव द्विगुणैकोना सद्भिरध्वा प्रकीर्तितः

uddiṣṭāṅkasamāhāraḥ saiko vā janayedimām |
saṃkhyaiva dviguṇaikonā sadbhiradhvā prakīrtitaḥ

1,57.21

इत्येतत्किञ्चिदाख्यातं लक्षणं छन्दसां नुने ।
प्रस्तारोक्तप्रभेदानां नामानांस्त्यं प्रगाहते

ityetatkiñcidākhyātaṃ lakṣaṇaṃ chandasāṃ nune |
prastāroktaprabhedānāṃ nāmānāṃstyaṃ pragāhate

Chapter 1.58

1,58.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे सङ्क्षिप्तच्छन्दोवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः नारद उवाच अनूचानप्रसंगेन वेदाङ्गान्यखिलानि च ।
श्रुतानि त्वन्मुखांभोजात्समासव्यासयोगतः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde saṅkṣiptacchandovarṇanaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca anūcānaprasaṃgena vedāṅgānyakhilāni ca |
śrutāni tvanmukhāṃbhojātsamāsavyāsayogataḥ

1,58.2

शुकोत्पत्तिं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते ।
सनन्दन उवाच मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायते

śukotpattiṃ samācakṣva vistareṇa mahāmate |
sanandana uvāca meruśṛṅge kila purā karṇikāravanāyate

1,58.3

विजहार महोदेवो भौमैभूतगणैवृतः ।
शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा

vijahāra mahodevo bhaumaibhūtagaṇaivṛtaḥ |
śailarājasutā caiva devī tatrābhavatpurā

1,58.4

तत्र दिव्यं तपस्तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः

tatra divyaṃ tapastepe kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ |
yogenātmānamāviśya yogadharmaparāyaṇaḥ

1,58.5

धारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं सुनिसंत्तमः ।
अग्नेर्भूमेस्तथा वायोरन्तरिक्षस्य चाभितः

dhārayansa tapastepe putrārthaṃ sunisaṃttamaḥ |
agnerbhūmestathā vāyorantarikṣasya cābhitaḥ

1,58.6

वीर्येण संमतः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह ।
संकल्पेनाथ सो ऽनेन दुष्प्रापमकगृतात्मभिः

vīryeṇa saṃmataḥ putro mama bhūyāditi sma ha |
saṃkalpenātha so 'nena duṣprāpamakagṛtātmabhiḥ

1,58.7

वरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम् ।
अतिष्टन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः

varayāmāsa deveśamāsthitastapa uttamam |
atiṣṭanmārutāhāraḥ śataṃ kila samāḥ prabhuḥ

1,58.8

आराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम् ।
तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा

ārādhayanmahādevaṃ bahurūpamumāpatim |
tatra brahmarṣayaścaiva sarve devarṣayastathā

1,58.9

लोकपालाश्च साध्याश्च वसुभिश्चाष्टभिः सह ।
आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ

lokapālāśca sādhyāśca vasubhiścāṣṭabhiḥ saha |
ādityāścaiva rudrāśca divākaraniśākarau

1,58.10

विश्वा वसुश्च गन्धर्वः सिद्धाश्चाप्सरासांगणाः ।
तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम्

viśvā vasuśca gandharvaḥ siddhāścāpsarāsāṃgaṇāḥ |
tatra rudro mahādevaḥ karṇikāramayīṃ śubhām

1,58.11

धारयानः स्रजं भाति शारदीव निशाकरः ।
तस्निन् दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले

dhārayānaḥ srajaṃ bhāti śāradīva niśākaraḥ |
tasnin divye vane ramye devadevarṣisaṃkule

1,58.12

आस्थितः परमं योगं व्यासः पुत्रार्थमुद्यतः ।
न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिरुपजायते

āsthitaḥ paramaṃ yogaṃ vyāsaḥ putrārthamudyataḥ |
na cāsya hīyate varṇo na glānirupajāyate

1,58.13

त्रयाणामपिलोकानां तदद्भुतमिवाभवत् ।
जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः

trayāṇāmapilokānāṃ tadadbhutamivābhavat |
jaṭāśca tejasā tasya vaiśvānaraśikhopamāḥ

1,58.14

प्रज्वलन्त्यः स्म दृश्यन्ते युक्तस्यामिततेजसः ।
एवं विधेन तपसा तस्य भक्त्या च नारद

prajvalantyaḥ sma dṛśyante yuktasyāmitatejasaḥ |
evaṃ vidhena tapasā tasya bhaktyā ca nārada

1,58.15

महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् ।
उवाच चैनं भगवांस्त्र्यंबकः प्रहसन्निव

maheśvaraḥ prasannātmā cakāra manasā matim |
uvāca cainaṃ bhagavāṃstryaṃbakaḥ prahasanniva

1,58.16

यथा ह्यग्नियथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम् ।
यथा खे च तथा शुद्धो भविष्यति सुतस्तंव

yathā hyagniyathā vāyuryathā bhūmiryathā jalam |
yathā khe ca tathā śuddho bhaviṣyati sutastaṃva

1,58.17

तद्भावभागी तद्बुद्धिस्तदात्मा तदुपाश्रयः ।
तेजसा तस्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति केवलम्

tadbhāvabhāgī tadbuddhistadātmā tadupāśrayaḥ |
tejasā tasya lokāṃstrīnyaśaḥ prāpsyati kevalam

1,58.18

एवं लब्ध्वा वरं देवो व्यासः सत्यवतीसुतः ।
अरणिं त्वथ संगृह्य ममन्थाग्निचिकीर्षया

evaṃ labdhvā varaṃ devo vyāsaḥ satyavatīsutaḥ |
araṇiṃ tvatha saṃgṛhya mamanthāgnicikīrṣayā

1,58.19

अथ रूपं परं विप्र बिभ्रतीं स्वेन तेजसा ।
घृताचीं नामाप्सरसं ददर्श भगवान्नृषिः

atha rūpaṃ paraṃ vipra bibhratīṃ svena tejasā |
ghṛtācīṃ nāmāpsarasaṃ dadarśa bhagavānnṛṣiḥ

1,58.20

स तामप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितः ।
अभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्मुनीश्वर

sa tāmapsarasaṃ dṛṣṭvā sahasā kāmamohitaḥ |
abhavadbhagavānvyāso vane tasminmunīśvara

1,58.21

सा तु कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम् ।
शुकीभूया महारम्या घृताची समुपागमत्

sā tu kṛtvā tadā vyāsaṃ kāmasaṃvignamānasam |
śukībhūyā mahāramyā ghṛtācī samupāgamat

1,58.22

स तामप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येनसंवृताम् ।
स्मरराजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह

sa tāmapsarasaṃ dṛṣṭvā rūpeṇānyenasaṃvṛtām |
smararājenānugataḥ sarvagātrātigena ha

1,58.23

स तु महता निगृह्णन् हृच्छयं मुनिः ।
न शशाक नियन्तुं तं व्यासः प्रविसृतं मनः

sa tu mahatā nigṛhṇan hṛcchayaṃ muniḥ |
na śaśāka niyantuṃ taṃ vyāsaḥ pravisṛtaṃ manaḥ

1,58.24

भावित्वाञ्चैव भाव्यस्य घृताच्या वपुषा ।
हृतम् यत्नान्नियच्छतश्चापि मुने एतञ्चिकीर्षया

bhāvitvāñcaiva bhāvyasya ghṛtācyā vapuṣā |
hṛtam yatnānniyacchataścāpi mune etañcikīrṣayā

1,58.25

अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमवापतत् ।
शुक्रे निर्मथ्यमाने ऽस्यां शुको जज्ञे महातपाः

araṇyāmeva sahasā tasya śukramavāpatat |
śukre nirmathyamāne 'syāṃ śuko jajñe mahātapāḥ

1,58.26

परमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः ।
यथैव हि समिद्धो ऽग्निर्भाति हव्यमुपात्तवान्

paramarṣirmahāyogī araṇīgarbhasaṃbhavaḥ |
yathaiva hi samiddho 'gnirbhāti havyamupāttavān

1,58.27

तथा रूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्निव तेजसा ।
बिभ्रञ्चित्रं च विप्रेन्द्र रूपवर्णमनुत्तमम्

tathā rūpaḥ śuko jajñe prajvalanniva tejasā |
bibhrañcitraṃ ca viprendra rūpavarṇamanuttamam

1,58.28

तं गङ्गां सरितां श्रेष्ठां मेरुपृष्ठे स्वरूपिणीम् ।
अभ्येत्य स्नापयामास वारिणा स्वेन नारद

taṃ gaṅgāṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ merupṛṣṭhe svarūpiṇīm |
abhyetya snāpayāmāsa vāriṇā svena nārada

1,58.29

कृष्णाजिनं चान्तरिक्षाच्छुकार्थे भुव्यवापतत् ।
जगीयन्त च गन्धर्वा ननृतुञ्चाप्सरोगणाः

kṛṣṇājinaṃ cāntarikṣācchukārthe bhuvyavāpatat |
jagīyanta ca gandharvā nanṛtuñcāpsarogaṇāḥ

1,58.30

देवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यन्त महास्वनाः ।
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा तुंबुरुनारदौ

devadundubhayaścaiva prāvādyanta mahāsvanāḥ |
viśvāvasuśca gandharvastathā tuṃburunāradau

1,58.31

हाहाहूहूश्च गन्धर्वौं तुष्टुवुः शुकसंभवम् ।
तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताः

hāhāhūhūśca gandharvauṃ tuṣṭuvuḥ śukasaṃbhavam |
tatra śakrapurogāśca lokapālāḥ samāgatāḥ

1,58.32

देवा देवर्षथयश्चटैव तथा ब्रह्मर्षयो ऽपि च ।
दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्ष च मारुतः

devā devarṣathayaścaṭaiva tathā brahmarṣayo 'pi ca |
divyāni sarvapuṣpāṇi pravavarṣa ca mārutaḥ

1,58.33

जङ्गमं स्थावरं चैव प्रहृष्टमभवज्जगत् ।
तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिः

jaṅgamaṃ sthāvaraṃ caiva prahṛṣṭamabhavajjagat |
taṃ mahātmā svayaṃ prītyā devyā saha mahādyutiḥ

1,58.34

जातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा ।
तस्य देवेश्वरः शक्तो दिव्यमद्भुतदर्शनम्

jātamātraṃ muneḥ putraṃ vidhinopānayattadā |
tasya deveśvaraḥ śakto divyamadbhutadarśanam

1,58.35

ददौ कमण्डलुं प्रीत्या देवा वासांसि चाभितः ।
हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशः

dadau kamaṇḍaluṃ prītyā devā vāsāṃsi cābhitaḥ |
haṃsāśca śatapatrāśca sārasāśca sahasraśaḥ

1,58.36

प्रदक्षिणमवर्तन्त शुकाश्चाषाश्च नारद ।
आरणे यस्तदा दिव्यं प्राप्य जन्म महामुनिः

pradakṣiṇamavartanta śukāścāṣāśca nārada |
āraṇe yastadā divyaṃ prāpya janma mahāmuniḥ

1,58.37

तत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः ।
उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः

tatraivovāsa medhāvī vratacārī samāhitaḥ |
utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ

1,58.38

उपतस्थुर्मुनिश्रेष्ठं यथास्य पितरं तथा ।
बृहस्पतिं स वव्रे च वेदवेदाङ्गभाष्यवित्

upatasthurmuniśreṣṭhaṃ yathāsya pitaraṃ tathā |
bṛhaspatiṃ sa vavre ca vedavedāṅgabhāṣyavit

1,58.39

उपाध्यायं द्विजश्रेष्ठ धर्ममेवानुचिन्तयन् ।
सो ऽधीत्य वेदानखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान्

upādhyāyaṃ dvijaśreṣṭha dharmamevānucintayan |
so 'dhītya vedānakhilānsarahasyānsasaṃgrahān

1,58.40

इतिहासं च कार्त्स्न्येन वेदशास्त्राणि चाभितः ।
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिः

itihāsaṃ ca kārtsnyena vedaśāstrāṇi cābhitaḥ |
gurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvṛtto mahāmuniḥ

1,58.41

उग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहिताः ।
देवतानामृषीणां च बाल्ये ऽपि सुमहातपाः

ugraṃ tapaḥ samārebhe brahmacārī samāhitāḥ |
devatānāmṛṣīṇāṃ ca bālye 'pi sumahātapāḥ

1,58.42

संमत्रणीयो जन्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा ।
न त्वस्य रमते बुद्धि राश्रमेषु मुनीश्वर

saṃmatraṇīyo janyaśca jñānena tapasā tathā |
na tvasya ramate buddhi rāśrameṣu munīśvara

1,58.43

त्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः ।
स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात्

triṣu gārhasthyamūleṣu mokṣadharmānudarśinaḥ |
sa mokṣamanucintyaiva śukaḥ pitaramabhyagāt

1,58.44

प्राहाभिवाद्य च तदा श्रेयोरऽथी विनयान्वितः ।
मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान् प्रब्रवीतु मे

prāhābhivādya ca tadā śreyor'thī vinayānvitaḥ |
mokṣadharmeṣu kuśalo bhagavān prabravītu me

1,58.45

यथैव मनसः शान्तिः परमा संभवेन्मुने ।
शृत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम्

yathaiva manasaḥ śāntiḥ paramā saṃbhavenmune |
śṛtvā putrasya vacanaṃ paramarṣiruvāca tam

1,58.46

अधीष्व मोक्षशास्त्रं वै धर्मांश्च विविधानपि ।
पितुर्निदेशाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः

adhīṣva mokṣaśāstraṃ vai dharmāṃśca vividhānapi |
piturnideśājjagrāha śuko brahmavidāṃ varaḥ

1,58.47

योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव नारद ।
शतं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम्

yogaśāstraṃ ca nikhilaṃ kāpilaṃ caiva nārada |
śataṃ brāhmyā śriyā yuktaṃ brahmatulyaparākramam

1,58.48

मेने पुत्रं यथा व्यासो मोक्षशास्त्रविशारदम् ।
उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम्

mene putraṃ yathā vyāso mokṣaśāstraviśāradam |
uvāca gaccheti tadā janakaṃ mithileśvaram

1,58.49

स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन नराधिपः ।
पितुर्नियोगादगमज्जनकं मेथखिलं नृपम्

sa te vakṣyati mokṣārthaṃ nikhilena narādhipaḥ |
piturniyogādagamajjanakaṃ methakhilaṃ nṛpam

1,58.50

प्रष्टुं धर्मस्य निष्टां वै मोक्षस्य च परायणम् ।
उक्तश्च मानुषेण त्वं तथा गच्छेत्यविस्मितः

praṣṭuṃ dharmasya niṣṭāṃ vai mokṣasya ca parāyaṇam |
uktaśca mānuṣeṇa tvaṃ tathā gacchetyavismitaḥ

1,58.51

न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै ।
आर्जवेनैव गन्तव्यं न सुखाय क्षणात्त्वया

na prabhāveṇa gantavyamantarikṣacareṇa vai |
ārjavenaiva gantavyaṃ na sukhāya kṣaṇāttvayā

1,58.52

न द्रष्टव्या विशेषा हि विशेषा हि प्रसंगिनः ।
अहॄङ्कारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे

na draṣṭavyā viśeṣā hi viśeṣā hi prasaṃginaḥ |
ahṝṅkāro na kartavyo yājye tasminnarādhipe

1,58.53

स्थातव्यं वसथे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् ।
स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः

sthātavyaṃ vasathe tasya sa te chetsyati saṃśayam |
sa dharmakuśalo rājā mokṣaśāstraviśāradaḥ

1,58.54

यथा यथा च ते ब्रूयात्तत्कार्यमविशङ्कया ।
एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः

yathā yathā ca te brūyāttatkāryamaviśaṅkayā |
evamuktaḥ sa dharmātmā jagāma mithilāṃ muniḥ

1,58.55

पभ्द्यां शक्तोन्तरिक्षेण क्रान्तुं भूमिं ससागराम् ।
सगिरीं श्चाप्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत्

pabhdyāṃ śaktontarikṣeṇa krāntuṃ bhūmiṃ sasāgarām |
sagirīṃ ścāpyatikramya bhārataṃ varṣamāsadat

1,58.56

स देशान्विविधान्स्फीतानतिक्रम्य महामुनिः ।
विदेहान्वै समासाद्य जनकेन समागमत्

sa deśānvividhānsphītānatikramya mahāmuniḥ |
videhānvai samāsādya janakena samāgamat

1,58.57

राजद्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः //ट तस्थौ तत्र महायोगी क्षुत्पिपासादिवर्जितः

rājadvāraṃ samāsādya dvārapālairnivāritaḥ //ṭa tasthau tatra mahāyogī kṣutpipāsādivarjitaḥ

1,58.58

आतपे ग्लानिरहितो ध्यानयुक्तश्च नारद ।
तेषां तु द्वारपालानामेकस्तत्र व्यवस्थितः

ātape glānirahito dhyānayuktaśca nārada |
teṣāṃ tu dvārapālānāmekastatra vyavasthitaḥ

1,58.59

मध्यङ्गतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् ।
जूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः

madhyaṅgatamivādityaṃ dṛṣṭvā śukamavasthitam |
jūjayitvā yathānyāyamabhivādya kṛtāñjaliḥ

1,58.60

प्रावेशयत्ततः कक्षआं द्वितीयां राजवेश्मनः ।
तत्रान्तःपुरसंबद्धं महच्चैत्रग्थोपमम्

prāveśayattataḥ kakṣaāṃ dvitīyāṃ rājaveśmanaḥ |
tatrāntaḥpurasaṃbaddhaṃ mahaccaitragthopamam

1,58.61

सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् ।
दर्शयित्वासने स्थाप्य राजानं च व्यजिज्ञपत्

suvibhaktajalākrīḍaṃ ramyaṃ puṣpitapādapam |
darśayitvāsane sthāpya rājānaṃ ca vyajijñapat

1,58.62

श्रुत्वा राजा शुकं प्राप्तं वारस्त्रीः स न्ययुङ्क्त च ।
सेवायै तस्य भावस्य ज्ञानाय मुनिसतम

śrutvā rājā śukaṃ prāptaṃ vārastrīḥ sa nyayuṅkta ca |
sevāyai tasya bhāvasya jñānāya munisatama

1,58.63

तं चारुकेश्यः शुश्रेण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः ।
सूक्ष्मरक्तांबरधरास्तप्तकाञ्चनभूषणाः

taṃ cārukeśyaḥ śuśreṇyastaruṇyaḥ priyadarśanāḥ |
sūkṣmaraktāṃbaradharāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ

1,58.64

संलापालापकुशाला भावज्ञाः सर्वकोविदाः ।
परं पञ्चाशतस्तस्य पाद्यादीनि व्यकल्पयन्

saṃlāpālāpakuśālā bhāvajñāḥ sarvakovidāḥ |
paraṃ pañcāśatastasya pādyādīni vyakalpayan

1,58.65

देश कालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पयन् ।
तस्य भुक्तवतस्तात तास्ततः पुरकाननम्

deśa kālopapannena sādhvannenāpyatarpayan |
tasya bhuktavatastāta tāstataḥ purakānanam

1,58.66

सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकत्वेन नारद ।
क्रीडन्त्यश्च हसंत्यश्च गायन्त्यश्चैव ताः शुकम्

suramyaṃ darśayāmāsurekaikatvena nārada |
krīḍantyaśca hasaṃtyaśca gāyantyaścaiva tāḥ śukam

1,58.67

उदारसत्वं सत्वज्ञाःसर्वाः पर्य्यचरंस्तदा ।
आरणेयस्तु शुद्धात्मा जितक्रोधो जितेन्द्रियः

udārasatvaṃ satvajñāḥsarvāḥ paryyacaraṃstadā |
āraṇeyastu śuddhātmā jitakrodho jitendriyaḥ

1,58.68

ध्यानस्थ एव सततं न हृष्यति न कुप्यति ।
पादशौचं तु कृत्वा वै शुकः संध्यामुपास्य च

dhyānastha eva satataṃ na hṛṣyati na kupyati |
pādaśaucaṃ tu kṛtvā vai śukaḥ saṃdhyāmupāsya ca

1,58.69

निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं व्यचिन्तयत् ।
पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपरायणः

niṣasādāsane puṇye tamevārthaṃ vyacintayat |
pūrvarātre tu tatrāsau bhūtvā dhyānaparāyaṇaḥ

1,58.70

मध्यरात्रे यथान्याय्यं निद्रामाहारयत्प्रभुः ।
ततः प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचमनन्तरम्

madhyarātre yathānyāyyaṃ nidrāmāhārayatprabhuḥ |
tataḥ prātaḥ samutthāya kṛtvā śaucamanantaram

1,58.71

स्त्रीभिः परिवृत्तो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत ।
अनेन विधिना तत्र तदहःशेषमप्युत

strībhiḥ parivṛtto dhīmāndhyānamevānvapadyata |
anena vidhinā tatra tadahaḥśeṣamapyuta

1,58.72

तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास नारद

tāṃ ca rātriṃ nṛpakule vartayāmāsa nārada

Chapter 1.59

1,59.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयभागे शुकप्रलोभनं नामाष्टञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सनन्दन उवाच ततः स राजा सहितो मन्त्रिभिर्द्विजसत्तम ।
पुरः पुरोहितं कृत्वा सर्वाण्यन्तः पुराणि च

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyabhāge śukapralobhanaṃ nāmāṣṭañcāśattamo 'dhyāyaḥ sanandana uvāca tataḥ sa rājā sahito mantribhirdvijasattama |
puraḥ purohitaṃ kṛtvā sarvāṇyantaḥ purāṇi ca

1,59.2

शिरसा चार्ध्यमादाय गुरुपुत्रं समभ्यगात् ।
महदासनमादाय सर्वरत्नविभूषितम्

śirasā cārdhyamādāya guruputraṃ samabhyagāt |
mahadāsanamādāya sarvaratnavibhūṣitam

1,59.3

प्रददौ गुरुपुत्राय शुकाय परमोचितम् ।
तत्रोपविष्टं तं कार्ष्णिशास्त्रदृष्टेन कर्मणा

pradadau guruputrāya śukāya paramocitam |
tatropaviṣṭaṃ taṃ kārṣṇiśāstradṛṣṭena karmaṇā

1,59.4

पाद्यं निवेद्य प्रथमं सार्घ्यं गां च न्यवेदयत् ।
स च तांमन्त्रतः पूजां प्रतिगृह्य द्विजोत्तमः

pādyaṃ nivedya prathamaṃ sārghyaṃ gāṃ ca nyavedayat |
sa ca tāṃmantrataḥ pūjāṃ pratigṛhya dvijottamaḥ

1,59.5

पर्यपृच्छन्महातेजाराज्ञः कुशलमव्ययम् ।
उदारसत्त्वाभिजनो राजापि गुरुसूनवे

paryapṛcchanmahātejārājñaḥ kuśalamavyayam |
udārasattvābhijano rājāpi gurusūnave

1,59.6

आवेद्य कुशलं भूमौ निषसाद तदाज्ञया ।
सो ऽपि वैयासकिं भूयः पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् ।
किमागमनिमित्येव पर्यपृच्छद्विधानवित्

āvedya kuśalaṃ bhūmau niṣasāda tadājñayā |
so 'pi vaiyāsakiṃ bhūyaḥ pṛṣṭvā kuśalamavyayam |
kimāgamanimityeva paryapṛcchadvidhānavit

1,59.7

शुक उवाच पित्राहमुक्तो भद्रं ते मोक्षधर्मार्थकोविदः ।
विदेहराजोह्याद्योमे जनको नाम विश्रुतः

śuka uvāca pitrāhamukto bhadraṃ te mokṣadharmārthakovidaḥ |
videharājohyādyome janako nāma viśrutaḥ

1,59.8

तत्र त्वं गच्छ तूर्णं वै स ते हृदयसंशयम् ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च सर्वं छेत्स्यत्यसंशयम्

tatra tvaṃ gaccha tūrṇaṃ vai sa te hṛdayasaṃśayam |
pravṛttau ca nivṛttau ca sarvaṃ chetsyatyasaṃśayam

1,59.9

सो ऽहं पितुर्नियोगात्त्वा मुपप्रष्टुमिहागतः ।
तन्मे धर्मभृतां श्रेष्ठ यथावद्वक्तुमर्हसि

so 'haṃ piturniyogāttvā mupapraṣṭumihāgataḥ |
tanme dharmabhṛtāṃ śreṣṭha yathāvadvaktumarhasi

1,59.10

किं कार्यं ब्राह्मणेनेह मोक्षार्थश्च किमात्मकः ।
कथं च मोक्षः कर्तव्यो ज्ञानेन तपसापि वा

kiṃ kāryaṃ brāhmaṇeneha mokṣārthaśca kimātmakaḥ |
kathaṃ ca mokṣaḥ kartavyo jñānena tapasāpi vā

1,59.11

जनक उवाच यत्कार्यं ब्राह्मणेनेह जन्मप्रभृति तच्छुणु ।
कृतोपनयनस्तात भवेद्वेदपरायणः

janaka uvāca yatkāryaṃ brāhmaṇeneha janmaprabhṛti tacchuṇu |
kṛtopanayanastāta bhavedvedaparāyaṇaḥ

1,59.12

तपसा गुरुवृत्त्या च ब्रह्मचर्येण चान्वितः ।
देवतानां पितॄणां च ह्यतृष्णश्चानसूयकः

tapasā guruvṛttyā ca brahmacaryeṇa cānvitaḥ |
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca hyatṛṣṇaścānasūyakaḥ

1,59.13

वेदानधीत्य नियतो दक्षिणामपवर्त्य च ।
अभ्यनुज्ञामनुप्राप्य समावर्तेत वै द्विजः

vedānadhītya niyato dakṣiṇāmapavartya ca |
abhyanujñāmanuprāpya samāvarteta vai dvijaḥ

1,59.14

समावृत्तस्तु गार्हस्थ्ये सदारो नियतो वसेत् ।
अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निरनादृते

samāvṛttastu gārhasthye sadāro niyato vaset |
anasūyuryathānyāyamāhitāgniranādṛte

1,59.15

उत्पाद्य पुत्रपौत्रांश्च वन्याश्रमपदे वसेत् ।
तानेवाग्नीन्यथान्यायं पूजयन्नतिथिप्रियः

utpādya putrapautrāṃśca vanyāśramapade vaset |
tānevāgnīnyathānyāyaṃ pūjayannatithipriyaḥ

1,59.16

सर्वानग्नीन्यथान्यायमात्मन्यारोप्य धर्मवित् ।
निर्द्वन्द्वो वीतरागात्मा ब्रह्माश्रमपदे वसेत्

sarvānagnīnyathānyāyamātmanyāropya dharmavit |
nirdvandvo vītarāgātmā brahmāśramapade vaset

1,59.17

शुक उवाच उत्पन्ने ज्ञानविज्ञाने प्रत्यक्षे हृदि शश्वते ।
न विना गुरुसंवासाज्ज्ञानस्याधिगमः स्मृतः

śuka uvāca utpanne jñānavijñāne pratyakṣe hṛdi śaśvate |
na vinā gurusaṃvāsājjñānasyādhigamaḥ smṛtaḥ

1,59.18

किमवश्यं तु वस्तव्यमाश्रमेषु न वा नृप ।
एतद्भवन्तं पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति

kimavaśyaṃ tu vastavyamāśrameṣu na vā nṛpa |
etadbhavantaṃ pṛcchāmi tadbhavānvaktumarhati

1,59.19

जनक उवाच न विना ज्ञानविज्ञाने मोक्षस्याधिगमो भवेत् /. न विना गुरुसंबधाज्ज्ञानस्याधिगमस्तथा

janaka uvāca na vinā jñānavijñāne mokṣasyādhigamo bhavet /. na vinā gurusaṃbadhājjñānasyādhigamastathā

1,59.20

आचार्यः प्लाविता तस्य ज्ञानं प्लव इहोच्यते ।
विज्ञाय कृतकृत्यस्तु तीर्णस्तत्रोभयं त्यजेत्

ācāryaḥ plāvitā tasya jñānaṃ plava ihocyate |
vijñāya kṛtakṛtyastu tīrṇastatrobhayaṃ tyajet

1,59.21

अनुच्छेदाय लोकानामनुच्छेदाय कर्मणाम् ।
कृत्वा शुभाशुभं कर्म मोक्षो नामेह लभ्यते

anucchedāya lokānāmanucchedāya karmaṇām |
kṛtvā śubhāśubhaṃ karma mokṣo nāmeha labhyate

1,59.22

भावितैः कारणैश्चार्यं बहुसंसारयोनिषु ।
आसादयति शुद्धात्मा मोक्षं हि प्रथमाश्रमे

bhāvitaiḥ kāraṇaiścāryaṃ bahusaṃsārayoniṣu |
āsādayati śuddhātmā mokṣaṃ hi prathamāśrame

1,59.23

तमासाद्य तु मुक्तस्य दृष्टार्थस्य विपश्चितः ।
त्रिधाश्रमेषु कोन्वर्थो भवेत्परमभीप्सतः

tamāsādya tu muktasya dṛṣṭārthasya vipaścitaḥ |
tridhāśrameṣu konvartho bhavetparamabhīpsataḥ

1,59.24

राजसांस्तामसांश्चैव नित्यं दोषान्विसर्जयेत ।
सात्त्विकं मार्गमास्थाय पश्येदात्मानमात्मना

rājasāṃstāmasāṃścaiva nityaṃ doṣānvisarjayeta |
sāttvikaṃ mārgamāsthāya paśyedātmānamātmanā

1,59.25

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
संपश्यन्नैव लिप्येत जले वारिचरगो यथा

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
saṃpaśyannaiva lipyeta jale vāricarago yathā

1,59.26

पक्षीवत्पवनाद्वर्ध्वममुत्रानुन्त्यश्नुते ।
विहाय देहं निर्मुक्तो निर्द्वन्द्वः शुभसंगतः

pakṣīvatpavanādvardhvamamutrānuntyaśnute |
vihāya dehaṃ nirmukto nirdvandvaḥ śubhasaṃgataḥ

1,59.27

अत्र गाथाः पुरा गीताः शृणु राज्ञा ययातिना ।
धार्यते या द्विजैस्तात मोक्षशास्त्रविशारदैः

atra gāthāḥ purā gītāḥ śṛṇu rājñā yayātinā |
dhāryate yā dvijaistāta mokṣaśāstraviśāradaiḥ

1,59.28

ज्योतिश्चात्मनि नान्यत्र रत्नं तत्रैव चैव तत् ।
स्वयं च शक्यं तद्द्रष्टुं सुसमाहितर्चतसा

jyotiścātmani nānyatra ratnaṃ tatraiva caiva tat |
svayaṃ ca śakyaṃ taddraṣṭuṃ susamāhitarcatasā

1,59.29

न बिभेति परो यस्मान्न बिभेति पराच्च यः ।
यश्च नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते स तु

na bibheti paro yasmānna bibheti parācca yaḥ |
yaśca necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate sa tu

1,59.30

यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् ।
पूर्वैराचरितो धर्मश्चतुराश्रमसंज्ञकः

yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam |
pūrvairācarito dharmaścaturāśramasaṃjñakaḥ

1,59.31

अनेन क्रमयोगेन बहुजातिसुकर्मणाम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा

anena kramayogena bahujātisukarmaṇām |
karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā

1,59.32

र्सुयोज्य तपसात्मानमीर्ष्यामुत्सृज्य मोहिनीम् ।
त्यक्त्व कामं च लोभं च ततो ब्रह्मत्वमश्नुते

rsuyojya tapasātmānamīrṣyāmutsṛjya mohinīm |
tyaktva kāmaṃ ca lobhaṃ ca tato brahmatvamaśnute

1,59.33

यदा श्राव्ये च दृश्ये च सर्वभूतेषु चाव्ययम् ।
समो भवति निर्द्वुद्वो ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā śrāvye ca dṛśye ca sarvabhūteṣu cāvyayam |
samo bhavati nirdvudvo brahma saṃpadyate tadā

1,59.34

यदा स्तुति च र्निदां च समत्वेन च पश्यति ।
काञ्चनं चायसं चैव सुखदुःखे तथैव च

yadā stuti ca rnidāṃ ca samatvena ca paśyati |
kāñcanaṃ cāyasaṃ caiva sukhaduḥkhe tathaiva ca

1,59.35

शीतमुष्णं तथैवार्थमनर्न्थं प्रियमप्रियम् ।
जीवितं मरणं चैव ब्रह्म संपद्यते तदा

śītamuṣṇaṃ tathaivārthamanarnthaṃ priyamapriyam |
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva brahma saṃpadyate tadā

1,59.36

प्रसार्येह यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तर्थेद्रियाणि मनसा संयन्तव्यानि भिक्षुणा

prasāryeha yathāṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ |
tarthedriyāṇi manasā saṃyantavyāni bhikṣuṇā

1,59.37

तमः परिगतं वेश्य यथा दीपेन दृश्यते ।
तथा बुद्धिप्रदीपेन शक्य आत्मा निरीक्षितुम्

tamaḥ parigataṃ veśya yathā dīpena dṛśyate |
tathā buddhipradīpena śakya ātmā nirīkṣitum

1,59.38

एतत्सर्वं प्रपश्यामि त्वयि बुद्धिमतांवर ।
यञ्चान्यदपि वेत्तव्यं तत्त्वतो वेत्ति तद्भवान्

etatsarvaṃ prapaśyāmi tvayi buddhimatāṃvara |
yañcānyadapi vettavyaṃ tattvato vetti tadbhavān

1,59.39

ब्रह्मर्षे विदितश्वासि विषयान्तमुपागतः ।
गुरोश्चैव प्रसादेन तव चैवोपशिक्षया

brahmarṣe viditaśvāsi viṣayāntamupāgataḥ |
guroścaiva prasādena tava caivopaśikṣayā

1,59.40

तस्य चैव प्रसादेन प्रादुर्भूतं महामुनेः ।
ज्ञानं दिव्यं समादीप्तं तेनासि विदितो विदितो मम

tasya caiva prasādena prādurbhūtaṃ mahāmuneḥ |
jñānaṃ divyaṃ samādīptaṃ tenāsi vidito vidito mama

1,59.41

अर्धिकं तव विज्ञानमधि कावगतिस्तव ।
अधिकं च तवैश्वर्यं तञ्च त्वं नावबुध्यसे

ardhikaṃ tava vijñānamadhi kāvagatistava |
adhikaṃ ca tavaiśvaryaṃ tañca tvaṃ nāvabudhyase

1,59.42

बाल्याद्वा संशयाद्वापि भयाद्वापि विमेषजात् ।
उत्पन्ने चापि विज्ञा ने नाधिगच्छन्ति ताङ्गतिम्

bālyādvā saṃśayādvāpi bhayādvāpi vimeṣajāt |
utpanne cāpi vijñā ne nādhigacchanti tāṅgatim

1,59.43

व्यवसायेन शुद्धेन मद्विधैश्छिन्नसंशयाः ।
विमुच्य हृदयग्रन्थीनार्तिमासादयन्ति ताम्

vyavasāyena śuddhena madvidhaiśchinnasaṃśayāḥ |
vimucya hṛdayagranthīnārtimāsādayanti tām

1,59.44

मवांश्चोत्पन्नविज्ञानः स्थिरबगुद्धिरलोलुपः ।
व्यवसायादृते ब्रह्मन्नासादयति तत्पदम्

mavāṃścotpannavijñānaḥ sthirabaguddhiralolupaḥ |
vyavasāyādṛte brahmannāsādayati tatpadam

1,59.45

नास्ति ते सुखदुःखेषु विशेषो नास्ति वस्तुषु ।
नौत्सुक्यं नृत्यगीतेषु न राग उपजायते

nāsti te sukhaduḥkheṣu viśeṣo nāsti vastuṣu |
nautsukyaṃ nṛtyagīteṣu na rāga upajāyate

1,59.46

न बन्धुषु निबन्धस्ते न भयेष्वस्ति ते भयम् ।
पश्यामित्वां महाभाग तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिम्

na bandhuṣu nibandhaste na bhayeṣvasti te bhayam |
paśyāmitvāṃ mahābhāga tulyanindātmasaṃstutim

1,59.47

अहं च त्वानुपश्यामि ये चान्ये ऽपि मनीषिणः ।
आस्थितं परमं मार्गे अक्षयं चाप्यनामयम्

ahaṃ ca tvānupaśyāmi ye cānye 'pi manīṣiṇaḥ |
āsthitaṃ paramaṃ mārge akṣayaṃ cāpyanāmayam

1,59.48

यत्फलं ब्राह्मणस्येह मोक्षार्थश्चापदात्मकः ।
तस्मिन्वै वर्तसे विप्रकिमन्यत्परिपृच्छसि

yatphalaṃ brāhmaṇasyeha mokṣārthaścāpadātmakaḥ |
tasminvai vartase viprakimanyatparipṛcchasi

1,59.49

सनन्दन उवाच एतच्छुत्वा तु वचनं कतात्मा कृतनिश्चयः ।
आत्मनात्मानमास्थाय दृष्ट्वा चात्मानमात्मना

sanandana uvāca etacchutvā tu vacanaṃ katātmā kṛtaniścayaḥ |
ātmanātmānamāsthāya dṛṣṭvā cātmānamātmanā

1,59.50

कृतकार्यः सुखी शान्तस्तूष्णीं प्रायादुदङ्मुखः ।
शैशिरं गिरिमासाद्य पाराशर्यं ददर्श च

kṛtakāryaḥ sukhī śāntastūṣṇīṃ prāyādudaṅmukhaḥ |
śaiśiraṃ girimāsādya pārāśaryaṃ dadarśa ca

1,59.51

शिष्यानध्यापयन्तं च पैलादीन्वेदसंहिताः ।
आरर्णेयो विशुद्धात्मा दिवाकरसमप्रभः

śiṣyānadhyāpayantaṃ ca pailādīnvedasaṃhitāḥ |
ārarṇeyo viśuddhātmā divākarasamaprabhaḥ

1,59.52

पितुर्जग्राह पादौ चज सादरं हृष्टमानसः ।
ततो निवेदयामास पितुः सर्वमुदारधीः

piturjagrāha pādau caja sādaraṃ hṛṣṭamānasaḥ |
tato nivedayāmāsa pituḥ sarvamudāradhīḥ

1,59.53

शुको जनकराजेन संवादं मोक्षसाधनम् ।
तच्छत्वा वेदकर्तासौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना

śuko janakarājena saṃvādaṃ mokṣasādhanam |
tacchatvā vedakartāsau prahṛṣṭenāntarātmanā

1,59.54

समालिङ्ग्य सुतं व्यासः स्वपार्श्वस्थं चकार च

samāliṅgya sutaṃ vyāsaḥ svapārśvasthaṃ cakāra ca

1,59.55

ततः पैलादयो विप्रा वेदान् व्यासादधीत्य च ।
शैलशृङ्गाद्भुवं प्राप्ता याजनाध्यापने रताः

tataḥ pailādayo viprā vedān vyāsādadhītya ca |
śailaśṛṅgādbhuvaṃ prāptā yājanādhyāpane ratāḥ

Chapter 1.60

1,60.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने एकोनषष्टितमो ऽध्यायः सनदन उवाच अवतीर्णेषु विप्रेषु यासः पुत्रसहायवान् ।
तूर्ष्णीं ध्यानपरो धीमानेकान्ते समुपाविशत्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne ekonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanadana uvāca avatīrṇeṣu vipreṣu yāsaḥ putrasahāyavān |
tūrṣṇīṃ dhyānaparo dhīmānekānte samupāviśat

1,60.2

तमुवाचाशरी री वाक् व्यासं पुत्रसमन्वितम् ।
भो भो महर्षे बासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते

tamuvācāśarī rī vāk vyāsaṃ putrasamanvitam |
bho bho maharṣe bāsiṣṭha brahmaghoṣo na vartate

1,60.3

एको ध्यानपरस्तूष्णी किमाःसे चिन्तयन्निव ।
ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतो ऽयं न शोभते

eko dhyānaparastūṣṇī kimāḥse cintayanniva |
brahmaghoṣairvirahitaḥ parvato 'yaṃ na śobhate

1,60.4

तस्मादधीष्व भगवन्सार्द्ध पुत्रेण धीमता ।
वेदान्वेदविदा चैव सुप्रसन्नमनाः सदा

tasmādadhīṣva bhagavansārddha putreṇa dhīmatā |
vedānvedavidā caiva suprasannamanāḥ sadā

1,60.5

तच्छुत्वा वचनं व्यासो नभोवाणीसमीरितम् ।
शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत्

tacchutvā vacanaṃ vyāso nabhovāṇīsamīritam |
śukena saha putreṇa vedābhyāsamathākarot

1,60.6

तयोरभ्यसतोरेवं बहुकालं द्विजोत्तम ।
वातो ऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवीजितः

tayorabhyasatorevaṃ bahukālaṃ dvijottama |
vāto 'timātraṃ pravavau samudrānilavījitaḥ

1,60.7

ततो ऽनध्याय इति तं व्यासः पुत्रमवारयत् ।
शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः

tato 'nadhyāya iti taṃ vyāsaḥ putramavārayat |
śuko vāritamātrastu kautūhalasamanvitaḥ

1,60.8

अपृच्छत्पितरं तत्र कुतो वायुरभूदयम् ।
आख्यातुमर्हति भवान्सर्वं वायोर्विचैष्टितम्

apṛcchatpitaraṃ tatra kuto vāyurabhūdayam |
ākhyātumarhati bhavānsarvaṃ vāyorvicaiṣṭitam

1,60.9

शुकस्यैतद्वचः श्रुत्वा व्यासः परमविस्मितः ।
अनध्यायनिमित्तऽस्मिन्निदं वचनं मब्रवीत्

śukasyaitadvacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramavismitaḥ |
anadhyāyanimitta'sminnidaṃ vacanaṃ mabravīt

1,60.10

दिव्यं ते चक्षुरुत्पन्नं स्वस्थं ते निश्चलं मनः ।
तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्ये व्यवस्थितः

divyaṃ te cakṣurutpannaṃ svasthaṃ te niścalaṃ manaḥ |
tamasā rajasā cāpi tyaktaḥ satye vyavasthitaḥ

1,60.11

तस्यात्मनि स्वयं वेदान्बुद्ध्वा समनुचिन्तय ।
देवयानचरो विष्णोः पितृयानश्च तामसः

tasyātmani svayaṃ vedānbuddhvā samanucintaya |
devayānacaro viṣṇoḥ pitṛyānaśca tāmasaḥ

1,60.12

द्वावेतौ प्रत्ययं यातौ दिवं चाधश्च गच्छतः ।
पिथिव्यामन्तरिक्षे च यतः संयान्ति वायवः

dvāvetau pratyayaṃ yātau divaṃ cādhaśca gacchataḥ |
pithivyāmantarikṣe ca yataḥ saṃyānti vāyavaḥ

1,60.13

सप्त ते वायुमार्गा वै तान्निबोधानुपूर्वशः ।
तत्र देवगणाः साध्याः समभूवन्महाबलाः

sapta te vāyumārgā vai tānnibodhānupūrvaśaḥ |
tatra devagaṇāḥ sādhyāḥ samabhūvanmahābalāḥ

1,60.14

तेषामप्यभवत्पुत्रः समानो नाम दुर्जयः ।
उदानस्तस्य पुत्रो ऽभूव्द्यानस्तस्याभवत्सुतः

teṣāmapyabhavatputraḥ samāno nāma durjayaḥ |
udānastasya putro 'bhūvdyānastasyābhavatsutaḥ

1,60.15

अपानश्च ततो जज्ञे प्राणश्चापि ततः परम् ।
अनपत्यो ऽभवत्प्राणो दुर्द्धर्षः शत्रुमर्दनः

apānaśca tato jajñe prāṇaścāpi tataḥ param |
anapatyo 'bhavatprāṇo durddharṣaḥ śatrumardanaḥ

1,60.16

पृथर्क्कंमाणि तेषां तु प्रवक्ष्यामि यथा तथा ।
प्राणिनां सर्वतो वायुश्चेष्टा वर्तयते पृथक्

pṛtharkkṃmāṇi teṣāṃ tu pravakṣyāmi yathā tathā |
prāṇināṃ sarvato vāyuśceṣṭā vartayate pṛthak

1,60.17

प्रीणनाञ्चैव सर्वेषां प्राण इत्यभिधीयते ।
प्रेषयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांस्तथा

prīṇanāñcaiva sarveṣāṃ prāṇa ityabhidhīyate |
preṣayatyabhrasaṃghātāndhūmajāṃścoṣmajāṃstathā

1,60.18

प्रथमः प्रथमे मार्गे प्रवहो नाम सो ऽनिलः ।
अंबरे स्नेहमात्रेभ्यस्तडिद्भ्यश्चोत्तमद्युतिः

prathamaḥ prathame mārge pravaho nāma so 'nilaḥ |
aṃbare snehamātrebhyastaḍidbhyaścottamadyutiḥ

1,60.19

आवहो नाम सो ऽभ्येति द्वितीयः श्वसनो नदन् ।
उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः

āvaho nāma so 'bhyeti dvitīyaḥ śvasano nadan |
udayaṃ jyotiṣāṃ śaśvatsomādīnāṃ karoti yaḥ

1,60.20

अन्तर्देहेषु चोदानं यं वदन्ति मनीषिणः ।
यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्द्धारयते जलम्

antardeheṣu codānaṃ yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ |
yaścaturbhyaḥ samudrebhyo vāyurddhārayate jalam

1,60.21

उद्धृत्य ददते चापो जीमूतेभ्यो वने ऽनिलः ।
यो ऽद्धिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छती

uddhṛtya dadate cāpo jīmūtebhyo vane 'nilaḥ |
yo 'ddhiḥ saṃyojya jīmūtānparjanyāya prayacchatī

1,60.22

उद्वहो नाम बंहिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः ।
संनीयमाना बहुधा येन नीला महाघनाः

udvaho nāma baṃhiṣṭhastṛtīyaḥ sa sadāgatiḥ |
saṃnīyamānā bahudhā yena nīlā mahāghanāḥ

1,60.23

वर्षमोक्षकृतारंभास्ते भवन्ति घनाघनाः ।
यो ऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा

varṣamokṣakṛtāraṃbhāste bhavanti ghanāghanāḥ |
yo 'sau vahati devānāṃ vimānāni vihāyasā

1,60.24

चतुर्थः संवहो नाम वायुः स गिरिमर्दनः ।
येन वेगवता रुग्णाः क्रियन्ते तरुजा रसाः

caturthaḥ saṃvaho nāma vāyuḥ sa girimardanaḥ |
yena vegavatā rugṇāḥ kriyante tarujā rasāḥ

1,60.25

पञ्चमः स महावेगो विवहो नाम मारुतः ।
यस्मिन्परिप्लवे दिव्या वहॄन्त्यापो विहायसा

pañcamaḥ sa mahāvego vivaho nāma mārutaḥ |
yasminpariplave divyā vahṝntyāpo vihāyasā

1,60.26

पुण्यं चाकाशगङ्गायास्तोयं तिष्टति तिष्टति ।
दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः

puṇyaṃ cākāśagaṅgāyāstoyaṃ tiṣṭati tiṣṭati |
dūrātpratihato yasminnekaraśmirdivākaraḥ

1,60.27

योनिरंशुसहस्रस्य येन याति वसुंधराम् ।
यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्यो ऽमृतस्य च

yoniraṃśusahasrasya yena yāti vasuṃdharām |
yasmādāpyāyate somo nidhirdivyo 'mṛtasya ca

1,60.28

षष्ठः परिवहो नाम स वायुर्जीवतां वरः ।
सर्वप्राणभृतां प्राणार्न्यो ऽतकाले निरस्यति

ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyurjīvatāṃ varaḥ |
sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇārnyo 'takāle nirasyati

1,60.29

यस्य धर्मे ऽनुवर्तेते मृत्युवेवस्वतावुभौ ।
सम्यगन्वीक्षता बुद्ध्या शान्तयाध्यात्मनित्यया

yasya dharme 'nuvartete mṛtyuvevasvatāvubhau |
samyaganvīkṣatā buddhyā śāntayādhyātmanityayā

1,60.30

ध्यानाभ्यासाभिरामाणां यो ऽमृतत्वाय कल्पते ।
यं समासाद्य वेगेन दिशामन्तं प्रपेदिरे

dhyānābhyāsābhirāmāṇāṃ yo 'mṛtatvāya kalpate |
yaṃ samāsādya vegena diśāmantaṃ prapedire

1,60.31

दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः ।
येन वृष्ट्या पराभूतस्तोयान्येन निवर्तते

dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ |
yena vṛṣṭyā parābhūtastoyānyena nivartate

1,60.32

परीवहो नाम वरो वायुः स दुरतिक्रमः ।
एवमेते दितेः पुत्रा मरुतः परमाद्भुताः

parīvaho nāma varo vāyuḥ sa duratikramaḥ |
evamete diteḥ putrā marutaḥ paramādbhutāḥ

1,60.33

अनारमन्तः सर्वाङ्गाः सर्वचारिणः ।
एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः

anāramantaḥ sarvāṅgāḥ sarvacāriṇaḥ |
etattu mahadāścaryaṃ yadayaṃ parvatottamaḥ

1,60.34

कंपितः सहसा तेन पवमानेन वायुना ।
विष्णोर्निःश्वासवातो ऽयं यदा वेगसमीरितः

kaṃpitaḥ sahasā tena pavamānena vāyunā |
viṣṇorniḥśvāsavāto 'yaṃ yadā vegasamīritaḥ

1,60.35

सहसोदीर्यते तात जगत्प्रव्यथते तदा ।
तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म न पठन्त्यतिवायुतः

sahasodīryate tāta jagatpravyathate tadā |
tasmādbrahmavido brahma na paṭhantyativāyutaḥ

1,60.36

वायोर्वायुभयं ह्युक्तं ब्रह्म तत्पीडितं भवेत् ।
एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः

vāyorvāyubhayaṃ hyuktaṃ brahma tatpīḍitaṃ bhavet |
etāvaduktvā vacanaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ

1,60.37

उक्त्वा पुत्रमधीष्वेति व्योमगङ्गामगात्तदा ।
ततो व्यासे गते स्नातुं शुको ब्रह्मविदां वरः

uktvā putramadhīṣveti vyomagaṅgāmagāttadā |
tato vyāse gate snātuṃ śuko brahmavidāṃ varaḥ

1,60.38

स्वाध्यायमकरोद्ब्रह्मन्वेदवेदाङ्गपारगः ।
तत्र स्वाध्यायसंसक्तं शुकं व्याससुतं मुने

svādhyāyamakarodbrahmanvedavedāṅgapāragaḥ |
tatra svādhyāyasaṃsaktaṃ śukaṃ vyāsasutaṃ mune

1,60.39

सनत्कुमारो भगवानेकान्ते समुपागतः ।
उत्थाय सत्कृतस्तेन ब्रह्मपुत्रो हि कार्ष्णिना

sanatkumāro bhagavānekānte samupāgataḥ |
utthāya satkṛtastena brahmaputro hi kārṣṇinā

1,60.40

ततः प्रोवाच विप्रेन्द्र शुकं विदां वरः ।
किं करोषि महाभाग व्यासपुत्र महाद्युते

tataḥ provāca viprendra śukaṃ vidāṃ varaḥ |
kiṃ karoṣi mahābhāga vyāsaputra mahādyute

1,60.41

शुक उवाच स्वाध्याये संप्रवृत्तो ऽहं ब्रह्मपुत्राधुना स्थितः ।
त्वद्दर्शनमनुप्राप्तः केनापि सुकृतेन च

śuka uvāca svādhyāye saṃpravṛtto 'haṃ brahmaputrādhunā sthitaḥ |
tvaddarśanamanuprāptaḥ kenāpi sukṛtena ca

1,60.42

किञ्चित्त्वां प्रष्टुमिच्छामि तत्त्वं मोक्षार्थसाधनम् ।
तद्वदस्व महाभाग यथा त ज्ज्ञानमाप्नुयाम्

kiñcittvāṃ praṣṭumicchāmi tattvaṃ mokṣārthasādhanam |
tadvadasva mahābhāga yathā ta jjñānamāpnuyām

1,60.43

सनत्कुमार उवाच नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः ।
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम्

sanatkumāra uvāca nāsti vidyāsamaṃ cakṣurnāsti vidyāsamaṃ tapaḥ |
nāsti rāgasamaṃ duḥkhaṃ nāsti tyāgasamaṃ sukham

1,60.44

निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता ।
सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम्

nivṛttiḥ karmaṇaḥ pāpātsatataṃ puṇyaśīlatā |
sadvṛttiḥ samudācāraḥ śreya etadanuttamam

1,60.45

मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति ।
नालं स दुःखमोक्षाय संगो वै दुःखलक्षणः

mānuṣyamasukhaṃ prāpya yaḥ sajjati sa muhyati |
nālaṃ sa duḥkhamokṣāya saṃgo vai duḥkhalakṣaṇaḥ

1,60.46

सक्तस्य बुद्धर्भवति मोहजालविवर्द्धिनी ।
मोहजालावृतो दुःखमिहामुत्र तथाश्नुते

saktasya buddharbhavati mohajālavivarddhinī |
mohajālāvṛto duḥkhamihāmutra tathāśnute

1,60.47

सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ

sarvopāyena kāmasya krodhasya ca vinigrahaḥ |
kāryaḥ śreyorthinā tau hi śreyoghātārthamudyatau

1,60.48

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेञ्च मत्सरात् ।
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः

nityaṃ krodhāttapo rakṣecchriyaṃ rakṣeñca matsarāt |
vidyāṃ mānāvamānābhyāmātmānaṃ tu pramādataḥ

1,60.49

आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ।
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं सत्यं हि परमं हितम्

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmaḥ kṣamā ca paramaṃ balam |
ātmajñānaṃ paraṃ jñānaṃ satyaṃ hi paramaṃ hitam

1,60.50

येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः ।
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह

yena sarvaṃ parityaktaṃ sa vidvānsa ca paṇḍitaḥ |
indriyairindriyārthebhyaścaratyātmavaśairiha

1,60.51

असज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः ।
आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च

asajjamānaḥ śāntātmā nirvikāraḥ samāhitaḥ |
ātmabhūtairatadbhūtaḥ saha caiva vinaiva ca

1,60.52

स विमुक्तः परं श्रेयो न चिरेणाधिगच्छति ।
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथैवाभाषाणं सदा

sa vimuktaḥ paraṃ śreyo na cireṇādhigacchati |
adarśanamasaṃsparśastathaivābhāṣāṇaṃ sadā

1,60.53

यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते महत् ।
न हिंस्यात्सर्वभूतानि भूतैर्मैत्रायणश्चरेत्

yasya bhūtaiḥ saha mune sa śreyo vindate mahat |
na hiṃsyātsarvabhūtāni bhūtairmaitrāyaṇaścaret

1,60.54

नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केन चित् ।
आकिञ्चन्यं सुसंतोषो निराशिष्ट्वमचापलम्

nedaṃ janma samāsādya vairaṃ kurvīta kena cit |
ākiñcanyaṃ susaṃtoṣo nirāśiṣṭvamacāpalam

1,60.55

एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः ।
परिग्रहं परित्यज्य भव तातजितेन्द्रियः

etadāhuḥ paraṃ śreya ātmajñasya jitātmanaḥ |
parigrahaṃ parityajya bhava tātajitendriyaḥ

1,60.56

अशोकं स्थानमातिष्ट इह चामुत्र चाभयम् ।
निराशिषो न शोचन्ति त्यजेदाशिषमात्मनः

aśokaṃ sthānamātiṣṭa iha cāmutra cābhayam |
nirāśiṣo na śocanti tyajedāśiṣamātmanaḥ

1,60.57

परित्यज्याशिषं सौम्य दुःखग्रामाद्विमोक्ष्यसे ।
तपरोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना

parityajyāśiṣaṃ saumya duḥkhagrāmādvimokṣyase |
taparonityena dāntena muninā saṃyatātmanā

1,60.58

अजितं जेतुकामेन भाव्यं संगेष्वसंगिना ।
गुणसंगेष्वेष्वनासक्त एकचर्या रतः सदा

ajitaṃ jetukāmena bhāvyaṃ saṃgeṣvasaṃginā |
guṇasaṃgeṣveṣvanāsakta ekacaryā rataḥ sadā

1,60.59

ब्राह्मणो न चिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् ।
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु वराको रमते मुनिः

brāhmaṇo na cirādeva sukhamāyātyanuttamam |
dvandvārāmeṣu bhūteṣu varāko ramate muniḥ

1,60.60

किञ्चिन्प्रज्ञानतृप्तो ऽसौ ज्ञानतृप्तो न शोचति ।
शुभैर्लभेत देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम्

kiñcinprajñānatṛpto 'sau jñānatṛpto na śocati |
śubhairlabheta devatvaṃ vyāmiśrairjanma mānuṣam

1,60.61

अशुभैश्चाप्यधो जन्म कर्मभिर्लभते ऽवशः ।
तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतम्

aśubhaiścāpyadho janma karmabhirlabhate 'vaśaḥ |
tatra mṛtyujarāduḥkhaiḥ satataṃ samabhidrutam

1,60.62

संसारं पश्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्से ।
अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः

saṃsāraṃ paśyate jantustatkathaṃ nāvabudhse |
ahite hitasaṃjñastvamadhruve dhruvasaṃjñakaḥ

1,60.63

अनर्थे वार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे ।
संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः

anarthe vārthasaṃjñastvaṃ kimarthaṃ nāvabudhyase |
saṃveṣṭyamānaṃ bahubhirmohatantubhirātmajaiḥ

1,60.64

कोशकारवदात्मानं वेष्टितो नावबुध्यसे ।
अलं परिग्रहेणेह दोषवान् हि परिग्रहः

kośakāravadātmānaṃ veṣṭito nāvabudhyase |
alaṃ parigraheṇeha doṣavān hi parigrahaḥ

1,60.65

कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात् ।
पुत्रदारकुटुंबेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः

kṛmirhi kośakārastu badhyate svaparigrahāt |
putradārakuṭuṃbeṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ

1,60.66

सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ।
मोहजालसमाकृष्टान्पश्यजन्तून्सुदुःखितान्

saraḥpaṅkārṇave magnā jīrṇā vanagajā iva |
mohajālasamākṛṣṭānpaśyajantūnsuduḥkhitān

1,60.67

कुटुंबं पुत्रदारं च शरीरं द्रव्यसंचयम् ।
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृते

kuṭuṃbaṃ putradāraṃ ca śarīraṃ dravyasaṃcayam |
pārakyamadhruvaṃ sarvaṃ kiṃ svaṃ sukṛtaduṣkṛte

1,60.68

यदा सर्वं परित्यज्य गन्तव्यमवशेन वै ।
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्टसि

yadā sarvaṃ parityajya gantavyamavaśena vai |
anarthe kiṃ prasaktastvaṃ svamarthaṃ nānutiṣṭasi

1,60.69

अविश्रान्तमनालंबमपाथेयमदैशिकम् ।
तमः कर्त्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि

aviśrāntamanālaṃbamapātheyamadaiśikam |
tamaḥ karttāramadhvānaṃ kathameko gamiṣyasi

1,60.70

नहि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्टतो ऽनुगमिष्यति ।
सुकृतं दुष्कृतं च त्वां गच्छन्तमनुयास्यतः

nahi tvāṃ prasthitaṃ kaścitpṛṣṭato 'nugamiṣyati |
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca tvāṃ gacchantamanuyāsyataḥ

1,60.71

विद्या कर्म च शौर्यं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् ।
अर्थार्थमनुशीर्यन्ते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते

vidyā karma ca śauryaṃ ca jñānaṃ ca bahuvistaram |
arthārthamanuśīryante siddhārthastu vimucyate

1,60.72

निबन्धिनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः

nibandhinī rajjureṣā yā grāme vasato ratiḥ |
chitvaināṃ sukṛto yānti naināṃ chindanti duṣkṛtaḥ

1,60.73

तुल्यजातिवयोरूपान् हृतान्पस्यसि मृत्युना ।
न च नामास्ति निर्वेदो लोहं हि हृदयं तव

tulyajātivayorūpān hṛtānpasyasi mṛtyunā |
na ca nāmāsti nirvedo lohaṃ hi hṛdayaṃ tava

1,60.74

रूपकूलां मनः स्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् ।
गन्धपङ्कां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरारुहाम्

rūpakūlāṃ manaḥ srotāṃ sparśadvīpāṃ rasāvahām |
gandhapaṅkāṃ śabdajalāṃ svargamārgadurāruhām

1,60.75

क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यकराकराम् ।
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावं नदीं तरेत्

kṣamāritrāṃ satyamayīṃ dharmasthairyakarākarām |
tyāgavātādhvagāṃ śīghrāṃ buddhināvaṃ nadīṃ taret

1,60.76

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च ह्युभे सत्यानृते त्यज ।
त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यहिंसया

tyaktvā dharmamadharmaṃ ca hyubhe satyānṛte tyaja |
tyaja dharmamasaṃkalpādadharmaṃ cāpyahiṃsayā

1,60.77

उभे सत्यानृते बुद्धिं परमनिश्चयात् ।
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम्

ubhe satyānṛte buddhiṃ paramaniścayāt |
asthisthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsaśoṇitalepanam

1,60.78

धर्मावनद्धं दुर्गन्धिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः ।
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमस्थिरम्

dharmāvanaddhaṃ durgandhiṃ pūrṇaṃ mūtrapurīṣayoḥ |
jarāśokasamāviṣṭaṃ rogāyatanamasthiram

1,60.79

रजस्वलमनित्यं च भूतावासं समुत्सृज ।
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगञ्चापि यद्भवेत्

rajasvalamanityaṃ ca bhūtāvāsaṃ samutsṛja |
idaṃ viśvaṃ jagatsarvamajagañcāpi yadbhavet

1,60.80

महाभूतात्मकं सर्वमस्माद्यत्परमाणुमत् ।
इन्द्रियाणि च पञ्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा

mahābhūtātmakaṃ sarvamasmādyatparamāṇumat |
indriyāṇi ca pañcaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā

1,60.81

इत्येष सप्तदशको राशिख्यक्तसंज्ञकः ।
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि हितम्

ityeṣa saptadaśako rāśikhyaktasaṃjñakaḥ |
sarvairihendriyārthaiśca vyaktāvyaktairhi hitam

1,60.82

पञ्चविंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः ।
एतैः सर्वैः समायुक्तमनित्यमभिधीयते

pañcaviṃśaka ityeṣa vyaktāvyaktamayo gaṇaḥ |
etaiḥ sarvaiḥ samāyuktamanityamabhidhīyate

1,60.83

त्रिवर्गो ऽत्र सुखं दुःख जीवितं मरणं तथा ।
य इदं वेद तत्त्वेन सस वेद प्रभवाप्ययौ

trivargo 'tra sukhaṃ duḥkha jīvitaṃ maraṇaṃ tathā |
ya idaṃ veda tattvena sasa veda prabhavāpyayau

1,60.84

इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तद्व्यक्तमभिधीयते ।
अव्यक्तमथ तज्ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्

indriyairgṛhyate yadyattadvyaktamabhidhīyate |
avyaktamatha tajjñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam

1,60.85

इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते ।
लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति

indriyairniyatairdehī dhārābhiriva tarpyate |
loke vihitamātmānaṃ lokaṃ cātmani paśyati

1,60.86

परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानवेलां न पश्यति ।
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा

parāvaradṛśaḥ śaktirjñānavelāṃ na paśyati |
paśyataḥ sarvabhūtāni sarvāvasthāsu sarvadā

1,60.87

ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ।
ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात्

brahmabhūtasya saṃyogo nāśubhenopapadyate |
jñānena vividhātkleśānna nivṛttiśca dehajāt

1,60.88

लोकबुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यति ।
अनादिनिधनं जन्तुमात्मनि स्थितमव्ययम्

lokabuddhiprakāśena lokamārgo na riṣyati |
anādinidhanaṃ jantumātmani sthitamavyayam

1,60.89

अकर्तारममूढं च भगवानाह तीर्तवित् ।
यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः

akartāramamūḍhaṃ ca bhagavānāha tīrtavit |
yo jantuḥ svakṛtaistaistaiḥ karmabhirnityaduḥkhitaḥ

1,60.90

स्वदुःखप्रतिघातार्थं हॄन्ति जन्तुरनेकधा ।
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु

svaduḥkhapratighātārthaṃ hṝnti janturanekadhā |
tataḥ karma samādatte punaranyannavaṃ bahu

1,60.91

तप्यते ऽथ पुनस्तेन भुक्त्वापथ्यमिवातुरः ।
अजस्रमेव मोहान्तो दुःखेषु सुखसंज्ञितः

tapyate 'tha punastena bhuktvāpathyamivāturaḥ |
ajasrameva mohānto duḥkheṣu sukhasaṃjñitaḥ

1,60.92

वध्यते तप्यते चैव भयवत्यर्मभिः सदा ।
ततो निवृत्तो बन्धात्स्वात्कर्मणामुदयादिह

vadhyate tapyate caiva bhayavatyarmabhiḥ sadā |
tato nivṛtto bandhātsvātkarmaṇāmudayādiha

1,60.93

परिभ्रमति संसारे चक्रवद्बाहुवर्जितः ।
संयमेन च संबन्धान्निवृत्त्या तपसो बलात्

paribhramati saṃsāre cakravadbāhuvarjitaḥ |
saṃyamena ca saṃbandhānnivṛttyā tapaso balāt

1,60.94

सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिं अव्याबाधां सुखोदयाम्

samprāptā bahavaḥ siddhiṃ avyābādhāṃ sukhodayām

Chapter 1.61

1,61.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे द्वितीयपादे बृहदुपाख्याने षष्टितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् ।
निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde bṛhadupākhyāne ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca aśokaṃ śokanāśārthaṃ śāstraṃ śāntikaraṃ śivam |
niśamya labhyate buddhirlabdhāyāṃ sukhamedhate

1,61.2

हर्षस्थानसहस्राणि शोकस्थानशतानि च ।
दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्

harṣasthānasahasrāṇi śokasthānaśatāni ca |
divase divase mūḍhamāviśanti na paṇḍitam

1,61.3

अनिष्टसंप्रंयोगाश्च विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते ये ऽल्पबुद्धयः

aniṣṭasaṃpraṃyogāśca viprayogātpriyasya ca |
manuṣyā mānasairduḥkhairyujyante ye 'lpabuddhayaḥ

1,61.4

द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तेन्न चिन्दयेत् ।
ताननाद्रियमाणश्च स्नेहबन्धाद्विमुच्यते

dravyeṣu samatīteṣu ye guṇāstenna cindayet |
tānanādriyamāṇaśca snehabandhādvimucyate

1,61.5

दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते ।
अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते

doṣadarśī bhavettatra yatra rāgaḥ pravarttate |
aniṣṭabuddhitāṃ yacchettataḥ kṣipraṃ virājate

1,61.6

नार्थो न धर्मो न यशो यो ऽतीतमनुशोचति ।
अस्याभावेन युज्येतं तञ्चास्य तु निवर्तते

nārtho na dharmo na yaśo yo 'tītamanuśocati |
asyābhāvena yujyetaṃ tañcāsya tu nivartate

1,61.7

गुणैर्भूतानि युज्यन्ते तथैव च न युज्यते ।
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते

guṇairbhūtāni yujyante tathaiva ca na yujyate |
sarvāṇi naitadekasya śokasthānaṃ hi vidyate

1,61.8

मृतं वा यदि वा नष्टं यो ऽतीतमनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं महानर्थे प्रपद्यते

mṛtaṃ vā yadi vā naṣṭaṃ yo 'tītamanuśocati |
duḥkhena labhate duḥkhaṃ mahānarthe prapadyate

1,61.9

दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुर्चितयेत्

duḥkhopaghāte śārīre mānase cāpyupasthite |
yasminna śakyate kartuṃ yatnastannānurcitayet

1,61.10

भैषज्यमेतद्दःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चाभिप्रवर्द्धते

bhaiṣajyametaddaḥkhasya yadetannānucintayet |
cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaścābhipravarddhate

1,61.11

प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञाय सामर्थ्यं न वान्यैः समतामियात्

prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyācchārīramauṣadhaiḥ |
etadvijñāya sāmarthyaṃ na vānyaiḥ samatāmiyāt

1,61.12

अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसञ्चयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासं न मृध्येत्पण्डितः क्वचित्

anityaṃ jīvitaṃ rūpaṃ yauvanaṃ dravyasañcayaḥ |
ārogyaṃ priyasaṃvāsaṃ na mṛdhyetpaṇḍitaḥ kvacit

1,61.13

नाज्ञानप्रभवं दुःखमेकं शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम्

nājñānaprabhavaṃ duḥkhamekaṃ śocitumarhati |
aśocanpratikurvīta yadi paśyedupakramam

1,61.14

सुखात्प्रियतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः ।
जरामरणदुःखेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत्

sukhātpriyataraṃ duḥkhaṃ jīvite nātra saṃśayaḥ |
jarāmaraṇaduḥkhebhyaḥ priyamātmānamuddharet

1,61.15

भजन्ति हि शारीराणि रोगाः शरीरमानसाः ।
सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः

bhajanti hi śārīrāṇi rogāḥ śarīramānasāḥ |
sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ

1,61.16

व्याधितस्य चिकित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः ।
आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते

vyādhitasya cikitsābhistrasyato jīvitaiṣiṇaḥ |
āmayasya vināśāya śarīramanukṛṣyate

1,61.17

स्रंसंति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनःपुनः

sraṃsaṃti na nivartante srotāṃsi saritāmiva |
āyurādāya martyānāṃ rātryahāni punaḥpunaḥ

1,61.18

अपयन्त्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।
जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्टते

apayantyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ |
jātaṃ martyaṃ jarayati nimiṣaṃ nāvatiṣṭate

1,61.19

सुखदुःखाभिभूतानामजरो जरयत्यसून् ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च

sukhaduḥkhābhibhūtānāmajaro jarayatyasūn |
ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca

1,61.20

अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् ।
इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः

adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān |
iṣṭāniṣṭā manuṣyāṇāṃ mataṃ gacchanti rātrayaḥ

1,61.21

यो यदिच्छेद्यथाकामं कामानां तत्तदाप्नुयात् ।
यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम्

yo yadicchedyathākāmaṃ kāmānāṃ tattadāpnuyāt |
yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam

1,61.22

संयताश्चैव तक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्च स्वकर्मभिः

saṃyatāścaiva takṣāśca matimantaśca mānavāḥ |
dṛśyante niṣphalāḥ saṃtaḥ prahīnāśca svakarmabhiḥ

1,61.23

अपरे निष्फलाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः ।
आशाभिरण्यसंयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः

apare niṣphalāḥ santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ |
āśābhiraṇyasaṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ

1,61.24

भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते

bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ |
vañcanāyāṃ ca lokeṣu sasukheṣveva jīyate

1,61.25

अचेष्टमानमासीनं श्रीः कञ्चिदुपतिष्टति ।
कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति

aceṣṭamānamāsīnaṃ śrīḥ kañcidupatiṣṭati |
kaścitkarmāṇi kurute na prāpyamadhigacchati

1,61.26

अपराधान्समाच्ष्टुं पुरुषस्य स्वभावतः ।
शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति

aparādhānsamācṣṭuṃ puruṣasya svabhāvataḥ |
śukramanyatra saṃbhūtaṃ punaranyatra gacchati

1,61.27

तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति मानवः ।
आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते

tasya yonau prasaktasya garbho bhavati mānavaḥ |
āmrapuṣpopamā yasya nivṛttirupalabhyate

1,61.28

केषाञ्चित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् ।
सिद्धौ प्रयतमानानां नैवाण्डमुपजायते

keṣāñcitputrakāmānāmanusantānamicchatām |
siddhau prayatamānānāṃ naivāṇḍamupajāyate

1,61.29

गर्भादुद्विजमानानां क्रुद्धादशीविषादिव ।
आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः

garbhādudvijamānānāṃ kruddhādaśīviṣādiva |
āyuṣmān jāyate putraḥ kathaṃ pretaḥ piteva saḥ

1,61.30

देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रहेतुभिः ।
दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः

devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putrahetubhiḥ |
daśamāsānparidhṛtā jāyate kulapāṃsanāḥ

1,61.31

अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् ।
विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः

apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsaṃcitān |
vimalānabhijāyante labdhvā taireva maṅgalaiḥ

1,61.32

अन्योन्य समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे ।
उपद्रवैवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते

anyonya samabhipretya maithunasya samāgame |
upadravaivādṛṣṭo yonau garbhaḥ prapadyate

1,61.33

स्निग्धत्वादिन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ।
परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः

snigdhatvādindriyārtheṣu mohānmaraṇamapriyam |
parityajati yo duḥkhaṃ sukhamapyubhayaṃ naraḥ

1,61.34

अत्येति ब्रह्म सो ऽत्यन्तं सुखमप्यश्नुते परम् ।
दुःखमर्था हि त्यज्यन्ते पालने च न ते सुखाः

atyeti brahma so 'tyantaṃ sukhamapyaśnute param |
duḥkhamarthā hi tyajyante pālane ca na te sukhāḥ

1,61.35

श्रुत्वैव नाधिगमनं नाशमेषां न चिन्तयेत् ।
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः

śrutvaiva nādhigamanaṃ nāśameṣāṃ na cintayet |
anyāmanyāṃ dhanāvasthāṃ prāpya vaiśeṣikā narāḥ

1,61.36

अतृप्ता यान्ति विध्वंसं सन्तोषं यान्ति पण्डिताः ।
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः

atṛptā yānti vidhvaṃsaṃ santoṣaṃ yānti paṇḍitāḥ |
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ

1,61.37

संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ।
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम्

saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam |
anto nāsti pipāsāyāstuṣṭistu paramaṃ sukham

1,61.38

तस्मात्संतोषमेवेह धनं शंसन्ति पण्डिताः ।
निमेषमात्रमपि हि यो ऽधिगच्छन्न तिष्टति

tasmātsaṃtoṣameveha dhanaṃ śaṃsanti paṇḍitāḥ |
nimeṣamātramapi hi yo 'dhigacchanna tiṣṭati

1,61.39

सशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् ।
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्या तमसः परम्

saśarīreṣvanityeṣu nityaṃ kimanucintayet |
bhūteṣu bhāvaṃ saṃcintya ye buddhyā tamasaḥ param

1,61.40

न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्ति परमां गतिम् ।
संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम्

na śocanti gatādhvānaḥ paśyanti paramāṃ gatim |
saṃcinvannekamevainaṃ kāmānāvitṛptakam

1,61.41

व्याघ्र पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ।
अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे

vyāghra paśumivāsādya mṛtyurādāya gacchati |
athāpyupāyaṃ saṃpaśyedduḥkhasyāsya vimokṣaṇe

1,61.42

अशोचन्नारभेन्नैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ।
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च परमं तथा

aśocannārabhennaiva yuktaścāvyasanī bhavet |
śabde sparśe rase rūpe gandhe ca paramaṃ tathā

1,61.43

नोपभोगात्परं किञ्चिद्धनिनो वाधनस्य वा ।
वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम्

nopabhogātparaṃ kiñciddhanino vādhanasya vā |
vāksaṃprayogādbhṛtānāṃ nāsti duḥkhamanāmayam

1,61.44

विप्रयोगश्च सर्वस्य न वाचा न च विद्यया ।
प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च

viprayogaśca sarvasya na vācā na ca vidyayā |
praṇayaṃ parisaṃhṛtya saṃstuteṣvitareṣu ca

1,61.45

विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः ।
अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः

vicaredasamunnaddhaḥ sa sukhī sa ca paṇḍitaḥ |
adhyātmagatamālīno nirapekṣo nirāmiṣaḥ

1,61.46

आत्मनैव सहायेन चश्चरेत्स सुखी भवेत् ।
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते

ātmanaiva sahāyena caścaretsa sukhī bhavet |
sukhaduḥkhaviparyāso yadā samupapadyate

1,61.47

नैनं प्रज्ञा सुनियतं त्रायते नापि पौरुषम् ।
स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति

nainaṃ prajñā suniyataṃ trāyate nāpi pauruṣam |
svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati

1,61.48

उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते ।
तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम्

upadrava ivāniṣṭo yoniṃ garbhaḥ prapadyate |
tāni pūrvaśarīrāṇi nityamekaṃ śarīriṇam

1,61.49

प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् ।
निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम्

prāṇināṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam |
nirdagdhaṃ paradehena paradeṃhaṃ balābalam

1,61.50

विनश्यति विनाशान्ते नावि नावमिवाचलाम् ।
संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम्

vinaśyati vināśānte nāvi nāvamivācalām |
saṃgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam

1,61.51

केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि ।
अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः

kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi |
annapānāni jīryante yatra bhakṣyāśca bhakṣitāḥ

1,61.52

तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति ।
गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः

tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryati |
garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svabhāvaniyatā gatiḥ

1,61.53

धारणे वा विसर्गे च न कर्तुं विद्यते ऽवशः ।
प्रभवन्त्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे

dhāraṇe vā visarge ca na kartuṃ vidyate 'vaśaḥ |
prabhavantyudare garbhā jāyamānāstathāpare

1,61.54

आगमेन महान्येषां विनाश उपपद्यते ।
एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवन्परिमुच्यते

āgamena mahānyeṣāṃ vināśa upapadyate |
etasmādyonisaṃbandhādyo jīvanparimucyate

1,61.55

पूजां न लभते काञ्चित्पुनर्द्धन्द्वेषु मज्जति ।
गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम्

pūjāṃ na labhate kāñcitpunarddhandveṣu majjati |
garbhasya saha jātasya saptamīmīdṛśīṃ daśām

1,61.56

प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः ।
नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः

prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti śatāyuṣaḥ |
nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ

1,61.57

व्याधिभिश्च विवध्यन्ते व्याघ्रैः क्षुद्रमृगा इव ।
व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलन्धनम्

vyādhibhiśca vivadhyante vyāghraiḥ kṣudramṛgā iva |
vyādhibhirbhakṣyamāṇānāṃ tyajatāṃ vipulandhanam

1,61.58

वेदना नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः

vedanā nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ

1,61.59

ते चापि विविधा वैद्याः कुशला संमतौषधाः ।
व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा ज्याघ्रैरिवार्दिताः

te cāpi vividhā vaidyāḥ kuśalā saṃmatauṣadhāḥ |
vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā jyāghrairivārditāḥ

1,61.60

ते पिबन्ति कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च ।
दृश्यन्ते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः

te pibanti kaṣāyāṃśca sarpīṣi vividhāni ca |
dṛśyante jarayā bhagnā nāgairnāgā ivottamāḥ

1,61.61

कैर्वा भुवि चिकित्स्येन्त रोगार्त्ता मृगपक्षिणः ।
श्वापदाश्च दरिद्राश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते

kairvā bhuvi cikitsyenta rogārttā mṛgapakṣiṇaḥ |
śvāpadāśca daridrāśca prāyo nārtā bhavanti te

1,61.62

घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजस ।
आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा

ghorānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasa |
ākramya roga ādatte paśūnpaśupaco yathā

1,61.63

इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् ।
स्रोतसा महसा क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा

iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam |
srotasā mahasā kṣipraṃ hriyamāṇaṃ balīyasā

1,61.64

न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा ।
स्वभावा ह्यतिवर्तन्ते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु

na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā |
svabhāvā hyativartante ye nirmuktāḥ śarīriṣu

1,61.65

उपर्यपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति ।
यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा

uparyapari lokasya sarvo bhavitumicchati |
yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā

1,61.66

न म्रियेरन्नजीर्येरन्सर्वे स्युः सार्वकामिकाः ।
नाप्रियं प्रतिपद्येरन्नुत्थानस्य फलं प्रति

na mriyerannajīryeransarve syuḥ sārvakāmikāḥ |
nāpriyaṃ pratipadyerannutthānasya phalaṃ prati

1,61.67

ऐश्वर्यमदमत्ताश्च मानान्मयमदेन च ।
अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रान्ताः पर्युपासते

aiśvaryamadamattāśca mānānmayamadena ca |
apramattāḥ śaṭhāḥ krūrā vikrāntāḥ paryupāsate

1,61.68

शोकाः प्रतिनिवर्तन्ते केषाञ्चिदसमीक्षताम् ।
स्वं स्वं च पुनरन्येषां न कञ्चिदतिगच्छति

śokāḥ pratinivartante keṣāñcidasamīkṣatām |
svaṃ svaṃ ca punaranyeṣāṃ na kañcidatigacchati

1,61.69

महञ्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु ।
वहॄन्ति शिबिकामन्ये यान्त्यन्ये शिबिकारुहः

mahañca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu |
vahṝnti śibikāmanye yāntyanye śibikāruhaḥ

1,61.70

सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरः सराः ।
मनुजाश्च गतश्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियाः

sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥ sarāḥ |
manujāśca gataśrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyāḥ

1,61.71

द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः ।
इदमन्यत्परं पश्य नात्र मोहं करिष्यसि

dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ |
idamanyatparaṃ paśya nātra mohaṃ kariṣyasi

1,61.72

धर्मं चापि त्यजा धर्मं त्यज सत्यानृतां धियम् ।
सर्वं त्यक्त्वा स्वरूपस्थः सुखी भव निरामयः

dharmaṃ cāpi tyajā dharmaṃ tyaja satyānṛtāṃ dhiyam |
sarvaṃ tyaktvā svarūpasthaḥ sukhī bhava nirāmayaḥ

1,61.73

एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम ।
येन देवाः परित्यज्य भर्त्यलोकं दिवं गताः

etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama |
yena devāḥ parityajya bhartyalokaṃ divaṃ gatāḥ

1,61.74

सनन्दन उवाच इत्युक्त्वा व्यासतनयं समापृच्छ्य महामुनिः ।
सनत्कुमारः प्रययौ पूजितस्तेन सादरम्

sanandana uvāca ityuktvā vyāsatanayaṃ samāpṛcchya mahāmuniḥ |
sanatkumāraḥ prayayau pūjitastena sādaram

1,61.75

शुको ऽपि योगिनां श्रेष्ठः सम्यग्ज्ञात्वा ह्यवस्थितम् ।
ब्रह्मणः पदमन्वेष्टुमुत्सुकः पितरं ययौ

śuko 'pi yogināṃ śreṣṭhaḥ samyagjñātvā hyavasthitam |
brahmaṇaḥ padamanveṣṭumutsukaḥ pitaraṃ yayau

1,61.76

ततः पित्रा समागम्य प्रणम्य च महामुनिः ।
शुकः प्रदक्षिणीकृत्य ययौ कैलासपर्वतम्

tataḥ pitrā samāgamya praṇamya ca mahāmuniḥ |
śukaḥ pradakṣiṇīkṛtya yayau kailāsaparvatam

1,61.77

व्यासस्तद्विरहाद्दूनः पुत्रस्नेहसमावृतः ।
क्षणैकं स्थीयतां पुत्र इति च क्रोश दुर्मनाः

vyāsastadvirahāddūnaḥ putrasnehasamāvṛtaḥ |
kṣaṇaikaṃ sthīyatāṃ putra iti ca krośa durmanāḥ

1,61.78

निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तबन्धनः ।
मोक्षमेवानुसंचित्य गत एव परं पदम्

nirapekṣaḥ śuko bhūtvā niḥsneho muktabandhanaḥ |
mokṣamevānusaṃcitya gata eva paraṃ padam

Chapter 1.62

1,62.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे एकषष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रृत्वा तु वचनं नारदो भगवानृषिः ।
पुनः पप्रच्छ तं विप्र शुकाभिपतनं मुनिम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca etacchrṛtvā tu vacanaṃ nārado bhagavānṛṣiḥ |
punaḥ papraccha taṃ vipra śukābhipatanaṃ munim

1,62.2

नारद उवाच भगवन्सर्वमाख्यातं त्वयातिकरुणात्मना ।
यच्छ्रृत्वा मानसं मे ऽद्य शान्तिमग्र्यामुपागतम्

nārada uvāca bhagavansarvamākhyātaṃ tvayātikaruṇātmanā |
yacchrṛtvā mānasaṃ me 'dya śāntimagryāmupāgatam

1,62.3

पुनश्च मोक्षशास्त्रं मे त्वमादिश महामुने ।
नहि सम्पूर्णतामेति तृष्णा कृष्णगुणार्णवे

punaśca mokṣaśāstraṃ me tvamādiśa mahāmune |
nahi sampūrṇatāmeti tṛṣṇā kṛṣṇaguṇārṇave

1,62.4

ये तु संसारनिर्मुक्ता मोक्ष शास्त्रपरायणाः ।
कुत्र ते निवसंतीह संशयो मे महानयम्

ye tu saṃsāranirmuktā mokṣa śāstraparāyaṇāḥ |
kutra te nivasaṃtīha saṃśayo me mahānayam

1,62.5

तं छिन्धि सुमहाभागत्वत्तो नान्यो विदांवरः ।
सनं.उ धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं महामुनिः

taṃ chindhi sumahābhāgatvatto nānyo vidāṃvaraḥ |
sanaṃ.u dhārayāmāsa cātmānaṃ yathāśāstraṃ mahāmuniḥ

1,62.6

पादात्प्रभृति गात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित् ।
ततः स प्राङ्मुखो विद्वानादित्येन विरोचिते

pādātprabhṛti gātreṣu krameṇa kramayogavit |
tataḥ sa prāṅmukho vidvānādityena virocite

1,62.7

पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत् ।
न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो न च दर्शनम्

pāṇipādaṃ samādhāya vinītavadupāviśat |
na tatra pakṣisaṃghāto na śabdo na ca darśanam

1,62.8

यत्र वैयासकिर्द्धाम्नि योक्तुं समुपचक्रमे ।
स ददर्श तदात्मानं सर्वसंगविनिःसृतः

yatra vaiyāsakirddhāmni yoktuṃ samupacakrame |
sa dadarśa tadātmānaṃ sarvasaṃgaviniḥsṛtaḥ

1,62.9

प्रजहास ततो हासं शुकः सम्प्रेक्ष्य भास्करम् ।
स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये

prajahāsa tato hāsaṃ śukaḥ samprekṣya bhāskaram |
sa punaryogamāsthāya mokṣamārgopalabdhaye

1,62.10

महायोगीश्वरो भूत्वा सो ऽत्यक्रामद्विहायसम् ।
अन्तरीक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः

mahāyogīśvaro bhūtvā so 'tyakrāmadvihāyasam |
antarīkṣacaraḥ śrīmānvyāsaputraḥ suniścitaḥ

1,62.11

तमुन्द्यन्तं द्विजश्रेष्ठं वैनतेयसमद्युतिम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि मनोमारुतरंहसम्

tamundyantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ vainateyasamadyutim |
dadṛśuḥ sarvabhūtāni manomārutaraṃhasam

1,62.12

यथाशक्ति यथान्यायं पूजयाञ्चक्रिरे तथा ।
पुष्प वर्षैश्च दिव्यैस्तमवचक्रुर्दिवौकसः

yathāśakti yathānyāyaṃ pūjayāñcakrire tathā |
puṣpa varṣaiśca divyaistamavacakrurdivaukasaḥ

1,62.13

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
ऋषयश्चैव संसिद्धाः को ऽयं सिद्धिमुपागतः

taṃ dṛṣṭvā vismitāḥ sarve gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |
ṛṣayaścaiva saṃsiddhāḥ ko 'yaṃ siddhimupāgataḥ

1,62.14

ततो ऽसौ स्वाह्रयं तेभ्यः कथयामास नारद ।
उवाच च महातेजास्तानृषीन्संप्रहर्षितः

tato 'sau svāhrayaṃ tebhyaḥ kathayāmāsa nārada |
uvāca ca mahātejāstānṛṣīnsaṃpraharṣitaḥ

1,62.15

पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमानः शुकेति वै ।
तस्मै प्रतिवचोदेयं भवद्भिस्तु समाहितैः

pitā yadyanugacchenmāṃ krośamānaḥ śuketi vai |
tasmai prativacodeyaṃ bhavadbhistu samāhitaiḥ

1,62.16

बाढमुक्तस्ततस्तैस्तु लोकान्हित्वा चतुर्विधान् ।
तमो ह्यष्टविधं त्यक्त्वा जहौ पञ्चविधं रजः

bāḍhamuktastatastaistu lokānhitvā caturvidhān |
tamo hyaṣṭavidhaṃ tyaktvā jahau pañcavidhaṃ rajaḥ

1,62.17

ततः सत्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् ।
ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिङ्गपूजिते

tataḥ satvaṃ jahau dhīmāṃstadadbhutamivābhavat |
tatastasminpade nitye nirguṇe liṅgapūjite

1,62.18

ततः स शृङ्गे ऽप्रतिमे हिमवन्मेरुसन्निभे ।
संश्लिष्टे श्वेतपीते च रुक्मरूप्यमये शुभे

tataḥ sa śṛṅge 'pratime himavanmerusannibhe |
saṃśliṣṭe śvetapīte ca rukmarūpyamaye śubhe

1,62.19

शतयोजनविस्तारे तिर्यागूर्द्ध्च नारद ।
सो ऽविशङ्केन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः

śatayojanavistāre tiryāgūrddhca nārada |
so 'viśaṅkena manasā tathaivābhyapatacchukaḥ

1,62.20

ते शृङ्गे ऽत्यन्तसंश्लिष्टे सहसैव द्विधाकृते ।
अदृश्येतां द्विजश्रेष्ठ तदद्भुतमिवाभवत्

te śṛṅge 'tyantasaṃśliṣṭe sahasaiva dvidhākṛte |
adṛśyetāṃ dvijaśreṣṭha tadadbhutamivābhavat

1,62.21

ततः पर्वतशृङ्गाभ्यां सहसैव विनिःसृतः ।
न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः

tataḥ parvataśṛṅgābhyāṃ sahasaiva viniḥsṛtaḥ |
na ca pratijaghānāsya sa gatiṃ parvatottamaḥ

1,62.22

ततो मन्दाकिनीं दिव्या मुपरिष्टादभिव्रजन् ।
शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननम्

tato mandākinīṃ divyā mupariṣṭādabhivrajan |
śuko dadarśa dharmātmā puṣpitadrumakānanam

1,62.23

तस्यां क्रीडासु निरताः स्नान्ति चैवाप्सरोगणाः ।
निराकारं तु साकाराददृशुस्तं विवाससः

tasyāṃ krīḍāsu niratāḥ snānti caivāpsarogaṇāḥ |
nirākāraṃ tu sākārādadṛśustaṃ vivāsasaḥ

1,62.24

तं प्रक्रमन्तमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः ।
उत्तमां गतिमास्थाय पृष्टतो ऽनुससार ह

taṃ prakramantamājñāya pitā snehasamanvitaḥ |
uttamāṃ gatimāsthāya pṛṣṭato 'nusasāra ha

1,62.25

शुकस्तु मारुतादूर्द्ध्वं गतिं कृत्वां तरिक्षगाम् ।
दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतो ऽभवत्तदा

śukastu mārutādūrddhvaṃ gatiṃ kṛtvāṃ tarikṣagām |
darśayitvā prabhāvaṃ svaṃ sarvabhūto 'bhavattadā

1,62.26

अथ योगगतिं व्यासः समास्थाय महातपाः ।
निमेषान्तरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ

atha yogagatiṃ vyāsaḥ samāsthāya mahātapāḥ |
nimeṣāntaramātreṇa śukābhipatanaṃ yayau

1,62.27

स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं गतं शुकम् ।
शशंसुर्मुनयः सिद्धा गतिं तस्मै सुतस्य ताम्

sa dadarśa dvidhā kṛtvā parvatāgraṃ gataṃ śukam |
śaśaṃsurmunayaḥ siddhā gatiṃ tasmai sutasya tām

1,62.28

ततः शुकेतिशब्देन दीर्घेण क्रन्दितं तदाः ।
स्वयं पित्रा स्वरेणोञ्चैस्त्रींल्लोकाननुनाद्य वै

tataḥ śuketiśabdena dīrgheṇa kranditaṃ tadāḥ |
svayaṃ pitrā svareṇoñcaistrīṃllokānanunādya vai

1,62.29

शुकः सर्वगतिर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः ।
प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोः शब्देनानुनादयन्

śukaḥ sarvagatirbhūtvā sarvātmā sarvatomukhaḥ |
pratyabhāṣata dharmātmā bhoḥ śabdenānunādayan

1,62.30

तत एकाक्षरं नादं भोरित्येवमुदीरयन् ।
प्रत्याहरज्जगत्सर्वमुञ्चैः स्थावरजङ्गमम्

tata ekākṣaraṃ nādaṃ bhorityevamudīrayan |
pratyāharajjagatsarvamuñcaiḥ sthāvarajaṅgamam

1,62.31

ततः प्रभृति वाद्यापि शब्दानुञ्चारितान्पृथक् ।
गिरिगह्वरपृष्टेषु व्याजहार शुकं प्रति

tataḥ prabhṛti vādyāpi śabdānuñcāritānpṛthak |
girigahvarapṛṣṭeṣu vyājahāra śukaṃ prati

1,62.32

अन्तर्हितप्रभावं तं दर्शयित्वा शुकस्तदा ।
गुणान्संत्यज्य सत्त्वादीन्पदमध्यगमत्परम्

antarhitaprabhāvaṃ taṃ darśayitvā śukastadā |
guṇānsaṃtyajya sattvādīnpadamadhyagamatparam

1,62.33

महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः ।
सो ऽनुनीतो भगवता व्यासो रुद्रेण नारद

mahimānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā putrasyāmitatejasaḥ |
so 'nunīto bhagavatā vyāso rudreṇa nārada

1,62.34

किमु त्वं ताम्यसि मुने पुत्रं प्रति समाकुलः ।
पश्यसि विप्र नायान्तं ब्रह्मभूतं निजान्तिरे

kimu tvaṃ tāmyasi mune putraṃ prati samākulaḥ |
paśyasi vipra nāyāntaṃ brahmabhūtaṃ nijāntire

1,62.35

इत्येवमनुनीतो ऽसौ व्यासः पुनरुप्राव्रजत् ।
श्वाश्रमं स शुको ब्रह्मभूतो लोकांश्चचार ह

ityevamanunīto 'sau vyāsaḥ punaruprāvrajat |
śvāśramaṃ sa śuko brahmabhūto lokāṃścacāra ha

1,62.36

तत कालान्तरे ब्रह्मन्व्यासः सत्यवतीसुतः ।
नरनारायणौ द्रष्टुं ययौ बदरिकाश्रमम्

tata kālāntare brahmanvyāsaḥ satyavatīsutaḥ |
naranārāyaṇau draṣṭuṃ yayau badarikāśramam

1,62.37

तत्र दृष्ट्वा तु तौ देवौ तप्यमानो महत्तपः ।
स्वयं च तत्र तपसि स्थितः शुकमनुस्मरन्

tatra dṛṣṭvā tu tau devau tapyamāno mahattapaḥ |
svayaṃ ca tatra tapasi sthitaḥ śukamanusmaran

1,62.38

यावत्तत्र स्थितो व्यासः शुकः परमयोगवित् ।
श्वेतद्वीपं गतस्तात यत्र त्वमगमः पुरा

yāvattatra sthito vyāsaḥ śukaḥ paramayogavit |
śvetadvīpaṃ gatastāta yatra tvamagamaḥ purā

1,62.39

तत्र दृष्टप्रभावस्तु श्रीमान्नारायणः प्रभुः ।
दृष्टः श्रुतिविमृग्यो हि देवदेवो जनार्दनः

tatra dṛṣṭaprabhāvastu śrīmānnārāyaṇaḥ prabhuḥ |
dṛṣṭaḥ śrutivimṛgyo hi devadevo janārdanaḥ

1,62.40

स्तुतश्च शुकदेवेन प्रसन्नः प्राह नारद ।
श्रीभगवानुवाच त्वया दृष्टो ऽस्मि योगीन्द्र सर्वदेवरहःस्थितः

stutaśca śukadevena prasannaḥ prāha nārada |
śrībhagavānuvāca tvayā dṛṣṭo 'smi yogīndra sarvadevarahaḥsthitaḥ

1,62.41

सनत्कुमारादिष्टेन सिद्धो योगेन वाडव ।
त्वं सदागतिमार्गस्थो लोकान्पश्य यथेच्छया

sanatkumārādiṣṭena siddho yogena vāḍava |
tvaṃ sadāgatimārgastho lokānpaśya yathecchayā

1,62.42

इत्युक्तो वासुदेवेन तं नत्वारणिसंभवः ।
वैकुण्ठं प्रययौ विप्र सर्वलोकनमस्कृतम्

ityukto vāsudevena taṃ natvāraṇisaṃbhavaḥ |
vaikuṇṭhaṃ prayayau vipra sarvalokanamaskṛtam

1,62.43

वैमानिकैः सुरैर्जुष्टं विरजापरिचेष्टितम् ।
यं भान्तमनुभान्त्येते लोकाः सर्वे ऽपि नारद

vaimānikaiḥ surairjuṣṭaṃ virajāpariceṣṭitam |
yaṃ bhāntamanubhāntyete lokāḥ sarve 'pi nārada

1,62.44

यत्र विदुमसोपानाः स्वर्णरत्नविचित्रिताः ।
वाप्य उत्पलंसंछन्नाः सुरस्त्रीक्रीडनाकुलाः

yatra vidumasopānāḥ svarṇaratnavicitritāḥ |
vāpya utpalaṃsaṃchannāḥ surastrīkrīḍanākulāḥ

1,62.45

दिव्यैर्हंसकुलैर्घुष्टाः स्वच्छांबुनिभृताः सदा ।
तत्र द्वाःस्थैश्चतुर्हस्तेनार्नाभरणभूषितैः

divyairhaṃsakulairghuṣṭāḥ svacchāṃbunibhṛtāḥ sadā |
tatra dvāḥsthaiścaturhastenārnābharaṇabhūṣitaiḥ

1,62.46

विष्वक्सेनानुगैः सिद्धैः कुमुदाद्यैरवा रितः ।
प्रविश्याभ्यान्तरं तत्र देवदेवं चतुर्भुजम्

viṣvaksenānugaiḥ siddhaiḥ kumudādyairavā ritaḥ |
praviśyābhyāntaraṃ tatra devadevaṃ caturbhujam

1,62.47

शान्तं प्रसन्नवदनं पीतकौशेयवाससम् ।
शङ्खचक्रगदापद्मैर्मूर्तिमद्भिरुपासितम्

śāntaṃ prasannavadanaṃ pītakauśeyavāsasam |
śaṅkhacakragadāpadmairmūrtimadbhirupāsitam

1,62.48

वक्षस्थलस्थया लक्ष्म्या कौस्तुभेन विराजितम् ।
कटीसूत्रब्रह्मसूत्रकटकाङ्गदभूषितम्

vakṣasthalasthayā lakṣmyā kaustubhena virājitam |
kaṭīsūtrabrahmasūtrakaṭakāṅgadabhūṣitam

1,62.49

भ्राजत्किरीटवलयं मणिनूपुरशोभितम् ।
ददर्श सिद्धनि करैः सेव्यमानमहर्निशम्

bhrājatkirīṭavalayaṃ maṇinūpuraśobhitam |
dadarśa siddhani karaiḥ sevyamānamaharniśam

1,62.50

तं दृष्ट्वा भक्तिभावेन तुष्टाव मधुसूदनम् ।
शुक उवाच नमस्ते वासुदेवाय सर्वलोकैकसाक्षिणे

taṃ dṛṣṭvā bhaktibhāvena tuṣṭāva madhusūdanam |
śuka uvāca namaste vāsudevāya sarvalokaikasākṣiṇe

1,62.51

जगद्बीजस्वरूपाय पूर्णाय निभृतात्मने ।
हरये वासुकिस्थाय श्वेतद्वीपनिवासिने

jagadbījasvarūpāya pūrṇāya nibhṛtātmane |
haraye vāsukisthāya śvetadvīpanivāsine

1,62.52

हंसाय मत्स्यरूपाय वाराहतनुधारिणे ।
नृसिंहाय ध्रुवेज्याय सांख्ययोगेश्वराय च

haṃsāya matsyarūpāya vārāhatanudhāriṇe |
nṛsiṃhāya dhruvejyāya sāṃkhyayogeśvarāya ca

1,62.53

चतुःसनाय कूर्माय पृथवे स्वसुरवात्मने ।
नाभेयाय जगद्धात्रे विधात्रेंऽतकारय च

catuḥsanāya kūrmāya pṛthave svasuravātmane |
nābheyāya jagaddhātre vidhātreṃ'takāraya ca

1,62.54

भार्गवेन्द्राय रामाय राघवाय पराय च ।
कृष्णाय वेदकर्त्रे च बुद्धकल्किस्वरूपिणे

bhārgavendrāya rāmāya rāghavāya parāya ca |
kṛṣṇāya vedakartre ca buddhakalkisvarūpiṇe

1,62.55

चतुर्व्युहाय वेद्याय ध्येयाय परमात्मने ।
नरनारायणाख्याय शिषिविष्टाय विष्णवे

caturvyuhāya vedyāya dhyeyāya paramātmane |
naranārāyaṇākhyāya śiṣiviṣṭāya viṣṇave

1,62.56

ऋतधाम्ने विधाम्ने च सुपर्णाय स्वरोचिषे ।
ऋभवे सुव्रताख्याय सुधाम्ने चाजिताय च

ṛtadhāmne vidhāmne ca suparṇāya svarociṣe |
ṛbhave suvratākhyāya sudhāmne cājitāya ca

1,62.57

विश्वरूपाय विश्वाय सृष्टिस्थित्यन्तकारिणे ।
यज्ञाय यज्ञभोक्ते च स्थविष्ठायाणवे ऽर्थिने

viśvarūpāya viśvāya sṛṣṭisthityantakāriṇe |
yajñāya yajñabhokte ca sthaviṣṭhāyāṇave 'rthine

1,62.58

आदित्यसोमनेत्राय सहओजोबलाय च ।
ईज्याय साक्षिणे ऽजायबहुशीर्षाङ्घ्रिबाहवे

ādityasomanetrāya sahaojobalāya ca |
ījyāya sākṣiṇe 'jāyabahuśīrṣāṅghribāhave

1,62.59

श्रीशाय श्रीनिवासाय भक्तवश्याय शार्ङ्गिणे ।
अष्टप्रकृत्यधीशाय ब्रह्मणे ऽनन्तसक्तये

śrīśāya śrīnivāsāya bhaktavaśyāya śārṅgiṇe |
aṣṭaprakṛtyadhīśāya brahmaṇe 'nantasaktaye

1,62.60

बृहदारण्यवेद्याय हृषीकेशाय वेधसे ।
पुण्डरीकनिभाक्षाय क्षेत्रज्ञाय विभासिने

bṛhadāraṇyavedyāya hṛṣīkeśāya vedhase |
puṇḍarīkanibhākṣāya kṣetrajñāya vibhāsine

1,62.61

गोविन्दाय जगत्कर्त्रे जगन्नाथाय योगिने ।
सत्याय सत्यसंधाय वैकुण्ठायाच्युताय च

govindāya jagatkartre jagannāthāya yogine |
satyāya satyasaṃdhāya vaikuṇṭhāyācyutāya ca

1,62.62

अधोक्षजाय धर्माय वामनाय त्रिधातवे ।
घृतार्चिषे विष्णवे ते ऽनन्ताय कपिलायय च

adhokṣajāya dharmāya vāmanāya tridhātave |
ghṛtārciṣe viṣṇave te 'nantāya kapilāyaya ca

1,62.63

विरिञ्चये त्रिककुदे ऋग्यजुःसामरूपिणे ।
एकशृङ्गाय च शुचिश्रवसे शास्त्रयोनये

viriñcaye trikakude ṛgyajuḥsāmarūpiṇe |
ekaśṛṅgāya ca śuciśravase śāstrayonaye

1,62.64

वृषाकपय ऋद्धाय प्रभवे विश्वकर्मणे ।
भूर्भुवुःस्वःस्वरूपाय दैत्यघ्ने निर्गुणाय च

vṛṣākapaya ṛddhāya prabhave viśvakarmaṇe |
bhūrbhuvuḥsvaḥsvarūpāya daityaghne nirguṇāya ca

1,62.65

निरञ्जनाय नित्याय ह्यव्ययायाक्षराय च ।
नमस्ते पाहि मामीश शरणागतवत्सल

nirañjanāya nityāya hyavyayāyākṣarāya ca |
namaste pāhi māmīśa śaraṇāgatavatsala

1,62.66

इति स्तुतः स भगवाञ्च्छङ्खचक्रगदाधरः ।
आरणेयमुवाचेदं भृशं प्रणतवत्सलः

iti stutaḥ sa bhagavāñcchaṅkhacakragadādharaḥ |
āraṇeyamuvācedaṃ bhṛśaṃ praṇatavatsalaḥ

1,62.67

श्रीभगवानुवाच व्यासपुत्र महाभाग प्रीतो ऽस्मि तव सुव्रत ।
विद्यामाप्नुहि भक्तिं च ज्ञानी त्वं मम रूपधृक्

śrībhagavānuvāca vyāsaputra mahābhāga prīto 'smi tava suvrata |
vidyāmāpnuhi bhaktiṃ ca jñānī tvaṃ mama rūpadhṛk

1,62.68

यद्रूपं मम दृष्टं प्राक् श्वेतद्वीपे त्वया द्विज ।
सो ऽहमेवावतारार्थं स्थितो विश्वंभरात्मकः

yadrūpaṃ mama dṛṣṭaṃ prāk śvetadvīpe tvayā dvija |
so 'hamevāvatārārthaṃ sthito viśvaṃbharātmakaḥ

1,62.69

सिद्धो ऽसि त्वं महाभाग मोक्षधर्मानुनुचिन्तया ।
वरलोकान्यथा वायुर्यथा रवं सविता तथा

siddho 'si tvaṃ mahābhāga mokṣadharmānunucintayā |
varalokānyathā vāyuryathā ravaṃ savitā tathā

1,62.70

नित्यमुक्तस्वरूपस्त्वं पूज्यमानः सुरैर्नरैः ।
भक्तिर्हि दुर्लभा लोके मयि सर्वपरायणे

nityamuktasvarūpastvaṃ pūjyamānaḥ surairnaraiḥ |
bhaktirhi durlabhā loke mayi sarvaparāyaṇe

1,62.71

तां लब्ध्वा नापरं किञ्चिल्लब्धव्यमवशिष्यते ।
आकल्पान्तः तपः संस्थौ नरनारायणावृषी

tāṃ labdhvā nāparaṃ kiñcillabdhavyamavaśiṣyate |
ākalpāntaḥ tapaḥ saṃsthau naranārāyaṇāvṛṣī

1,62.72

तयोर्निदेशतो व्यासो जनक स्तव सुव्रतः ।
कर्ता भागवतं शास्त्रं तदधीष्व भुवं व्रज

tayornideśato vyāso janaka stava suvrataḥ |
kartā bhāgavataṃ śāstraṃ tadadhīṣva bhuvaṃ vraja

1,62.73

स तप्यति तपस्त्वद्य पर्वते गन्धमादने ।
त्वद्वियोगेन खिन्नात्मा तं प्रसादय मत्प्रियम्

sa tapyati tapastvadya parvate gandhamādane |
tvadviyogena khinnātmā taṃ prasādaya matpriyam

1,62.74

एवमुक्तः शुको विप्र नमस्कृत्य चतुर्भुजम् ।
यथागतं निवृत्तो ऽसौ पितुरन्तिकमागमत्

evamuktaḥ śuko vipra namaskṛtya caturbhujam |
yathāgataṃ nivṛtto 'sau piturantikamāgamat

1,62.75

अथ तं स्वन्तिके दृष्ट्वा पाराशर्य्यः प्रतापवान् ।
पुत्रं प्राप्य प्रहृष्टात्मा तपसो निववर्त ह

atha taṃ svantike dṛṣṭvā pārāśaryyaḥ pratāpavān |
putraṃ prāpya prahṛṣṭātmā tapaso nivavarta ha

1,62.76

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
आरणेयसमायुक्तः स्वाश्रमं समुपागमत्

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
āraṇeyasamāyuktaḥ svāśramaṃ samupāgamat

1,62.77

नारायणनियोगात्तु त्वन्मुखेन मुनीश्वर ।
चकार संहितां दिव्यां नानाख्यानसमन्विताम्

nārāyaṇaniyogāttu tvanmukhena munīśvara |
cakāra saṃhitāṃ divyāṃ nānākhyānasamanvitām

1,62.78

वेदतुल्यां भागवतीं हरिभक्तिविवर्द्धिनीम् ।
निवृत्तिनिरतं पुत्रं शुकमध्यापयञ्च ताम्

vedatulyāṃ bhāgavatīṃ haribhaktivivarddhinīm |
nivṛttinirataṃ putraṃ śukamadhyāpayañca tām

1,62.79

आत्मारामो ऽपि भगवान्पाराशर्यात्मजः शुकः ।
अधीतवान्संहितां वै नित्यं विष्णुजनप्रियाम्

ātmārāmo 'pi bhagavānpārāśaryātmajaḥ śukaḥ |
adhītavānsaṃhitāṃ vai nityaṃ viṣṇujanapriyām

1,62.80

एवमेते समाख्याता मोक्षधर्मास्तवानध ।
पठतां शृण्वतां चापि हरिभक्तिविवर्द्धनाः

evamete samākhyātā mokṣadharmāstavānadha |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ cāpi haribhaktivivarddhanāḥ

Chapter 1.63

1,63.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे द्वितीयपादे बृहदुपाख्याने मोक्षधरंमनिरूपणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः समाप्तश्चायं द्वितीयः पादः ।
शौनक उवाच सूत साधो चिरं जीव सर्वशास्त्रविशारदः ।
यत्त्वया पायिता विद्वन्वयं कृष्णकथामृतम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde bṛhadupākhyāne mokṣadharṃmanirūpaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ samāptaścāyaṃ dvitīyaḥ pādaḥ |
śaunaka uvāca sūta sādho ciraṃ jīva sarvaśāstraviśāradaḥ |
yattvayā pāyitā vidvanvayaṃ kṛṣṇakathāmṛtam

1,63.2

श्रुत्वा तु मोक्षधर्मान्वै नारदो भगवत्प्रियः ।
सनन्दनमुखोद्गीतान्किं पप्रच्छं ततः परम्

śrutvā tu mokṣadharmānvai nārado bhagavatpriyaḥ |
sanandanamukhodgītānkiṃ papracchaṃ tataḥ param

1,63.3

मानसा ब्रह्मणः पुत्राः सनकाद्या मुनीश्वराः ।
चरन्ति लोकानन्तसिद्धा लोकोद्धरणतत्पराः

mānasā brahmaṇaḥ putrāḥ sanakādyā munīśvarāḥ |
caranti lokānantasiddhā lokoddharaṇatatparāḥ

1,63.4

नारदो ऽपि महाभाग नित्यं कृष्णपरायणः ।
तेषां समागमे भद्रा का कथा लोकपावनी

nārado 'pi mahābhāga nityaṃ kṛṣṇaparāyaṇaḥ |
teṣāṃ samāgame bhadrā kā kathā lokapāvanī

1,63.5

सूत उवाच साधु पृष्टं महाभाग त्वया लोकोपकारिणा ।
कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्पृष्ट नारदर्षिणा

sūta uvāca sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāga tvayā lokopakāriṇā |
kathayiṣyāmi tatsarvaṃ yatpṛṣṭa nāradarṣiṇā

1,63.6

श्रुत्वा सनन्दनप्रोक्तान्मोक्षधर्मान्सनातनान् ।
नारदो भार्गवश्रेष्ठ पुनः पप्रच्छ तान्मुनीन्

śrutvā sanandanaproktānmokṣadharmānsanātanān |
nārado bhārgavaśreṣṭha punaḥ papraccha tānmunīn

1,63.7

नारद उवाच सर्वदेवेश्वरो विष्णुर्वेदे तन्त्रे च कीर्तितः ।
समाराध्यः स एवात्र सर्वैः सर्वार्थकाङ्क्षिभिः

nārada uvāca sarvadeveśvaro viṣṇurvede tantre ca kīrtitaḥ |
samārādhyaḥ sa evātra sarvaiḥ sarvārthakāṅkṣibhiḥ

1,63.8

कैर्मन्त्रैर्भगवान्विष्णुः समाराध्यो मुनीश्वराः ।
के देवाः पूजनीयाश्च विष्णुपादपरायणैः

kairmantrairbhagavānviṣṇuḥ samārādhyo munīśvarāḥ |
ke devāḥ pūjanīyāśca viṣṇupādaparāyaṇaiḥ

1,63.9

तन्त्रं भागवतं विप्रा गुरुशिष्यप्रयोजकम् ।
दीक्षणं प्रातराद्यं च कृत्यं स्याद्यत्तदुच्यताम्

tantraṃ bhāgavataṃ viprā guruśiṣyaprayojakam |
dīkṣaṇaṃ prātarādyaṃ ca kṛtyaṃ syādyattaducyatām

1,63.10

यैर्मासैः कर्मभिर्यैर्वा जप्यैर्हेमादिभिस्तथा ।
प्रीयेत परमात्मा वै तद्ब्रूत मम मानदाः

yairmāsaiḥ karmabhiryairvā japyairhemādibhistathā |
prīyeta paramātmā vai tadbrūta mama mānadāḥ

1,63.11

सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः ।
सनत्कुमारो भगवानुवाचार्कसमद्युतिः

sūta uvāca etacchrutvā vacastasya nāradasya mahātmanaḥ |
sanatkumāro bhagavānuvācārkasamadyutiḥ

1,63.12

सनत्कुमार उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि तन्त्रं भागवतं तव ।
यज्ज्ञात्वामलया भक्त्या साधयेद्विष्णुमव्ययम्

sanatkumāra uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi tantraṃ bhāgavataṃ tava |
yajjñātvāmalayā bhaktyā sādhayedviṣṇumavyayam

1,63.13

त्रिपदार्थं चतुष्पादं महातन्त्रं प्रचक्षते ।
भोगमोक्षक्रियाचर्याह्वया पादाः प्रकीर्तिताः

tripadārthaṃ catuṣpādaṃ mahātantraṃ pracakṣate |
bhogamokṣakriyācaryāhvayā pādāḥ prakīrtitāḥ

1,63.14

पादार्थास्तु पशुपतिः पशुपाशास्त्रय एव हि ।
पतिस्तत्र शिवोह्येको जीवास्तु पशवः स्मृताः

pādārthāstu paśupatiḥ paśupāśāstraya eva hi |
patistatra śivohyeko jīvāstu paśavaḥ smṛtāḥ

1,63.15

यावन्मोहादिसंयोगाः स्वरूपाबोधलक्षणाः ।
तावत्पशुत्वमेतेषां द्वैतवत्पश्य नारद

yāvanmohādisaṃyogāḥ svarūpābodhalakṣaṇāḥ |
tāvatpaśutvameteṣāṃ dvaitavatpaśya nārada

1,63.16

पाशाः पञ्चविधास्त्वेषां प्रत्येकं तेषु लक्षणम् ।
पशवस्त्रिविधाश्चापि विज्ञाताः कलसंज्ञिकाः

pāśāḥ pañcavidhāstveṣāṃ pratyekaṃ teṣu lakṣaṇam |
paśavastrividhāścāpi vijñātāḥ kalasaṃjñikāḥ

1,63.17

तलपाकलसंज्ञश्च सकलश्चेति नामतः ।
तत्राद्यो मलसंयुक्तो मलकर्मयुतः परः

talapākalasaṃjñaśca sakalaśceti nāmataḥ |
tatrādyo malasaṃyukto malakarmayutaḥ paraḥ

1,63.18

मलमायाकर्मयुतस्तृतीयः परिकीर्तितः ।
आद्यस्तु द्विविधस्तत्र समासकलुषस्तथा

malamāyākarmayutastṛtīyaḥ parikīrtitaḥ |
ādyastu dvividhastatra samāsakaluṣastathā

1,63.19

असमासमलश्चेति द्वितीयो ऽपि पुनस्तथा ।
पक्वापक्वमलेनैव द्विविधः परिकीर्तितः

asamāsamalaśceti dvitīyo 'pi punastathā |
pakvāpakvamalenaiva dvividhaḥ parikīrtitaḥ

1,63.20

शुद्धे ऽध्वनि गतावेतौ विज्ञानप्रलयाकलौ ।
कलादितत्त्वनियतः सकलः पर्यटत्ययम्

śuddhe 'dhvani gatāvetau vijñānapralayākalau |
kalāditattvaniyataḥ sakalaḥ paryaṭatyayam

1,63.21

कर्मानुगशरीरेषु तत्तद्भुवनगेषु च ।
पाशाः पञ्च तथा तत्र प्रथमौ मलकर्मजौ

karmānugaśarīreṣu tattadbhuvanageṣu ca |
pāśāḥ pañca tathā tatra prathamau malakarmajau

1,63.22

मायेयश्च तिरोधानशक्तिजो बिन्दुजः परः ।
एको ऽप्यनेकशक्तिर्दृक्क्रियाच्छादनकोमलः

māyeyaśca tirodhānaśaktijo bindujaḥ paraḥ |
eko 'pyanekaśaktirdṛkkriyācchādanakomalaḥ

1,63.23

तुषकञ्चुकवद्देहनिमित्तं चात्मनामिह ।
धर्माधर्मात्मकं कर्म विचित्रफलभोगदम्

tuṣakañcukavaddehanimittaṃ cātmanāmiha |
dharmādharmātmakaṃ karma vicitraphalabhogadam

1,63.24

प्रवाहनित्यं तद्बीजाङ्कुरन्यायेन संस्थितम् ।
इत्येतौ प्रथमौ चाथ मायेयाद्यान् शृणुद्विज

pravāhanityaṃ tadbījāṅkuranyāyena saṃsthitam |
ityetau prathamau cātha māyeyādyān śṛṇudvija

1,63.25

सञ्चिदानन्दविभवः परमात्मा सनातनः ।
पतिर्जयति सर्वेषामेको बीजं विभुः परम्

sañcidānandavibhavaḥ paramātmā sanātanaḥ |
patirjayati sarveṣāmeko bījaṃ vibhuḥ param

1,63.26

मनस्यति न चोदेति निवृत्तिं च प्रयच्छति ।
वर्वर्ति दृक्क्रियारूपं तत्तेजः शांभवं परम्

manasyati na codeti nivṛttiṃ ca prayacchati |
varvarti dṛkkriyārūpaṃ tattejaḥ śāṃbhavaṃ param

1,63.27

शक्तो मया हरौ भुक्तो पशुगणस्य हि ।
तच्छक्तिमाद्यामेकान्तां विद्रूपाख्यां वदन्ति हि

śakto mayā harau bhukto paśugaṇasya hi |
tacchaktimādyāmekāntāṃ vidrūpākhyāṃ vadanti hi

1,63.28

तया चोज्जृंभितो बिन्दुर्दिक्क्रियात्मा शिवाभिधः ।
अशेषतत्त्वजातस्य कारणं विभुरव्ययम्

tayā cojjṛṃbhito bindurdikkriyātmā śivābhidhaḥ |
aśeṣatattvajātasya kāraṇaṃ vibhuravyayam

1,63.29

अस्मिन्निलीना निखिला इच्छायाः शक्तयः स्वकम् ।
कृत्यं कुर्वन्ति तेनेदं सर्वानुग्राहकं मुने

asminnilīnā nikhilā icchāyāḥ śaktayaḥ svakam |
kṛtyaṃ kurvanti tenedaṃ sarvānugrāhakaṃ mune

1,63.30

चिज्जडानुग्रहार्थाय यस्य विश्वं सिसृक्षतः ।
आद्योन्मेषो ऽस्य नादात्मा शान्त्यादिभुवनात्मकः

cijjaḍānugrahārthāya yasya viśvaṃ sisṛkṣataḥ |
ādyonmeṣo 'sya nādātmā śāntyādibhuvanātmakaḥ

1,63.31

तच्छक्तितत्त्वं विप्रेन्द्र प्रोक्तं सावयवं परम् ।
ततो ज्ञानक्रियाशक्त्योस्तथोत्कर्षापकर्षयोः

tacchaktitattvaṃ viprendra proktaṃ sāvayavaṃ param |
tato jñānakriyāśaktyostathotkarṣāpakarṣayoḥ

1,63.32

प्रसरश्चाप्यभावेन तत्त्वं चैतत्सदाशिवम् ।
दृक्शक्तिर्यत्र न्यग्भूता क्रियाशक्तिर्विशिष्यते

prasaraścāpyabhāvena tattvaṃ caitatsadāśivam |
dṛkśaktiryatra nyagbhūtā kriyāśaktirviśiṣyate

1,63.33

ईश्वराख्यं तु तत्तत्त्वं प्रोक्तं सर्वार्थकर्तृकम् ।
यत्र क्रिया हि न्यग्भूता ज्ञानाख्योद्रेकमश्नुते

īśvarākhyaṃ tu tattattvaṃ proktaṃ sarvārthakartṛkam |
yatra kriyā hi nyagbhūtā jñānākhyodrekamaśnute

1,63.34

तत्तत्त्वं चैव विद्याख्यं ज्ञानरूपं प्रकाशकम् ।
नादो बिन्दुश्च सकलः सदाख्यं तत्त्वमाश्रितौ

tattattvaṃ caiva vidyākhyaṃ jñānarūpaṃ prakāśakam |
nādo binduśca sakalaḥ sadākhyaṃ tattvamāśritau

1,63.35

विद्येशाः पुनरैशं तु मन्त्रा विद्याभिधं पुनः ।
इमानि चैव तत्त्वानि शुद्धाध्वेति प्रकीर्तितम्

vidyeśāḥ punaraiśaṃ tu mantrā vidyābhidhaṃ punaḥ |
imāni caiva tattvāni śuddhādhveti prakīrtitam

1,63.36

साक्षान्निमित्तमीशो ऽत्रेत्युपादानसबिन्दुराट् ।
पञ्चानां कालराहित्याक्रमो नास्तीति निश्चितम्

sākṣānnimittamīśo 'tretyupādānasabindurāṭ |
pañcānāṃ kālarāhityākramo nāstīti niścitam

1,63.37

व्यापारवसतो ह्येषां विहिता खलु कल्पना ।
तत्त्वं वस्तुत एकं तु शिवाख्यं चित्रशक्तिकम्

vyāpāravasato hyeṣāṃ vihitā khalu kalpanā |
tattvaṃ vastuta ekaṃ tu śivākhyaṃ citraśaktikam

1,63.38

शक्तं यां वृत्तिभेदात्तुविहिताः खलु कल्पनाः ।
चिज्जडानुग्रहार्थाय कृत्वा रूपाणि वै प्रभुः

śaktaṃ yāṃ vṛttibhedāttuvihitāḥ khalu kalpanāḥ |
cijjaḍānugrahārthāya kṛtvā rūpāṇi vai prabhuḥ

1,63.39

अनादिमलरुद्धानां कुरुते ऽनुग्रहं चिताम् ।
मुक्तिं च विश्वेषां स्वव्यापारे समर्थेताम्

anādimalaruddhānāṃ kurute 'nugrahaṃ citām |
muktiṃ ca viśveṣāṃ svavyāpāre samarthetām

1,63.40

विधत्ते जडवर्गस्य सर्वानुग्राहकः शिवः ।
शिवसामान्यरूपो हि मोक्षस्तु चिदनुग्रहः

vidhatte jaḍavargasya sarvānugrāhakaḥ śivaḥ |
śivasāmānyarūpo hi mokṣastu cidanugrahaḥ

1,63.41

सो ऽनादित्वात्कर्मणो हि तत्तद्भोगं विना भवेत् ।
तेनानुग्राहकः शम्भुस्तद्भुक्त्यै प्रभुर्व्ययः

so 'nāditvātkarmaṇo hi tattadbhogaṃ vinā bhavet |
tenānugrāhakaḥ śambhustadbhuktyai prabhurvyayaḥ

1,63.42

कुरुते सूक्ष्मकरणभुवनोत्पत्तिमञ्जसा ।
कर्त्तोपादानकरणैर्विना कार्ये न दृश्यते

kurute sūkṣmakaraṇabhuvanotpattimañjasā |
karttopādānakaraṇairvinā kārye na dṛśyate

1,63.43

शक्तयः करणं चात्र मायोपादानमिष्यते ।
नित्यैका च शिवा शक्त्या ह्यनादिनिधना सती

śaktayaḥ karaṇaṃ cātra māyopādānamiṣyate |
nityaikā ca śivā śaktyā hyanādinidhanā satī

1,63.44

साधारणी नराणां वै भुवनानां च कारणम् ।
स्वभावान्मोहजननी स्वचिताजनकर्मभिः

sādhāraṇī narāṇāṃ vai bhuvanānāṃ ca kāraṇam |
svabhāvānmohajananī svacitājanakarmabhiḥ

1,63.45

विश्वी सूक्ष्मा परा माया विकृतैः परत्तु सा ।
कर्माण्यावेक्ष्य विद्येशो मायां विक्षोभ्य शक्तिभिः

viśvī sūkṣmā parā māyā vikṛtaiḥ parattu sā |
karmāṇyāvekṣya vidyeśo māyāṃ vikṣobhya śaktibhiḥ

1,63.46

विधत्ते जीवभोगार्थं वपूंषि करणानि च ।
सृजत्यादो कालतत्त्वं नानाशक्तिमयी च सा

vidhatte jīvabhogārthaṃ vapūṃṣi karaṇāni ca |
sṛjatyādo kālatattvaṃ nānāśaktimayī ca sā

1,63.47

भावि भूतं मवञ्चेदं जगत्कलयते लयम् ।
सूते ह्यनन्तरं माया शक्तिं नियमनात्मिकाम्

bhāvi bhūtaṃ mavañcedaṃ jagatkalayate layam |
sūte hyanantaraṃ māyā śaktiṃ niyamanātmikām

1,63.48

सर्वं नियमयत्येषा तेनेयं नियतिः स्मृता ।
अनन्तरं च सा माया नित्या विश्वविमोहिनी

sarvaṃ niyamayatyeṣā teneyaṃ niyatiḥ smṛtā |
anantaraṃ ca sā māyā nityā viśvavimohinī

1,63.49

अनादिनिधना तत्त्वं कलाख्यं जनयत्यपि ।
एकतस्तु नृणां येन कलयित्वा मलं ततः

anādinidhanā tattvaṃ kalākhyaṃ janayatyapi |
ekatastu nṛṇāṃ yena kalayitvā malaṃ tataḥ

1,63.50

कर्तृशक्तिं व्यञ्जयति तेनेदं तु कलाभिधम् ।
कालेन च नियत्योपसर्गतां समुपेतया

kartṛśaktiṃ vyañjayati tenedaṃ tu kalābhidham |
kālena ca niyatyopasargatāṃ samupetayā

1,63.51

व्यापारं विदधात्येषा भूपर्यन्तं स्वकीयकम् ।
प्रदर्शनाथ वै पुंसो विषयाणां च सा पुनः

vyāpāraṃ vidadhātyeṣā bhūparyantaṃ svakīyakam |
pradarśanātha vai puṃso viṣayāṇāṃ ca sā punaḥ

1,63.52

प्रकाशरूपं विद्याख्यं तत्त्वं सूते कलैव हि ।
विद्या त्वावरणं भित्वा ज्ञानशक्तेः स्वकर्मणा

prakāśarūpaṃ vidyākhyaṃ tattvaṃ sūte kalaiva hi |
vidyā tvāvaraṇaṃ bhitvā jñānaśakteḥ svakarmaṇā

1,63.53

विषयान्दर्शयत्येषात्मनांशाकारणं ह्यतः ।
करोति भोग्यं यानासौ करणेन परेण वै

viṣayāndarśayatyeṣātmanāṃśākāraṇaṃ hyataḥ |
karoti bhogyaṃ yānāsau karaṇena pareṇa vai

1,63.54

उद्बुद्धशक्तिः पुरुषः प्रचोद्य महदादिकान् ।
भोग्ये भोगं च भोक्तारं तत्परं करणं तु सा

udbuddhaśaktiḥ puruṣaḥ pracodya mahadādikān |
bhogye bhogaṃ ca bhoktāraṃ tatparaṃ karaṇaṃ tu sā

1,63.55

भोग्येस्य भोग्यतिर्मासाञ्चिद्व्यक्तिर्भोग उच्यते ।
सुखादिरूपो विषयाकारा बुद्धिः समासतः

bhogyesya bhogyatirmāsāñcidvyaktirbhoga ucyate |
sukhādirūpo viṣayākārā buddhiḥ samāsataḥ

1,63.56

भोग्यं भोक्तुश्च स्वेनैव विद्याख्यं करणं तु तत् ।
यद्यर्कवत्प्रकाशा धीः कर्मत्वाञ्च तथापि हि

bhogyaṃ bhoktuśca svenaiva vidyākhyaṃ karaṇaṃ tu tat |
yadyarkavatprakāśā dhīḥ karmatvāñca tathāpi hi

1,63.57

करणान्तरसापेक्षा शक्ता ग्राहयितुं च तम् ।
संबन्धात्कारणाद्यैस्तद्भोगौत्सुक्येन चोदनात्

karaṇāntarasāpekṣā śaktā grāhayituṃ ca tam |
saṃbandhātkāraṇādyaistadbhogautsukyena codanāt

1,63.58

तञ्चष्टाफलयोगाञ्च संसिद्धा कर्तृतास्य तु ।
अकर्तृत्वाभ्युपगमे भोक्तृत्वाख्या वृथास्य तु

tañcaṣṭāphalayogāñca saṃsiddhā kartṛtāsya tu |
akartṛtvābhyupagame bhoktṛtvākhyā vṛthāsya tu

1,63.59

किं च प्रधानचरितं व्यर्थं सर्वं भवेत्ततः ।
कर्तृत्वरहिते पुंसि करणाद्यप्रयोजके

kiṃ ca pradhānacaritaṃ vyarthaṃ sarvaṃ bhavettataḥ |
kartṛtvarahite puṃsi karaṇādyaprayojake

1,63.60

भोगस्यासंभवस्तस्मात्स एवात्र प्रवर्तकः ।
करणादिप्रयोक्तृआत्वं विद्ययैवास्य संमतम्

bhogasyāsaṃbhavastasmātsa evātra pravartakaḥ |
karaṇādiprayoktṛātvaṃ vidyayaivāsya saṃmatam

1,63.61

अनन्तरं कलारागं सूते भिद्यङ्गरूपकम् ।
येन भोग्याय जनिता भिद्यङ्गे पुरुषे पुनः

anantaraṃ kalārāgaṃ sūte bhidyaṅgarūpakam |
yena bhogyāya janitā bhidyaṅge puruṣe punaḥ

1,63.62

क्रियाप्रवृत्तिर्भवति तेनेदं रागसंज्ञिकम् ।
एभिस्तत्त्वैश्च भोक्तृत्वदशायां कलितो यदा

kriyāpravṛttirbhavati tenedaṃ rāgasaṃjñikam |
ebhistattvaiśca bhoktṛtvadaśāyāṃ kalito yadā

1,63.63

नित्यस्तदायमात्मा तु लभते पुरुषाभिधाम् ।
कलैव प्रश्चादव्यक्तं सूते भोग्याय चास्य तु

nityastadāyamātmā tu labhate puruṣābhidhām |
kalaiva praścādavyaktaṃ sūte bhogyāya cāsya tu

1,63.64

सप्तग्रन्थिविधानस्य यत्तद्गौणस्यकारणम् ।
गुणानामविभागो ऽत्र ह्याधारे क्ष्मादिभागवत्

saptagranthividhānasya yattadgauṇasyakāraṇam |
guṇānāmavibhāgo 'tra hyādhāre kṣmādibhāgavat

1,63.65

आधारो ऽपि च यस्तेषां तदव्यक्तं च गीयते ।
त्रय एव गुणा ह्यषामव्यक्तादेव संभवः

ādhāro 'pi ca yasteṣāṃ tadavyaktaṃ ca gīyate |
traya eva guṇā hyaṣāmavyaktādeva saṃbhavaḥ

1,63.66

सत्त्वं रजस्तमःप्रख्या व्यापारनियमात्मिका ।
गुणतो धीश्च विषयाध्यवसायस्वरूपिणी

sattvaṃ rajastamaḥprakhyā vyāpāraniyamātmikā |
guṇato dhīśca viṣayādhyavasāyasvarūpiṇī

1,63.67

गुणतस्त्रिविधा सापि प्रोक्ता कर्मानुसारतः ।
महत्तत्तवादहॄङ्कारो जातः संरंभवृत्तिमान्

guṇatastrividhā sāpi proktā karmānusārataḥ |
mahattattavādahṝṅkāro jātaḥ saṃraṃbhavṛttimān

1,63.68

संभोदादस्य विषयः प्राप्नोति व्यवहार्यताम् ।
सत्त्वा द्विगुणभेदेन स पुनस्त्रिविधो भवेत्

saṃbhodādasya viṣayaḥ prāpnoti vyavahāryatām |
sattvā dviguṇabhedena sa punastrividho bhavet

1,63.69

तैजसो राजसश्चैव तामसश्चेति नामतः ।
तत्र तैजसतो ज्ञानेन्द्रियाणि मनसा सह

taijaso rājasaścaiva tāmasaśceti nāmataḥ |
tatra taijasato jñānendriyāṇi manasā saha

1,63.70

प्रकाशान्व यतस्तस्माद्वोधकानि भवन्ति हि ।
राजसाञ्च क्रियाहेतोस्तथा कर्मेन्द्रियाणि तु

prakāśānva yatastasmādvodhakāni bhavanti hi |
rājasāñca kriyāhetostathā karmendriyāṇi tu

1,63.71

तामसाञ्चैव जायन्ते तन्मात्रा भूतयोनयः ।
इच्छारूपं च संकल्पव्यापारं तत्र वै मनः

tāmasāñcaiva jāyante tanmātrā bhūtayonayaḥ |
icchārūpaṃ ca saṃkalpavyāpāraṃ tatra vai manaḥ

1,63.72

द्विधाधिकारि तञ्चित्तं भोक्तृभोगोपपादकम् ।
बहिः करणभावेन स्वोचितेन यतः सदा

dvidhādhikāri tañcittaṃ bhoktṛbhogopapādakam |
bahiḥ karaṇabhāvena svocitena yataḥ sadā

1,63.73

इन्द्रियाणाञ्च सामर्थ्यं संकल्पेनात्मवृत्तिना ।
करोत्यन्तःस्थितं भूयस्ततो ऽन्तः करणं मनः

indriyāṇāñca sāmarthyaṃ saṃkalpenātmavṛttinā |
karotyantaḥsthitaṃ bhūyastato 'ntaḥ karaṇaṃ manaḥ

1,63.74

मनो ऽहॄङ्कारबुद्ध्याख्यमस्त्यन्तः कारणं त्रिधा ।
इच्छासंरंभबोधाख्या वृत्तयः क्रमतो ऽस्य तु

mano 'hṝṅkārabuddhyākhyamastyantaḥ kāraṇaṃ tridhā |
icchāsaṃraṃbhabodhākhyā vṛttayaḥ kramato 'sya tu

1,63.75

ज्ञानेन्द्रियाणि श्रोत्रं त्वक् चक्षुर्जिह्वा च नासिका ।
ग्राह्याश्च विषया ह्येषां ज्ञेयाः शब्दादयो मुने

jñānendriyāṇi śrotraṃ tvak cakṣurjihvā ca nāsikā |
grāhyāśca viṣayā hyeṣāṃ jñeyāḥ śabdādayo mune

1,63.76

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः शब्दादयो मताः ।
वाक्पाणिपादपायूपस्थास्तु कर्मेन्द्रियाण्यपि

śabdasparśarūparasagandhāḥ śabdādayo matāḥ |
vākpāṇipādapāyūpasthāstu karmendriyāṇyapi

1,63.77

वचनादानगमनोत्सर्गानन्देषु कर्मसु ।
करणानि च सिद्धिना न कृतिः करणैर्विना

vacanādānagamanotsargānandeṣu karmasu |
karaṇāni ca siddhinā na kṛtiḥ karaṇairvinā

1,63.78

दशधा करणैश्चेष्टां कार्यमाविश्य कार्यते ।
चेष्टन्ते कार्यमालंब्य विभुत्वात्करणानि तु

daśadhā karaṇaiśceṣṭāṃ kāryamāviśya kāryate |
ceṣṭante kāryamālaṃbya vibhutvātkaraṇāni tu

1,63.79

तन्मात्राणि तु खवायुस्तेजो ऽम्भः क्ष्मेति पञ्च वै ।
तेभ्यो भूतान्येकगुणान्याख्यातानि भवन्ति हि

tanmātrāṇi tu khavāyustejo 'mbhaḥ kṣmeti pañca vai |
tebhyo bhūtānyekaguṇānyākhyātāni bhavanti hi

1,63.80

इति पञ्चसु शब्दो ऽयं स्पर्शो भूतचतुष्टये ।
रूपं त्रिषु रसश्चैव द्वयोर्गन्धः क्षितौ तथा

iti pañcasu śabdo 'yaṃ sparśo bhūtacatuṣṭaye |
rūpaṃ triṣu rasaścaiva dvayorgandhaḥ kṣitau tathā

1,63.81

कार्याण्येषां क्रमेणैवावकाशो व्यूहकल्पनम् ।
पाकश्च संग्रहश्चैव धारणं चेति कथ्यते

kāryāṇyeṣāṃ krameṇaivāvakāśo vyūhakalpanam |
pākaśca saṃgrahaścaiva dhāraṇaṃ ceti kathyate

1,63.82

आशीतोष्णौ महा वाद्यौ शीतोष्णौ वारितेजसोः ।
भास्वदग्नौ जले शुक्लं क्षितौ शुक्लाद्यनेकधा

āśītoṣṇau mahā vādyau śītoṣṇau vāritejasoḥ |
bhāsvadagnau jale śuklaṃ kṣitau śuklādyanekadhā

1,63.83

रूपं त्रिषु रसोंऽभः सु मधुरः षडिधः क्षितौ ।
गन्धः क्षितावसुरभिः सुरभिश्च प्रकीर्तितः

rūpaṃ triṣu rasoṃ'bhaḥ su madhuraḥ ṣaḍidhaḥ kṣitau |
gandhaḥ kṣitāvasurabhiḥ surabhiśca prakīrtitaḥ

1,63.84

तन्मात्रं तद्भूतगुणं करणं पोषणं तथा ।
भूतस्य तु विशेषो ऽयं विशेषरहितं तु तत्

tanmātraṃ tadbhūtaguṇaṃ karaṇaṃ poṣaṇaṃ tathā |
bhūtasya tu viśeṣo 'yaṃ viśeṣarahitaṃ tu tat

1,63.85

इमानि पञ्चभूतानि संनिविष्टानि सर्वतः ।
पञ्चभूतात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

imāni pañcabhūtāni saṃniviṣṭāni sarvataḥ |
pañcabhūtātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

1,63.86

शरीरसंनिविष्टत्वमेषां तावन्निरूप्यते ।
देहे ऽस्थिमांसकेशत्वङ्नखदन्ताश्च पार्थिवाः

śarīrasaṃniviṣṭatvameṣāṃ tāvannirūpyate |
dehe 'sthimāṃsakeśatvaṅnakhadantāśca pārthivāḥ

1,63.87

मूत्ररक्तकफस्वेदशुक्रादिषु जलस्थितिः ।
हृदि पङ्क्तौ दृशोः पित्ते तेजस्तद्धर्मदर्शनात्

mūtraraktakaphasvedaśukrādiṣu jalasthitiḥ |
hṛdi paṅktau dṛśoḥ pitte tejastaddharmadarśanāt

1,63.88

प्राणादिवृत्तिभेदेन वायुश्चैवात्र संस्थितः ।
वियत्सर्वासु नाडीषु गर्भवृत्यनुषङ्गतः

prāṇādivṛttibhedena vāyuścaivātra saṃsthitaḥ |
viyatsarvāsu nāḍīṣu garbhavṛtyanuṣaṅgataḥ

1,63.89

प्रयोक्त्यादिमहीप्रान्तमेतदण्डार्थसाधनम् ।
प्रत्यात्मनियतं भोगभेदतो व्यवसीयते

prayoktyādimahīprāntametadaṇḍārthasādhanam |
pratyātmaniyataṃ bhogabhedato vyavasīyate

1,63.90

तत्त्वान्येवं कलाद्यानि प्रतिपुंनियतानि हि ।
देहेषु कर्मवशतः सर्वेषु विचरन्ति हि

tattvānyevaṃ kalādyāni pratipuṃniyatāni hi |
deheṣu karmavaśataḥ sarveṣu vicaranti hi

1,63.91

मायेयश्चैव पाशो ऽयं येनावृतमिदं जगत् ।
अशुद्धाध्वामतो ह्येष धरण्यादिकलावधिः

māyeyaścaiva pāśo 'yaṃ yenāvṛtamidaṃ jagat |
aśuddhādhvāmato hyeṣa dharaṇyādikalāvadhiḥ

1,63.92

तत्र भूमण्डलस्थो ऽसौ स्थावरो जङ्गमात्मकः ।
स्थावरा गिरिवृक्षाद्या जङ्गमस्त्रिविधः पुनः

tatra bhūmaṇḍalastho 'sau sthāvaro jaṅgamātmakaḥ |
sthāvarā girivṛkṣādyā jaṅgamastrividhaḥ punaḥ

1,63.93

स्वेदजाश्चाण्डजाश्चैव तथैव च जरायुजाः ।
चराचरेषु लक्षाणां चतुराशीतियोनयः

svedajāścāṇḍajāścaiva tathaiva ca jarāyujāḥ |
carācareṣu lakṣāṇāṃ caturāśītiyonayaḥ

1,63.94

भ्रममाणस्तेषु जीवः कदाचिन्मानुषं वपुः ।
प्राप्नोति कर्मवशतः परं सर्वार्थसाधकम्

bhramamāṇasteṣu jīvaḥ kadācinmānuṣaṃ vapuḥ |
prāpnoti karmavaśataḥ paraṃ sarvārthasādhakam

1,63.95

तत्रापि भारते खण्डे ब्राह्मणादिकुलेषु च ।
महापुण्यवशेनैव जनिर्भवति दुर्लभा

tatrāpi bhārate khaṇḍe brāhmaṇādikuleṣu ca |
mahāpuṇyavaśenaiva janirbhavati durlabhā

1,63.96

जनिश्च पुंस्त्रियोर्योगः शुक्रशोणितयोगतः ।
बिन्दुरेकः प्रविशति यदा गर्भे द्वयात्मकः

janiśca puṃstriyoryogaḥ śukraśoṇitayogataḥ |
bindurekaḥ praviśati yadā garbhe dvayātmakaḥ

1,63.97

तदा रजो ऽधिके नारी भवेद्रेतो ऽधिके पुमान् ।
मलकर्मादिपाशेन कश्चिदात्मा नियन्त्रितः

tadā rajo 'dhike nārī bhavedreto 'dhike pumān |
malakarmādipāśena kaścidātmā niyantritaḥ

1,63.98

जीवभावं तदा तस्मिन्सकलः प्रतिपद्यते ।
अथ तत्राहृतैर्मात्रा पानान्नाद्यैश्च पोषितः

jīvabhāvaṃ tadā tasminsakalaḥ pratipadyate |
atha tatrāhṛtairmātrā pānānnādyaiśca poṣitaḥ

1,63.99

पक्षमासादिकालेन वर्धते वपुरत्र हि ।
दुःखाद्यः पीडितश्चैवाच्छन्नदेहो जरायुणा

pakṣamāsādikālena vardhate vapuratra hi |
duḥkhādyaḥ pīḍitaścaivācchannadeho jarāyuṇā

1,63.100

एवं तत्र स्थितो गर्भे प्राग्जन्मोत्थं शुभाशुभम् ।
स्मरंस्तिष्टति दुःखात्मापीड्यमानो मुहुर्मुहुः

evaṃ tatra sthito garbhe prāgjanmotthaṃ śubhāśubham |
smaraṃstiṣṭati duḥkhātmāpīḍyamāno muhurmuhuḥ

1,63.101

कालक्रमेण बालो ऽसौ मातरं पीडयन्नपि ।
संपीडितो निःसरति योनियन्त्रादवाङ्मुखः

kālakrameṇa bālo 'sau mātaraṃ pīḍayannapi |
saṃpīḍito niḥsarati yoniyantrādavāṅmukhaḥ

1,63.102

क्षणं तिष्टति निश्चेष्टस्ततो रोदितुमिच्छति ।
ततः क्रमेण स शिशुर्वर्धमानो दिनेदिने

kṣaṇaṃ tiṣṭati niśceṣṭastato roditumicchati |
tataḥ krameṇa sa śiśurvardhamāno dinedine

1,63.103

बालपौगण्डभेदेन युवत्वं प्रतिपद्यते ।
एवं क्रमेण लोके ऽस्मिन्देहिनां देहसंभवः

bālapaugaṇḍabhedena yuvatvaṃ pratipadyate |
evaṃ krameṇa loke 'smindehināṃ dehasaṃbhavaḥ

1,63.104

मानुषं दुर्लभं प्राप्य सर्वलोकोपकारकम् ।
यस्तारयति नात्मानं तस्मात्पापतरो ऽत्र कः

mānuṣaṃ durlabhaṃ prāpya sarvalokopakārakam |
yastārayati nātmānaṃ tasmātpāpataro 'tra kaḥ

1,63.105

आहारश्चैव निद्रा च भयं मैथुनमेव च ।
पश्वादीनां च सर्वेषां च सर्वेषां साधारणमितीरितम्

āhāraścaiva nidrā ca bhayaṃ maithunameva ca |
paśvādīnāṃ ca sarveṣāṃ ca sarveṣāṃ sādhāraṇamitīritam

1,63.106

चतुर्ष्वेवानुरक्तो यः स मूर्खो ह्यात्मधातकः ।
मनुष्याणामयं धर्मः रवबन्धच्छेदनात्मकः

caturṣvevānurakto yaḥ sa mūrkho hyātmadhātakaḥ |
manuṣyāṇāmayaṃ dharmaḥ ravabandhacchedanātmakaḥ

1,63.107

पाशबन्धनविच्छेदो दीक्षयैव प्रजायते ।
अतो बन्धनविच्छित्त्यै मन्त्रदीक्षां समाचरेत्

pāśabandhanavicchedo dīkṣayaiva prajāyate |
ato bandhanavicchittyai mantradīkṣāṃ samācaret

1,63.108

दीक्षाज्ञानाख्यया शक्त्या ह्यपध्वंसितबन्धनः ।
शुद्धात्मतत्त्वनामासौ निर्वाणपदमश्नुते

dīkṣājñānākhyayā śaktyā hyapadhvaṃsitabandhanaḥ |
śuddhātmatattvanāmāsau nirvāṇapadamaśnute

1,63.109

स्वशक्त्यात्मिकया दृष्ट्या शिवं ध्यायति पश्यति ।
यजते शिवं मन्त्रैश्च रवपरेषां हिताय सः

svaśaktyātmikayā dṛṣṭyā śivaṃ dhyāyati paśyati |
yajate śivaṃ mantraiśca ravapareṣāṃ hitāya saḥ

1,63.110

शिवार्कशक्तिदीधित्या समर्थीकृतचिदृशा ।
शिवशक्त्यादिभिः सार्द्धं पश्यत्यात्मगतावृत्तिः

śivārkaśaktidīdhityā samarthīkṛtacidṛśā |
śivaśaktyādibhiḥ sārddhaṃ paśyatyātmagatāvṛttiḥ

1,63.111

अन्तःकरणवृत्तिर्या बोधाख्या सा महेश्वरम् ।
न प्रकाशयितुं शक्ता पाशत्वान्निगडादिवत्

antaḥkaraṇavṛttiryā bodhākhyā sā maheśvaram |
na prakāśayituṃ śaktā pāśatvānnigaḍādivat

1,63.112

दीक्षैव परमो हेतुः पाशविच्छेदने पुनः ।
अतः शास्त्रोक्तविधिना मत्रदीक्षां समाचरेत्

dīkṣaiva paramo hetuḥ pāśavicchedane punaḥ |
ataḥ śāstroktavidhinā matradīkṣāṃ samācaret

1,63.113

दीक्षितस्तन्त्रविधिना स्ववर्णाचारतत्परः ।
अनुष्टानं प्रकुर्वीत नित्यनमित्तिकात्मकम्

dīkṣitastantravidhinā svavarṇācāratatparaḥ |
anuṣṭānaṃ prakurvīta nityanamittikātmakam

1,63.114

निजवर्णाश्रमाचारान्मनसापि न लङ्घयेत् ।
यो यस्मिन्नाश्रमे तिष्टन्दीक्षां प्राप्नोति मानवः

nijavarṇāśramācārānmanasāpi na laṅghayet |
yo yasminnāśrame tiṣṭandīkṣāṃ prāpnoti mānavaḥ

1,63.115

स तस्मिन्नाश्रमे तिष्ठेत्तद्धर्माननुपालयेत् ।
कृतान्यपि न कर्माणि बन्धनाय भवन्ति हि

sa tasminnāśrame tiṣṭhettaddharmānanupālayet |
kṛtānyapi na karmāṇi bandhanāya bhavanti hi

1,63.116

एकं तु फलदं कर्म मन्त्रानुष्ठानसंभवम् ।
दीक्षितो ऽभिलषेद्भोगान्यद्यल्लोकगतानसौ

ekaṃ tu phaladaṃ karma mantrānuṣṭhānasaṃbhavam |
dīkṣito 'bhilaṣedbhogānyadyallokagatānasau

1,63.117

मन्त्राराधनसामर्थ्यात्तद्भुक्त्वा मोक्षमश्नुते ।
नित्यं नैमित्तिकं दीक्षां प्राप्य यो नाचरेन्नरः

mantrārādhanasāmarthyāttadbhuktvā mokṣamaśnute |
nityaṃ naimittikaṃ dīkṣāṃ prāpya yo nācarennaraḥ

1,63.118

कञ्चित्कालं पिशाचत्वं प्राप्यान्ते मोक्षमश्नुते ।
तस्मात्तु दीक्षितः कुर्य्यान्नित्यनैमित्तिकादिकम्

kañcitkālaṃ piśācatvaṃ prāpyānte mokṣamaśnute |
tasmāttu dīkṣitaḥ kuryyānnityanaimittikādikam

1,63.119

अनुष्ठानं च तेनास्य दीक्षां प्राप्यानुमीयते ।
नित्यनैमित्तिकाचार पालकस्य नरस्य तु

anuṣṭhānaṃ ca tenāsya dīkṣāṃ prāpyānumīyate |
nityanaimittikācāra pālakasya narasya tu

1,63.120

दीक्षावैकल्यविरहात्सद्यो मुक्तिस्तु जायते ।
तत्रापि गुरुभक्तस्य गतिर्भवति नान्यथा

dīkṣāvaikalyavirahātsadyo muktistu jāyate |
tatrāpi gurubhaktasya gatirbhavati nānyathā

1,63.121

दीक्षया गुरुमूर्तिस्थः सर्वानुग्राहकः शिवः ।
दृष्टाद्यर्थतया यस्य गुरुभक्तिस्तु कृत्रिमा

dīkṣayā gurumūrtisthaḥ sarvānugrāhakaḥ śivaḥ |
dṛṣṭādyarthatayā yasya gurubhaktistu kṛtrimā

1,63.122

कृते ऽपि विफलं तस्य प्रायश्चित्तं पदे पदे ।
कायेन मनसा वाचा गुरुभक्तिपरस्य च

kṛte 'pi viphalaṃ tasya prāyaścittaṃ pade pade |
kāyena manasā vācā gurubhaktiparasya ca

1,63.123

प्रायश्चित्तं भवेन्नैव सिद्धिस्तस्य पदे पदे ।
गुरुभक्तियुते शिष्ये सर्वस्वविनिवेदके

prāyaścittaṃ bhavennaiva siddhistasya pade pade |
gurubhaktiyute śiṣye sarvasvavinivedake

1,63.124

मिथ्याप्रयुक्तमन्त्रस्तु प्रायाश्चित्ती भवेद्गुरुः

mithyāprayuktamantrastu prāyāścittī bhavedguruḥ

Chapter 1.64

1,64.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे त्रिषष्टितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ जीवस्य पाशौघच्छेदनायेष्टसिद्धिदम् ।
दीक्षाविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रसामर्थ्यदायकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha jīvasya pāśaughacchedanāyeṣṭasiddhidam |
dīkṣāvidhiṃ pravakṣyāmi mantrasāmarthyadāyakam

1,64.2

दिव्यं भावं यतो दद्यात्क्षिणुया द्दुरितानि च ।
अतो दीक्षेति सा प्रोक्ता सर्वागमविशारदैः

divyaṃ bhāvaṃ yato dadyātkṣiṇuyā dduritāni ca |
ato dīkṣeti sā proktā sarvāgamaviśāradaiḥ

1,64.3

मननं सर्ववेदित्वं त्राणं संखार्यनुग्रहः ।
मननात्राणधर्मत्त्वान्मन्त्र इत्यभिधीयते

mananaṃ sarvaveditvaṃ trāṇaṃ saṃkhāryanugrahaḥ |
mananātrāṇadharmattvānmantra ityabhidhīyate

1,64.4

स्त्रीपुंनपुंसकात्मानस्ते मन्त्रास्तु त्रिधा मताः ।
स्त्रीमन्त्रास्तु द्विठान्ताः स्युः पुंमन्त्रा हुंफडन्तकाः

strīpuṃnapuṃsakātmānaste mantrāstu tridhā matāḥ |
strīmantrāstu dviṭhāntāḥ syuḥ puṃmantrā huṃphaḍantakāḥ

1,64.5

क्लीबाश्चैव नर्मो ऽताः स्मुर्मन्त्राणां जातयः स्मृताः ।
पुन्दैवतास्तु मन्त्रा स्युर्विद्याः स्त्रीदैवता मताः

klībāścaiva narmo 'tāḥ smurmantrāṇāṃ jātayaḥ smṛtāḥ |
pundaivatāstu mantrā syurvidyāḥ strīdaivatā matāḥ

1,64.6

षट् क्रमसु प्रशस्तास्ते मनवस्त्रिविधाः पुनः ।
तारान्त्यरेफः स्वाहास्तु तत्राग्नेयाः समीरिताः

ṣaṭ kramasu praśastāste manavastrividhāḥ punaḥ |
tārāntyarephaḥ svāhāstu tatrāgneyāḥ samīritāḥ

1,64.7

सौम्यास्तु भृगुपीयूषबीजढ्याः कथिता मुने ।
अग्नीषोमात्मका ह्येवं मन्त्रा ज्ञेया मनीषिभिः

saumyāstu bhṛgupīyūṣabījaḍhyāḥ kathitā mune |
agnīṣomātmakā hyevaṃ mantrā jñeyā manīṣibhiḥ

1,64.8

बोधमायान्ति चाग्नेयाः श्वसने पिङ्गलाश्रिते ।
सौमयाश्चैव प्रबुध्यन्ते वामे वहति मारुतेः

bodhamāyānti cāgneyāḥ śvasane piṅgalāśrite |
saumayāścaiva prabudhyante vāme vahati māruteḥ

1,64.9

सर्वे मन्त्राः प्रबुध्यन्ते वायौ नाडिद्वयाश्रिते ।
स्वापकाले तु मन्त्रस्य जपो ऽनर्थफलप्रदः

sarve mantrāḥ prabudhyante vāyau nāḍidvayāśrite |
svāpakāle tu mantrasya japo 'narthaphalapradaḥ

1,64.10

प्रत्येकं मन्त्रमुञ्चार्य नाव्यानां तान्समुञ्चरेत् ।
अनुलोभे बिन्दुयुक्तान्विलोभे सर्गसंयुतान्

pratyekaṃ mantramuñcārya nāvyānāṃ tānsamuñcaret |
anulobhe binduyuktānvilobhe sargasaṃyutān

1,64.11

जप्तो यदि स वै देवं प्रबुद्धः क्षिप्रसिद्धिदः ।
अनया मालया जप्तो दुष्टमन्त्रो ऽपि सिद्ध्यति

japto yadi sa vai devaṃ prabuddhaḥ kṣiprasiddhidaḥ |
anayā mālayā japto duṣṭamantro 'pi siddhyati

1,64.12

क्रूरे कर्माणि चाग्नेयाः सौम्याः सौम्य फलप्रदाः ।
शान्तज्ञानेतिरौद्रेयशान्तिजाति समन्वितः

krūre karmāṇi cāgneyāḥ saumyāḥ saumya phalapradāḥ |
śāntajñānetiraudreyaśāntijāti samanvitaḥ

1,64.13

शान्तो ऽपि रौद्रतामेति हुंफटीपल्लवयोजनात् ।
छिन्नादिदोषयुक्तास्ते नैव रक्षन्ति साधकम्

śānto 'pi raudratāmeti huṃphaṭīpallavayojanāt |
chinnādidoṣayuktāste naiva rakṣanti sādhakam

1,64.14

छिन्नो रुद्धः शक्तिहीनस्ततश्चैव पराङ्मुखः ।
कर्महीनो नेत्रहीनः कीलितः स्तंभितस्तथा

chinno ruddhaḥ śaktihīnastataścaiva parāṅmukhaḥ |
karmahīno netrahīnaḥ kīlitaḥ staṃbhitastathā

1,64.15

दग्धः स्रस्तश्च भीतश्च मलिनश्च तिरस्कृतः ।
भेदितश्च सुषुप्तश्च मदोन्मत्तश्च मूर्च्छितः

dagdhaḥ srastaśca bhītaśca malinaśca tiraskṛtaḥ |
bheditaśca suṣuptaśca madonmattaśca mūrcchitaḥ

1,64.16

हतवीर्यो भ्रान्तसंज्ञः प्रध्वस्तो बालकस्तथा ।
कुमारो ऽथ युवा प्रौढो वृद्धो निस्त्रिंशकस्तथा

hatavīryo bhrāntasaṃjñaḥ pradhvasto bālakastathā |
kumāro 'tha yuvā prauḍho vṛddho nistriṃśakastathā

1,64.17

निर्बीजः सिद्विहीनश्च मन्दः कूटो निरंशकः ।
सत्त्वहीनः केकरश्च बीजहीनश्च धृमितः

nirbījaḥ sidvihīnaśca mandaḥ kūṭo niraṃśakaḥ |
sattvahīnaḥ kekaraśca bījahīnaśca dhṛmitaḥ

1,64.18

आलिङ्गितो मोहितश्च क्षुधार्तश्चातिदीप्तकः ।
अङ्गहीनो ऽतिक्रुद्धश्चातिक्रूरे व्रीडितस्तथा

āliṅgito mohitaśca kṣudhārtaścātidīptakaḥ |
aṅgahīno 'tikruddhaścātikrūre vrīḍitastathā

1,64.19

प्रशान्तमानसः स्थानभ्रष्टश्च विकलस्तथा ।
अतिवृद्धो ऽतिनिःस्नेहः पीडितश्च तथा पुनः

praśāntamānasaḥ sthānabhraṣṭaśca vikalastathā |
ativṛddho 'tiniḥsnehaḥ pīḍitaśca tathā punaḥ

1,64.20

दोषा ह्येते समाख्याता वक्ष्याम्येषां च लक्षणम् ।
संयुक्तं वा वियुक्तं वा त्रिधा वा स्वरसंयुतम्

doṣā hyete samākhyātā vakṣyāmyeṣāṃ ca lakṣaṇam |
saṃyuktaṃ vā viyuktaṃ vā tridhā vā svarasaṃyutam

1,64.21

मनोर्यस्यादिमध्यन्ति वह्निबीजं तथोच्यते ।
चतुर्द्धा पञ्चधा वापि स मन्त्रश्छिन्नसंज्ञकः

manoryasyādimadhyanti vahnibījaṃ tathocyate |
caturddhā pañcadhā vāpi sa mantraśchinnasaṃjñakaḥ

1,64.22

मनोर्यस्यादिमध्यान्ते भूबीजद्वयमुच्यते ।
स तु रुद्धो मनुज्ञेयो ह्यतिक्लशेन सिद्धिदः

manoryasyādimadhyānte bhūbījadvayamucyate |
sa tu ruddho manujñeyo hyatiklaśena siddhidaḥ

1,64.23

तारवर्मत्रया लक्ष्मीरेवं हीनस्तु यो मनुः ।
शक्तिहीनः स विज्ञेयश्चिरकालफवप्रधः

tāravarmatrayā lakṣmīrevaṃ hīnastu yo manuḥ |
śaktihīnaḥ sa vijñeyaścirakālaphavapradhaḥ

1,64.24

कामबीजं मुखे मायाह्यन्ते चैवाङ्कुशं तथा ।
असौ पराङ्मुखो ज्ञेयो भजतां चिरसिद्धिदः

kāmabījaṃ mukhe māyāhyante caivāṅkuśaṃ tathā |
asau parāṅmukho jñeyo bhajatāṃ cirasiddhidaḥ

1,64.25

आदिमध्यावसानेषु सकारो दृश्यते यदि ।
स मन्त्रो बधिरः प्रोक्तः कष्टेनाल्पफलप्रदः

ādimadhyāvasāneṣu sakāro dṛśyate yadi |
sa mantro badhiraḥ proktaḥ kaṣṭenālpaphalapradaḥ

1,64.26

पञ्चार्णो यदि रेफर्कबिन्दुवर्जितविग्रहः ।
नेत्रहीनस्तु विज्ञेयः क्लेशेनापि न सिद्धिदः

pañcārṇo yadi repharkabinduvarjitavigrahaḥ |
netrahīnastu vijñeyaḥ kleśenāpi na siddhidaḥ

1,64.27

आदिमध्यावसानेषु हंसः प्रासादवाग्भवौ ।
हंसेंदुर्वा सकारो वा फकारो वर्म वा पुन

ādimadhyāvasāneṣu haṃsaḥ prāsādavāgbhavau |
haṃseṃdurvā sakāro vā phakāro varma vā puna

1,64.28

माप्रा नमामि च पदं नास्ति यस्मिन्स कीलितः ।
एवं मध्ये द्वयं मूर्घ्नि यस्मिन्नस्रलकारकौ

māprā namāmi ca padaṃ nāsti yasminsa kīlitaḥ |
evaṃ madhye dvayaṃ mūrghni yasminnasralakārakau

1,64.29

न विद्येते स मन्त्रस्तु स्तंभितः सिद्धिरोधकृत् ।
अग्निः पवनसंयुक्तो मनोर्यस्य तु मूर्द्धनि

na vidyete sa mantrastu staṃbhitaḥ siddhirodhakṛt |
agniḥ pavanasaṃyukto manoryasya tu mūrddhani

1,64.30

स सार्णो दृश्यते यस्तु स मन्त्रो दग्धसंज्ञकः ।
अस्रं द्वाभ्यां त्रिभिः षड्भिरष्टाभिर्दृश्यते ऽक्षरेः

sa sārṇo dṛśyate yastu sa mantro dagdhasaṃjñakaḥ |
asraṃ dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirdṛśyate 'kṣareḥ

1,64.31

त्रस्तः स मन्त्रो विज्ञेयो मुखे तारविवर्जितः ।
हकारः शक्तिरथवा भीतो मन्त्रः स एव हि

trastaḥ sa mantro vijñeyo mukhe tāravivarjitaḥ |
hakāraḥ śaktirathavā bhīto mantraḥ sa eva hi

1,64.32

मनोर्यस्यादिमध्यान्ते स्यान्मकारचतुष्टयम् ।
मलिनस्तु स विज्ञेयो ह्यतिक्लेशेन सिद्धिदः

manoryasyādimadhyānte syānmakāracatuṣṭayam |
malinastu sa vijñeyo hyatikleśena siddhidaḥ

1,64.33

दार्णो यस्य मनोर्मध्ये मूर्ध्नि क्रोधयुगं तथा ।
अस्रं चास्ति स मन्त्रस्तु तिरस्कृत उदीरितः

dārṇo yasya manormadhye mūrdhni krodhayugaṃ tathā |
asraṃ cāsti sa mantrastu tiraskṛta udīritaḥ

1,64.34

म्योद्वयं हृदयं शीर्षे वषड्वौषट्कमध्यमः ।
यस्य स्याद्भेदितो मन्त्रस्त्याज्यः क्लिष्टफलप्रदः

myodvayaṃ hṛdayaṃ śīrṣe vaṣaḍvauṣaṭkamadhyamaḥ |
yasya syādbhedito mantrastyājyaḥ kliṣṭaphalapradaḥ

1,64.35

त्र्यक्षरो हंसहीनो यः सुषुप्तः कीर्तितस्तु सः ।
विद्या वाप्यथवा मन्त्रो भवेत्सप्तदशाक्षरः

tryakṣaro haṃsahīno yaḥ suṣuptaḥ kīrtitastu saḥ |
vidyā vāpyathavā mantro bhavetsaptadaśākṣaraḥ

1,64.36

षट्कारपञ्चकादिर्यो मदोन्मत्तस्तु स स्मृतः ।
यस्य मध्ये स्थितं चास्रं स मन्त्रो मूर्च्छितः स्मृतः

ṣaṭkārapañcakādiryo madonmattastu sa smṛtaḥ |
yasya madhye sthitaṃ cāsraṃ sa mantro mūrcchitaḥ smṛtaḥ

1,64.37

विरामस्थानगं चास्रं हतवीर्यः स उच्यते ।
मन्त्रस्यादौ च मध्ये च मूर्ध्नि चास्रचतुष्टयम्

virāmasthānagaṃ cāsraṃ hatavīryaḥ sa ucyate |
mantrasyādau ca madhye ca mūrdhni cāsracatuṣṭayam

1,64.38

ज्ञातव्यो भ्रान्त इत्येष यः स्यादष्टा दशाक्षरः ।
पुनर्विशतिवर्णो वा यो मन्त्रः स्मरसंयुतः

jñātavyo bhrānta ityeṣa yaḥ syādaṣṭā daśākṣaraḥ |
punarviśativarṇo vā yo mantraḥ smarasaṃyutaḥ

1,64.39

हृल्लेखाकुंशबीजाढ्यः प्रध्वस्तः स कथ्यते ।
सप्तार्णो बालमन्त्रस्तु कुमारो वसुवर्णवान्

hṛllekhākuṃśabījāḍhyaḥ pradhvastaḥ sa kathyate |
saptārṇo bālamantrastu kumāro vasuvarṇavān

1,64.40

षोडशार्णो युवा प्रौढश्चत्वारिंशतिवर्णकः ।
त्रिंशद्वर्णश्चतुःषष्टिवर्णश्चापि शताक्षरः

ṣoḍaśārṇo yuvā prauḍhaścatvāriṃśativarṇakaḥ |
triṃśadvarṇaścatuḥṣaṣṭivarṇaścāpi śatākṣaraḥ

1,64.41

चतुःशताक्षरो मन्त्रो वृद्ध इत्यभिधीयते ।
नवार्णस्तारसंयुक्तो मन्त्रो निस्त्रिंश उच्यते

catuḥśatākṣaro mantro vṛddha ityabhidhīyate |
navārṇastārasaṃyukto mantro nistriṃśa ucyate

1,64.42

यस्यान्ते हृदयं प्रोक्तं शिरोमन्त्रो ऽथ मध्यगः ।
शिखा वर्म च यस्यान्ते नेत्रमस्रं च दृश्यते

yasyānte hṛdayaṃ proktaṃ śiromantro 'tha madhyagaḥ |
śikhā varma ca yasyānte netramasraṃ ca dṛśyate

1,64.43

शिव शक्त्यार्णहीनो वा निर्बीजः स मनुः स्मृतः ।
आद्यन्तमध्ये फट्कारः षोढा यस्मिन्प्रदृश्यते

śiva śaktyārṇahīno vā nirbījaḥ sa manuḥ smṛtaḥ |
ādyantamadhye phaṭkāraḥ ṣoḍhā yasminpradṛśyate

1,64.44

स मनुः सिद्धिहीनः स्यान्मन्दः पङ्क्त्यक्षरो मनुः ।
कूट एकाक्षरो मन्त्रः स एवोक्तो निरंशकः

sa manuḥ siddhihīnaḥ syānmandaḥ paṅktyakṣaro manuḥ |
kūṭa ekākṣaro mantraḥ sa evokto niraṃśakaḥ

1,64.45

द्विवर्णः सत्त्वहीनः स्यात्केकरश्चतुरक्षरः ।
षड्वर्णो बीजहीनो वा सार्द्धसप्ताक्षरो ऽपि वा

dvivarṇaḥ sattvahīnaḥ syātkekaraścaturakṣaraḥ |
ṣaḍvarṇo bījahīno vā sārddhasaptākṣaro 'pi vā

1,64.46

सार्द्धद्वादशवर्णो वा धूमितो र्निदितस्तु सः ।
सार्द्धबीजत्रययुतो मन्त्रो विंशतिवर्णवान्

sārddhadvādaśavarṇo vā dhūmito rniditastu saḥ |
sārddhabījatrayayuto mantro viṃśativarṇavān

1,64.47

त्रिंशद्वर्णश्चैकविंशद्वर्णश्चार्लिङ्गितस्तु सः ।
यो मन्त्रो दन्तवर्णस्तु मोहितः स तु कीर्तितः

triṃśadvarṇaścaikaviṃśadvarṇaścārliṅgitastu saḥ |
yo mantro dantavarṇastu mohitaḥ sa tu kīrtitaḥ

1,64.48

चतुर्विशतिवर्णो वा सप्तविंशतिवर्णवान् ।
क्षुधार्तः स तु विज्ञेयो मन्त्रसिद्धिविवर्जितः

caturviśativarṇo vā saptaviṃśativarṇavān |
kṣudhārtaḥ sa tu vijñeyo mantrasiddhivivarjitaḥ

1,64.49

एकादशाक्षरो वापि पञ्चविंशतिवर्णकः ।
त्रयोर्विंशतिवर्णो वा स मनुर्दृप्तसंज्ञकः

ekādaśākṣaro vāpi pañcaviṃśativarṇakaḥ |
trayorviṃśativarṇo vā sa manurdṛptasaṃjñakaḥ

1,64.50

षड्विंशत्यक्षरो वापि षट्त्रिंशद्वर्णङ्को ऽपि वा ।
एकोन त्रिंशदर्णो वा मन्त्रो हीनाङ्गकः स्मृतः

ṣaḍviṃśatyakṣaro vāpi ṣaṭtriṃśadvarṇaṅko 'pi vā |
ekona triṃśadarṇo vā mantro hīnāṅgakaḥ smṛtaḥ

1,64.51

अष्टाविंशतिवर्णो वा तथैकत्रिंशदर्णकः ।
अतिक्रूरः स विज्ञेयो ऽखिलकर्मसु गर्हितः

aṣṭāviṃśativarṇo vā tathaikatriṃśadarṇakaḥ |
atikrūraḥ sa vijñeyo 'khilakarmasu garhitaḥ

1,64.52

चत्वारिंशत्समारभ्य त्रिषष्ट्यन्तस्तु यो मनुः ।
व्रीडितः स तु विज्ञेयः सर्वकर्मसु न क्षमः

catvāriṃśatsamārabhya triṣaṣṭyantastu yo manuḥ |
vrīḍitaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvakarmasu na kṣamaḥ

1,64.53

पञ्चषष्ट्यक्षरा मन्त्रा ज्ञेया वै शान्तमानसाः ।
पञ्चषषअट्यर्णमारभ्य नवनन्दाक्षरावधि

pañcaṣaṣṭyakṣarā mantrā jñeyā vai śāntamānasāḥ |
pañcaṣaṣaaṭyarṇamārabhya navanandākṣarāvadhi

1,64.54

ये मन्त्रास्ते तु विज्ञेयाः स्थानभ्रष्टा मुनीश्वर ।
त्रयोदशार्णा ये मन्त्रास्तिथ्यर्णाश्च तथा पुनः

ye mantrāste tu vijñeyāḥ sthānabhraṣṭā munīśvara |
trayodaśārṇā ye mantrāstithyarṇāśca tathā punaḥ

1,64.55

विकसास्तें समाख्याताः सर्वतन्त्रविशारदैः ।
शतं सार्द्धशतं वापि शतद्वयमथापि वा

vikasāsteṃ samākhyātāḥ sarvatantraviśāradaiḥ |
śataṃ sārddhaśataṃ vāpi śatadvayamathāpi vā

1,64.56

द्विनवत्येकहीनो वा शतत्रयमथापि वा ।
ये मन्त्रा वर्णसंख्याका निःस्नेहास्ते प्रकीर्तिताः

dvinavatyekahīno vā śatatrayamathāpi vā |
ye mantrā varṇasaṃkhyākā niḥsnehāste prakīrtitāḥ

1,64.57

चतुःशतं समारभ्य सहस्रार्णावधि द्विज ।
अतिवृद्धाः प्रयोगेषु शिथिलास्ते समीरिताः

catuḥśataṃ samārabhya sahasrārṇāvadhi dvija |
ativṛddhāḥ prayogeṣu śithilāste samīritāḥ

1,64.58

सहस्रवर्णदधिका मन्त्रास्ते पीडिताह्वयाः ।
तद्वर्द्ध्वं चैव ये मन्त्राः स्तोत्ररूपास्तु ते स्मृताः

sahasravarṇadadhikā mantrāste pīḍitāhvayāḥ |
tadvarddhvaṃ caiva ye mantrāḥ stotrarūpāstu te smṛtāḥ

1,64.59

एवं विधाः समाख्याता मनवो दोष संयुताः ।
दोषानेतानविज्ञाय मन्त्रानेताञ्जपन्ति ये

evaṃ vidhāḥ samākhyātā manavo doṣa saṃyutāḥ |
doṣānetānavijñāya mantrānetāñjapanti ye

1,64.60

सिद्धिर्न जायते तेषां कल्पकोटिशतैरपि ।
छिन्नादिदोषदुष्टानां मन्त्राणां साधनं ब्रुवे

siddhirna jāyate teṣāṃ kalpakoṭiśatairapi |
chinnādidoṣaduṣṭānāṃ mantrāṇāṃ sādhanaṃ bruve

1,64.61

योनिमुद्रासने स्थित्वा प्रजपेद्यः समाहितः ।
यं कञ्चिदपि वा मन्त्रं तस्य स्युः सर्वसिद्धयः

yonimudrāsane sthitvā prajapedyaḥ samāhitaḥ |
yaṃ kañcidapi vā mantraṃ tasya syuḥ sarvasiddhayaḥ

1,64.62

सव्यपाष्णि गुदे स्थाप्य दक्षिणं च ध्वजोपरि ।
योनिमुद्राबन्ध एवं भवेदासनमुत्तमम्

savyapāṣṇi gude sthāpya dakṣiṇaṃ ca dhvajopari |
yonimudrābandha evaṃ bhavedāsanamuttamam

1,64.63

अन्यो ऽप्यत्र प्रकारो ऽस्ति योनिमुद्रानिबन्धने ।
तदग्रे सरहस्यं ते कथयिष्यामि नारद

anyo 'pyatra prakāro 'sti yonimudrānibandhane |
tadagre sarahasyaṃ te kathayiṣyāmi nārada

1,64.64

पारंपर्यक्रमप्राप्तो नित्यानुष्टानतत्परः ।
गुर्वनुज्ञारतः श्रीमानभिषेकसमन्वितः

pāraṃparyakramaprāpto nityānuṣṭānatatparaḥ |
gurvanujñārataḥ śrīmānabhiṣekasamanvitaḥ

1,64.65

सुंदरः सुमुखः शान्तः कुलीनः सुलभो वशी ।
मन्त्रतन्त्रार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहक्षमः

suṃdaraḥ sumukhaḥ śāntaḥ kulīnaḥ sulabho vaśī |
mantratantrārthatattvajño nigrahānugrahakṣamaḥ

1,64.66

निरपेक्षो मुनिर्दान्तो हितवादी विचक्षणः ।
तत्त्वनिष्कासने दक्षो विनयी च सुवेषवान्

nirapekṣo munirdānto hitavādī vicakṣaṇaḥ |
tattvaniṣkāsane dakṣo vinayī ca suveṣavān

1,64.67

आश्रमी ध्याननिरतः संशयच्छित्सुवुद्धिमान् ।
नित्यानुष्टानसंयुक्तस्त्वाचार्यः परिकीर्तितः

āśramī dhyānanirataḥ saṃśayacchitsuvuddhimān |
nityānuṣṭānasaṃyuktastvācāryaḥ parikīrtitaḥ

1,64.68

शान्तो विनीतः शुद्धात्मा सर्वलक्षणसंयुतः ।
शमादिसाधनोपेतः श्रद्धावान् सुस्थिराशयः

śānto vinītaḥ śuddhātmā sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ |
śamādisādhanopetaḥ śraddhāvān susthirāśayaḥ

1,64.69

शुद्धदेहो ऽन्नपानद्यैर्द्धार्मिकः शुद्धमानसः ।
दृढव्रतसमाचारः कृतज्ञः पापभीरुकः

śuddhadeho 'nnapānadyairddhārmikaḥ śuddhamānasaḥ |
dṛḍhavratasamācāraḥ kṛtajñaḥ pāpabhīrukaḥ

1,64.70

गुरुध्यानस्तुतिकथासेवनासक्तमानसः ।
एवंविधो भवेच्छिष्यस्त्वन्यथा गुरुदुःखदः

gurudhyānastutikathāsevanāsaktamānasaḥ |
evaṃvidho bhavecchiṣyastvanyathā guruduḥkhadaḥ

Chapter 1.65

1,65.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे चतुःषष्टितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच परीक्ष्य शिष्यं तु गुरुर्मन्त्रशोधनमाचरेत् ।
प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्चपञ्चसूत्राणि पातयेत्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca parīkṣya śiṣyaṃ tu gururmantraśodhanamācaret |
prākpratyagdakṣiṇodakcapañcasūtrāṇi pātayet

1,65.2

चतुष्टयं चतुष्कानां स्यादेवं नृपकोष्टके ।
तत्राद्यप्रथमे त्वाद्यं द्वितीयाद्ये द्वितीयकम्

catuṣṭayaṃ catuṣkānāṃ syādevaṃ nṛpakoṣṭake |
tatrādyaprathame tvādyaṃ dvitīyādye dvitīyakam

1,65.3

तृतीयाद्ये तृतीयं स्याञ्च तुर्थाद्ये तुरीयकम् ।
तत्तदाग्नेयकोष्टेषु तत्तत्पञ्चममक्षरम्

tṛtīyādye tṛtīyaṃ syāñca turthādye turīyakam |
tattadāgneyakoṣṭeṣu tattatpañcamamakṣaram

1,65.4

विलिख्य क्रमतो धीमान्मनुं संशोधयेत्ततः ।
नामाद्यक्षरमारभ्य यावन्मन्त्रादि वर्णकम्

vilikhya kramato dhīmānmanuṃ saṃśodhayettataḥ |
nāmādyakṣaramārabhya yāvanmantrādi varṇakam

1,65.5

चतुष्के यत्र नामार्णस्तत्स्यात्सिद्धिचतुष्ककम् ।
प्रादक्षिण्यात्तद्द्वितीयं साध्याख्यं परिकीर्तितम्

catuṣke yatra nāmārṇastatsyātsiddhicatuṣkakam |
prādakṣiṇyāttaddvitīyaṃ sādhyākhyaṃ parikīrtitam

1,65.6

तृतीयं पुंसि सिद्धाख्यं तुरीयमरिसंज्ञकम् ।
द्वयोर्वर्णावेककोष्टे सिद्धसिद्धेति तन्मतम्

tṛtīyaṃ puṃsi siddhākhyaṃ turīyamarisaṃjñakam |
dvayorvarṇāvekakoṣṭe siddhasiddheti tanmatam

1,65.7

तद्द्वितीये तु मन्त्रार्णे सिद्धसाध्यः प्रकीर्तितः ।
तृतीये तत्सुसिद्धः स्यात्सिद्धारिस्तञ्चतुर्थके

taddvitīye tu mantrārṇe siddhasādhyaḥ prakīrtitaḥ |
tṛtīye tatsusiddhaḥ syātsiddhāristañcaturthake

1,65.8

नामार्णान्यचतुष्कात्तु द्वितीये मन्त्रवर्णके ।
चतुष्के चेत्तदा पूर्वं यत्र नामाक्षरं स्थितम्

nāmārṇānyacatuṣkāttu dvitīye mantravarṇake |
catuṣke cettadā pūrvaṃ yatra nāmākṣaraṃ sthitam

1,65.9

तत्र तत्कोष्टमारभ्य गणयेत्पूर्ववत्क्रमात् ।
साध्यसिद्धः साध्यसाध्यस्तत्सुसिद्धश्च तद्रिप्रुः

tatra tatkoṣṭamārabhya gaṇayetpūrvavatkramāt |
sādhyasiddhaḥ sādhyasādhyastatsusiddhaśca tadripruḥ

1,65.10

तृतीये चेञ्चतुष्के तु यदि स्यान्मन्त्रवर्णकः ।
तदा पूर्वोक्तरीत्या तु क्रमाद्द्वेयं मनीषिभिः

tṛtīye ceñcatuṣke tu yadi syānmantravarṇakaḥ |
tadā pūrvoktarītyā tu kramāddveyaṃ manīṣibhiḥ

1,65.11

सुसिद्धसिद्धस्तत्साध्यस्तत्सुसिद्धश्च तदृषिः ।
तुरीये चेञ्चतुष्के तु तदैवं गणयेत्सुधीः

susiddhasiddhastatsādhyastatsusiddhaśca tadṛṣiḥ |
turīye ceñcatuṣke tu tadaivaṃ gaṇayetsudhīḥ

1,65.12

अरिसिद्धो ऽरिसाध्यश्च तत्सुसिद्धश्च तद्रिपुः ।
रिद्धसिद्धो यथोक्तेन द्विगुणात्सिद्धिसाध्यकः

arisiddho 'risādhyaśca tatsusiddhaśca tadripuḥ |
riddhasiddho yathoktena dviguṇātsiddhisādhyakaḥ

1,65.13

सिद्धः सुसिद्धोर्द्धतयात्सिद्धारिर्हति गोत्रजान् ।
द्विगुणात्साध्यसिद्धस्तु साध्यसाध्यो विलंबतः

siddhaḥ susiddhorddhatayātsiddhārirhati gotrajān |
dviguṇātsādhyasiddhastu sādhyasādhyo vilaṃbataḥ

1,65.14

साध्यः सुसिद्धो द्विगुणात्साध्यारिर्हन्ति बान्धवान् ।
सुसिद्धसिद्धोर्द्धतया तत्साध्यो द्विगुणाज्जपात्

sādhyaḥ susiddho dviguṇātsādhyārirhanti bāndhavān |
susiddhasiddhorddhatayā tatsādhyo dviguṇājjapāt

1,65.15

तत्सुसिद्धप्राप्तिमात्रात्सुसिद्धारिः कुटुंबहृत् ।
अरिसिद्धस्तु पुत्रध्नो ऽरिशाध्यः कन्यकापहः

tatsusiddhaprāptimātrātsusiddhāriḥ kuṭuṃbahṛt |
arisiddhastu putradhno 'riśādhyaḥ kanyakāpahaḥ

1,65.16

तत्सुसिद्धः कलत्रध्नः साधकध्नोरे ऽप्यरिः स्मृतः ।
अन्ये ऽप्यत्र प्रकारा हि संति वै बहवों मुने

tatsusiddhaḥ kalatradhnaḥ sādhakadhnore 'pyariḥ smṛtaḥ |
anye 'pyatra prakārā hi saṃti vai bahavoṃ mune

1,65.17

सर्वेषु मुख्यो ऽयं ते ऽत्र कथितो कथहाभिधः ।
एवं संशोध्य मन्त्रं तु शुद्धे काले स्थले तथा

sarveṣu mukhyo 'yaṃ te 'tra kathito kathahābhidhaḥ |
evaṃ saṃśodhya mantraṃ tu śuddhe kāle sthale tathā

1,65.18

दीक्षयेञ्च गुरुः शिष्यं तद्विधानमुदीर्यते ।
नित्यकृत्यं विधायाथ प्रणम्यगुरुपादुकाम्

dīkṣayeñca guruḥ śiṣyaṃ tadvidhānamudīryate |
nityakṛtyaṃ vidhāyātha praṇamyagurupādukām

1,65.19

प्रार्थयेत्सद्गुरुं भक्त्याभीषअटार्थमादृतः ।
संपूज्य वस्त्रालङ्कारगोहिरण्यधरादिभिः

prārthayetsadguruṃ bhaktyābhīṣaaṭārthamādṛtaḥ |
saṃpūjya vastrālaṅkāragohiraṇyadharādibhiḥ

1,65.20

कृत्वा स्वस्ति विधानं तु मण्डलादि च तुष्टिमान् ।
गुरुः शिष्येण सहितः शुचिर्यागगृहं विशेत्

kṛtvā svasti vidhānaṃ tu maṇḍalādi ca tuṣṭimān |
guruḥ śiṣyeṇa sahitaḥ śuciryāgagṛhaṃ viśet

1,65.21

सामान्यार्घोदकेनाथ संप्रोक्ष्य द्वारमस्त्रतः ।
दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नान्नभस्थानर्च्य वारिणा

sāmānyārghodakenātha saṃprokṣya dvāramastrataḥ |
divyānutsārayedvighnānnabhasthānarcya vāriṇā

1,65.22

पार्ष्णिघातैस्त्रिभिर्भौंमांस्ततः कर्म समाचरेत् ।
वर्णकैः सर्वतोभद्रे यथोक्तपरिकल्पिते

pārṣṇighātaistribhirbhauṃmāṃstataḥ karma samācaret |
varṇakaiḥ sarvatobhadre yathoktaparikalpite

1,65.23

वह्निमण्डलमभ्यर्च्य तत्कलाः परिपूज्य च ।
अस्त्रप्रक्षालितं कुंभं यथाशक्ति विनिर्मितम्

vahnimaṇḍalamabhyarcya tatkalāḥ paripūjya ca |
astraprakṣālitaṃ kuṃbhaṃ yathāśakti vinirmitam

1,65.24

तत्र संस्थाप्य विधिवत्तत्र भानोः कलां यजेत् ।
विलोममातृकामूलमुञ्चरन् शुद्धवारिणा

tatra saṃsthāpya vidhivattatra bhānoḥ kalāṃ yajet |
vilomamātṛkāmūlamuñcaran śuddhavāriṇā

1,65.25

आपूर्य कुंभं तत्रार्चेत्सोमस्य विधिवत्कलाः ।
धूम्रार्चिरूष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी

āpūrya kuṃbhaṃ tatrārcetsomasya vidhivatkalāḥ |
dhūmrārcirūṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī

1,65.26

सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्यकव्यवहा तथा ।
वह्नेर्दश कलाः प्रोक्ताः प्रोच्यन्ते ऽथ रवेः कलाः

suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahā tathā |
vahnerdaśa kalāḥ proktāḥ procyante 'tha raveḥ kalāḥ

1,65.27

तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिज्वालिनी रुचिः ।
सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा

tapinī tāpinī dhūmrā marīcijvālinī ruciḥ |
suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā

1,65.28

अथेन्द्रोश्च कला ज्ञेया ह्यमृता मानदा पुनः ।
पूषा तुष्टिश्च पुष्टिश्च रतिश्च धृतिसंज्ञिकाः

athendrośca kalā jñeyā hyamṛtā mānadā punaḥ |
pūṣā tuṣṭiśca puṣṭiśca ratiśca dhṛtisaṃjñikāḥ

1,65.29

शशिनी चन्द्रिका कातिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा ।
पूर्णापूर्णामृता चेति प्रोक्ताश्चन्द्रमसः कलाः

śaśinī candrikā kātirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā |
pūrṇāpūrṇāmṛtā ceti proktāścandramasaḥ kalāḥ

1,65.30

वस्रयुग्मेन संवेष्ट्य तस्मिन्सर्वैषधीः क्षिपेत् ।
नवरत्नानि निक्षिप्य विन्यसेत्पञ्चपल्लवान्

vasrayugmena saṃveṣṭya tasminsarvaiṣadhīḥ kṣipet |
navaratnāni nikṣipya vinyasetpañcapallavān

1,65.31

पनसाम्रवटाश्वत्थवकुलेति च तान् विदुः ।
मुक्तामाणिक्यवैडूर्यगोमेदान्वज्रविद्रुमौ

panasāmravaṭāśvatthavakuleti ca tān viduḥ |
muktāmāṇikyavaiḍūryagomedānvajravidrumau

1,65.32

पद्मरागं मरकतं नीलं चेति यथाक्रम् ।
एवं रत्नानि निक्षिप्य तत्रावाह्येष्टदेवताम्

padmarāgaṃ marakataṃ nīlaṃ ceti yathākram |
evaṃ ratnāni nikṣipya tatrāvāhyeṣṭadevatām

1,65.33

संपूज्य विधिवन्मन्त्री ततः शिष्यं स्वलङ्कृतम् ।
वेद्यां संवेश्य संप्रोक्ष्य प्रोक्षणीस्थेन वारिणा

saṃpūjya vidhivanmantrī tataḥ śiṣyaṃ svalaṅkṛtam |
vedyāṃ saṃveśya saṃprokṣya prokṣaṇīsthena vāriṇā

1,65.34

भूतशुद्ध्यादिकं कत्वा तच्छरीरे विधानतः ।
न्यासजालेन संशोध्य मूर्ध्नि विन्यस्य पल्लवान्

bhūtaśuddhyādikaṃ katvā taccharīre vidhānataḥ |
nyāsajālena saṃśodhya mūrdhni vinyasya pallavān

1,65.35

अष्टोत्तरशतेनाथ मूलमन्त्रेण मन्त्रितैः ।
अभिषिञ्चेत्प्रियं शिष्यं जपन्मूलमनुं हृदि

aṣṭottaraśatenātha mūlamantreṇa mantritaiḥ |
abhiṣiñcetpriyaṃ śiṣyaṃ japanmūlamanuṃ hṛdi

1,65.36

शिष्टोदकेन वाचम्य परिधायांबरं शिशुः ।
गुरुं प्रणम्य विधिवत्संविशेत्पुरतः शुचिः

śiṣṭodakena vācamya paridhāyāṃbaraṃ śiśuḥ |
guruṃ praṇamya vidhivatsaṃviśetpurataḥ śuciḥ

1,65.37

अथ शिष्यस्य शिरसि हस्तं दत्वा गुरुस्ततः ।
जपेदष्टोत्तरशतं देयमन्त्रं विधानतः

atha śiṣyasya śirasi hastaṃ datvā gurustataḥ |
japedaṣṭottaraśataṃ deyamantraṃ vidhānataḥ

1,65.38

समो ऽस्त्वित्यक्षरान्दद्यात्ततऋ शिष्योरऽचयेद्गुरुम् ।
ततः सचन्दनं हस्तं दत्वा शिष्यस्य मस्तके

samo 'stvityakṣarāndadyāttataṛ śiṣyor'cayedgurum |
tataḥ sacandanaṃ hastaṃ datvā śiṣyasya mastake

1,65.39

तत्कर्णे प्रवदेद्विद्यामष्टवारं समाहितः ।
संप्राप्तविद्यः शिष्यो ऽपि निपतेद्गुरुपादयोः

tatkarṇe pravadedvidyāmaṣṭavāraṃ samāhitaḥ |
saṃprāptavidyaḥ śiṣyo 'pi nipatedgurupādayoḥ

1,65.40

उत्तिष्ठ वत्स मुक्ते ऽसि सम्यगाचारवान्भव ।
कीर्तिश्रीकान्तिपुत्रायुर्बलारोग्य सदास्तु ते

uttiṣṭha vatsa mukte 'si samyagācāravānbhava |
kīrtiśrīkāntiputrāyurbalārogya sadāstu te

1,65.41

ततः शिष्यः समुत्थाय गन्धाद्यैर्गुरुमर्चयेत् ।
दद्याञ्च दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यविवर्जितः

tataḥ śiṣyaḥ samutthāya gandhādyairgurumarcayet |
dadyāñca dakṣiṇāṃ tasmai vittaśāṭhyavivarjitaḥ

1,65.42

संप्राप्यैवं गुरोर्मन्त्रं तदारभ्य धनादिभिः ।
देहपुत्रकलत्रैश्च गुरुसेवापरो भवेत्

saṃprāpyaivaṃ gurormantraṃ tadārabhya dhanādibhiḥ |
dehaputrakalatraiśca gurusevāparo bhavet

1,65.43

स्वष्टदेवं यजेन्मध्ये दत्वा पुष्पाञ्जलिं ततः ।
अग्निनैरृतिवागीशान् क्रमेण परिपीजयेत्

svaṣṭadevaṃ yajenmadhye datvā puṣpāñjaliṃ tataḥ |
agninairṛtivāgīśān krameṇa paripījayet

1,65.44

यदा मध्ये यजेद्विष्णुं बाह्यादिषु विनायकम् ।
रविं शिवां शिवं चैव यदा मध्ये तु शङ्करम्

yadā madhye yajedviṣṇuṃ bāhyādiṣu vināyakam |
raviṃ śivāṃ śivaṃ caiva yadā madhye tu śaṅkaram

1,65.45

रविं गणेशमंबां च हरिं चाथ यदा शिवाम् ।
ईशं विघ्नार्कगोविन्दान्मध्ये चेद्गणनायकम्

raviṃ gaṇeśamaṃbāṃ ca hariṃ cātha yadā śivām |
īśaṃ vighnārkagovindānmadhye cedgaṇanāyakam

1,65.46

शिवं शिवां रविं विष्णुं रवौ मध्यगते पुनः ।
गणेषं विष्णुमंबां च शिवं चेति यथाक्रमम्

śivaṃ śivāṃ raviṃ viṣṇuṃ ravau madhyagate punaḥ |
gaṇeṣaṃ viṣṇumaṃbāṃ ca śivaṃ ceti yathākramam

1,65.47

एवं नित्य समभ्यर्च्य देवपञ्चकमादृतः ।
ब्राह्मे मुहूर्त्ते ह्युत्थाय कृत्वाचा वश्यकं बुधः

evaṃ nitya samabhyarcya devapañcakamādṛtaḥ |
brāhme muhūrtte hyutthāya kṛtvācā vaśyakaṃ budhaḥ

1,65.48

अशङ्कितो वा शय्यायां स्वकीयशिरसि स्मरेत् ।
सहस्रदलशुक्लाब्जकारंणकास्थदुमण्डले

aśaṅkito vā śayyāyāṃ svakīyaśirasi smaret |
sahasradalaśuklābjakārṃṇakāsthadumaṇḍale

1,65.49

अकथादित्रिकोणस्थं वराभयकरं गुरुम् ।
द्विनेत्रं द्विभुजं शुक्लगन्धमाल्यानुंलेपनम्

akathāditrikoṇasthaṃ varābhayakaraṃ gurum |
dvinetraṃ dvibhujaṃ śuklagandhamālyānuṃlepanam

1,65.50

वामे शक्त्या युतं ध्यात्वा मानसैरुपचारकैः ।
आराध्य पादुकामन्त्रं दशधाप्रजपेत्सुधीः

vāme śaktyā yutaṃ dhyātvā mānasairupacārakaiḥ |
ārādhya pādukāmantraṃ daśadhāprajapetsudhīḥ

1,65.51

वा माया श्रीर्भगेन्द्वाढ्या वियद्धंसखकाग्नयः ।
हसक्षमलवार्यग्निवामकर्णैदुयुग्मरुत्

vā māyā śrīrbhagendvāḍhyā viyaddhaṃsakhakāgnayaḥ |
hasakṣamalavāryagnivāmakarṇaiduyugmarut

1,65.52

ततो भृग्वाकाशरवाग्निभगेन्द्वाढ्याः परन्तिमः ।
सहक्षमलतोयाग्निचन्द्रशान्तियुतो मरुत्

tato bhṛgvākāśaravāgnibhagendvāḍhyāḥ parantimaḥ |
sahakṣamalatoyāgnicandraśāntiyuto marut

1,65.53

ततः श्रीश्चामुकान्ते तु नन्दनाथामुकी पुनः ।
देव्यंबान्ते श्रीपान्दुकां पूजयामि हृदन्तिमे

tataḥ śrīścāmukānte tu nandanāthāmukī punaḥ |
devyaṃbānte śrīpāndukāṃ pūjayāmi hṛdantime

1,65.54

अयं श्रीपादुकामन्त्रः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम् ।
गुह्येति च समर्प्याथ मन्त्रैरेतैर्नमेत्सुधीः

ayaṃ śrīpādukāmantraḥ sarvasiddhiprado nṛṇām |
guhyeti ca samarpyātha mantrairetairnametsudhīḥ

1,65.55

अखण्डमण्डलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् ।
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः

akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ vyāptaṃ yena carācaram |
tatpadaṃ darśitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ

1,65.56

अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया ।
चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः

ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā |
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ

1,65.57

नमो ऽस्तु गुरवे तस्मा इष्टदेवस्वरूपिणे ।
यस्य वागमृतं हॄन्ति विषं संसारसंज्ञकम्

namo 'stu gurave tasmā iṣṭadevasvarūpiṇe |
yasya vāgamṛtaṃ hṝnti viṣaṃ saṃsārasaṃjñakam

1,65.58

इति नत्वा पठेत्स्तोत्रं सद्यः प्रत्ययकारकम् ।
ओं नमस्ते नाथ भगवान् शिवाय गुरुरूपिणे

iti natvā paṭhetstotraṃ sadyaḥ pratyayakārakam |
oṃ namaste nātha bhagavān śivāya gururūpiṇe

1,65.59

विद्यावतारसंसिद्ध्यै स्वीकृतानेकविग्रह ।
नवाय तनरूपाय परमार्थैकरूपिणे

vidyāvatārasaṃsiddhyai svīkṛtānekavigraha |
navāya tanarūpāya paramārthaikarūpiṇe

1,65.60

सर्वाज्ञानतमोभेदभानवे चिद्धनाय ते ।
स्ततन्त्राय दयाकॢप्तविग्रहाय शिवात्मने

sarvājñānatamobhedabhānave ciddhanāya te |
statantrāya dayākḷptavigrahāya śivātmane

1,65.61

परत्र त्राय भक्तानां भव्यानां भावरूपिणे ।
विवेकिनां विवेकाय विमर्शाय विमर्शिनाम्

paratra trāya bhaktānāṃ bhavyānāṃ bhāvarūpiṇe |
vivekināṃ vivekāya vimarśāya vimarśinām

1,65.62

प्रकाशानां प्रकाशाय ज्ञानिनां ज्ञानरूपिणे ।
पुरस्तात्पार्श्वयोः पृष्टे नमस्तुभ्यमुपर्यधः

prakāśānāṃ prakāśāya jñānināṃ jñānarūpiṇe |
purastātpārśvayoḥ pṛṣṭe namastubhyamuparyadhaḥ

1,65.63

सदा सञ्चित्स्वरूपेण विधेहि भवदासनम् ।
त्वत्प्रसादादहं देव कृताकृत्यो ऽस्मि सर्वतः

sadā sañcitsvarūpeṇa vidhehi bhavadāsanam |
tvatprasādādahaṃ deva kṛtākṛtyo 'smi sarvataḥ

1,65.64

मायामृत्युमहापाशाद्विमुक्तो ऽस्मि शिवो ऽस्मि वः ।
इति स्तुत्वा ततः सर्व गुरवे विनिवेदयेत्

māyāmṛtyumahāpāśādvimukto 'smi śivo 'smi vaḥ |
iti stutvā tataḥ sarva gurave vinivedayet

1,65.65

प्रातः प्रभृति सायान्तं सांयादिप्रातरन्ततः ।
यत्करोमि जगन्नाथ तदस्तु तव पूजनम्

prātaḥ prabhṛti sāyāntaṃ sāṃyādiprātarantataḥ |
yatkaromi jagannātha tadastu tava pūjanam

1,65.66

ततश्च गुरुपादाब्जगलितामृतधारया ।
क्षालितं निजमात्मानं लिर्मलं भावयेत्सुधीः

tataśca gurupādābjagalitāmṛtadhārayā |
kṣālitaṃ nijamātmānaṃ lirmalaṃ bhāvayetsudhīḥ

1,65.67

मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं मूलविद्यां विभावयेत् ।
मूलाधारादधो भागे वर्तुलं वायुमण्डलम्

mūlādibrahmarandhrāntaṃ mūlavidyāṃ vibhāvayet |
mūlādhārādadho bhāge vartulaṃ vāyumaṇḍalam

1,65.68

तत्रस्थवायुबीजोत्थवायुना च तद्रूर्द्ध्वकम् ।
त्रिकोणं मण्डलं वह्नेस्तत्रस्थवह्निबीजतः

tatrasthavāyubījotthavāyunā ca tadrūrddhvakam |
trikoṇaṃ maṇḍalaṃ vahnestatrasthavahnibījataḥ

1,65.69

उत्पन्नेनाग्निना मूलाधारावस्थितविग्रहाम् ।
प्रसुप्तभुजगाकारां स्वयंभूलिङ्गवेष्टिनीम्

utpannenāgninā mūlādhārāvasthitavigrahām |
prasuptabhujagākārāṃ svayaṃbhūliṅgaveṣṭinīm

1,65.70

विसतन्तुनिभां कोटिविद्युदाभां तनीयसीम् ।
कुलकुण्डलिनीं ध्यात्वा कूर्चेनोत्थापयेञ्च ताम्

visatantunibhāṃ koṭividyudābhāṃ tanīyasīm |
kulakuṇḍalinīṃ dhyātvā kūrcenotthāpayeñca tām

1,65.71

सुषुम्णावर्त्मनातां च षट्चक्रक्रमभेदिनीम् ।
गुरुपदिष्टविधिना ब्रह्मरन्ध्रं नयेत्सुधीः

suṣumṇāvartmanātāṃ ca ṣaṭcakrakramabhedinīm |
gurupadiṣṭavidhinā brahmarandhraṃ nayetsudhīḥ

1,65.72

तत्रस्थामृतसंमग्नीकृत्यात्मानं विभावयेत् ।
तत्प्रभापटलव्याप्तैविमलं चिन्मयं परम्

tatrasthāmṛtasaṃmagnīkṛtyātmānaṃ vibhāvayet |
tatprabhāpaṭalavyāptaivimalaṃ cinmayaṃ param

1,65.73

पुनस्तां स्वस्थलं नीत्वा हृदिदेवं विचिन्तयन् ।
दृष्ट्वा च मानसैर्द्रव्यैः प्रार्थयेन्मनुनामुना

punastāṃ svasthalaṃ nītvā hṛdidevaṃ vicintayan |
dṛṣṭvā ca mānasairdravyaiḥ prārthayenmanunāmunā

1,65.74

त्रैलोक्यचैत न्यमयादिदेव श्रीनाथ विष्णो भवदाज्ञयैव ।
प्रातः समुत्थाय तव प्रियार्थं संसारयात्रां त्वनुवर्तयिष्ये

trailokyacaita nyamayādideva śrīnātha viṣṇo bhavadājñayaiva |
prātaḥ samutthāya tava priyārthaṃ saṃsārayātrāṃ tvanuvartayiṣye

1,65.75

विष्णोरिति स्थले विप्र कार्य ऊहो ऽन्यदैवते ।
तततः कुर्यात्सर्वसिद्ध्यै त्वजपाया निवेदनम्

viṣṇoriti sthale vipra kārya ūho 'nyadaivate |
tatataḥ kuryātsarvasiddhyai tvajapāyā nivedanam

1,65.76

षट्शतानि दिवा रात्रौ सहस्राण्येकविंशतिः ।
अजपाख्यां तु गायत्रीं जीवोजपति सर्वदा

ṣaṭśatāni divā rātrau sahasrāṇyekaviṃśatiḥ |
ajapākhyāṃ tu gāyatrīṃ jīvojapati sarvadā

1,65.77

ऋषिर्हंसस्तथाव्यक्तगात्रीछन्द ईरितम् ।
देवता परमोहंसश्चाद्यन्ते बीजशक्तिकम्

ṛṣirhaṃsastathāvyaktagātrīchanda īritam |
devatā paramohaṃsaścādyante bījaśaktikam

1,65.78

ततः षडङ्गं कुर्वीत सूर्यः सोमोनिरञ्जनः ।
निराभासश्च धर्मश्च ज्ञानं चेति तथा पुनः

tataḥ ṣaḍaṅgaṃ kurvīta sūryaḥ somonirañjanaḥ |
nirābhāsaśca dharmaśca jñānaṃ ceti tathā punaḥ

1,65.79

क्रमादेतान्हंसपूर्वानात्मनेपदपश्चिमान् ।
जातयुक्तान्साधकेन्द्र षडङ्गेषु नियोजयेत्

kramādetānhaṃsapūrvānātmanepadapaścimān |
jātayuktānsādhakendra ṣaḍaṅgeṣu niyojayet

1,65.80

हकारः सूर्यसंकाशतेजाः संगच्छते बहिः ।
सकारस्तादृशश्चैव प्रवेशे ध्यानमीरितम्

hakāraḥ sūryasaṃkāśatejāḥ saṃgacchate bahiḥ |
sakārastādṛśaścaiva praveśe dhyānamīritam

1,65.81

एवं ध्यात्वार्पयेद्धीमान्वह्न्यर्केषु विभागशः ।
मूलाधारे वादिसांतबीजयुक्ते चतुर्दले

evaṃ dhyātvārpayeddhīmānvahnyarkeṣu vibhāgaśaḥ |
mūlādhāre vādisāṃtabījayukte caturdale

1,65.82

बन्धूकाभे स्वशक्त्या तु सहितापास्वगाय च ।
पाशाङ्कुशसुधापात्रमोदकोल्लासपाणये

bandhūkābhe svaśaktyā tu sahitāpāsvagāya ca |
pāśāṅkuśasudhāpātramodakollāsapāṇaye

1,65.83

षट्शतं तु गणेशाय वागधीशाय चार्पयेत् ।
स्वाधिष्टाने विद्रुमाभे वादिलान्तार्णसंयुते

ṣaṭśataṃ tu gaṇeśāya vāgadhīśāya cārpayet |
svādhiṣṭāne vidrumābhe vādilāntārṇasaṃyute

1,65.84

वामाङ्गशक्तियुक्ताय विद्याधिपतये तथा ।
स्रुवाक्षमालालसितबाहवे पद्मजन्मने

vāmāṅgaśaktiyuktāya vidyādhipataye tathā |
sruvākṣamālālasitabāhave padmajanmane

1,65.85

ब्रह्मणे षट्सहस्रं तु हंसारूढाय चार्पयेत् ।
विद्युल्लसितमेघाभे डादिफआन्तार्णपत्रके

brahmaṇe ṣaṭsahasraṃ tu haṃsārūḍhāya cārpayet |
vidyullasitameghābhe ḍādiphaāntārṇapatrake

1,65.86

मणिपूरे शङ्खचक्रगदापङ्कधारिणे ।
सश्रिये षट्सहस्रं च विष्णवे विनिवेदयेत्

maṇipūre śaṅkhacakragadāpaṅkadhāriṇe |
saśriye ṣaṭsahasraṃ ca viṣṇave vinivedayet

1,65.87

अनाहतेरऽकपत्रे च कादिठान्तार्णसंयुते ।
शुक्ले शूलाभयवरसधाकलशधारिणे

anāhater'kapatre ca kādiṭhāntārṇasaṃyute |
śukle śūlābhayavarasadhākalaśadhāriṇe

1,65.88

वामाङ्गे शक्तियुक्ताय विद्याधिपतये सुधीः ।
वृषारूढाय रुद्राय षट्सहस्रं निवेदयेत्

vāmāṅge śaktiyuktāya vidyādhipataye sudhīḥ |
vṛṣārūḍhāya rudrāya ṣaṭsahasraṃ nivedayet

1,65.89

विशुद्दे षोडशदले स्वराढ्ये शुक्नत्रणके ।
महाज्योतिप्रकाशायेन्द्रियाधिपतये ततः

viśudde ṣoḍaśadale svarāḍhye śuknatraṇake |
mahājyotiprakāśāyendriyādhipataye tataḥ

1,65.90

सहस्रमर्पयेत्प्राणशक्त्या युक्तेश्चराय च ।
आज्ञाचक्रे हक्षयुक्ते द्विदिले ऽब्जे सहस्रकम्

sahasramarpayetprāṇaśaktyā yukteścarāya ca |
ājñācakre hakṣayukte dvidile 'bje sahasrakam

1,65.91

सदाशिवाय गुरवे पराशक्तियुताय वै ।
सहस्रारे महापद्मे नादबिन्दुद्वयान्विते

sadāśivāya gurave parāśaktiyutāya vai |
sahasrāre mahāpadme nādabindudvayānvite

1,65.92

विलसन्मातृकावर्णे वरामयकराय च ।
प्ररमाद्ये च गुरवे सहस्रं विनिवेदयेत्

vilasanmātṛkāvarṇe varāmayakarāya ca |
praramādye ca gurave sahasraṃ vinivedayet

1,65.93

चुलुकेंऽबु पुनर्द्धृत्वा स्वभावादेव सिध्यतः ।
एकविंशतिसाहस्रप्रमितस्य जपस्य च

culukeṃ'bu punarddhṛtvā svabhāvādeva sidhyataḥ |
ekaviṃśatisāhasrapramitasya japasya ca

1,65.94

षट्शताधिकसंख्यास्या दजपाया विभागशः ।
संकल्पेन मोक्षदाता विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ṣaṭśatādhikasaṃkhyāsyā dajapāyā vibhāgaśaḥ |
saṃkalpena mokṣadātā viṣṇurme prīyatāmiti

1,65.95

अस्याः संकल्पमात्रेण महापापैः प्रमुच्यते ।
ब्रह्मैवाहं न संसारी नित्यमुक्तो न शोकभाक्

asyāḥ saṃkalpamātreṇa mahāpāpaiḥ pramucyate |
brahmaivāhaṃ na saṃsārī nityamukto na śokabhāk

1,65.96

सञ्चिदानन्दरूपो ऽहमात्मानमिति भावयेत् ।
ततः समाचरेद्देहकृत्यं देवार्चनं तथा

sañcidānandarūpo 'hamātmānamiti bhāvayet |
tataḥ samācareddehakṛtyaṃ devārcanaṃ tathā

1,65.97

तद्धिधानं प्रवक्ष्यामि सदाचारस्य लक्षणम्

taddhidhānaṃ pravakṣyāmi sadācārasya lakṣaṇam

Chapter 1.66

1,66.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे पञ्चषष्टिमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच ततः श्वासानुसारेण दत्वा पादं महीतले ।
समुद्रमेखले देवि पर्वतस्तनमण्डले

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde pañcaṣaṣṭimo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca tataḥ śvāsānusāreṇa datvā pādaṃ mahītale |
samudramekhale devi parvatastanamaṇḍale

1,66.2

विष्णुवत्नि नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे ।
इति भूमिं तु संप्रार्थ्य विहरेञ्च यथाविधि

viṣṇuvatni namastubhyaṃ pādasparśaṃ kṣamasva me |
iti bhūmiṃ tu saṃprārthya vihareñca yathāvidhi

1,66.3

रक्षः कोणे ततो ग्रामाद्गत्वा मन्त्रमुदीरयेत् ।
गच्छन्तु ऋषयो देवाः पिशाचा ये च गुह्यकाः

rakṣaḥ koṇe tato grāmādgatvā mantramudīrayet |
gacchantu ṛṣayo devāḥ piśācā ye ca guhyakāḥ

1,66.4

पितृभूतगणाः सर्वे करिष्ये मलमोचनम् ।
इति तालत्रयं दत्वा शिरः प्रावृत्य वाससा

pitṛbhūtagaṇāḥ sarve kariṣye malamocanam |
iti tālatrayaṃ datvā śiraḥ prāvṛtya vāsasā

1,66.5

दक्षिणाभिमुखं रात्रौ दिवा स्थित्वा ह्युदङ्मुखः ।
मलं विसृज्य सौचं तु मृदाद्भिः समुपाचरेत्

dakṣiṇābhimukhaṃ rātrau divā sthitvā hyudaṅmukhaḥ |
malaṃ visṛjya saucaṃ tu mṛdādbhiḥ samupācaret

1,66.6

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे मृदः ।
करयोः सप्त वै दद्यात्रित्रिवरं च पादयोः

ekā liṅge gude tisro daśa vāmakare mṛdaḥ |
karayoḥ sapta vai dadyātritrivaraṃ ca pādayoḥ

1,66.7

एवं शौचं विधायाथ गण्डूषान्द्वादशैव तु ।
कृत्वा वनस्पतिं चाथ प्रार्थयेन्मनुनामुना

evaṃ śaucaṃ vidhāyātha gaṇḍūṣāndvādaśaiva tu |
kṛtvā vanaspatiṃ cātha prārthayenmanunāmunā

1,66.8

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च ।
श्रियं प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो देहि वनस्पते

āyurbalaṃ yaśo varcaḥ prajāḥ paśuvasūni ca |
śriyaṃ prajñāṃ ca medhāṃ ca tvaṃ no dehi vanaspate

1,66.9

संप्रार्थ्यैवं दन्तकाष्टं द्वादशाङ्गुलसंमितम् ।
गृहीत्वा काममन्त्रेण कुर्यान्मन्त्री समाहितः

saṃprārthyaivaṃ dantakāṣṭaṃ dvādaśāṅgulasaṃmitam |
gṛhītvā kāmamantreṇa kuryānmantrī samāhitaḥ

1,66.10

कामदेवपदं ङेन्तं तथा सर्वजनप्रियम् ।
हृदन्तः कामबीजाढ्यं दन्तांश्चानेन शोधयेत्

kāmadevapadaṃ ṅentaṃ tathā sarvajanapriyam |
hṛdantaḥ kāmabījāḍhyaṃ dantāṃścānena śodhayet

1,66.11

जिह्वोल्लेखो वाग्भवेन मूलेन क्षालयेन्मुखम् ।
देवागारं ततो गत्वा निर्माल्यमपसार्य च

jihvollekho vāgbhavena mūlena kṣālayenmukham |
devāgāraṃ tato gatvā nirmālyamapasārya ca

1,66.12

परिधायांबरं शुद्धं मङ्गलारार्तिकं चरेत् ।
अस्रेण पात्रं संप्रोक्ष्य मूलेन ज्वालयेञ्च तम्

paridhāyāṃbaraṃ śuddhaṃ maṅgalārārtikaṃ caret |
asreṇa pātraṃ saṃprokṣya mūlena jvālayeñca tam

1,66.13

संपूज्य पात्रमादायोत्थाय घण्टां च वादयेत् ।
सुगोघृतप्रदीपेन भ्रामितेन समन्ततः

saṃpūjya pātramādāyotthāya ghaṇṭāṃ ca vādayet |
sugoghṛtapradīpena bhrāmitena samantataḥ

1,66.14

वाद्यैर्गीतैर्मनोज्ञैश्च देवस्यारार्तिकं भवेत् ।
इति नीराजनं कृत्वा प्रार्थयित्वा निजेश्वरम्

vādyairgītairmanojñaiśca devasyārārtikaṃ bhavet |
iti nīrājanaṃ kṛtvā prārthayitvā nijeśvaram

1,66.15

स्नातुं यायान्निम्रगादौ कीर्तयन्देवतागुणान् ।
गत्वा तीर्थं नमस्कृत्य स्नानीयं च निधाय वै

snātuṃ yāyānnimragādau kīrtayandevatāguṇān |
gatvā tīrthaṃ namaskṛtya snānīyaṃ ca nidhāya vai

1,66.16

मूलाभिमन्त्रितमृदमादाय कटिदेशतः ।
विलिप्यपादपर्यन्तं क्षालयेत्तीर्थवारिणा

mūlābhimantritamṛdamādāya kaṭideśataḥ |
vilipyapādaparyantaṃ kṣālayettīrthavāriṇā

1,66.17

ततश्च पञ्चभिः पादौ प्रक्षाल्यान्तर्जले पुनः ।
प्रविश्य नाभिमात्रे तु मृदं वामकरस्य च

tataśca pañcabhiḥ pādau prakṣālyāntarjale punaḥ |
praviśya nābhimātre tu mṛdaṃ vāmakarasya ca

1,66.18

मणिबन्धे हस्ततले तदग्रे च तथा पुनः ।
कृत्वाङ्गुल्या गाङ्गमृगमादायास्त्रेण तत्पुनः

maṇibandhe hastatale tadagre ca tathā punaḥ |
kṛtvāṅgulyā gāṅgamṛgamādāyāstreṇa tatpunaḥ

1,66.19

निजोपरि च मन्त्रज्ञो भ्रामयित्वा त्यजेत्सुधी ।
तलस्थां च षडङ्गेषु तन्मन्त्रैः प्रविलेपयेत्

nijopari ca mantrajño bhrāmayitvā tyajetsudhī |
talasthāṃ ca ṣaḍaṅgeṣu tanmantraiḥ pravilepayet

1,66.20

निमज्य क्षालयेत्सम्यग् मलस्नानमितीरितम् ।
विभाव्येष्टमयं सर्वमान्तरं स्नानमाचरेत्

nimajya kṣālayetsamyag malasnānamitīritam |
vibhāvyeṣṭamayaṃ sarvamāntaraṃ snānamācaret

1,66.21

अनन्ता दित्यसंकाशं निजभूषायुधैर्युतम् ।
मन्त्रमूर्तिं प्रभुं स्मृत्वा तत्पादोदकसंभवाम्

anantā dityasaṃkāśaṃ nijabhūṣāyudhairyutam |
mantramūrtiṃ prabhuṃ smṛtvā tatpādodakasaṃbhavām

1,66.22

धारां च ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्तीं निजां तनुम् ।
तया संक्षालयेत्सर्वमन्तर्द्देहगतं मलम्

dhārāṃ ca brahmarandhreṇa praviśantīṃ nijāṃ tanum |
tayā saṃkṣālayetsarvamantarddehagataṃ malam

1,66.23

तत्क्षणाद्विरजा मन्त्री जायते स्फटिकोपमः ।
ततः श्रौतोक्तविधिना स्नात्वा मन्त्री समाहितः

tatkṣaṇādvirajā mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ |
tataḥ śrautoktavidhinā snātvā mantrī samāhitaḥ

1,66.24

मन्त्रस्नानं ततः कुर्यात्तद्विधानमथोच्यते ।
देशकालौ च संकीर्त्य प्राणायामषडङ्गकैः

mantrasnānaṃ tataḥ kuryāttadvidhānamathocyate |
deśakālau ca saṃkīrtya prāṇāyāmaṣaḍaṅgakaiḥ

1,66.25

कृत्वार्कमण्डलात्तीर्थान्याह्वयेन्मुष्टिमुद्रया ।
ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि करैः स्पृष्टानि ते रवेः

kṛtvārkamaṇḍalāttīrthānyāhvayenmuṣṭimudrayā |
brahmāṇḍodaratīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni te raveḥ

1,66.26

तेन सत्येन मे देव देहि तीर्थं दिवाकर

tena satyena me deva dehi tīrthaṃ divākara

1,66.27

गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ।
नर्मदे सिंधुकावेरि जले ऽस्मिन्संनिधिं कुरु

gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati |
narmade siṃdhukāveri jale 'sminsaṃnidhiṃ kuru

1,66.28

इत्यावाह्य जले तानि सुधाबीजेन योजयेत् ।
गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुण्ठ्य च

ityāvāhya jale tāni sudhābījena yojayet |
gomudrayāmṛtīkṛtya kavacenāvaguṇṭhya ca

1,66.29

संरक्ष्यास्त्रेण तत्पश्चाच्चक्रमुद्रां प्रदर्शयेत् ।
वह्न्यर्केन्दुमण्डलानि तत्र संचितयेद्रुधः

saṃrakṣyāstreṇa tatpaścāccakramudrāṃ pradarśayet |
vahnyarkendumaṇḍalāni tatra saṃcitayedrudhaḥ

1,66.30

मन्त्रयेदर्कमन्त्रेण सुधाबीजेन तज्जलम् ।
मूलेन चैकादशधा तत्र संमन्त्र्य भावयेत्

mantrayedarkamantreṇa sudhābījena tajjalam |
mūlena caikādaśadhā tatra saṃmantrya bhāvayet

1,66.31

पूजायन्त्रं च तन्मध्ये स्वान्तादावाह्य देवताम् ।
स्नापयित्वार्चयेत्तां च मानसैरुपचारकैः

pūjāyantraṃ ca tanmadhye svāntādāvāhya devatām |
snāpayitvārcayettāṃ ca mānasairupacārakaiḥ

1,66.32

सिंहासनस्थां तां नत्वा तज्जलं प्रणमेत्सुधीः ।
आधारः सर्वभातानां विष्णोरतुलतेजसः

siṃhāsanasthāṃ tāṃ natvā tajjalaṃ praṇametsudhīḥ |
ādhāraḥ sarvabhātānāṃ viṣṇoratulatejasaḥ

1,66.33

तद्रूपाश्च ततो जाता आपस्ताः प्रणमाम्यहम् ।
इति नत्वा समारुन्ध्य सप्तच्छिद्राणि साधकः

tadrūpāśca tato jātā āpastāḥ praṇamāmyaham |
iti natvā samārundhya saptacchidrāṇi sādhakaḥ

1,66.34

निमज्य सलिले तस्मिन्मूलं देवाकृतिं स्मरेत् ।
निमज्ज्योन्मज्ज्य त्रिश्चैवं सिंचेत्कं कुंभमुद्रया

nimajya salile tasminmūlaṃ devākṛtiṃ smaret |
nimajjyonmajjya triścaivaṃ siṃcetkaṃ kuṃbhamudrayā

1,66.35

त्रिर्मूलेन चतुर्मन्त्रैरभिषिञ्चेन्निजां तनुम् ।
चत्वारो मनवस्ते ऽत्र कथ्यन्ते तान्त्रिका मुने

trirmūlena caturmantrairabhiṣiñcennijāṃ tanum |
catvāro manavaste 'tra kathyante tāntrikā mune

1,66.36

सिसृक्षोर्निखिलं विश्वं मुहुः शुक्रं प्रजापतेः ।
मातरः सर्वभूतानामापो देव्यः पुनन्तु माम्

sisṛkṣornikhilaṃ viśvaṃ muhuḥ śukraṃ prajāpateḥ |
mātaraḥ sarvabhūtānāmāpo devyaḥ punantu mām

1,66.37

अलक्ष्मीर्मलरूपा या सर्वभूतेषु संस्थिता ।
क्षालयन्ति च तां स्पर्शादापो देव्यः पुनन्तु माम्

alakṣmīrmalarūpā yā sarvabhūteṣu saṃsthitā |
kṣālayanti ca tāṃ sparśādāpo devyaḥ punantu mām

1,66.38

यन्मे केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यञ्च मूर्द्धनि ।
ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्धन्तु वो नमः

yanme keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yañca mūrddhani |
lalāṭe karṇayorakṣṇorāpastaddhantu vo namaḥ

1,66.39

आयुरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयं शुभम् ।
सन्तोषः क्षान्तिरास्तिक्यं विद्या भवतु वो नमः

āyurārogyamaiśvaryamaripakṣakṣayaṃ śubham |
santoṣaḥ kṣāntirāstikyaṃ vidyā bhavatu vo namaḥ

1,66.40

विप्रपादोदकं पीत्वा शालग्रामशिलाजलम् ।
पिबेद्धिरुद्धं नो कुर्यादेषां तु नियतो विधिः

viprapādodakaṃ pītvā śālagrāmaśilājalam |
pibeddhiruddhaṃ no kuryādeṣāṃ tu niyato vidhiḥ

1,66.41

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दक्षाङ्घ्रौ तानि भूसुरे ।
स्वेष्टदेवं समुद्वास्य मन्त्री मार्तण्डमण्डले

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni dakṣāṅghrau tāni bhūsure |
sveṣṭadevaṃ samudvāsya mantrī mārtaṇḍamaṇḍale

1,66.42

ततस्तीरं समागत्यं वस्त्रं संक्षाल्य यत्नतः ।
वाससी परिधायाथ कुर्यात्सन्ध्यादिकं सुधीः

tatastīraṃ samāgatyaṃ vastraṃ saṃkṣālya yatnataḥ |
vāsasī paridhāyātha kuryātsandhyādikaṃ sudhīḥ

1,66.43

रोगाद्यशक्तो मनुजः कुर्यात्तत्राघर्मषणम् ।
अथवा भस्मना स्नातो रजोभिश्चैव वाक्षमः

rogādyaśakto manujaḥ kuryāttatrāgharmaṣaṇam |
athavā bhasmanā snāto rajobhiścaiva vākṣamaḥ

1,66.44

अथ सन्ध्यादिकं कुर्यान् स्थित्वा चैवासने शुभे ।
केशवेन तथा नारायणेन माधवेन च

atha sandhyādikaṃ kuryān sthitvā caivāsane śubhe |
keśavena tathā nārāyaṇena mādhavena ca

1,66.45

संप्राश्य तोयं गोविन्दविष्णुभ्यां क्षालयेत्करौ ।
मधुसूदनत्रिविक्रमाभ्यामोष्ठौ च मार्जयेत्

saṃprāśya toyaṃ govindaviṣṇubhyāṃ kṣālayetkarau |
madhusūdanatrivikramābhyāmoṣṭhau ca mārjayet

1,66.46

वामनश्रीधराभ्यां च मुखं हस्तौ स्पृशेत्ततः ।
हृषीकेशपद्मनाभाभ्यां स्पृशेञ्चरणौ ततः

vāmanaśrīdharābhyāṃ ca mukhaṃ hastau spṛśettataḥ |
hṛṣīkeśapadmanābhābhyāṃ spṛśeñcaraṇau tataḥ

1,66.47

दामोदरेण मूर्द्धानं मुखं संकर्षणेन च ।
वासुदेवेन प्रद्युम्नेन स्पृशेन्नासिके ततः

dāmodareṇa mūrddhānaṃ mukhaṃ saṃkarṣaṇena ca |
vāsudevena pradyumnena spṛśennāsike tataḥ

1,66.48

अनिरुद्धपुरुषोत्तमाभ्यां नेत्रे स्पृशेत्ततः ।
अधोक्षजनृसिंहाभ्यां श्रवणे संस्पृशेत्तथा

aniruddhapuruṣottamābhyāṃ netre spṛśettataḥ |
adhokṣajanṛsiṃhābhyāṃ śravaṇe saṃspṛśettathā

1,66.49

नाभिं स्पृशेदच्युतेन जनार्दनेन वक्षसि ।
हरिणा विष्णुनांसौ च वैष्णवाचमनं त्विदम्

nābhiṃ spṛśedacyutena janārdanena vakṣasi |
hariṇā viṣṇunāṃsau ca vaiṣṇavācamanaṃ tvidam

1,66.50

प्रणवाद्यैर्ङेन्तस्वाहान्तैः केशवादिकनामभिः ।
मुखे नसोः प्रदेशिन्यानामया नेत्रकर्णयोः

praṇavādyairṅentasvāhāntaiḥ keśavādikanāmabhiḥ |
mukhe nasoḥ pradeśinyānāmayā netrakarṇayoḥ

1,66.51

कनिष्ठया नाभिदेशं सर्वत्राङ्गुष्ट्योजनम् ।
आत्मविद्याशिवैस्तत्त्वैः स्वाहान्तैः शैवमीरितम्

kaniṣṭhayā nābhideśaṃ sarvatrāṅguṣṭyojanam |
ātmavidyāśivaistattvaiḥ svāhāntaiḥ śaivamīritam

1,66.52

दीर्घत्रयेन्दुयुग्व्योमपूर्वकैश्च पिबेज्जलम् ।
आत्मविद्यासिवैरेव शैवं स्वाहावसानिकैः

dīrghatrayenduyugvyomapūrvakaiśca pibejjalam |
ātmavidyāsivaireva śaivaṃ svāhāvasānikaiḥ

1,66.53

वाग्लज्जाश्री मुखैः प्रोक्तं शाक्तं स्वाहावसानिकैः ।
वाग्लज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं द्विजाचमनमर्थदम्

vāglajjāśrī mukhaiḥ proktaṃ śāktaṃ svāhāvasānikaiḥ |
vāglajjāśrīmukhaiḥ proktaṃ dvijācamanamarthadam

1,66.54

तिलकं च ततः कुर्याद्भाले सुष्ठु गदाकृति ।
नन्दकं हृदये शङ्खचक्रे चैव भुजद्वये

tilakaṃ ca tataḥ kuryādbhāle suṣṭhu gadākṛti |
nandakaṃ hṛdaye śaṅkhacakre caiva bhujadvaye

1,66.55

शार्ङ्गबाणं मस्तके च विन्यसेत्क्रमशः सुधीः ।
कर्णमूले पार्श्वयोश्च पृष्टे नाभौ ककुद्यपि

śārṅgabāṇaṃ mastake ca vinyasetkramaśaḥ sudhīḥ |
karṇamūle pārśvayośca pṛṣṭe nābhau kakudyapi

1,66.56

एवं तु वैष्णवः कुर्यान्मृद्भिस्तीर्थोद्भवादिभिः ।
अग्निहोत्रोद्भवं भस्म गृहीत्वा त्र्यंबकेण तु

evaṃ tu vaiṣṇavaḥ kuryānmṛdbhistīrthodbhavādibhiḥ |
agnihotrodbhavaṃ bhasma gṛhītvā tryaṃbakeṇa tu

1,66.57

किंवाग्निरिति मन्त्रेणाभिमन्त्र्य पञ्चमन्त्रकैः ।
क्रमात्तत्पुरुषाघोरसद्योजातादिनामभिः

kiṃvāgniriti mantreṇābhimantrya pañcamantrakaiḥ |
kramāttatpuruṣāghorasadyojātādināmabhiḥ

1,66.58

पञ्च कुर्यात्रिपुण्ड्राणि भालांसोदरहृत्सु च ।
शैवं शाक्तस्त्रिकोणा भं नारीवद्वा समाचरेत्

pañca kuryātripuṇḍrāṇi bhālāṃsodarahṛtsu ca |
śaivaṃ śāktastrikoṇā bhaṃ nārīvadvā samācaret

1,66.59

कृत्वा तु वैदिकीं संध्यां तान्त्रिकीं च समाचरेत् ।
आचम्य विधिवन्मन्त्री तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत्

kṛtvā tu vaidikīṃ saṃdhyāṃ tāntrikīṃ ca samācaret |
ācamya vidhivanmantrī tīrthānyāvāhya pūrvavat

1,66.60

ततस्त्रिवारं दर्भेण भूमौ तोयं विनिःभिपेत् ।
सप्तधा तज्जलेनाथ मूर्द्धानमभिषेचयेत्

tatastrivāraṃ darbheṇa bhūmau toyaṃ viniḥbhipet |
saptadhā tajjalenātha mūrddhānamabhiṣecayet

1,66.61

ततश्च प्राणानायम्य कृत्वा न्यासं षडङ्गकम् ।
आदाय वामहस्तेंऽबु दक्षेणाच्छाद्य पाणिना

tataśca prāṇānāyamya kṛtvā nyāsaṃ ṣaḍaṅgakam |
ādāya vāmahasteṃ'bu dakṣeṇācchādya pāṇinā

1,66.62

वियद्वाय्वग्नितोयक्ष्माबीजैः संमन्त्र्य मन्त्रवित् ।
मूलेन तस्मात् श्चोतद्भिर्बिन्दुभिस्तत्त्वमुद्रया

viyadvāyvagnitoyakṣmābījaiḥ saṃmantrya mantravit |
mūlena tasmāt ścotadbhirbindubhistattvamudrayā

1,66.63

स्वशिरः सप्तधा प्रोक्ष्यावशिष्टं तत्पुनर्जलम् ।
कृत्वा तदक्षरं मन्त्री नासिकान्तिकमानयेत्

svaśiraḥ saptadhā prokṣyāvaśiṣṭaṃ tatpunarjalam |
kṛtvā tadakṣaraṃ mantrī nāsikāntikamānayet

1,66.64

जलं तेजोमयं तञ्चाकृष्यान्तश्चेडया पुनः ।
प्रक्षाल्यान्तर्गतं तेन कल्मषं तज्जलं पुनः

jalaṃ tejomayaṃ tañcākṛṣyāntaśceḍayā punaḥ |
prakṣālyāntargataṃ tena kalmaṣaṃ tajjalaṃ punaḥ

1,66.65

कृष्णवर्णं पिङ्गलया रेचयेत्स्वाग्रतस्तथा ।
क्षिपेदस्त्रेण तत्पश्चात्कल्पिते कुलिशोपले

kṛṣṇavarṇaṃ piṅgalayā recayetsvāgratastathā |
kṣipedastreṇa tatpaścātkalpite kuliśopale

1,66.66

एतद्ध्वि सर्वपापघ्नं प्रोक्तं चैवाघमर्षणम् ।
ततश्च हस्तौ प्रक्षाल्य प्राग्वदाचम्य मन्त्रवित्

etaddhvi sarvapāpaghnaṃ proktaṃ caivāghamarṣaṇam |
tataśca hastau prakṣālya prāgvadācamya mantravit

1,66.67

समुत्थाय च मन्त्रज्ञस्ताम्रपात्रे सुमादिकम् ।
प्रक्षिप्यार्घं प्रदद्याद्वै मूलान्तैर्मन्त्रमुच्चरन्

samutthāya ca mantrajñastāmrapātre sumādikam |
prakṣipyārghaṃ pradadyādvai mūlāntairmantramuccaran

1,66.68

रविमण्डलसंस्थाय देवायार्घ्यं प्रकल्पयेत् ।
दत्त्वार्घं त्रिरनेनाथ देवं रविगतं स्मरेत्

ravimaṇḍalasaṃsthāya devāyārghyaṃ prakalpayet |
dattvārghaṃ triranenātha devaṃ ravigataṃ smaret

1,66.69

स्वकल्पोक्तां च गायत्रीं जपेदष्टोत्तरं शतम् ।
अष्टांविंशतिवारं वा गुह्येतिमनुनार्पयेत्

svakalpoktāṃ ca gāyatrīṃ japedaṣṭottaraṃ śatam |
aṣṭāṃviṃśativāraṃ vā guhyetimanunārpayet

1,66.70

उद्यदादित्यसंकाशां पुस्तकाक्षकरांबुजाम् ।
कृष्णाजिनांबरां ब्राह्मीं ध्यायेत्ताराङ्किते ऽम्बरे

udyadādityasaṃkāśāṃ pustakākṣakarāṃbujām |
kṛṣṇājināṃbarāṃ brāhmīṃ dhyāyettārāṅkite 'mbare

1,66.71

मध्याह्ने वरदां देवीं पार्वतीं संस्मरेत्पराम् ।
शुक्लांबरां वृषारूढां त्रिनेत्रां रविबिंबगाम्

madhyāhne varadāṃ devīṃ pārvatīṃ saṃsmaretparām |
śuklāṃbarāṃ vṛṣārūḍhāṃ trinetrāṃ ravibiṃbagām

1,66.72

वरं पाशं च शूलं च दधानां नृकरोटिकाम् ।
सायाह्ने रत्नभूषाढ्यां पीतकौशेयवाससाम्

varaṃ pāśaṃ ca śūlaṃ ca dadhānāṃ nṛkaroṭikām |
sāyāhne ratnabhūṣāḍhyāṃ pītakauśeyavāsasām

1,66.73

श्यामरङ्गां चतुर्हस्तां शङ्खचक्रलसत्कराम् ।
गदापद्मधरां देवीं सूर्यासनकृताश्रयाम्

śyāmaraṅgāṃ caturhastāṃ śaṅkhacakralasatkarām |
gadāpadmadharāṃ devīṃ sūryāsanakṛtāśrayām

1,66.74

ततो देवानृषींश्चैव पितॄंश्चापि विधानवित् ।
तर्पयित्वा स्वेष्टदेवं तर्पयेत्कल्पमार्गतः

tato devānṛṣīṃścaiva pitṝṃścāpi vidhānavit |
tarpayitvā sveṣṭadevaṃ tarpayetkalpamārgataḥ

1,66.75

गुरुपङ्क्तिं च संतर्प्यं सांगं सावरणं तथा ।
सायुधं वैनतेयं संतर्पयामीति तर्पयेत्

gurupaṅktiṃ ca saṃtarpyaṃ sāṃgaṃ sāvaraṇaṃ tathā |
sāyudhaṃ vainateyaṃ saṃtarpayāmīti tarpayet

1,66.76

नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् ।
विष्वक्सेन च शैलेयं वैष्णवः परितर्पयेत्

nāradaṃ parvataṃ jiṣṇuṃ niśaṭhoddhavadārukān |
viṣvaksena ca śaileyaṃ vaiṣṇavaḥ paritarpayet

1,66.77

एवं संतर्प्य विप्रेन्द्र दत्त्वार्ध्यं च विवस्वते ।
पूजागारं समागत्य प्रक्षाल्याङ्घ्री उपस्पृशेत्

evaṃ saṃtarpya viprendra dattvārdhyaṃ ca vivasvate |
pūjāgāraṃ samāgatya prakṣālyāṅghrī upaspṛśet

1,66.78

अग्निहोत्रस्थितानग्नीन् हुत्वोपस्थाय यत्नतः ।
पूजास्थलं समागत्य द्वारपूजां समाचरेत्

agnihotrasthitānagnīn hutvopasthāya yatnataḥ |
pūjāsthalaṃ samāgatya dvārapūjāṃ samācaret

1,66.79

गणेशं चोर्द्ध्वशाखायां महालक्ष्मीं च दक्षिणे ।
सरस्वतीं वामभागे दक्षे विघ्नेश्वरं पुनः

gaṇeśaṃ corddhvaśākhāyāṃ mahālakṣmīṃ ca dakṣiṇe |
sarasvatīṃ vāmabhāge dakṣe vighneśvaraṃ punaḥ

1,66.80

क्षेत्रपालं तथा वामे दक्षे गङ्गां प्रपूजयेत् ।
वामे च यमुनां दक्षे धातारं वामतस्तथा

kṣetrapālaṃ tathā vāme dakṣe gaṅgāṃ prapūjayet |
vāme ca yamunāṃ dakṣe dhātāraṃ vāmatastathā

1,66.81

विधातारं शङ्खपद्मनिधींश्च वामदक्षयोः ।
द्वारपालांस्ततो ऽभ्यर्चेत्तत्तत्कल्पोदितान्सुधीः

vidhātāraṃ śaṅkhapadmanidhīṃśca vāmadakṣayoḥ |
dvārapālāṃstato 'bhyarcettattatkalpoditānsudhīḥ

1,66.82

नन्दः सुनन्दश्चण्डश्च प्रचण्डः प्रचलोबलः ।
भद्रः सुभद्रश्चेत्याद्या वैष्णवा द्वारपालकाः

nandaḥ sunandaścaṇḍaśca pracaṇḍaḥ pracalobalaḥ |
bhadraḥ subhadraścetyādyā vaiṣṇavā dvārapālakāḥ

1,66.83

नन्दी भृङ्गी रिटी स्कन्दो गणेशोमामहेश्वराः ।
वृषभश्च महाकालः शैवा वै द्वारपालकाः

nandī bhṛṅgī riṭī skando gaṇeśomāmaheśvarāḥ |
vṛṣabhaśca mahākālaḥ śaivā vai dvārapālakāḥ

1,66.84

ब्राह्मयाद्या मातरो ऽष्टौ तु शक्त्यो द्वाःस्थिताः स्वयम् ।
सेंदुः स्वनामाघर्णाद्या ङेनमोंता इमे स्मृताः

brāhmayādyā mātaro 'ṣṭau tu śaktyo dvāḥsthitāḥ svayam |
seṃduḥ svanāmāgharṇādyā ṅenamoṃtā ime smṛtāḥ

1,66.85

ततः स्थित्वासने धीमानाचम्य प्रयतः शुचिः ।
दिव्यान्तरिक्षभौमांश्च विघ्नानुत्सार्य यत्नतः

tataḥ sthitvāsane dhīmānācamya prayataḥ śuciḥ |
divyāntarikṣabhaumāṃśca vighnānutsārya yatnataḥ

1,66.86

केशवाद्यां मातृकान्तु न्यसेद्वैष्णवसत्तमः ।
केशवः कीर्तिसंयुक्तः कान्त्या नारायणस्तथा

keśavādyāṃ mātṛkāntu nyasedvaiṣṇavasattamaḥ |
keśavaḥ kīrtisaṃyuktaḥ kāntyā nārāyaṇastathā

1,66.87

माधवस्तुष्टिसहितो गोविन्दः पुष्टिसंयुतः ।
विष्णुस्तु धृतिसंयुक्तः शान्तियुङ्मधुसूदनः

mādhavastuṣṭisahito govindaḥ puṣṭisaṃyutaḥ |
viṣṇustu dhṛtisaṃyuktaḥ śāntiyuṅmadhusūdanaḥ

1,66.88

त्रिविक्रमः क्रियायुक्तो वामनो दयितायुतः ।
श्रीधरो मेधया युक्तो हृषीकिशश्च हर्षया

trivikramaḥ kriyāyukto vāmano dayitāyutaḥ |
śrīdharo medhayā yukto hṛṣīkiśaśca harṣayā

1,66.89

पद्मनाभयुता श्रद्धा लज्जा दामोदरान्विता ।
वासुदेवश्च लक्ष्मीयुक् संकर्षणसरस्वती

padmanābhayutā śraddhā lajjā dāmodarānvitā |
vāsudevaśca lakṣmīyuk saṃkarṣaṇasarasvatī

1,66.90

प्रद्युम्नः प्रीतिसंयुक्तो ऽनिरुद्धो रतिसंयुतः ।
चक्री जयायुतः पश्चाद्गदी दुर्गासमन्वितः

pradyumnaḥ prītisaṃyukto 'niruddho ratisaṃyutaḥ |
cakrī jayāyutaḥ paścādgadī durgāsamanvitaḥ

1,66.91

शार्ङ्गी तु प्रभया युक्तः खड्गी युक्तस्तु सत्यया ।
शङ्खी चण्डासमायुक्तो हली वाणीसमायुतः

śārṅgī tu prabhayā yuktaḥ khaḍgī yuktastu satyayā |
śaṅkhī caṇḍāsamāyukto halī vāṇīsamāyutaḥ

1,66.92

मुसली च बिलासिन्या शूली विजययान्वितः ।
पाशी विरजया युक्तो कुशी विश्वासमन्वितः

musalī ca bilāsinyā śūlī vijayayānvitaḥ |
pāśī virajayā yukto kuśī viśvāsamanvitaḥ

1,66.93

मुकुन्दो विनतायुक्तो नन्दजश्च सुनन्दया ।
निन्दी स्मृत्या समायुक्तो नरो वृद्ध्या समन्वितः

mukundo vinatāyukto nandajaśca sunandayā |
nindī smṛtyā samāyukto naro vṛddhyā samanvitaḥ

1,66.94

समृद्धियुङ्नरकजिच्छुद्धियुक्च हरिः स्मृतः ।
कृष्णो बुद्ध्या युतः सत्यो भुक्त्या मुक्त्याथ सात्वतः

samṛddhiyuṅnarakajicchuddhiyukca hariḥ smṛtaḥ |
kṛṣṇo buddhyā yutaḥ satyo bhuktyā muktyātha sātvataḥ

1,66.95

सौरिक्षमे सूररमे उमायुक्तो जनार्दनः ।
भूधरः क्लेदिनीयुक्तो विश्वमूर्तिश्च क्लिन्नया

saurikṣame sūrarame umāyukto janārdanaḥ |
bhūdharaḥ kledinīyukto viśvamūrtiśca klinnayā

1,66.96

वैकुण्ठो वसुधायुक्तो वसुदःपुरुषोत्तमः ।
बली तु परया युक्तो बलानुजपरायणे

vaikuṇṭho vasudhāyukto vasudaḥpuruṣottamaḥ |
balī tu parayā yukto balānujaparāyaṇe

1,66.97

बालसूक्ष्मे वृषघ्नस्तु संध्यायुक् प्रज्ञया वृषः ।
हंसः प्रभासमायुक्तो वराहो निशया युतः

bālasūkṣme vṛṣaghnastu saṃdhyāyuk prajñayā vṛṣaḥ |
haṃsaḥ prabhāsamāyukto varāho niśayā yutaḥ

1,66.98

विमलो धारया युक्तो नृसिंहो विद्युता युतः ।
केशवादिमातृकाया मुनिर्नारायणो मतः

vimalo dhārayā yukto nṛsiṃho vidyutā yutaḥ |
keśavādimātṛkāyā munirnārāyaṇo mataḥ

1,66.99

अमृताद्या च गायत्री छन्दो विष्णुश्च देवता ।
चक्राद्यायुधसंयुक्तं कुंभादर्शधरं हरिम्

amṛtādyā ca gāyatrī chando viṣṇuśca devatā |
cakrādyāyudhasaṃyuktaṃ kuṃbhādarśadharaṃ harim

1,66.100

लक्ष्मीयुतं विद्युदाभं बहुभूषायुतं भजेत् ।
एवं ध्यात्वा न्यसेच्छक्तिं श्रीकामपुटिताक्षरम्

lakṣmīyutaṃ vidyudābhaṃ bahubhūṣāyutaṃ bhajet |
evaṃ dhyātvā nyasecchaktiṃ śrīkāmapuṭitākṣaram

1,66.101

वदेत्तद्विष्णुशक्तिभ्यां हृदयं प्रणवादिकम् ।
त्वगंसृङ्मांसमेदो ऽस्थिमज्जाशुक्राण्यसून्वदेत्

vadettadviṣṇuśaktibhyāṃ hṛdayaṃ praṇavādikam |
tvagaṃsṛṅmāṃsamedo 'sthimajjāśukrāṇyasūnvadet

1,66.102

प्राणं क्रोधं तथा मभ्यामन्तान्यादिदशस्वपि ।
एक मौलौ मुखे चैक द्विक नेत्रे द्विकं श्रुतौ

prāṇaṃ krodhaṃ tathā mabhyāmantānyādidaśasvapi |
eka maulau mukhe caika dvika netre dvikaṃ śrutau

1,66.103

नसोर्द्वयं कपोले च द्वयं द्वे द्विरदच्छदे ।
एकं तु रसनामूले ग्रीवायामेकमेव च

nasordvayaṃ kapole ca dvayaṃ dve dviradacchade |
ekaṃ tu rasanāmūle grīvāyāmekameva ca

1,66.104

कवर्गं दक्षिणे बाहौ चवर्गं वामबाहुके ।
टतवर्गौं पादयोस्तु पफौ कुङ्क्षिद्वये न्यसेत्

kavargaṃ dakṣiṇe bāhau cavargaṃ vāmabāhuke |
ṭatavargauṃ pādayostu paphau kuṅkṣidvaye nyaset

1,66.105

पृष्ठवंशे वमित्युक्तं नाभौ भं हृदये तु मम् ।
यादिसप्तापि धातुस्था हं प्राणे लं तथात्मनि

pṛṣṭhavaṃśe vamityuktaṃ nābhau bhaṃ hṛdaye tu mam |
yādisaptāpi dhātusthā haṃ prāṇe laṃ tathātmani

1,66.106

क्षं क्रोधे क्रमतो न्यस्य विष्णु पूजाक्षमो भवेत् ।
पूर्णोदर्या तु श्रीकण्ठो ह्यनन्तो विजरान्वितः

kṣaṃ krodhe kramato nyasya viṣṇu pūjākṣamo bhavet |
pūrṇodaryā tu śrīkaṇṭho hyananto vijarānvitaḥ

1,66.107

सूक्ष्मेशः शाल्मलीयुक्तो लोलाक्षीयुक्त्रिमातकः ।
महेश्वरो वर्तुलाक्ष्याधींशो वै दीर्घघोणया

sūkṣmeśaḥ śālmalīyukto lolākṣīyuktrimātakaḥ |
maheśvaro vartulākṣyādhīṃśo vai dīrghaghoṇayā

1,66.108

दिर्घमुख्या भारभूतिस्तिथीशो गोमुखीयुतः ।
स्थावरेशो दिर्घजिह्वायुग्धरः कुडोदरीयुतः

dirghamukhyā bhārabhūtistithīśo gomukhīyutaḥ |
sthāvareśo dirghajihvāyugdharaḥ kuḍodarīyutaḥ

1,66.109

उर्द्धकेश्या तु झिण्टीशो भौतिको विकृतास्यया ।
सद्यो ज्वालामुखीयुक्तोल्कामुख्यानुग्रहो युतः

urddhakeśyā tu jhiṇṭīśo bhautiko vikṛtāsyayā |
sadyo jvālāmukhīyuktolkāmukhyānugraho yutaḥ

1,66.110

अक्रूर आस्यया युक्तो महासेनो विद्यया युतः ।
क्रोधीशश्चमहाकाल्या चण्डेशेन सरस्वती

akrūra āsyayā yukto mahāseno vidyayā yutaḥ |
krodhīśaścamahākālyā caṇḍeśena sarasvatī

1,66.111

पञ्चान्तकः सिद्धगौर्या युक्तश्चाथ शिरोत्तमः ।
त्रैलोक्यविद्यया युक्तो मन्त्रशक्त्यैकरुद्रकः

pañcāntakaḥ siddhagauryā yuktaścātha śirottamaḥ |
trailokyavidyayā yukto mantraśaktyaikarudrakaḥ

1,66.112

क्रूर्मेशः कमठीयुक्तो भूतमात्रैकनेत्रकः ।
लम्बोदर्या चतुर्वक्रो ह्यजेशो द्राविणीयुतः

krūrmeśaḥ kamaṭhīyukto bhūtamātraikanetrakaḥ |
lambodaryā caturvakro hyajeśo drāviṇīyutaḥ

1,66.113

सर्वेशो नागरीयुक्तः सोमेशः खेचरीयुतः ।
मर्यादया लाङ्गलीशो दारुकेशेन रूपिणी

sarveśo nāgarīyuktaḥ someśaḥ khecarīyutaḥ |
maryādayā lāṅgalīśo dārukeśena rūpiṇī

1,66.114

वारुण्या त्वर्द्धनारीशो उमाकान्तो गुनीश्वरः ।
काकोदर्या तथाषाढी पूतनासंयुक्तो मतः

vāruṇyā tvarddhanārīśo umākānto gunīśvaraḥ |
kākodaryā tathāṣāḍhī pūtanāsaṃyukto mataḥ

1,66.115

दण्डीशो भद्रकालीयुत्रीशो योगिनीयुतः ।
मीनेशः शङ्खिनीयुक्तो मेषेशस्तर्जयनीयुतः

daṇḍīśo bhadrakālīyutrīśo yoginīyutaḥ |
mīneśaḥ śaṅkhinīyukto meṣeśastarjayanīyutaḥ

1,66.116

लोहितः कालरात्र्या च शिखीशः कुजनीयुतः ।
छलगण्डः कपर्दिन्या द्विरण्डेशश्च वज्रया

lohitaḥ kālarātryā ca śikhīśaḥ kujanīyutaḥ |
chalagaṇḍaḥ kapardinyā dviraṇḍeśaśca vajrayā

1,66.117

महाबलो जयायुक्तो बलीशः सुमुखेश्वरी ।
भुजङ्गो रेवतीयुक्तः पिनाकी माधवीयुतः

mahābalo jayāyukto balīśaḥ sumukheśvarī |
bhujaṅgo revatīyuktaḥ pinākī mādhavīyutaḥ

1,66.118

खड्गीशो वारुणीयुक्तो बकेशो वायवीयुतः ।
श्वेतोरस्को विदारिण्या भृगुः सहजया युतः

khaḍgīśo vāruṇīyukto bakeśo vāyavīyutaḥ |
śvetorasko vidāriṇyā bhṛguḥ sahajayā yutaḥ

1,66.119

लकुलीशश्च लक्ष्मीयुक् शिवेशो व्यापिनीयुतः ।
संवर्तके महामाया प्रोक्ता श्रीकण्ठमातृका

lakulīśaśca lakṣmīyuk śiveśo vyāpinīyutaḥ |
saṃvartake mahāmāyā proktā śrīkaṇṭhamātṛkā

1,66.120

यत्र स्वीशपदं नोक्तं तत्र सर्वत्र योजयेत् ।
मुनिःस्याद्दक्षिणामूर्तिर्गायत्रीछन्द ईरितम्

yatra svīśapadaṃ noktaṃ tatra sarvatra yojayet |
muniḥsyāddakṣiṇāmūrtirgāyatrīchanda īritam

1,66.121

देवता चार्द्धनारीशो विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
हलो बीजानि चोक्तानि स्वराः शक्तय ईरिताः

devatā cārddhanārīśo viniyogo 'khilāptaye |
halo bījāni coktāni svarāḥ śaktaya īritāḥ

1,66.122

कुर्याद्भृगुस्थाकाशेन षड्दीर्घाढ्येन चाङ्गकम् ।
बन्धूकस्वर्णवर्णागं वराक्षाङ्कुशपाशिनम्

kuryādbhṛgusthākāśena ṣaḍdīrghāḍhyena cāṅgakam |
bandhūkasvarṇavarṇāgaṃ varākṣāṅkuśapāśinam

1,66.123

अर्द्धेन्दुशेखरं त्र्यक्षं देववन्द्यं विचिन्तयेत् ।
ध्यात्वैवं शिवशक्तीश्च चतुर्थी हृदयान्तिम्

arddhenduśekharaṃ tryakṣaṃ devavandyaṃ vicintayet |
dhyātvaivaṃ śivaśaktīśca caturthī hṛdayāntim

1,66.124

सौबीजमातृकापूर्वे विन्यसेन्मातृका स्थले ।
विघ्नेशश्च ह्रिया युक्तो विघ्नराजः श्रिया युतः

saubījamātṛkāpūrve vinyasenmātṛkā sthale |
vighneśaśca hriyā yukto vighnarājaḥ śriyā yutaḥ

1,66.125

विनायकस्तथा पुष्ट्या शान्तियुक्तः शिवोत्तमः ।
विघ्नकृत्स्वस्तिसंयुक्तो विघ्नहर्ता सरस्वती

vināyakastathā puṣṭyā śāntiyuktaḥ śivottamaḥ |
vighnakṛtsvastisaṃyukto vighnahartā sarasvatī

1,66.126

स्वाहया गणनाथश्च एकदन्तः सुमेधया ।
कान्त्या युक्तो द्विदन्तस्तु कामिन्या गजवक्रकः

svāhayā gaṇanāthaśca ekadantaḥ sumedhayā |
kāntyā yukto dvidantastu kāminyā gajavakrakaḥ

1,66.127

निरञ्जनो मोहिनीयुक्कपर्द्दीतुनटीयुतः ।
दीर्घजिह्वः पार्वतीयुग्ज्वालिन्या शङ्कुकर्णकः

nirañjano mohinīyukkaparddītunaṭīyutaḥ |
dīrghajihvaḥ pārvatīyugjvālinyā śaṅkukarṇakaḥ

1,66.128

वृषध्वजो नन्दया च सुरेश्या गणनायकः ।
गजेन्दः कामरूपिण्या शूर्पकर्णस्तथोमया

vṛṣadhvajo nandayā ca sureśyā gaṇanāyakaḥ |
gajendaḥ kāmarūpiṇyā śūrpakarṇastathomayā

1,66.129

विरोचनस्तेजोवत्या सत्या लम्बोदरेण च ।
महानन्दश्च विघ्नेश्या चतुर्मूर्तिस्वरूपिणी

virocanastejovatyā satyā lambodareṇa ca |
mahānandaśca vighneśyā caturmūrtisvarūpiṇī

1,66.130

सदाशिवः कामदया ह्यामोदो मदजिह्वया ।
दुमुखो भूतिसंयुक्तः सुमुखो भौतिकीयुतः

sadāśivaḥ kāmadayā hyāmodo madajihvayā |
dumukho bhūtisaṃyuktaḥ sumukho bhautikīyutaḥ

1,66.131

प्रमोदधः सितया युक्त एकपादो रमायुतः ।
द्विजिह्वो महिषीयुक्तो जभिन्या शूरनामकः

pramodadhaḥ sitayā yukta ekapādo ramāyutaḥ |
dvijihvo mahiṣīyukto jabhinyā śūranāmakaḥ

1,66.132

वीरो विकर्णया युक्तः षण्मुखो भृकुटीयुतः ।
वरदो लज्जया वामदेवंशो दीर्घघोणया

vīro vikarṇayā yuktaḥ ṣaṇmukho bhṛkuṭīyutaḥ |
varado lajjayā vāmadevaṃśo dīrghaghoṇayā

1,66.133

धनुर्द्धर्या वक्रतुडो द्विंरण्डो यामिनीयुतः ।
सेनानी रात्रिसंयुक्तः कामान्धो ग्रामणीयुतः

dhanurddharyā vakratuḍo dviṃraṇḍo yāminīyutaḥ |
senānī rātrisaṃyuktaḥ kāmāndho grāmaṇīyutaḥ

1,66.134

मत्तः शशिप्रभायुक्तो विमत्तो लोलनेत्रया ।
मत्तवाहश्चञ्चलया जटी दीप्तिसमन्वितः

mattaḥ śaśiprabhāyukto vimatto lolanetrayā |
mattavāhaścañcalayā jaṭī dīptisamanvitaḥ

1,66.135

मुंही सुभगया युक्तः खड्गी दुर्भगया युतः ।
वरेण्यश्च शिवायुक्तो भगया वृषकेतनः

muṃhī subhagayā yuktaḥ khaḍgī durbhagayā yutaḥ |
vareṇyaśca śivāyukto bhagayā vṛṣaketanaḥ

1,66.136

भक्ष्यप्रियो भगिन्या च गणेशो भगिनीयुतः ।
मेघनादः सुभगया व्यापी स्यात्कालरात्रियुक्

bhakṣyapriyo bhaginyā ca gaṇeśo bhaginīyutaḥ |
meghanādaḥ subhagayā vyāpī syātkālarātriyuk

1,66.137

गणेश्वरः कालिङ्कया प्रोक्ता विघ्नेशमातृकाः ।
गणेशमातृकायास्तु गणो मुनिभिरीरितः

gaṇeśvaraḥ kāliṅkayā proktā vighneśamātṛkāḥ |
gaṇeśamātṛkāyāstu gaṇo munibhirīritaḥ

1,66.138

त्रिवृद्गायत्रिकाछन्दो देवः शक्तिगणेश्वरः ।
षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि ततः स्मरेत्

trivṛdgāyatrikāchando devaḥ śaktigaṇeśvaraḥ |
ṣaḍdīrghāḍhyena bījena kṛtvāṅgāni tataḥ smaret

1,66.139

पांशाङ्कुशाभयवरान्दधानं कञ्जहस्तया ।
पत्न्याश्लिष्टं रक्ततनुं त्रिनेत्रं गणपे भवेत्

pāṃśāṅkuśābhayavarāndadhānaṃ kañjahastayā |
patnyāśliṣṭaṃ raktatanuṃ trinetraṃ gaṇape bhavet

1,66.140

एवं ध्यात्वा न्यसेत्स्वीयबीजपूर्वाक्षरान्वितम् ।
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्ततेधिकाः

evaṃ dhyātvā nyasetsvīyabījapūrvākṣarānvitam |
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistatedhikāḥ

1,66.141

दीपिका रेचिका चापि मोचिका च पराभिधा ।
सूक्ष्मासूक्ष्मामृता ज्ञानामृता चाप्यायिनी तथा

dīpikā recikā cāpi mocikā ca parābhidhā |
sūkṣmāsūkṣmāmṛtā jñānāmṛtā cāpyāyinī tathā

1,66.142

व्यापिनी व्योमरूपा चानन्ता सृष्टिः समृद्धिका ।
स्मृतिर्मेधा ततः कान्तिर्लक्ष्मीर्द्धृतिः स्थिरा स्थितिः

vyāpinī vyomarūpā cānantā sṛṣṭiḥ samṛddhikā |
smṛtirmedhā tataḥ kāntirlakṣmīrddhṛtiḥ sthirā sthitiḥ

1,66.143

सिद्धिर्जरा पालिनी च क्षान्तिरीश्वरीका रतिः ।
कामिको वरदा वाथ ह्लादिनी प्रीतिसंयुता

siddhirjarā pālinī ca kṣāntirīśvarīkā ratiḥ |
kāmiko varadā vātha hlādinī prītisaṃyutā

1,66.144

दीर्घा तीक्ष्णा तथा रौद्रा प्रोक्ता निद्रा च तन्द्रिका ।
क्षुधा च क्रोधिनी पश्चाक्रियाकारी समृत्युका

dīrghā tīkṣṇā tathā raudrā proktā nidrā ca tandrikā |
kṣudhā ca krodhinī paścākriyākārī samṛtyukā

1,66.145

पीता श्रेतारुणा पश्चादसितानन्तया युता ।
उक्ता कलामातृकैवं तत्तद्भक्तः समाचरेत्

pītā śretāruṇā paścādasitānantayā yutā |
uktā kalāmātṛkaivaṃ tattadbhaktaḥ samācaret

1,66.146

कलायुङ्मातृकायास्तु मुनिः प्रोक्तः प्रजापतिः ।
गायत्रीछन्द आख्यातं देवता शारदाभिधा

kalāyuṅmātṛkāyāstu muniḥ proktaḥ prajāpatiḥ |
gāyatrīchanda ākhyātaṃ devatā śāradābhidhā

1,66.147

ह्रस्वदीर्घान्तरस्थैश्च तारैः कुर्यात्षडङ्गकम् ।
पद्मचक्रगुणैणांश्च दधतीं च त्रिलोचनाम्

hrasvadīrghāntarasthaiśca tāraiḥ kuryātṣaḍaṅgakam |
padmacakraguṇaiṇāṃśca dadhatīṃ ca trilocanām

1,66.148

पञ्चवक्रां भारतीं तां मुक्ताभूषां भजेत्सुधीः ।
ध्यात्वैवं तारपूर्वां तां न्यसेन्ङन्तकलान्विताम्

pañcavakrāṃ bhāratīṃ tāṃ muktābhūṣāṃ bhajetsudhīḥ |
dhyātvaivaṃ tārapūrvāṃ tāṃ nyasenṅantakalānvitām

1,66.149

ततश्च मूलमन्त्रस्य षडङ्गानि समाचरेत् ।
हृदयादिचतुर्थ्यन्ते जातीः संयोज्य विन्यसेत्

tataśca mūlamantrasya ṣaḍaṅgāni samācaret |
hṛdayādicaturthyante jātīḥ saṃyojya vinyaset

1,66.150

नमः स्वाहा वषट् हुं वौषट् फट् जातय ईरिताः ।
ततो ध्यात्वेष्टदेवं तं भूषायुधसमन्वितम्

namaḥ svāhā vaṣaṭ huṃ vauṣaṭ phaṭ jātaya īritāḥ |
tato dhyātveṣṭadevaṃ taṃ bhūṣāyudhasamanvitam

1,66.151

न्यस्याङ्गषट्कं तन्मूर्तौं ततः पूजनमारभेत्

nyasyāṅgaṣaṭkaṃ tanmūrtauṃ tataḥ pūjanamārabhet

Chapter 1.67

1,67.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बुहदुपाख्याने तृतीयपादे संध्यादिनिरूपणं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये देवपूजां साधकाभीष्टसिद्धिदाम् ।
त्रिकोणं चतुरस्रं वा वामभागे प्रकल्प्य च

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge buhadupākhyāne tṛtīyapāde saṃdhyādinirūpaṇaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha vakṣye devapūjāṃ sādhakābhīṣṭasiddhidām |
trikoṇaṃ caturasraṃ vā vāmabhāge prakalpya ca

1,67.2

सम्पूज्या स्रेण संक्षाल्य हृदाधारं निधाय च ।
तत्राग्निमण्डलं चेद्वा पात्रं संक्षाल्य चास्रतः

sampūjyā sreṇa saṃkṣālya hṛdādhāraṃ nidhāya ca |
tatrāgnimaṇḍalaṃ cedvā pātraṃ saṃkṣālya cāsrataḥ

1,67.3

आधारे नामसं स्थाप्य तत्र चेद्रविमण्डलम् ।
क्लिममातृका पूलमुञ्चरन्पूरपेज्जलैः

ādhāre nāmasaṃ sthāpya tatra cedravimaṇḍalam |
klimamātṛkā pūlamuñcaranpūrapejjalaiḥ

1,67.4

चत्रेञ्जुमण्डलं प्रार्च्य तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् ।
गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुण्ठयेत्

catreñjumaṇḍalaṃ prārcya tīrthānyāvāhya pūrvavat |
gomudrayāmṛtīkṛtya kavacenāvaguṇṭhayet

1,67.5

संक्षाल्यास्रेण प्रणवं तदुपर्यष्टधा जपेत् ।
सामान्यार्घमिदं प्रोक्तं सर्वसिद्धिकरं नृणाम्

saṃkṣālyāsreṇa praṇavaṃ taduparyaṣṭadhā japet |
sāmānyārghamidaṃ proktaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām

1,67.6

तज्जलं र्किचिदुदूधृत्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः ।
आत्मानं यागवस्तूनि तेन संप्रोक्षयेत्पुथक्

tajjalaṃ rkicidudūdhṛtya prokṣiṇyā sādhakottamaḥ |
ātmānaṃ yāgavastūni tena saṃprokṣayetputhak

1,67.7

आत्मवामाग्रतः कुर्यात्षट्ट्कोणान्तस्रिकोणकम् ।
चतुरस्रेण संवेष्ट्य संक्षाल्यार्घोदकेन च

ātmavāmāgrataḥ kuryātṣaṭṭkoṇāntasrikoṇakam |
caturasreṇa saṃveṣṭya saṃkṣālyārghodakena ca

1,67.8

ततस्तु साधकश्रेष्ठः स्तंभयेच्छङ्खमुद्रया ।
आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यङ्गचतुष्टयम्

tatastu sādhakaśreṣṭhaḥ staṃbhayecchaṅkhamudrayā |
āgneyādiṣu koṇeṣu hṛdādyaṅgacatuṣṭayam

1,67.9

नेत्रं मध्ये दिक्षु चास्रं त्रिकोणे पूजयेत्ततः ।
मूलखण्डत्रयेनाथाधारशक्तिं तु मध्यगाम्

netraṃ madhye dikṣu cāsraṃ trikoṇe pūjayettataḥ |
mūlakhaṇḍatrayenāthādhāraśaktiṃ tu madhyagām

1,67.10

एवं संपूज्य विधिवदस्रंसंक्षालितं हृदा ।
प्रतिष्टाप्य त्रिपदिकां पूजयेन्मनुनामुना

evaṃ saṃpūjya vidhivadasraṃsaṃkṣālitaṃ hṛdā |
pratiṣṭāpya tripadikāṃ pūjayenmanunāmunā

1,67.11

मं वह्निमण्डला येति ततो देशकलात्मने ।
अमुकार्ध्येति पात्रान्ते सनापहृदयोंऽतिमे

maṃ vahnimaṇḍalā yeti tato deśakalātmane |
amukārdhyeti pātrānte sanāpahṛdayoṃ'time

1,67.12

चतुर्विंशतिवर्णो ऽयमाधारस्यार्चने मनुः ।
स्वमन्त्रक्षालितं शरंवं संस्याप्याय समर्चयेत्

caturviṃśativarṇo 'yamādhārasyārcane manuḥ |
svamantrakṣālitaṃ śaraṃvaṃ saṃsyāpyāya samarcayet

1,67.13

तारः कारंममहांस्ते तु ततो जलचराय च ।
वर्म फट् हृदयं पाञ्चजन्याय हृदयं मनेः

tāraḥ kārṃmamahāṃste tu tato jalacarāya ca |
varma phaṭ hṛdayaṃ pāñcajanyāya hṛdayaṃ maneḥ

1,67.14

तत्रार्कमण्डलायेति द्वादशान्ते कलारमने ।
अमुकार्ध्येति पात्रान्ते नमोन्तस्त्र्यक्षिवर्णवान्

tatrārkamaṇḍalāyeti dvādaśānte kalāramane |
amukārdhyeti pātrānte namontastryakṣivarṇavān

1,67.15

सम्पूज्य तेन तत्रार्चेद्द्वादशार्ककलाः क्रमात् ।
ततः शुद्धजलैर्मूलं विलोममातृकां पठन्

sampūjya tena tatrārceddvādaśārkakalāḥ kramāt |
tataḥ śuddhajalairmūlaṃ vilomamātṛkāṃ paṭhan

1,67.16

शङ्खमापूरयेत्तस्मिन्पूजयेन्मनुनामुना ।
ओं सोममण्डलायेति षोडशान्ते कलात्मने

śaṅkhamāpūrayettasminpūjayenmanunāmunā |
oṃ somamaṇḍalāyeti ṣoḍaśānte kalātmane

1,67.17

अमुकार्ध्यामृतायेति हृन्मनुश्चार्ध्यपूजने ।
तत्र षोडशसंख्याका यजेञ्चन्द्रमसः कलाः

amukārdhyāmṛtāyeti hṛnmanuścārdhyapūjane |
tatra ṣoḍaśasaṃkhyākā yajeñcandramasaḥ kalāḥ

1,67.18

ततस्तु तीर्थान्यावाह्य गङ्गे चेत्यादिपूर्ववत् ।
गोमुद्रयामृतीकृत्याच्छादयेन्मत्स्ममुद्रया

tatastu tīrthānyāvāhya gaṅge cetyādipūrvavat |
gomudrayāmṛtīkṛtyācchādayenmatsmamudrayā

1,67.19

कवचेनावगुण्ठ्याथ रक्षेदस्त्रेण तत्पुनः ।
चिन्तयित्वेष्टदेवं च ततो मुद्राः प्रदर्शयेत्

kavacenāvaguṇṭhyātha rakṣedastreṇa tatpunaḥ |
cintayitveṣṭadevaṃ ca tato mudrāḥ pradarśayet

1,67.20

शङ्खमौशलचकाख्याः परमीकरणं ततः ।
महामुद्रां योनिमुद्रां दर्शयेत्क्रमतः सुधीः

śaṅkhamauśalacakākhyāḥ paramīkaraṇaṃ tataḥ |
mahāmudrāṃ yonimudrāṃ darśayetkramataḥ sudhīḥ

1,67.21

गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते ।
गन्धपुष्पादिभिस्तत्र पूजयेद्देवतां स्मरनट्

gāruḍī gālinī caiva mukhye mudre prakīrtite |
gandhapuṣpādibhistatra pūjayeddevatāṃ smaranaṭ

1,67.22

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं प्रणवं चाष्टधा तथा ।
शङ्खाद्दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रमादिशेत्

aṣṭakṛtvo japenmūlaṃ praṇavaṃ cāṣṭadhā tathā |
śaṅkhāddakṣiṇadigbhāge prokṣaṇīpātramādiśet

1,67.23

प्रोक्षण्यां तज्जलं किञ्चित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः ।
आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः

prokṣaṇyāṃ tajjalaṃ kiñcitkṛtvātmānaṃ tridhā tataḥ |
ātmatattvātmane hṛñca vidyātattvātmane namaḥ

1,67.24

शिवतत्त्वात्मने हृञ्च इत्येतैर्मनुभिस्त्रिभिः ।
प्रोक्षेत्पुष्पाक्षतैश्चापि मण्डलं विधिवत्सुधीः

śivatattvātmane hṛñca ityetairmanubhistribhiḥ |
prokṣetpuṣpākṣataiścāpi maṇḍalaṃ vidhivatsudhīḥ

1,67.25

अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत् ।
पाद्यार्ध्याचमनूयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत

athavā mūlagāyatryā pūjādravyāṇi prokṣayet |
pādyārdhyācamanūyārthaṃ madhuparkārthamapyuta

1,67.26

पात्राण्याधारयुक्तानि स्थापयेद्विधिना पुरः ।
पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रान्तजलैः स्मृतम्

pātrāṇyādhārayuktāni sthāpayedvidhinā puraḥ |
pādyaṃ śyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntajalaiḥ smṛtam

1,67.27

अर्ध्यं पुष्पाक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः ।
गन्धदूर्वादलैः प्रोक्तं ततश्चाचमनीयकम्

ardhyaṃ puṣpākṣatayavaiḥ kuśāgratilasarṣapaiḥ |
gandhadūrvādalaiḥ proktaṃ tataścācamanīyakam

1,67.28

जातीफलं च कङ्कोलं लवङ्गं च जलान्वितम् ।
क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं मधुपर्कसमीरितम्

jātīphalaṃ ca kaṅkolaṃ lavaṅgaṃ ca jalānvitam |
kṣaudrājyadadhisaṃmiśraṃ madhuparkasamīritam

1,67.29

एकस्मिन्नथवा पात्रे पाद्यादीनि प्रकल्पयेत् ।
शङ्करार्कार्चने शङ्खमयेनैव प्रशस्यते

ekasminnathavā pātre pādyādīni prakalpayet |
śaṅkarārkārcane śaṅkhamayenaiva praśasyate

1,67.30

श्वेताकृष्णारुणापीताश्यामारक्तासितासिताः ।
रक्तांबराभयकराध्येयाःस्पुः पीठशक्तयः

śvetākṛṣṇāruṇāpītāśyāmāraktāsitāsitāḥ |
raktāṃbarābhayakarādhyeyāḥspuḥ pīṭhaśaktayaḥ

1,67.31

स्वर्णादिलिखिते यन्त्रे शालग्रामे मणौ तथा ।
विधिना स्थापितायां वा प्रतिमायां प्रपूजयेत्

svarṇādilikhite yantre śālagrāme maṇau tathā |
vidhinā sthāpitāyāṃ vā pratimāyāṃ prapūjayet

1,67.32

अङ्गुष्टादिवितस्त्यन्तमाना स्वर्णादिधातुभिः ।
निर्मिता शुभदा गेहे पूजनाय दिने दिने

aṅguṣṭādivitastyantamānā svarṇādidhātubhiḥ |
nirmitā śubhadā gehe pūjanāya dine dine

1,67.33

वक्रां दग्धां खण्डितां च भिन्नमूर्द्धदृशं पुननः ।
स्पष्टां वाप्य न्त्यजाद्यैश्च प्रतिमां नैव पूजयेत्

vakrāṃ dagdhāṃ khaṇḍitāṃ ca bhinnamūrddhadṛśaṃ punanaḥ |
spaṣṭāṃ vāpya ntyajādyaiśca pratimāṃ naiva pūjayet

1,67.34

बाणादिलिङ्गे वाभ्यर्चेत्सर्वलक्षणलक्षिते ।
मूलेन मूर्तिं संकल्प्य ध्यात्वा देवं यथोदितम्

bāṇādiliṅge vābhyarcetsarvalakṣaṇalakṣite |
mūlena mūrtiṃ saṃkalpya dhyātvā devaṃ yathoditam

1,67.35

आवाहा पूजयेतस्यां परिवारगणैः सह ।
शालग्रामे स्थापितायां नावाहनविसर्जने

āvāhā pūjayetasyāṃ parivāragaṇaiḥ saha |
śālagrāme sthāpitāyāṃ nāvāhanavisarjane

1,67.36

पुष्पाञ्जलिं समादाय ध्यात्वा मन्त्रमुदीरयेत्

puṣpāñjaliṃ samādāya dhyātvā mantramudīrayet

1,67.37

आत्मसंस्थमजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर ।
अरण्यामिव हव्याशं मूर्तावावाहयाम्यहम्

ātmasaṃsthamajaṃ śuddhaṃ tvāmahaṃ parameśvara |
araṇyāmiva havyāśaṃ mūrtāvāvāhayāmyaham

1,67.38

तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो ।
भक्तिरेवहसमाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम्

taveyaṃ hi mahāmūrtistasyāṃ tvāṃ sarvagaṃ prabho |
bhaktirevahasamākṛṣṭaṃ dīpavatsthāpayāmyaham

1,67.39

सर्वान्तर्यामिणे देवं सर्वबीजमय शुभम् ।
रवात्मस्थआय परं शुद्धमासनं कल्पयाव्यहम्

sarvāntaryāmiṇe devaṃ sarvabījamaya śubham |
ravātmasthaāya paraṃ śuddhamāsanaṃ kalpayāvyaham

1,67.40

अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो ।
सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक

ananyā tava deveśa mūrtiśaktiriyaṃ prabho |
sāṃnidhyaṃ kuru tasyāṃ tvaṃ bhaktānugrāhakāraka

1,67.41

अज्ञानाजुच मत्तत्त्वाद्वैकल्यात्साधनस्य च ।
यद्यपूर्णं भवेत्कल्पं कतथाप्यभिमुखो भव

ajñānājuca mattattvādvaikalyātsādhanasya ca |
yadyapūrṇaṃ bhavetkalpaṃ katathāpyabhimukho bhava

1,67.42

दृशा पूयूषवर्षिण्या पूरयन्यज्ञविष्टरे ।
मूर्तौं वा यज्ञसंपूर्त्यै स्थितो भव महेश्वर

dṛśā pūyūṣavarṣiṇyā pūrayanyajñaviṣṭare |
mūrtauṃ vā yajñasaṃpūrtyai sthito bhava maheśvara

1,67.43

अभक्तवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रदूरायितद्युते ।
स्वतेजः पञ्जरेणाशु वेष्टितो भव सर्वतः

abhaktavāṅmanaścakṣuḥ śrotradūrāyitadyute |
svatejaḥ pañjareṇāśu veṣṭito bhava sarvataḥ

1,67.44

यस्य दर्शनामिच्छन्ति देवाः स्वाभीष्टसिद्धये ।
तस्मै ते परमेशाय स्वागतं स्वागतं च मे

yasya darśanāmicchanti devāḥ svābhīṣṭasiddhaye |
tasmai te parameśāya svāgataṃ svāgataṃ ca me

1,67.45

कृतार्थो ऽनुगृहीतो ऽस्मि सफलं जीवितं मम ।
आगतो देवदेवेशः सुखागतमिदं पुनः

kṛtārtho 'nugṛhīto 'smi saphalaṃ jīvitaṃ mama |
āgato devadeveśaḥ sukhāgatamidaṃ punaḥ

1,67.46

यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात्परमानन्दसंभवः ।
तस्मै मे परणाब्जाय पाद्यं शुद्धाय कल्प्यते

yadbhaktileptasaṃparkātparamānandasaṃbhavaḥ |
tasmai me paraṇābjāya pādyaṃ śuddhāya kalpyate

1,67.47

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने ।
आचामं कल्पयामीश शुद्धानां शुद्धिहेतवे

vedānāmapi vedāya devānāṃ devatātmane |
ācāmaṃ kalpayāmīśa śuddhānāṃ śuddhihetave

1,67.48

तापत्रयहर दिव्यं परमानन्दलक्षणम् ।
तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम्

tāpatrayahara divyaṃ paramānandalakṣaṇam |
tāpatrayavinirmuktyai tavārghyaṃ kalpayāmyaham

1,67.49

सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने ।
मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे

sarvakāluṣyahīnāya paripūrṇasukhātmane |
madhuparkamidaṃ deva kalpayāmi prasīda me

1,67.50

अवच्छिष्टो ऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः ।
शुद्धिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकम्

avacchiṣṭo 'pyaśucirvāpi yasya smaraṇamātrataḥ |
śuddhimāpnoti tasmai te punarācamanīyakam

1,67.51

स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय ।
सर्वलोकेषु शुद्धात्मन्ददामि स्नेहमुत्तमम्

snehaṃ gṛhāṇa snehena lokanātha mahāśaya |
sarvalokeṣu śuddhātmandadāmi snehamuttamam

1,67.52

परमानन्दबोधाब्धिनिमग्ननिजमूर्तये ।
सांगोपाङ्गमिदं स्नानं कल्पयाम्यहमीश ते ।
सहस्रं वा शतं वापि यथाशक्त्यादरेण च

paramānandabodhābdhinimagnanijamūrtaye |
sāṃgopāṅgamidaṃ snānaṃ kalpayāmyahamīśa te |
sahasraṃ vā śataṃ vāpi yathāśaktyādareṇa ca

1,67.53

गन्धपुष्पादिकैरीश मनुनां चाभिषिञ्चेत्

gandhapuṣpādikairīśa manunāṃ cābhiṣiñcet

1,67.54

मायाचि त्रपटच्छन्ननिजगुह्योरुतेजसे ।
निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम्

māyāci trapaṭacchannanijaguhyorutejase |
nirāvaraṇavijñāna vāsaste kalpayāmyaham

1,67.55

यमाश्रित्य म हामाया जगत्संमोहिनी सदा ।
तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकम्

yamāśritya ma hāmāyā jagatsaṃmohinī sadā |
tasmai te parameśāya kalpayāmyuttarīyakam

1,67.56

रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु पीतंविष्णौ सितं शिवे ।
तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत्

raktaṃ śaktyarkavighneṣu pītaṃviṣṇau sitaṃ śive |
tailādidūṣitaṃ jīrṇaṃ sacchidraṃ malinaṃ tyajet

1,67.57

यस्य शक्तित्रयेणदं संप्रीतमखिलं जगत् ।
यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्रं प्रकल्पये

yasya śaktitrayeṇadaṃ saṃprītamakhilaṃ jagat |
yajñasūtrāya tasmai te yajñasūtraṃ prakalpaye

1,67.58

स्वभावसुन्दराङ्गाय नानाशक्त्याश्रयाय ते ।
भूषणानि विचित्राणि कल्पयाम्यमरार्चित

svabhāvasundarāṅgāya nānāśaktyāśrayāya te |
bhūṣaṇāni vicitrāṇi kalpayāmyamarārcita

1,67.59

परमानन्दसौरभ्यपरिपूर्णदिगन्तरम् ।
गृहाण परम गन्ध कृपया परमेश्वर

paramānandasaurabhyaparipūrṇadigantaram |
gṛhāṇa parama gandha kṛpayā parameśvara

1,67.60

तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम् ।
अमन्दसौरभपुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमम् ।
जपाक्षतार्कधत्तूरान्विष्णौ नैवार्पयेत्क्वचित्

turīyavanasaṃbhūtaṃ nānāguṇamanoharam |
amandasaurabhapuṣpaṃ gṛhyatāmidamuttamam |
japākṣatārkadhattūrānviṣṇau naivārpayetkvacit

1,67.61

केतकीं कुटजं कुन्दं बन्धूकं केसरं जपाम् ।
मालतीपुष्पक चैव नार्पयेत्तु महेश्वरे

ketakīṃ kuṭajaṃ kundaṃ bandhūkaṃ kesaraṃ japām |
mālatīpuṣpaka caiva nārpayettu maheśvare

1,67.62

मातुलिङ्गं च तगरं रवौ नैवार्पयेत्क्वचित् ।
शक्तौ दूर्वार्कमन्दारान् गणेशे तुलसीं त्यजेत्

mātuliṅgaṃ ca tagaraṃ ravau naivārpayetkvacit |
śaktau dūrvārkamandārān gaṇeśe tulasīṃ tyajet

1,67.63

सरोजिनीदमनकौ तथा मरुबकः कुशः ।
विष्णुक्रान्ता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ

sarojinīdamanakau tathā marubakaḥ kuśaḥ |
viṣṇukrāntā nāgavallī dūrvāpāmārgadāḍimau

1,67.64

धात्री मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत् ।
कदली बदरी धात्री तिन्तिणी बीजपूरकम्

dhātrī muniyutānāṃ ca patrairdevārcanaṃ caret |
kadalī badarī dhātrī tintiṇī bījapūrakam

1,67.65

आम्रदाडिमजंबीरजंबूपनसभूरुहाः ।
एतेषां तु फलैः कुर्याद्देवतापूजनं बुधः

āmradāḍimajaṃbīrajaṃbūpanasabhūruhāḥ |
eteṣāṃ tu phalaiḥ kuryāddevatāpūjanaṃ budhaḥ

1,67.66

शुष्कैस्तु नार्चयेद्देवं पत्रैः पुष्पैः फलैरपि

śuṣkaistu nārcayeddevaṃ patraiḥ puṣpaiḥ phalairapi

1,67.67

धात्री खदिरबित्वानां तमालस्य दलानि च ।
छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि जगुर्बुधाः

dhātrī khadirabitvānāṃ tamālasya dalāni ca |
chinnabhinnānyapi mune na dūṣyāṇi jagurbudhāḥ

1,67.68

पद्ममामलकं तिष्टेच्छुद्धं चैव दिनत्रयम् ।
सर्वदा तुलसी शुद्धा बिल्वपत्राणि वै तथा

padmamāmalakaṃ tiṣṭecchuddhaṃ caiva dinatrayam |
sarvadā tulasī śuddhā bilvapatrāṇi vai tathā

1,67.69

पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः ।
छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्नार्चयेज्जगदंबिकाम्

palāśakāśakusumaistamālatulasīdalaiḥ |
chātrīdalaiśca dūrvābhirnārcayejjagadaṃbikām

1,67.70

नार्पयेत्कुसुमं पत्रं फलं देवे ह्यधोमुखम् ।
पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत्

nārpayetkusumaṃ patraṃ phalaṃ deve hyadhomukham |
puṣpapatrādikaṃ vipra yathotpannaṃ tathārpayet

1,67.71

वनस्पतिरसं दिव्यं गन्धाढ्यं सुमनोहरम् ।
आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाम मे

vanaspatirasaṃ divyaṃ gandhāḍhyaṃ sumanoharam |
āghreyaṃ devadeveśa dhūpaṃ bhaktyā gṛhāma me

1,67.72

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् ।
घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम्

suprakāśaṃ mahādīpaṃ sarvadā timirāpaham |
ghṛtavartisamāyuktaṃ gṛhāṇa mama satkṛtam

1,67.73

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् ।
भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यन्तुष्टिदंसदा

annaṃ caturvidhaṃ svādu rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam |
bhaktyā gṛhāṇa me deva naivedyantuṣṭidaṃsadā

1,67.74

नागवल्लीदलं श्रेष्ठं पूगखदिरचूर्णयुक् ।
कर्पूरादिसुगन्धाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे

nāgavallīdalaṃ śreṣṭhaṃ pūgakhadiracūrṇayuk |
karpūrādisugandhāḍhyaṃ yaddattaṃ tadgṛhāṇa me

1,67.75

दद्यात्पुष्पाञ्जलिं पश्चात्कुर्यादावरणार्चनम्

dadyātpuṣpāñjaliṃ paścātkuryādāvaraṇārcanam

1,67.76

यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् ।
सैव प्राची तु विज्ञेया ततो ऽन्या विदिशो दश

yadāśābhimukho bhūtvā pūjanaṃ tu samācaret |
saiva prācī tu vijñeyā tato 'nyā vidiśo daśa

1,67.77

केशरेष्वग्निकोणादि हृदयादीनि पूजयेत् ।
नेत्रमग्रे दिक्षु चास्त्रं अङ्गमन्त्रैर्यथाक्रमम्

keśareṣvagnikoṇādi hṛdayādīni pūjayet |
netramagre dikṣu cāstraṃ aṅgamantrairyathākramam

1,67.78

शुक्लश्वेतसितश्यामकृष्णरक्तार्चिषः क्रमात् ।
वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वं गशक्तयः

śuklaśvetasitaśyāmakṛṣṇaraktārciṣaḥ kramāt |
varābhayakarā dhyeyāḥ svasvadikṣvaṃ gaśaktayaḥ

1,67.79

अमुकावरणान्ते तु देवता इति संवदेत् ।
सालङ्कारास्ततः पश्चात्सांगाः सपरिचारिकाः

amukāvaraṇānte tu devatā iti saṃvadet |
sālaṅkārāstataḥ paścātsāṃgāḥ saparicārikāḥ

1,67.80

सवाहनाः सायुधाश्च ततः सर्वो पचारकैः ।
संपूजितास्तर्पिताश्च वरदाः संत्विदं पठेत्

savāhanāḥ sāyudhāśca tataḥ sarvo pacārakaiḥ |
saṃpūjitāstarpitāśca varadāḥ saṃtvidaṃ paṭhet

1,67.81

मूलान्ते च समुञ्चार्य दिवतायै निवेदयेत् ।
अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल

mūlānte ca samuñcārya divatāyai nivedayet |
abhīṣṭasiddhiṃ me dehi śaraṇāgatavatsala

1,67.82

भक्तया समर्पये तुभ्यममुकावरणार्चनम् ।
इत्युञ्चार्य क्षिपेत्पुष्पाञ्जलिं देवस्य मस्तके

bhaktayā samarpaye tubhyamamukāvaraṇārcanam |
ityuñcārya kṣipetpuṣpāñjaliṃ devasya mastake

1,67.83

ततस्त्वभ्यर्च्यनीयाः स्युः कल्पोक्ताश्चावृतीः क्रमात् ।
सायुधांस्तत इन्द्राद्यान्स्वस्वदिक्षु प्रपूजयेत्

tatastvabhyarcyanīyāḥ syuḥ kalpoktāścāvṛtīḥ kramāt |
sāyudhāṃstata indrādyānsvasvadikṣu prapūjayet

1,67.84

इद्रो वह्निर्यमो रक्षो वरुणः पवनो विधुः ।
ईशानो ऽथ विधिश्चैवमधस्तात्पन्न गाधिपः

idro vahniryamo rakṣo varuṇaḥ pavano vidhuḥ |
īśāno 'tha vidhiścaivamadhastātpanna gādhipaḥ

1,67.85

ऐरावतस्तथा मेषो महिषः प्रेतस्तिमिर्मृगः ।
वाजी वृषो हंसकूर्मौं वाहनानि विदुर्बुधाः

airāvatastathā meṣo mahiṣaḥ pretastimirmṛgaḥ |
vājī vṛṣo haṃsakūrmauṃ vāhanāni vidurbudhāḥ

1,67.86

वज्रं शक्तिं दण्डखड्गौ पाशां कुशगदा अपि ।
त्रिशूलं पद्मचक्रे च क्रमादिन्द्रादिहेतयः

vajraṃ śaktiṃ daṇḍakhaḍgau pāśāṃ kuśagadā api |
triśūlaṃ padmacakre ca kramādindrādihetayaḥ

1,67.87

समाप्यावरणार्चां तु देवतारार्तिकं चरेत् ।
शङ्खतोयं परिक्षिप्योद्वाहुर्नृत्यन् पतेत्क्षितौ

samāpyāvaraṇārcāṃ tu devatārārtikaṃ caret |
śaṅkhatoyaṃ parikṣipyodvāhurnṛtyan patetkṣitau

1,67.88

दण्डवञ्चाप्यथोत्थाय प्रार्थयित्वा निजे श्वरम् ।
दक्षिणे स्थण्डिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत्

daṇḍavañcāpyathotthāya prārthayitvā nije śvaram |
dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvā tatra saṃskāramācaret

1,67.89

मूलेनेक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः ।
कुशैस्तद्वर्मणाभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम्

mūlenekṣaṇamastreṇa prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ punaḥ |
kuśaistadvarmaṇābhyukṣya pūjya tatra nyasedvasum

1,67.90

प्रदाप्य तत्र जुहुयाद्ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम् ।
महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम्

pradāpya tatra juhuyāddhyātvā caiveṣṭadevatām |
mahāvyāhṛtibhiryastu samastābhiścatuṣṭayam

1,67.91

जुहुयात्सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा ।
सघृतैः साधकश्रेष्ठः पञ्चविंशतिसंख्यया

juhuyātsarpiṣā bhaktaistilairvā pāyasena vā |
saghṛtaiḥ sādhakaśreṣṭhaḥ pañcaviṃśatisaṃkhyayā

1,67.92

पुनर्व्याहृतिभघिर्हुत्वा गन्धाद्यैः पुनरर्चयेत् ।
देवं संयोजयेन्मूर्तौं ततो वह्निं विसर्जयेत्

punarvyāhṛtibhaghirhutvā gandhādyaiḥ punararcayet |
devaṃ saṃyojayenmūrtauṃ tato vahniṃ visarjayet

1,67.93

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक ।
कर्मान्तरे ऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम्

bho bho vahne mahāśakte sarvakarmaprasādhaka |
karmāntare 'pi saṃprāpte sānnidhyaṃ kuru sādaram

1,67.94

विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम् ।
अवशिष्टेन हविषा गन्धपुष्पाक्षतान्वितम्

visṛjyāgnidevatāyai dadyādācamanīyakam |
avaśiṣṭena haviṣā gandhapuṣpākṣatānvitam

1,67.95

देवतापार्षदेभ्यो ऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत् ।
ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः

devatāpārṣadebhyo 'pi pūrvoktebhyo baliṃ dadet |
ye raudrā raudrakarmāṇo raudrasthānanivāsinaḥ

1,67.96

योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपाश्च ये ।
विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताःग

yoginyo hyugrarūpāśca gaṇānāmadhipāśca ye |
vighnabhūtāstathā cānye digvidikṣu samāśritāḥga

1,67.97

सर्वे ते प्रीतमनसः प्रतिगृह्णन्त्विमं बलिम् ।
इत्यष्टदिक्षु दत्वा च पुनर्भूतबलिं चरेत्

sarve te prītamanasaḥ pratigṛhṇantvimaṃ balim |
ityaṣṭadikṣu datvā ca punarbhūtabaliṃ caret

1,67.98

पानीयममृतीकृत्य मुद्रया धेनुसंज्ञया ।
देवतायाः करे दद्यात्पुनश्चाचमनीयकम्

pānīyamamṛtīkṛtya mudrayā dhenusaṃjñayā |
devatāyāḥ kare dadyātpunaścācamanīyakam

1,67.99

देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत् ।
नैवेद्यं च ततो दद्यात्तत्तदुच्छिष्टभोजिने

devamudvāsya mūrtisthaṃ punastatraiva yojayet |
naivedyaṃ ca tato dadyāttattaducchiṣṭabhojine

1,67.100

महेश्वरस्य चण्डेशो विष्वक्सेनस्तथा हरेः ।
चण्डांशुस्तरणेर्वक्ततुण्डश्चापि गणेशितुः ।
शक्तेरुच्छिष्टचाण्डाली प्रोक्ता उच्छिष्टभोजिनः

maheśvarasya caṇḍeśo viṣvaksenastathā hareḥ |
caṇḍāṃśustaraṇervaktatuṇḍaścāpi gaṇeśituḥ |
śakterucchiṣṭacāṇḍālī proktā ucchiṣṭabhojinaḥ

1,67.101

ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडङ्गकम् ।
जप्त्वा मन्त्रं यथाशक्ति देवतायै निवेदयेत्

tato ṛṣyādikaṃ smṛtvā kṛtvā mūlaṣaḍaṅgakam |
japtvā mantraṃ yathāśakti devatāyai nivedayet

1,67.102

गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् ।
सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता

guhyātiguhyagoptā tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam |
siddhirbhavatu me deva tvatprasādāttvayi sthitā

1,67.103

ततः पराङ्मुखं चार्घं कृत्वा पुष्पैः प्रपूजयेत् ।
दोर्भ्यां पभ्द्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसादृशा ।
मनसा वचसा चेति प्रणामो ऽष्टाङ्ग ईरितः

tataḥ parāṅmukhaṃ cārghaṃ kṛtvā puṣpaiḥ prapūjayet |
dorbhyāṃ pabhdyāṃ ca jānubhyāmurasā śirasādṛśā |
manasā vacasā ceti praṇāmo 'ṣṭāṅga īritaḥ

1,67.104

बाहुभ्यां च सजानुभ्यां शिरसा वचसापि वा ।
पञ्चाङ्गकः प्रणामः स्यात्पूजायां प्रवरावुभौ

bāhubhyāṃ ca sajānubhyāṃ śirasā vacasāpi vā |
pañcāṅgakaḥ praṇāmaḥ syātpūjāyāṃ pravarāvubhau

1,67.105

नत्वा च दण्डवन्मन्त्री ततः कुर्यात्प्रदक्षिणाः ।
विष्मुसोमार्कविघ्नानां वेदार्धेन्द्वद्रिवह्नयः

natvā ca daṇḍavanmantrī tataḥ kuryātpradakṣiṇāḥ |
viṣmusomārkavighnānāṃ vedārdhendvadrivahnayaḥ

1,67.106

ततः स्तोत्रादिकं मन्त्री प्रपठे द्भक्तिपूर्वकम् ।
इतः पूर्णं प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः

tataḥ stotrādikaṃ mantrī prapaṭhe dbhaktipūrvakam |
itaḥ pūrṇaṃ prāṇabuddhidehadharmādhikārataḥ

1,67.107

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यन्ते ऽवस्थासु मनसा वदेत् ।
वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्या मुदरेण ततः परम्

jāgratsvapnasuṣuptyante 'vasthāsu manasā vadet |
vācā hastābhyāṃ ca padbhyā mudareṇa tataḥ param

1,67.108

शिष्णान्ते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः ।
तत्सर्वं च ततो ब्रह्मर्पणं भवतु ठद्वयम्

śiṣṇānte yatsmṛtaṃ paścādyaduktaṃ yatkṛtaṃ tataḥ |
tatsarvaṃ ca tato brahmarpaṇaṃ bhavatu ṭhadvayam

1,67.109

मां मदीयं च सकलं विष्णवे च समर्पये ।
तारं तत्सदतो ब्रह्मर्पणमस्तु मनुर्मतः

māṃ madīyaṃ ca sakalaṃ viṣṇave ca samarpaye |
tāraṃ tatsadato brahmarpaṇamastu manurmataḥ

1,67.110

प्रणवाद्यो ऽष्टवस्वर्णो ह्यनेनात्मानमर्पयेत् ।
अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च

praṇavādyo 'ṣṭavasvarṇo hyanenātmānamarpayet |
ajñānādvā pramādādvā vaikalyātsādhanasya ca

1,67.111

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि ।
द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मन्त्रहीनं मयान्यथा

yannyūnamatiriktaṃ vā tatsarvaṃ kṣantumarhasi |
dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ mantrahīnaṃ mayānyathā

1,67.112

कृतं यत्तत्क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे ।
यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु

kṛtaṃ yattatkṣamasveśa kṛpayā tvaṃ dayānidhe |
yanmayā kriyate karma jāgratsvaprasuṣuptiṣu

1,67.113

तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद्भूत्यै च मे प्रभो ।
भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

tatsarvaṃ tāvakī pūjā bhūyādbhūtyai ca me prabho |
bhūmau skhalitapādānāṃ bhūmirevāvalaṃbanam

1,67.114

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो ।
अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम

tvayi jātāparādhānāṃ tvameva śaraṇaṃ prabho |
anyathā śaraṇaṃ nāsti tvameva śaraṇaṃ mama

1,67.115

तस्मात्कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर ।
अपराधसहस्राणि क्रियन्ते ऽहर्न्निशं मया

tasmātkāruṇyabhāvena kṣamasva parameśvara |
aparādhasahasrāṇi kriyante 'harnniśaṃ mayā

1,67.116

दासो ऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते ।
आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम्

dāso 'yamiti māṃ matvā kṣamasva jagatāṃ pate |
āvāhanaṃ na jānāmi na jānāmi visarjanam

1,67.117

पूजां चैव न जानामि त्वं गतिः परमेश्वर ।
संप्रार्थ्यैवं ततो मन्त्री मूलान्ते श्लोकमुञ्चरेत्

pūjāṃ caiva na jānāmi tvaṃ gatiḥ parameśvara |
saṃprārthyaivaṃ tato mantrī mūlānte ślokamuñcaret

1,67.118

गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय ।
यन्न ब्रह्मादयो देवा जानन्ति च सदाशिवः

gaccha gaccha paraṃ sthānaṃ jagadīśa jaganmaya |
yanna brahmādayo devā jānanti ca sadāśivaḥ

1,67.119

इति पुष्पाञ्जलिं दत्वा ततः संहारमुद्रया ।
निधाय देवं सांगं च स्वीयदृत्सरसीरुहे

iti puṣpāñjaliṃ datvā tataḥ saṃhāramudrayā |
nidhāya devaṃ sāṃgaṃ ca svīyadṛtsarasīruhe

1,67.120

सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः ।
शङ्खचक्रशिलालिङ्गविघ्नसूर्यद्वयं तथा

suṣumṇāvartmanā puṣpamāghrāyodvāsayed budhaḥ |
śaṅkhacakraśilāliṅgavighnasūryadvayaṃ tathā

1,67.121

शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद्दुःखकारणम् ।
अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशन्

śaktitrayaṃ na caikatra pūjayedduḥkhakāraṇam |
akālamṛtyuharaṇaṃ sarvavyādhivināśan

1,67.122

सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदकं शुभम्

sarvapāpakṣayakaraṃ viṣṇupādodakaṃ śubham

1,67.123

तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् ।
अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम्

tattadbhaktairgṛhī tavyaṃ tannaivedyaniveditam |
agrāhyaṃ śivanirmālyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam

1,67.124

शालग्रामशिलास्पर्शात्सर्वं याति पवित्रताम् ।
पूजा पञ्चविधा तत्र कथिता नारदाखिलैः

śālagrāmaśilāsparśātsarvaṃ yāti pavitratām |
pūjā pañcavidhā tatra kathitā nāradākhilaiḥ

1,67.125

आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी तथा ।
दौर्बोधी च क्रमादासां लक्षणानि शृणुषअव मे

āturī sautikī trāsī sādhanā bhāvinī tathā |
daurbodhī ca kramādāsāṃ lakṣaṇāni śṛṇuṣaava me

1,67.126

रोगादियुक्तो न स्रायान्न जपेन्न च पूजयेत् ।
विलोक्य पूजां देवस्य मूर्तिं वा सूर्य्यमण्डलम्

rogādiyukto na srāyānna japenna ca pūjayet |
vilokya pūjāṃ devasya mūrtiṃ vā sūryyamaṇḍalam

1,67.127

प्रणम्याथ स्मरन्मन्त्रमर्पयेत्कुमाञ्जलिम् ।
रोगे निवृत्ते स्नात्वाथ नत्वा संपूञ्चेद्गुरुम्

praṇamyātha smaranmantramarpayetkumāñjalim |
roge nivṛtte snātvātha natvā saṃpūñcedgurum

1,67.128

त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे ।
पूजाविच्छेददोषो मे मास्त्विति प्रार्थयेच्च तम्

tvatprasādājjagannātha jagatpūjya dayānidhe |
pūjāvicchedadoṣo me māstviti prārthayecca tam

1,67.129

द्विजानपि च संपूज्य यथाशक्त्या प्रतोष्य च ।
तेभ्यश्चाशिषमादाय देवं प्राग्वत्ततोरऽचयेत्

dvijānapi ca saṃpūjya yathāśaktyā pratoṣya ca |
tebhyaścāśiṣamādāya devaṃ prāgvattator'cayet

1,67.130

आतुरी कथिता ह्येषा सोतिक्यथ निगद्यते ।
सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम्

āturī kathitā hyeṣā sotikyatha nigadyate |
sūtakaṃ dvividhaṃ proktaṃ jātākhyaṃ mṛtasaṃjñakam

1,67.131

तत्र स्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यां समाहितः ।
मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम्

tatra snātvā mānasīṃ tu kṛtvā saṃdhyāṃ samāhitaḥ |
manasaiva yajeddevaṃ manasaiva japenmanum

1,67.132

निवृत्ते सूतके प्राग्वत्संपूज्य च गुरुं द्विजान् ।
तेभ्यश्चाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं चरेत्

nivṛtte sūtake prāgvatsaṃpūjya ca guruṃ dvijān |
tebhyaścāśiṣamādāya tato nityakramaṃ caret

1,67.133

एषा तु सौतिकी प्रोक्ता त्रासी चाथ निगद्यते ।
दुष्टेभ्यस्त्रासमापन्नो यथालब्धोपचारङ्कैः

eṣā tu sautikī proktā trāsī cātha nigadyate |
duṣṭebhyastrāsamāpanno yathālabdhopacāraṅkaiḥ

1,67.134

मानसैर्वै यजेद्देवं त्रासी सा परिकीर्तिता ।
पूजासाधनवस्तूनाम सामर्थ्ये तु सर्वतः

mānasairvai yajeddevaṃ trāsī sā parikīrtitā |
pūjāsādhanavastūnāma sāmarthye tu sarvataḥ

1,67.135

पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा यजेद्विभुम् ।
साधनाभाविनी ह्येषा दौर्बोधीं शृणु नारद

puṣpaiḥ patraiḥ phalairvāpi manasā vā yajedvibhum |
sādhanābhāvinī hyeṣā daurbodhīṃ śṛṇu nārada

1,67.136

स्त्रियो वृद्धा स्तथा बाला मूर्खास्तैस्तु यथाक्रमम् ।
यथाज्ञानकृता सा तु दौर्बोधीति प्रकीर्तिता

striyo vṛddhā stathā bālā mūrkhāstaistu yathākramam |
yathājñānakṛtā sā tu daurbodhīti prakīrtitā

1,67.137

एवं यथाकथञ्चित्तु पूजां कुर्याद्धि साधकः ।
देवपूजाविहीनो यः स गच्छेन्नरकं ध्रुवम्

evaṃ yathākathañcittu pūjāṃ kuryāddhi sādhakaḥ |
devapūjāvihīno yaḥ sa gacchennarakaṃ dhruvam

1,67.138

वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् ।
देवे निवेदितं पश्चाद्भुञ्जीत स्वगणैः स्वयम्

vaiśvadevādikaṃ kṛtvā bhojayeddvijasattamān |
deve niveditaṃ paścādbhuñjīta svagaṇaiḥ svayam

1,67.139

आचम्याननशुद्धिं च कृत्वा तिष्टेत् कियत्क्षणम् ।
पुराणमितिहासं च शृणुयात्स्वजनैः सह

ācamyānanaśuddhiṃ ca kṛtvā tiṣṭet kiyatkṣaṇam |
purāṇamitihāsaṃ ca śṛṇuyātsvajanaiḥ saha

1,67.140

समर्थः सर्वकल्पेषु यो ऽनुकल्पं समाचरेत् ।
न सांगशयिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम्

samarthaḥ sarvakalpeṣu yo 'nukalpaṃ samācaret |
na sāṃgaśayikaṃ tasya durmaterjāyate phalam

Chapter 1.68

1,68.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे देवपूजानिरूपणं नाम सप्तषष्टित्तमो ऽध्यायः श्रीसनत्कुमार उवाच ।
अथ वक्ष्ये गणेशस्य मन्त्रान्सर्वेष्टदायकान् ।
यान्समाराध्य विप्रेन्द्र साधको भुक्तिमुक्तिमान्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde devapūjānirūpaṇaṃ nāma saptaṣaṣṭittamo 'dhyāyaḥ śrīsanatkumāra uvāca |
atha vakṣye gaṇeśasya mantrānsarveṣṭadāyakān |
yānsamārādhya viprendra sādhako bhuktimuktimān

1,68.2

अव्ययो विष्णुवनिता शंभुस्त्री मीनकेतनः ।
स्मृतिर्मांसेंदुमन्वाढ्या सा पुनश्चन्द्रशेखरा

avyayo viṣṇuvanitā śaṃbhustrī mīnaketanaḥ |
smṛtirmāṃseṃdumanvāḍhyā sā punaścandraśekharā

1,68.3

ङेंतो गणपतिस्तोयं भुजङ्गो वरदेति च ।
सर्वान्ते जनमुञ्चार्य ततो मे वशमानय

ṅeṃto gaṇapatistoyaṃ bhujaṅgo varadeti ca |
sarvānte janamuñcārya tato me vaśamānaya

1,68.4

वह्निः प्रियान्तो मन्त्रो ऽयष्टाविंशतिवर्णवान् ।
गणको ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री वियुदादिका

vahniḥ priyānto mantro 'yaṣṭāviṃśativarṇavān |
gaṇako 'sya muniśchando gāyatrī viyudādikā

1,68.5

गणेशो देवता बीजं षष्टशक्तिस्तदादिका ।
श्रीमन्महागणपतिप्रीतये विनियोगकः

gaṇeśo devatā bījaṃ ṣaṣṭaśaktistadādikā |
śrīmanmahāgaṇapatiprītaye viniyogakaḥ

1,68.6

ऋषिं शिरसि वक्रे तु छन्दश्च हृदि देवताम् ।
गुह्ये बीजं पदोः शक्तिं न्यसेत्साधकसत्तमः

ṛṣiṃ śirasi vakre tu chandaśca hṛdi devatām |
guhye bījaṃ padoḥ śaktiṃ nyasetsādhakasattamaḥ

1,68.7

षड्दीर्घाढ्येन बीजेन यं च बीजादिना पुनः ।
षडङ्गानि न्यसेदस्य जातियुक्तानि मन्त्रवित्

ṣaḍdīrghāḍhyena bījena yaṃ ca bījādinā punaḥ |
ṣaḍaṅgāni nyasedasya jātiyuktāni mantravit

1,68.8

शैवी षडङ्गमुद्राय न्यस्तव्या हि षडङ्गके ।
गामाद्यं चैव भूर्लोकं नाभ्यन्तं पादयोर्न्यसेत्

śaivī ṣaḍaṅgamudrāya nyastavyā hi ṣaḍaṅgake |
gāmādyaṃ caiva bhūrlokaṃ nābhyantaṃ pādayornyaset

1,68.9

गीमाद्यं च भुवर्लोकं कण्ठान्तं नाभितो न्यसेत् ।
स्वर्लोकं चैव गूमाद्यं कण्ठदिमस्तकावधि

gīmādyaṃ ca bhuvarlokaṃ kaṇṭhāntaṃ nābhito nyaset |
svarlokaṃ caiva gūmādyaṃ kaṇṭhadimastakāvadhi

1,68.10

व्यापकं मूलमन्त्रेण न्यासो ऽयं भुवनाभिधः ।
मूलमन्त्रं समुञ्चार्य मातृकावर्णमीरयेत्

vyāpakaṃ mūlamantreṇa nyāso 'yaṃ bhuvanābhidhaḥ |
mūlamantraṃ samuñcārya mātṛkāvarṇamīrayet

1,68.11

तदन्ते ऽपि च मूलं स्यान्नमोंऽतं मातृकास्थले ।
क्षान्तं विन्यस्य मूलेन व्यापकं रचयेत्सुधीः

tadante 'pi ca mūlaṃ syānnamoṃ'taṃ mātṛkāsthale |
kṣāntaṃ vinyasya mūlena vyāpakaṃ racayetsudhīḥ

1,68.12

वर्णन्या सो ऽयमाख्यातः पदन्यासस्तथोच्यते ।
पञ्चत्रिबाणवह्नीन्दुचन्द्राक्षिनिगमैः क्रमात्

varṇanyā so 'yamākhyātaḥ padanyāsastathocyate |
pañcatribāṇavahnīnducandrākṣinigamaiḥ kramāt

1,68.13

विभक्तैर्मूलगायत्र्या हृदन्तैरष्टभिः पदैः ।
भालदेशे मुखे कण्ठे हृदि नाभ्यूरुजानुषु

vibhaktairmūlagāyatryā hṛdantairaṣṭabhiḥ padaiḥ |
bhāladeśe mukhe kaṇṭhe hṛdi nābhyūrujānuṣu

1,68.14

पादयोश्चैव विन्यस्य मूलने व्यापकं चरेत् ।
वदेत्तत्पुरुषायान्ते विद्महेति पदं ततः

pādayoścaiva vinyasya mūlane vyāpakaṃ caret |
vadettatpuruṣāyānte vidmaheti padaṃ tataḥ

1,68.15

वक्रतुण्डाय शब्दान्ते धीमहीति समीरयेत् ।
तन्नो दन्तिः प्रचोवर्णा दयादिति वदेत्पुनः

vakratuṇḍāya śabdānte dhīmahīti samīrayet |
tanno dantiḥ pracovarṇā dayāditi vadetpunaḥ

1,68.16

एषोक्ता मूलगायत्री सर्वसिद्धिप्रदायिनी ।
एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेदेवं हृदंबुजे

eṣoktā mūlagāyatrī sarvasiddhipradāyinī |
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyedevaṃ hṛdaṃbuje

1,68.17

उद्यन्मार्तण्डसदृशं लोकस्थित्यन्तकारणम् ।
सशक्तिकं भूषिताङ्गं दन्त चक्राद्युदायुधम्

udyanmārtaṇḍasadṛśaṃ lokasthityantakāraṇam |
saśaktikaṃ bhūṣitāṅgaṃ danta cakrādyudāyudham

1,68.18

एवं ध्यात्वा चतुश्चत्वारिंशत्साहस्रसंयुतम् ।
चतुर्लक्षं जपेन्मन्त्रं अष्टद्रव्यैर्दशांशतः

evaṃ dhyātvā catuścatvāriṃśatsāhasrasaṃyutam |
caturlakṣaṃ japenmantraṃ aṣṭadravyairdaśāṃśataḥ

1,68.19

जुहुयाद्विधिवन्मन्त्री संस्कृते हव्यवाहने ।
इक्षवः सक्तवो मोचाफलानि चिपिटास्तिलाः

juhuyādvidhivanmantrī saṃskṛte havyavāhane |
ikṣavaḥ saktavo mocāphalāni cipiṭāstilāḥ

1,68.20

मोदका नारिकेलानि लाजा द्रव्याष्टकं स्मृतम् ।
पीठमाधारशक्त्यादिपरतत्वान्तमर्चयेत्

modakā nārikelāni lājā dravyāṣṭakaṃ smṛtam |
pīṭhamādhāraśaktyādiparatatvāntamarcayet

1,68.21

षट्कोणान्तस्त्रिकोणं च बहिरष्टदलं लिखेत् ।
भूपुरं तद्बहिः कृत्वा गमेशं तत्र पूजयेत्

ṣaṭkoṇāntastrikoṇaṃ ca bahiraṣṭadalaṃ likhet |
bhūpuraṃ tadbahiḥ kṛtvā gameśaṃ tatra pūjayet

1,68.22

तीव्राख्या ज्वालिनी नन्दा भोगदा कामरूपाणी ।
अग्रा तेजोवती सत्या नवमी विध्ननाशिनी

tīvrākhyā jvālinī nandā bhogadā kāmarūpāṇī |
agrā tejovatī satyā navamī vidhnanāśinī

1,68.23

सर्वादिशक्तिकमलासनाय हृदयान्तिकः ।
पीठमन्त्रो ऽयमेतेन दद्यादासनमुत्तमम्

sarvādiśaktikamalāsanāya hṛdayāntikaḥ |
pīṭhamantro 'yametena dadyādāsanamuttamam

1,68.24

तत्रावाह्य गणाधीशं मध्ये सम्पूज्य यत्नतः ।
विकोणबाह्ये पूर्वादिचतुर्दिक्षअवर्चयेत्क्रमात्

tatrāvāhya gaṇādhīśaṃ madhye sampūjya yatnataḥ |
vikoṇabāhye pūrvādicaturdikṣaavarcayetkramāt

1,68.25

श्रियं श्रियः पतिं चैव गौरीं गौरी पतिं तथा ।
रतिं रतिपतिं पाश्चान्महीपूर्व च पोत्रिणम्

śriyaṃ śriyaḥ patiṃ caiva gaurīṃ gaurī patiṃ tathā |
ratiṃ ratipatiṃ pāścānmahīpūrva ca potriṇam

1,68.26

क्रमादिल्ववटाश्वत्थप्रियगूनामधोरऽचयेत् ।
रमा पद्मद्वयकरा शङ्खचक्रधरो हरिः

kramādilvavaṭāśvatthapriyagūnāmadhor'cayet |
ramā padmadvayakarā śaṅkhacakradharo hariḥ

1,68.27

गौरी पाशाङ्कुशधरा टङ्कशूलधरो हरः ।
रतिः पद्मकरा पुष्पबाणचापधरः स्मरः

gaurī pāśāṅkuśadharā ṭaṅkaśūladharo haraḥ |
ratiḥ padmakarā puṣpabāṇacāpadharaḥ smaraḥ

1,68.28

शूकव्रीह्यग्रहस्ता भूः पोत्री चक्रगदाधरः ।
देवाग्रे पूजयेल्लक्ष्मीसहितं तु विनायकम्

śūkavrīhyagrahastā bhūḥ potrī cakragadādharaḥ |
devāgre pūjayellakṣmīsahitaṃ tu vināyakam

1,68.29

पूजयेत्षट्सु कोणेषु ह्यामोदाद्यान्प्रियायुतान् ।
आमोदं सिद्धिसंयुक्तमग्रतः परिपीजयेत्

pūjayetṣaṭsu koṇeṣu hyāmodādyānpriyāyutān |
āmodaṃ siddhisaṃyuktamagrataḥ paripījayet

1,68.30

प्रमोदं चाग्निकोणे तु समृद्धिसहितं यजेत् ।
ईशकोणे यजेत्कीर्तिसंयुतं सुमुखं तथा

pramodaṃ cāgnikoṇe tu samṛddhisahitaṃ yajet |
īśakoṇe yajetkīrtisaṃyutaṃ sumukhaṃ tathā

1,68.31

वारुणे मदनावत्या संयुतं दुर्मुखं यजेत् ।
यजेन्नैरृत्यकोणे तु विघ्नं मदद्रवायुतम्

vāruṇe madanāvatyā saṃyutaṃ durmukhaṃ yajet |
yajennairṛtyakoṇe tu vighnaṃ madadravāyutam

1,68.32

द्राविण्या विघ्नकर्तारं वायुकोणे समर्चयेत् ।
पाशाङ्कुशाभयकरांस्तरुणार्कसमप्रभान्

drāviṇyā vighnakartāraṃ vāyukoṇe samarcayet |
pāśāṅkuśābhayakarāṃstaruṇārkasamaprabhān

1,68.33

कपोलविगलद्दानगन्धलुब्धा लिशोभितान् ।
षट्कोणोभयपार्श्वे तु शङ्खपद्मनिभौ क्रमात्

kapolavigaladdānagandhalubdhā liśobhitān |
ṣaṭkoṇobhayapārśve tu śaṅkhapadmanibhau kramāt

1,68.34

सहितौ निजशक्तिभ्यां ध्यात्वा पूर्ववदर्चयेत् ।
केशरेषु षडङ्गानि पत्रेष्वष्टौ तु मातरः

sahitau nijaśaktibhyāṃ dhyātvā pūrvavadarcayet |
keśareṣu ṣaḍaṅgāni patreṣvaṣṭau tu mātaraḥ

1,68.35

इन्द्राद्यानपि वज्ज्रादीन्पूजयेद्धरणीगृहे ।
एवमाराध्य विघ्नेशं साधयेत्स्वमनोरथान्

indrādyānapi vajjrādīnpūjayeddharaṇīgṛhe |
evamārādhya vighneśaṃ sādhayetsvamanorathān

1,68.36

चतुश्चत्वारिंशताढ्यं चतुः शतमतन्द्रितः ।
तर्पयेदंबुभिः शुद्धैर्गजास्यं दिनशः सुधीः

catuścatvāriṃśatāḍhyaṃ catuḥ śatamatandritaḥ |
tarpayedaṃbubhiḥ śuddhairgajāsyaṃ dinaśaḥ sudhīḥ

1,68.37

पद्मैस्तु वशयेद्भूपांस्तत्पत्नीश्चोत्पलैस्तथा ।
कुमुदैर्मन्त्रिणो ऽश्वत्थसमिद्भिर्वाडवाञ्शुभैः

padmaistu vaśayedbhūpāṃstatpatnīścotpalaistathā |
kumudairmantriṇo 'śvatthasamidbhirvāḍavāñśubhaiḥ

1,68.38

उदुंम्बरोत्थैर्नृपतीन्वैश्यान्प्लक्षसमुद्भवैः ।
वटोद्भवैः समिद्भिश्च वशयेदन्तिमान्बुधः

uduṃmbarotthairnṛpatīnvaiśyānplakṣasamudbhavaiḥ |
vaṭodbhavaiḥ samidbhiśca vaśayedantimānbudhaḥ

1,68.39

आज्येन श्रियमाप्नोति स्वर्णाप्तिर्मधुना भवेत् ।
गोदुग्धेन गवां लाभो दध्ना सर्वसमृद्धिमान्

ājyena śriyamāpnoti svarṇāptirmadhunā bhavet |
godugdhena gavāṃ lābho dadhnā sarvasamṛddhimān

1,68.40

अन्नाप्तिरन्नहोमेन समिद्भिर्वेतसां जलम् ।
वासांसि लभते हुत्वा कुसुंभकुसुमैः शुभैः

annāptirannahomena samidbhirvetasāṃ jalam |
vāsāṃsi labhate hutvā kusuṃbhakusumaiḥ śubhaiḥ

1,68.41

अथ सर्वेष्टदं वक्ष्ये चतुरावृत्तितर्पणम् ।
मूलेनादौ चतुर्वारं प्रत्येकं च प्रतर्पयेत्

atha sarveṣṭadaṃ vakṣye caturāvṛttitarpaṇam |
mūlenādau caturvāraṃ pratyekaṃ ca pratarpayet

1,68.42

पूर्वमन्त्राक्षरैर्मन्त्रैः स्वाहान्तैश्च चतुश्चतुः ।
मूलमन्त्रैश्चतुर्वारपूर्वकं संप्रतर्प्य च

pūrvamantrākṣarairmantraiḥ svāhāntaiśca catuścatuḥ |
mūlamantraiścaturvārapūrvakaṃ saṃpratarpya ca

1,68.43

मिथुनादींस्ततः पश्चात्पूर्ववत्संप्रतर्पयेत् ।
देवेन सहितां शक्तिं शक्त्या च सहितं तु तम्

mithunādīṃstataḥ paścātpūrvavatsaṃpratarpayet |
devena sahitāṃ śaktiṃ śaktyā ca sahitaṃ tu tam

1,68.44

एवञ्च षड्विंशतिधा मिथुनानि भवन्ति हि ।
स्वनामाद्यर्णबीजानि तानि सन्तर्पयेत्क्रमात्

evañca ṣaḍviṃśatidhā mithunāni bhavanti hi |
svanāmādyarṇabījāni tāni santarpayetkramāt

1,68.45

भवेत्संभूय सचतुश्चत्वारिंशञ्चतुः शतम् ।
एवं संतप्य तत्पश्चात्पूर्ववत्सोपचारकैः

bhavetsaṃbhūya sacatuścatvāriṃśañcatuḥ śatam |
evaṃ saṃtapya tatpaścātpūrvavatsopacārakaiḥ

1,68.46

सर्वाभीष्टं च संप्रार्थ्य प्रणम्योद्वासयेत्सुधीः ।
भाद्रकृष्णचतुर्थ्यादिप्रतिमासमतन्द्रितः

sarvābhīṣṭaṃ ca saṃprārthya praṇamyodvāsayetsudhīḥ |
bhādrakṛṣṇacaturthyādipratimāsamatandritaḥ

1,68.47

आरभ्यार्के दयं मन्त्री यावच्चन्द्रोदयो भवेत् ।
तावन्नोपविशेद्भूमौ जितवाक्क्रियामानसः

ārabhyārke dayaṃ mantrī yāvaccandrodayo bhavet |
tāvannopaviśedbhūmau jitavākkriyāmānasaḥ

1,68.48

ततश्चन्द्रोदये मन्त्री पूजयेद्गणनायकम् ।
पूर्वोक्तविधिना सम्यङ्नानापुष्पोपहारकैः

tataścandrodaye mantrī pūjayedgaṇanāyakam |
pūrvoktavidhinā samyaṅnānāpuṣpopahārakaiḥ

1,68.49

एकविंशतिसंख्याकान्मोदकांश्च निवेदयेत् ।
तदग्रे प्रजपेन्मन्त्रमष्टोत्तरसहस्रकम्

ekaviṃśatisaṃkhyākānmodakāṃśca nivedayet |
tadagre prajapenmantramaṣṭottarasahasrakam

1,68.50

ततः कर्पूरकाश्मीररक्तपुष्पैः सचन्दनैः ।
अर्ध्यं दद्यात्तु मूलान्ते ङेंते गणपतिं ततः

tataḥ karpūrakāśmīraraktapuṣpaiḥ sacandanaiḥ |
ardhyaṃ dadyāttu mūlānte ṅeṃte gaṇapatiṃ tataḥ

1,68.51

इदमर्ध्यं कल्पयामि हृदन्तोरऽध्यमनुर्मतः ।
स्तुत्वा नत्वा विसृज्याथ यजेच्चन्द्रमसं पुनः

idamardhyaṃ kalpayāmi hṛdantor'dhyamanurmataḥ |
stutvā natvā visṛjyātha yajeccandramasaṃ punaḥ

1,68.52

अर्ध्यं दद्याञ्चतुर्वारं पूजयित्वा गुरुं ततः ।
निवेदितेषु विप्राय दद्यादर्धांश्च मोदकान्

ardhyaṃ dadyāñcaturvāraṃ pūjayitvā guruṃ tataḥ |
nivediteṣu viprāya dadyādardhāṃśca modakān

1,68.53

स्वयमर्द्धान्प्रभुञ्जीत ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
एवं व्रतं यः कुरुते सम्यक्संवत्सरावधि

svayamarddhānprabhuñjīta brahmacārī jitendriyaḥ |
evaṃ vrataṃ yaḥ kurute samyaksaṃvatsarāvadhi

1,68.54

पुत्रान्पौत्रान्सुखं वित्तमारोग्यं लभते नरः ।
सूर्योदयादशक्तश्चेदस्तमारभ्य मन्त्रवित्

putrānpautrānsukhaṃ vittamārogyaṃ labhate naraḥ |
sūryodayādaśaktaścedastamārabhya mantravit

1,68.55

चन्द्रोदयान्तं पूर्वोक्तविधिना व्रतमाचरेत् ।
एवं कृते ऽपि पूर्वोक्तं फलमाप्नोति निश्चितम्

candrodayāntaṃ pūrvoktavidhinā vratamācaret |
evaṃ kṛte 'pi pūrvoktaṃ phalamāpnoti niścitam

1,68.56

गणिशप्रतिमां दन्तिदन्तेन कपिनापि वा ।
गजभग्रेन निंबेन सितार्केंणाथवा पुनः

gaṇiśapratimāṃ dantidantena kapināpi vā |
gajabhagrena niṃbena sitārkeṃṇāthavā punaḥ

1,68.57

कृत्वा तस्यां समावाह्य प्राणस्थापनपूर्वकम् ।
अभ्यर्च्य विधिवन्मन्त्री राहुग्रस्ते निशाकरे

kṛtvā tasyāṃ samāvāhya prāṇasthāpanapūrvakam |
abhyarcya vidhivanmantrī rāhugraste niśākare

1,68.58

स्पृष्ट्रा चैव निरहारस्तां शिखायां समुद्वहन् ।
द्यूते विवादे समरे व्यवहारे जयं लभेत्

spṛṣṭrā caiva nirahārastāṃ śikhāyāṃ samudvahan |
dyūte vivāde samare vyavahāre jayaṃ labhet

1,68.59

बीजं वराहो बिन्द्धाढ्यौ मन्विन्द्वान्नौ कलौ ततः ।
स्मृतिर्मांसेंदुमन्वाग्रा कर्णोच्छिष्टगणे वदेत्

bījaṃ varāho binddhāḍhyau manvindvānnau kalau tataḥ |
smṛtirmāṃseṃdumanvāgrā karṇocchiṣṭagaṇe vadet

1,68.60

बकः सदीर्घपवनो महायक्षाय यं बलिः ।
बलिमन्त्रो ऽयमाख्यातो न चेद्वर्णो ऽखिलेष्टदः

bakaḥ sadīrghapavano mahāyakṣāya yaṃ baliḥ |
balimantro 'yamākhyāto na cedvarṇo 'khileṣṭadaḥ

1,68.61

प्रणवो भुवनेशानीस्वबीजान्ते नवार्णकः ।
हस्तीति च पिशाचीति लिखेञ्चैवाग्रिंसुंदरी

praṇavo bhuvaneśānīsvabījānte navārṇakaḥ |
hastīti ca piśācīti likheñcaivāgriṃsuṃdarī

1,68.62

नवार्णो ऽयं समुद्दिष्टो भजतां सर्वसिद्धिदः ।
पदैः सर्वण मन्त्रेण पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत्

navārṇo 'yaṃ samuddiṣṭo bhajatāṃ sarvasiddhidaḥ |
padaiḥ sarvaṇa mantreṇa pañcāṅgāni prakalpayet

1,68.63

अन्यत्सर्वं समानं स्यात्पूर्वमन्त्रेण नारद ।
अथाभिधास्ये विधिवद्वक्रतुण्डमनुत्तमम्

anyatsarvaṃ samānaṃ syātpūrvamantreṇa nārada |
athābhidhāsye vidhivadvakratuṇḍamanuttamam

1,68.64

तोयं विधिर्वह्नियुक्तकर्णेन्द्वाढ्यो हरिस्तथा ।
सदीर्घो दारको वायुर्वर्मान्तो ऽयं रसार्णकः

toyaṃ vidhirvahniyuktakarṇendvāḍhyo haristathā |
sadīrgho dārako vāyurvarmānto 'yaṃ rasārṇakaḥ

1,68.65

भार्गवो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुब्देवो गणाधिपः ।
वक्रतुण्डाभिधो बीजं वं शक्तिः कवचं पुनः

bhārgavo 'sya muniśchando 'nuṣṭubdevo gaṇādhipaḥ |
vakratuṇḍābhidho bījaṃ vaṃ śaktiḥ kavacaṃ punaḥ

1,68.66

तारदृन्मध्यगैर्मन्त्रवर्णैश्चन्द्रविभूषितैः ।
कृत्वा षडङ्गमन्त्रार्णान्भ्रूमध्ये च गले हृदि

tāradṛnmadhyagairmantravarṇaiścandravibhūṣitaiḥ |
kṛtvā ṣaḍaṅgamantrārṇānbhrūmadhye ca gale hṛdi

1,68.67

नामौ लिङ्गे पदे न्यस्याखिलेन व्यापकं चरेत् ।
उद्यदर्कद्युतिं हस्तैः पाशाङ्कुशवराभयान्

nāmau liṅge pade nyasyākhilena vyāpakaṃ caret |
udyadarkadyutiṃ hastaiḥ pāśāṅkuśavarābhayān

1,68.68

दधतं गजवक्त्रं च रक्तभूषांबरं भजेत् ।
ध्यात्वैवं प्रजपेत्तर्कलक्षं द्रव्यैर्दशांशतः

dadhataṃ gajavaktraṃ ca raktabhūṣāṃbaraṃ bhajet |
dhyātvaivaṃ prajapettarkalakṣaṃ dravyairdaśāṃśataḥ

1,68.69

अष्टभिर्जुहुयात्पीठे तीव्रादिसहितेरऽचयेत् ।
मूर्तिं मूर्तेन संकल्प्य तस्यामावाह्य पूजयेत्

aṣṭabhirjuhuyātpīṭhe tīvrādisahiter'cayet |
mūrtiṃ mūrtena saṃkalpya tasyāmāvāhya pūjayet

1,68.70

षट्कोणेषु षडङ्गानि पत्रेष्वष्टौ तु शक्तयः ।
यजेद्विद्यां विधात्रीं च भोगदां विप्रघातिनीम्

ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni patreṣvaṣṭau tu śaktayaḥ |
yajedvidyāṃ vidhātrīṃ ca bhogadāṃ vipraghātinīm

1,68.71

निधिप्रदीपां पापघ्नीं पुण्यां पश्चाच्छशिप्रभाम् ।
दलाग्रेषु वक्रतुण्ड एकदंष्ट्रमहोदरौ

nidhipradīpāṃ pāpaghnīṃ puṇyāṃ paścācchaśiprabhām |
dalāgreṣu vakratuṇḍa ekadaṃṣṭramahodarau

1,68.72

गजास्यलंबोदरकौ विकटौ विध्नराट् तथा ।
धूम्रवर्णस्ततो बाह्ये लोकेशान्हेतिसंयुतान्

gajāsyalaṃbodarakau vikaṭau vidhnarāṭ tathā |
dhūmravarṇastato bāhye lokeśānhetisaṃyutān

1,68.73

एवमावरणैरिष्ट्वा पञ्चभिर्गणनायकम् ।
साधंयेदखिलान्कामान्वक्रतुण्ड प्रंसादतः

evamāvaraṇairiṣṭvā pañcabhirgaṇanāyakam |
sādhaṃyedakhilānkāmānvakratuṇḍa praṃsādataḥ

1,68.74

लब्ध्वा गुरुमुखान्मन्त्रं दीक्षासंस्कारपूर्वकम् ।
ब्रह्मचारी हविष्याशी सत्यवाक् च जितेन्द्रियः

labdhvā gurumukhānmantraṃ dīkṣāsaṃskārapūrvakam |
brahmacārī haviṣyāśī satyavāk ca jitendriyaḥ

1,68.75

जपेदर्कसहस्रं तु षण्मासं होमसंयुतम् ।
दारिद्षं तु पराभूय जायते धनदोपमः

japedarkasahasraṃ tu ṣaṇmāsaṃ homasaṃyutam |
dāridṣaṃ tu parābhūya jāyate dhanadopamaḥ

1,68.76

चतुर्थ्यादि चतुर्थ्यन्तं जपेदयुतमादरात् ।
अष्टोत्तरशतं नित्यं हुत्वा प्राग्वत्फलं लभेत्

caturthyādi caturthyantaṃ japedayutamādarāt |
aṣṭottaraśataṃ nityaṃ hutvā prāgvatphalaṃ labhet

1,68.77

पक्षयोरुभयोर्मन्त्री चतुर्थ्यां जुहुयाच्छतम् ।
अपूपैर्वत्सरे स स्यात्समृद्धेः परमं पदम्

pakṣayorubhayormantrī caturthyāṃ juhuyācchatam |
apūpairvatsare sa syātsamṛddheḥ paramaṃ padam

1,68.78

अङ्गारकचतुर्थ्यां तु देवमिष्ट्वा विधानतः ।
हविषा पा यसान्नेन नैवेद्यं परिकल्पयेत्

aṅgārakacaturthyāṃ tu devamiṣṭvā vidhānataḥ |
haviṣā pā yasānnena naivedyaṃ parikalpayet

1,68.79

ततो गुरुं समभ्यर्न्त्य भोजयेद्विधिवत्सुधीः ।
निवेदितेन जुहुयात्सहरस्रं विधिवद्वसौ

tato guruṃ samabhyarntya bhojayedvidhivatsudhīḥ |
niveditena juhuyātsaharasraṃ vidhivadvasau

1,68.80

एवं संवत्सरं कृत्वा महतीं श्रियमाप्नुयात् ।
अथान्यत्साधनं वक्ष्ये लोकानां हितकाम्यया

evaṃ saṃvatsaraṃ kṛtvā mahatīṃ śriyamāpnuyāt |
athānyatsādhanaṃ vakṣye lokānāṃ hitakāmyayā

1,68.81

इष्ट्वा गणेशं पृथुकैः पायसापूपमोदकः ।
नानाफलैस्ततोमन्त्री हरिद्रामथ सैन्धवम्

iṣṭvā gaṇeśaṃ pṛthukaiḥ pāyasāpūpamodakaḥ |
nānāphalaistatomantrī haridrāmatha saindhavam

1,68.82

वचां निष्कार्द्धभागं च तदर्द्धं वा मनुं जपेत् ।
विशोध्य चूर्णं प्रसृतौ गवां मूत्रे विनिक्षिपेत्

vacāṃ niṣkārddhabhāgaṃ ca tadarddhaṃ vā manuṃ japet |
viśodhya cūrṇaṃ prasṛtau gavāṃ mūtre vinikṣipet

1,68.83

सहस्रकृत्वो मनुना मन्त्रयित्वा प्रयत्नतः ।
स्नातामृतुदिने शुद्धां शुक्लांबरधरां शुभाम्

sahasrakṛtvo manunā mantrayitvā prayatnataḥ |
snātāmṛtudine śuddhāṃ śuklāṃbaradharāṃ śubhām

1,68.84

देवस्य पुरतः स्थाप्य पाययेदौषधं सुधीः ।
सर्वलक्षणसंपन्नं वन्ध्यापि लभते सुतम्

devasya purataḥ sthāpya pāyayedauṣadhaṃ sudhīḥ |
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ vandhyāpi labhate sutam

1,68.85

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् ।
गोचर्ममात्रां धरणीमुपलिप्य प्रयत्नतः

athānyatsaṃpravakṣyāmi rahasyaṃ paramādbhutam |
gocarmamātrāṃ dharaṇīmupalipya prayatnataḥ

1,68.86

विकीर्य धान्यप्रकरैस्तत्र संस्थापयेद्धटम् ।
शुद्धोदकेन संपूर्य तस्योपरि निधापयेत्

vikīrya dhānyaprakaraistatra saṃsthāpayeddhaṭam |
śuddhodakena saṃpūrya tasyopari nidhāpayet

1,68.87

कपिलाज्येन संपूर्णं शरावं नूतनं शुभम् ।
षडष्टाक्षरमन्त्राभ्यां दीपमारोपयेच्छुभम्

kapilājyena saṃpūrṇaṃ śarāvaṃ nūtanaṃ śubham |
ṣaḍaṣṭākṣaramantrābhyāṃ dīpamāropayecchubham

1,68.88

दीपे देवं समावाह्य गन्धपुष्पादिभिर्यजेत् ।
स्नातां कुमारीमथवा कुमारं पूजयेत्सुधीः

dīpe devaṃ samāvāhya gandhapuṣpādibhiryajet |
snātāṃ kumārīmathavā kumāraṃ pūjayetsudhīḥ

1,68.89

दीपस्य पुरतः स्थाप्यध्यात्वा देवं जपेन्मनुम् ।
प्रदीपे स्थापिते पश्येद्द्विजरूपं गणेश्वरम्

dīpasya purataḥ sthāpyadhyātvā devaṃ japenmanum |
pradīpe sthāpite paśyeddvijarūpaṃ gaṇeśvaram

1,68.90

पृष्टस्ततः संपदि वा नष्टं चैवाप्यनागतम् ।
सकलं प्रवदेदेवं कुमारी वा कुमारकः

pṛṣṭastataḥ saṃpadi vā naṣṭaṃ caivāpyanāgatam |
sakalaṃ pravadedevaṃ kumārī vā kumārakaḥ

1,68.91

षडक्षरो हृदन्तश्चेद्भवेदष्टाक्षरो मनुः ।
अन्ये ऽपि मन्त्रा देवर्षे सन्ति तन्त्रे गणेशितुः

ṣaḍakṣaro hṛdantaścedbhavedaṣṭākṣaro manuḥ |
anye 'pi mantrā devarṣe santi tantre gaṇeśituḥ

1,68.92

किन्त्वत्र यन्न साध्यं स्यात्र्रिषु लोकेषु साधकैः ।
अष्टविंशरसार्णाभ्यां तन्न पश्येदपि क्वचित्

kintvatra yanna sādhyaṃ syātrriṣu lokeṣu sādhakaiḥ |
aṣṭaviṃśarasārṇābhyāṃ tanna paśyedapi kvacit

1,68.93

एतद्गणेशमन्त्राणां विधानं ते मयोदितम् ।
शठेभ्यः परशिष्येभ्यो वञ्चकेभ्यो ऽपि मा वद

etadgaṇeśamantrāṇāṃ vidhānaṃ te mayoditam |
śaṭhebhyaḥ paraśiṣyebhyo vañcakebhyo 'pi mā vada

1,68.94

एवं यो भजते देवं गणेशंसर्वसिद्धिदम् ।
प्राप्येह सकलान्भोगनिन्ते मुक्तिपदं व्रजेत्

evaṃ yo bhajate devaṃ gaṇeśaṃsarvasiddhidam |
prāpyeha sakalānbhoganinte muktipadaṃ vrajet

Chapter 1.69

1,69.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे गणेशमन्त्रविधाननिरूपणं नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये त्रयीमूर्तेर्विधानं त्वब्जिनीपतेः ।
मन्त्राणां यत्समाराध्य सर्वेष्टं प्रामुयाहृवि

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde gaṇeśamantravidhānanirūpaṇaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha vakṣye trayīmūrtervidhānaṃ tvabjinīpateḥ |
mantrāṇāṃ yatsamārādhya sarveṣṭaṃ prāmuyāhṛvi

1,69.2

तारो रेचिकया युक्तो मेधानेत्रयुता रतिः ।
ससर्गा बामकर्णोढ्यो भृगुर्वढ्यासनो मरुत्

tāro recikayā yukto medhānetrayutā ratiḥ |
sasargā bāmakarṇoḍhyo bhṛgurvaḍhyāsano marut

1,69.3

शेषोदित्य इति प्रोक्तो वस्वर्णो भुक्तिमुक्तिदः ।
देवभागो मुनिश्छन्दो गायत्री देवता रविः

śeṣoditya iti prokto vasvarṇo bhuktimuktidaḥ |
devabhāgo muniśchando gāyatrī devatā raviḥ

1,69.4

माया वीजं रमा शक्तिर्दृष्टादृष्टे नियोगकः ।
सत्याय हृदयं पश्चाद्ब्रह्मणे शिर ईरितम्

māyā vījaṃ ramā śaktirdṛṣṭādṛṣṭe niyogakaḥ |
satyāya hṛdayaṃ paścādbrahmaṇe śira īritam

1,69.5

विष्णवे तु शिखावर्म रुद्राय परिकीर्तितम् ।
नेत्रं स्यादग्रये पश्चात्शर्वायास्रमुदाहृतम्

viṣṇave tu śikhāvarma rudrāya parikīrtitam |
netraṃ syādagraye paścātśarvāyāsramudāhṛtam

1,69.6

नेत्रो ज्वाला मनो हुं फट्स्वाहान्ता मनवो गणाः ।
पुनः षडर्णैर्ह्री लक्ष्म्याः कृत्वान्तः स्थैः षडङ्गकम्

netro jvālā mano huṃ phaṭsvāhāntā manavo gaṇāḥ |
punaḥ ṣaḍarṇairhrī lakṣmyāḥ kṛtvāntaḥ sthaiḥ ṣaḍaṅgakam

1,69.7

शिष्टारौजठरे पृष्टे तयोर्ङेंताख्यया न्यसेत् ।
आदित्यं च रविं पश्चाद्भानुं भास्करमेव च

śiṣṭāraujaṭhare pṛṣṭe tayorṅeṃtākhyayā nyaset |
ādityaṃ ca raviṃ paścādbhānuṃ bhāskarameva ca

1,69.8

सूर्यं च मूर्ध्नि वदने हृदि गुह्ये च पादयोः ।
सद्यादिपञ्च ह्रस्वाद्यान् न्यसेन्ङें हृदयोंऽतिमान्

sūryaṃ ca mūrdhni vadane hṛdi guhye ca pādayoḥ |
sadyādipañca hrasvādyān nyasenṅeṃ hṛdayoṃ'timān

1,69.9

ह्रीं रमामध्यगामष्टौ वर्णांस्तारादिकान्न्यसेत् ।
मूर्द्धास्यकण्ठहृत्कुक्षिनाभिलिङ्गगुदेषु च

hrīṃ ramāmadhyagāmaṣṭau varṇāṃstārādikānnyaset |
mūrddhāsyakaṇṭhahṛtkukṣinābhiliṅgagudeṣu ca

1,69.10

सचन्द्रस्वरपूर्वं तु ङेतं शीतांशुमण्डलम् ।
मूर्द्धादिकण्ठपर्यन्तं न्यसेञ्चान्द्रिमनुस्प्ररन्

sacandrasvarapūrvaṃ tu ṅetaṃ śītāṃśumaṇḍalam |
mūrddhādikaṇṭhaparyantaṃ nyaseñcāndrimanuspraran

1,69.11

स्पर्शान्सेंदून्समुञ्चार्य ङेंतं भास्करमण्डलम् ।
न्यसेत्कण्ठादिनाभ्यन्तं ध्यायन्प्रद्योतनं हृदि

sparśānseṃdūnsamuñcārya ṅeṃtaṃ bhāskaramaṇḍalam |
nyasetkaṇṭhādinābhyantaṃ dhyāyanpradyotanaṃ hṛdi

1,69.12

यादीन्सचन्द्रानुञ्चार्य ङेतं च वह्निमण्डलम् ।
नाभ्यादिपादपर्यन्तं न्यसेद्वह्निमनुस्मरन्

yādīnsacandrānuñcārya ṅetaṃ ca vahnimaṇḍalam |
nābhyādipādaparyantaṃ nyasedvahnimanusmaran

1,69.13

प्रोक्तो ऽयं मण्डलन्यासो महातेजोविधायकः ।
आदिठान्तार्णपूर्वं ङेंनमोन्तं सोममण्डलम्

prokto 'yaṃ maṇḍalanyāso mahātejovidhāyakaḥ |
ādiṭhāntārṇapūrvaṃ ṅeṃnamontaṃ somamaṇḍalam

1,69.14

मूर्द्धादिहृदयान्तं तु विन्यसेत्साधकोत्तमः ।
डकारादिक्षकारान्तवर्णाद्यं पह्निमण्डलम्

mūrddhādihṛdayāntaṃ tu vinyasetsādhakottamaḥ |
ḍakārādikṣakārāntavarṇādyaṃ pahnimaṇḍalam

1,69.15

ङेंतं हृदादिपादान्तं विन्यसेत्सुसमाहितः ।
अग्रीषोमात्मको न्यासः कथितः सर्वसिद्धिदः

ṅeṃtaṃ hṛdādipādāntaṃ vinyasetsusamāhitaḥ |
agrīṣomātmako nyāsaḥ kathitaḥ sarvasiddhidaḥ

1,69.16

न्यसेत्सेंदून्मातृकार्णाञ्जयान्तपुरुषात्मने ।
नमोन्ते व्यापकं मन्त्री हंस्नयासो ऽयमीरितः

nyasetseṃdūnmātṛkārṇāñjayāntapuruṣātmane |
namonte vyāpakaṃ mantrī haṃsnayāso 'yamīritaḥ

1,69.17

अष्टावष्टौ स्वराञ्शेषान्पञ्चपञ्च मितान्पुनः ।
उक्तादित्यमुखानेतान्विन्यसेञ्च नवग्रहान्

aṣṭāvaṣṭau svarāñśeṣānpañcapañca mitānpunaḥ |
uktādityamukhānetānvinyaseñca navagrahān

1,69.18

आधारलिङ्गयोर्नाभौ हृदि कण्ठे मुखान्तरे ।
भ्रूमध्ये च तथा भाले ब्रह्मरङ्घ्रे न्यसेत्क्रमात्

ādhāraliṅgayornābhau hṛdi kaṇṭhe mukhāntare |
bhrūmadhye ca tathā bhāle brahmaraṅghre nyasetkramāt

1,69.19

हंसाख्यमग्नीषोमाख्यं मण्डलत्रयमेव च ।
पुनर्न्यासत्रयं कुर्यान्मूलेन व्यापकं चरेत्

haṃsākhyamagnīṣomākhyaṃ maṇḍalatrayameva ca |
punarnyāsatrayaṃ kuryānmūlena vyāpakaṃ caret

1,69.20

एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्सूर्यं हृदबुजे ।
दानाभयाब्जयुगलं धारयन्तं करै रविम्

evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyetsūryaṃ hṛdabuje |
dānābhayābjayugalaṃ dhārayantaṃ karai ravim

1,69.21

कुण्डलां गदकेयूरहारिणं च त्रयीतनुम् ।
ध्यात्वैवं प्रजपेन्मन्त्री वसुलक्षं दशांशतः

kuṇḍalāṃ gadakeyūrahāriṇaṃ ca trayītanum |
dhyātvaivaṃ prajapenmantrī vasulakṣaṃ daśāṃśataḥ

1,69.22

रक्तांभोजैस्तिलैर्वापि जुहुयाद्विधिवद्वसौ ।
प्रथमं पीठयजने धर्मादीनां स्थले यजेत्

raktāṃbhojaistilairvāpi juhuyādvidhivadvasau |
prathamaṃ pīṭhayajane dharmādīnāṃ sthale yajet

1,69.23

प्रभूतं विमलं शारं समाराध्यमनन्तरम् ।
परमादिमुखं मध्ये खबिंबान्तं प्रपूजयेत्

prabhūtaṃ vimalaṃ śāraṃ samārādhyamanantaram |
paramādimukhaṃ madhye khabiṃbāntaṃ prapūjayet

1,69.24

सोमाग्निमण्डलं पूज्यरविमण्डलमर्चयेत् ।
दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा

somāgnimaṇḍalaṃ pūjyaravimaṇḍalamarcayet |
dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā tathā

1,69.25

अमोघा विद्युता सर्वतोमुखी पीठशक्तयः ।
ह्रस्वत्रयोक्तिजाः क्लीबही ना वह्नीन्दुसंयुताः

amoghā vidyutā sarvatomukhī pīṭhaśaktayaḥ |
hrasvatrayoktijāḥ klībahī nā vahnīndusaṃyutāḥ

1,69.26

स्वरा बीजानि शक्तीनां तदाद्याः पूजयेत्तुः ताः ।
ब्रह्मविष्णुशिवात्मा ते सृष्टिः शेषान्विताप्यसौ

svarā bījāni śaktīnāṃ tadādyāḥ pūjayettuḥ tāḥ |
brahmaviṣṇuśivātmā te sṛṣṭiḥ śeṣānvitāpyasau

1,69.27

एवं चान्ते योग पीठात्मने हृदयमीरयेत् ।
ताराद्यो ऽयं पीठमन्त्रस्त्वनेनासनमादिशेत्

evaṃ cānte yoga pīṭhātmane hṛdayamīrayet |
tārādyo 'yaṃ pīṭhamantrastvanenāsanamādiśet

1,69.28

ध्रुवो वियद्बिन्दुयुतं खं खखोल्काय दृन्मनुः ।
नवार्णाय च मनवे मूर्तिं संकल्पयेत्सुधीः

dhruvo viyadbinduyutaṃ khaṃ khakholkāya dṛnmanuḥ |
navārṇāya ca manave mūrtiṃ saṃkalpayetsudhīḥ

1,69.29

साक्षिणं जगतां तस्यामावाह्य विधिवद्यजेत् ।
ततः षडङ्गामाराध्य द्विक्ष्वष्टाङ्गं प्रपूजयेत्

sākṣiṇaṃ jagatāṃ tasyāmāvāhya vidhivadyajet |
tataḥ ṣaḍaṅgāmārādhya dvikṣvaṣṭāṅgaṃ prapūjayet

1,69.30

संपूज्य मध्ये वादित्यं रविं भानुं च भास्करम् ।
सूर्यं दिशासु सद्यादिपञ्च ह्रस्वादिकानिमान्

saṃpūjya madhye vādityaṃ raviṃ bhānuṃ ca bhāskaram |
sūryaṃ diśāsu sadyādipañca hrasvādikānimān

1,69.31

स्वस्वनामादिवर्णाद्याः शक्तयोरऽच्या विदिक्षु च ।
उषां प्रज्ञां प्रभां संध्यां ततो ब्रह्मादिकान्यजेत्

svasvanāmādivarṇādyāḥ śaktayor'cyā vidikṣu ca |
uṣāṃ prajñāṃ prabhāṃ saṃdhyāṃ tato brahmādikānyajet

1,69.32

पुरतो ऽरुणमभ्यर्च्य सोमं ज्ञं च गुरुं भृगुम् ।
दिक्ष्वर्यमादिकानिष्ट्वा भूमिजं च शनैश्चरम्

purato 'ruṇamabhyarcya somaṃ jñaṃ ca guruṃ bhṛgum |
dikṣvaryamādikāniṣṭvā bhūmijaṃ ca śanaiścaram

1,69.33

राहुं केतुं च कोणेषु पूर्ववत्परिपूजयेत् ।
इन्द्राद्यानपि वज्राद्यान्पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः

rāhuṃ ketuṃ ca koṇeṣu pūrvavatparipūjayet |
indrādyānapi vajrādyānpūjayetpūrvavatsudhīḥ

1,69.34

इत्थं संपूज्य विधिवद्भास्करं भक्तवत्सलम् ।
समाहितो दिनेशाय दद्यादर्ध्यं दिने दिने

itthaṃ saṃpūjya vidhivadbhāskaraṃ bhaktavatsalam |
samāhito dineśāya dadyādardhyaṃ dine dine

1,69.35

प्राणानायम्य सद्भूमौ न्यासान्कृत्वा पुरोदितान् ।
विधाय मण्डलं भानोः पीठं पूर्ववदर्चयेत्

prāṇānāyamya sadbhūmau nyāsānkṛtvā puroditān |
vidhāya maṇḍalaṃ bhānoḥ pīṭhaṃ pūrvavadarcayet

1,69.36

ध्यात्वार्कं प्रयजेद्द्विव्यैर्मानसैरुपचारकैः ।
पात्रं ताम्रमयं प्रस्थतोयग्राहि सुशोभनम्

dhyātvārkaṃ prayajeddvivyairmānasairupacārakaiḥ |
pātraṃ tāmramayaṃ prasthatoyagrāhi suśobhanam

1,69.37

निधाय मण्डले रक्तचन्दनादिविनिर्मिते ।
विलोममातृकामूलमुञ्चरन्पूरयेज्जलैः

nidhāya maṇḍale raktacandanādivinirmite |
vilomamātṛkāmūlamuñcaranpūrayejjalaiḥ

1,69.38

सूर्यबिंबविनिर्गच्छत्सुधांबुधिविभावितैः ।
कुङ्कुमं रोजनां राजीं चन्दनं रक्तचन्दनम्

sūryabiṃbavinirgacchatsudhāṃbudhivibhāvitaiḥ |
kuṅkumaṃ rojanāṃ rājīṃ candanaṃ raktacandanam

1,69.39

करवीरं जपाशालिकुशश्यामाकतण्डुलान् ।
तिलवेणुयवांश्चैव निक्षिपेत्सलिले शुभे

karavīraṃ japāśālikuśaśyāmākataṇḍulān |
tilaveṇuyavāṃścaiva nikṣipetsalile śubhe

1,69.40

सांगं सावरणं तत्रावाह्यार्कं पूर्ववद्यजेत् ।
गन्धपुष्पधूपदीपनैवेद्याद्यै र्विधानतः

sāṃgaṃ sāvaraṇaṃ tatrāvāhyārkaṃ pūrvavadyajet |
gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyādyai rvidhānataḥ

1,69.41

प्राणायामत्रयं कृत्वा कुर्यादङ्गानि पूर्ववत् ।
सुधाबीजं चन्दनेन दक्षे करतले लिखेत्

prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā kuryādaṅgāni pūrvavat |
sudhābījaṃ candanena dakṣe karatale likhet

1,69.42

तेनाच्छाद्यार्ध्यपात्रं च जपेन्मनुमनन्यधीः ।
अष्टोत्तरशतावृत्त्या पुनः संपूज्य भास्करम्

tenācchādyārdhyapātraṃ ca japenmanumananyadhīḥ |
aṣṭottaraśatāvṛttyā punaḥ saṃpūjya bhāskaram

1,69.43

हस्ताभ्यां पात्रमादाय जानुभ्यामवनीं गतः ।
आमूर्ध्नि पात्रमुद्धृत्यांबरेण वरणे रवेः

hastābhyāṃ pātramādāya jānubhyāmavanīṃ gataḥ |
āmūrdhni pātramuddhṛtyāṃbareṇa varaṇe raveḥ

1,69.44

दृष्टिं चाधाय मनसा पूजयित्वा रविं पुनः ।
साधकेन स्वकैक्येन मूलमन्त्रं धिया जपन्

dṛṣṭiṃ cādhāya manasā pūjayitvā raviṃ punaḥ |
sādhakena svakaikyena mūlamantraṃ dhiyā japan

1,69.45

अर्ध्यं दद्याद्रविं ध्यायव्रक्तचन्दनमण्डले ।
दत्त्वा पुष्पाञ्जलिं भूयो जपेदष्टोत्तरं शतम्

ardhyaṃ dadyādraviṃ dhyāyavraktacandanamaṇḍale |
dattvā puṣpāñjaliṃ bhūyo japedaṣṭottaraṃ śatam

1,69.46

नित्यं वा तद्विने ऽप्येवमर्ध्यं दद्याद्विवस्वते ।
तेन तुष्टो दिनेशो ऽस्मै दद्याद्वित्तं यशः सुखम्

nityaṃ vā tadvine 'pyevamardhyaṃ dadyādvivasvate |
tena tuṣṭo dineśo 'smai dadyādvittaṃ yaśaḥ sukham

1,69.47

पुत्रान्पौत्रानभीष्टं च यद्यत्सर्वं प्रयच्छति ।
अर्ध्यदानमिदं प्रोक्तमायुरारोग्यवर्द्धनम्

putrānpautrānabhīṣṭaṃ ca yadyatsarvaṃ prayacchati |
ardhyadānamidaṃ proktamāyurārogyavarddhanam

1,69.48

धनधान्यपशुक्षेमक्षेत्रमित्रकलत्रदम् ।
तेजोवीर्ययशःकीर्तिविद्याविभवभोगदम्

dhanadhānyapaśukṣemakṣetramitrakalatradam |
tejovīryayaśaḥkīrtividyāvibhavabhogadam

1,69.49

गायत्र्याराधनासक्तः संध्यावन्दनतत्परः ।
एवं मनुं जपन्विप्रो दुःखं नैवाप्नुयात्क्वचित्

gāyatryārādhanāsaktaḥ saṃdhyāvandanatatparaḥ |
evaṃ manuṃ japanvipro duḥkhaṃ naivāpnuyātkvacit

1,69.50

विकर्तनाय निर्माल्यमेवं संपूज्य दापयेत् ।
वियद्वह्निमरुत्साद्यान्तार्वीसेंदुसमन्वितम्

vikartanāya nirmālyamevaṃ saṃpūjya dāpayet |
viyadvahnimarutsādyāntārvīseṃdusamanvitam

1,69.51

मार्तण्डभैरवाख्यं हि बीजं त्रैलोक्यमोहनम् ।
बिंबबीजेन पुटितं सर्वकामफलप्रदम्

mārtaṇḍabhairavākhyaṃ hi bījaṃ trailokyamohanam |
biṃbabījena puṭitaṃ sarvakāmaphalapradam

1,69.52

पूर्ववत्सकलं चान्यदत्र ज्ञेयं मनीषिभिः ।
भृगुर्जलेन्दुमन्वाढ्यः सोमाय हृदयान्तिमः

pūrvavatsakalaṃ cānyadatra jñeyaṃ manīṣibhiḥ |
bhṛgurjalendumanvāḍhyaḥ somāya hṛdayāntimaḥ

1,69.53

षडक्षरो मन्त्रराजो मुनिरस्य भृगुर्मतः ।
छन्दः पङ्क्तिस्तु सोमो ऽस्य देवता परिकीर्तिता

ṣaḍakṣaro mantrarājo munirasya bhṛgurmataḥ |
chandaḥ paṅktistu somo 'sya devatā parikīrtitā

1,69.54

आद्यं बीजं नमः शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
षड्दीर्घेण स्वबीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

ādyaṃ bījaṃ namaḥ śaktirviniyogo 'khilāptaye |
ṣaḍdīrgheṇa svabījena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,69.55

पूर्णेद्वास्यं स्फटिकभं नीलालकलसन्मुखम् ।
विभ्राणमिष्टं कुमुदं ध्यायेन्मुक्तास्रजं विधुम्

pūrṇedvāsyaṃ sphaṭikabhaṃ nīlālakalasanmukham |
vibhrāṇamiṣṭaṃ kumudaṃ dhyāyenmuktāsrajaṃ vidhum

1,69.56

ऋतुलक्षं जपेन्मन्त्रं पायसेन ससर्पिषा ।
जुहुयात्तद्दशांशेन पीठे सोमान्तपूजिते

ṛtulakṣaṃ japenmantraṃ pāyasena sasarpiṣā |
juhuyāttaddaśāṃśena pīṭhe somāntapūjite

1,69.57

मूर्तिमूलेन संकल्प्य पूजयेद्विधिवद्विधुम् ।
केसरेष्वङ्गपूजा स्यात्पत्रेष्वेताश्च शक्तयः

mūrtimūlena saṃkalpya pūjayedvidhivadvidhum |
kesareṣvaṅgapūjā syātpatreṣvetāśca śaktayaḥ

1,69.58

रोहिणी कृत्तिका चैव रेवती भरणी पुरः ।
रात्रिरार्द्रा ततो ज्येत्स्ना कला हारसमप्रभा

rohiṇī kṛttikā caiva revatī bharaṇī puraḥ |
rātrirārdrā tato jyetsnā kalā hārasamaprabhā

1,69.59

सुशुक्लमाल्यवसनामुक्ताहारविभूषिताः ।
सर्वाःस्तनभराक्रान्ता रचिताञ्जलयः शुभाः

suśuklamālyavasanāmuktāhāravibhūṣitāḥ |
sarvāḥstanabharākrāntā racitāñjalayaḥ śubhāḥ

1,69.60

स्वप्रियासक्तमनसो मदविभ्रममन्थराः ।
समभ्यर्च्याः सरोजाक्ष्यः पूर्णेन्दुसदृशाननाः

svapriyāsaktamanaso madavibhramamantharāḥ |
samabhyarcyāḥ sarojākṣyaḥ pūrṇendusadṛśānanāḥ

1,69.61

दलाग्रेषु समभ्यर्च्यास्त्वष्टौ सूर्यादिका ग्रहाः ।
आदित्यभूसुतबुधमन्ददेवेज्यराहवः

dalāgreṣu samabhyarcyāstvaṣṭau sūryādikā grahāḥ |
ādityabhūsutabudhamandadevejyarāhavaḥ

1,69.62

शुक्रकेतुयुता ह्येते पूज्याः पत्रग्रगाग्रहाः ।
रक्तारुणश्वेतनीलपीतधूम्रसितासिताः

śukraketuyutā hyete pūjyāḥ patragragāgrahāḥ |
raktāruṇaśvetanīlapītadhūmrasitāsitāḥ

1,69.63

वामोरुन्यस्ततद्धस्ता दक्षिणेन धृताभयाः ।
सोकपालांस्तदस्त्राणि तद्वाह्ये पूजयेत्सुधीः

vāmorunyastataddhastā dakṣiṇena dhṛtābhayāḥ |
sokapālāṃstadastrāṇi tadvāhye pūjayetsudhīḥ

1,69.64

एव संसाधितो मन्त्रः प्रयच्छेदिष्टमात्मनः ।
पौर्णमास्यां जिताहारो दद्यादर्ध्यं विधूदये

eva saṃsādhito mantraḥ prayacchediṣṭamātmanaḥ |
paurṇamāsyāṃ jitāhāro dadyādardhyaṃ vidhūdaye

1,69.65

मण्डलत्रितर्यं कुर्यात्प्राक्प्रत्यगायतं भुवि ।
पश्चिमे मण्डले स्थित्वा पूजाद्रव्यं च मध्यमे

maṇḍalatritaryaṃ kuryātprākpratyagāyataṃ bhuvi |
paścime maṇḍale sthitvā pūjādravyaṃ ca madhyame

1,69.66

संस्थाप्य सोममन्यस्मिन्मण्डले ऽब्जसमन्विते ।
समभ्यर्च्यं विधानेन पीठपूजनपूर्वकम्

saṃsthāpya somamanyasminmaṇḍale 'bjasamanvite |
samabhyarcyaṃ vidhānena pīṭhapūjanapūrvakam

1,69.67

स्थापयेद्राजतं पात्रं पुरतस्तत्र मन्त्रवित् ।
सुरभीपयसापूर्य्य तं स्पृशन्प्रजपेन्मनुम्

sthāpayedrājataṃ pātraṃ puratastatra mantravit |
surabhīpayasāpūryya taṃ spṛśanprajapenmanum

1,69.68

अष्टोत्तरशतं पश्चाद्विद्या मन्त्रेण मन्त्रवित् ।
दद्यान्निशाकरायार्ध्यं सर्वाभीष्टार्थसिद्धये

aṣṭottaraśataṃ paścādvidyā mantreṇa mantravit |
dadyānniśākarāyārdhyaṃ sarvābhīṣṭārthasiddhaye

1,69.69

कुर्यादनेन विधिना प्रतिमासमतन्द्रितः ।
वषान्तरेण सवष्टं प्राप्नोति भुविमानवः

kuryādanena vidhinā pratimāsamatandritaḥ |
vaṣāntareṇa savaṣṭaṃ prāpnoti bhuvimānavaḥ

1,69.70

विद्ये विद्यामालिनि स्यादन्त चन्द्रिणि कतवदेत् ।
चन्द्रमुखि द्विठान्तो ऽयं विद्यामन्त्र उदाहृतः

vidye vidyāmālini syādanta candriṇi katavadet |
candramukhi dviṭhānto 'yaṃ vidyāmantra udāhṛtaḥ

1,69.71

एवं कुमुदिनीनाथमन्त्रं यो जपति ध्रुवम् ।
धनं धान्यं सुतान्पौत्रान्सौभाग्यं लभते ऽचिरात्

evaṃ kumudinīnāthamantraṃ yo japati dhruvam |
dhanaṃ dhānyaṃ sutānpautrānsaubhāgyaṃ labhate 'cirāt

1,69.72

अथाङ्गारकमन्त्रं तु वक्ष्ये धनसुतप्रदम् ।
तारो दीर्घेन्दुयुग्व्योम तदेवेन्दुयुतः पुनः

athāṅgārakamantraṃ tu vakṣye dhanasutapradam |
tāro dīrghenduyugvyoma tadevenduyutaḥ punaḥ

1,69.73

षान्तः सर्गी च चण्डीशौ क्रमार्दिदुविसर्गिणै ।
षडर्णो ऽयं महामन्त्रो मङ्गलस्याखिलेष्टदः

ṣāntaḥ sargī ca caṇḍīśau kramārdiduvisargiṇai |
ṣaḍarṇo 'yaṃ mahāmantro maṅgalasyākhileṣṭadaḥ

1,69.74

विरूपाक्षो मुनिश्छन्दोगायत्रं देवता कुजः ।
मन्त्रार्णैः षड्भिरङ्गानि क्रुर्वन्ध्यायेद्धरात्मजम्

virūpākṣo muniśchandogāyatraṃ devatā kujaḥ |
mantrārṇaiḥ ṣaḍbhiraṅgāni krurvandhyāyeddharātmajam

1,69.75

मेषस्थं रक्तवस्राङ्गं शूलशक्तिगदावरान् ।
करैर्बिभ्राणमीशानस्वेदजं भूंसुतं स्मरेत्

meṣasthaṃ raktavasrāṅgaṃ śūlaśaktigadāvarān |
karairbibhrāṇamīśānasvedajaṃ bhūṃsutaṃ smaret

1,69.76

रसलक्षं जपेन्मन्त्रं दशांशं खदिरोद्भवैः ।
समिद्भिर्जुहुयादग्नौ शैवे पीठे यजेत्कुजम्

rasalakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ khadirodbhavaiḥ |
samidbhirjuhuyādagnau śaive pīṭhe yajetkujam

1,69.77

प्रागङ्गानि समाराध्य ह्येकविंशतिकोष्टकम् ।
मङ्गलोभूमिपुत्रश्च ऋणहर्ता धनप्रदः

prāgaṅgāni samārādhya hyekaviṃśatikoṣṭakam |
maṅgalobhūmiputraśca ṛṇahartā dhanapradaḥ

1,69.78

स्थिरासनो महाकायः सर्वकर्मावरोधकः ।
लोहितो लोहिताक्षश्च सामगानां कृपाकरः

sthirāsano mahākāyaḥ sarvakarmāvarodhakaḥ |
lohito lohitākṣaśca sāmagānāṃ kṛpākaraḥ

1,69.79

धरात्मजः कुजो भौमो भूमिदो भूमिनन्दनः ।
अङ्गारको महीसूनुः सर्वरोगापहारकः

dharātmajaḥ kujo bhaumo bhūmido bhūminandanaḥ |
aṅgārako mahīsūnuḥ sarvarogāpahārakaḥ

1,69.80

वृष्टिकर्ता वृष्टिहर्ता सर्वकार्यार्थसिद्धिदः ।
इत्येक र्विशतिः प्रोक्ता मूर्तयो भूसुतस्य वै

vṛṣṭikartā vṛṣṭihartā sarvakāryārthasiddhidaḥ |
ityeka rviśatiḥ proktā mūrtayo bhūsutasya vai

1,69.81

मङ्गलादीन्यजेन्मन्त्री स्वस्वस्थानस्थितान्क्रमात् ।
इन्द्राद्यानपि वज्रादीनेवं सिद्धो भवेन्मनुः

maṅgalādīnyajenmantrī svasvasthānasthitānkramāt |
indrādyānapi vajrādīnevaṃ siddho bhavenmanuḥ

1,69.82

सुतकामा कुरङ्गाक्षी भौमव्रतमुपाचरेत् ।
मार्गशीर्षे ऽथ वैशाखे व्रतारंभः प्रशस्यते

sutakāmā kuraṅgākṣī bhaumavratamupācaret |
mārgaśīrṣe 'tha vaiśākhe vratāraṃbhaḥ praśasyate

1,69.83

अरुणोदयवेलायामुत्थायावश्यकं पुनः ।
विनिर्वर्त्य रदान्धावेदपामार्गेण वाग्यता

aruṇodayavelāyāmutthāyāvaśyakaṃ punaḥ |
vinirvartya radāndhāvedapāmārgeṇa vāgyatā

1,69.84

स्नात्वा रक्तांबरधरा रक्तमाल्यविलेपना ।
नैवेद्यादींश्च संभारान्रक्तान्सर्वान्प्रकल्पयेत्

snātvā raktāṃbaradharā raktamālyavilepanā |
naivedyādīṃśca saṃbhārānraktānsarvānprakalpayet

1,69.85

योग्यं विप्रं समाहूय कुजमर्चेत्तदाज्ञया ।
रक्तगोगोमयालिप्तभूमौ रक्तासने विशेत्

yogyaṃ vipraṃ samāhūya kujamarcettadājñayā |
raktagogomayāliptabhūmau raktāsane viśet

1,69.86

आचम्य देशकालौ च स्मृत्वा काम्य समुच्चरन् ।
मङ्गलादीनि नामानि स्वकीयाङ्गेषु विन्यसेत्

ācamya deśakālau ca smṛtvā kāmya samuccaran |
maṅgalādīni nāmāni svakīyāṅgeṣu vinyaset

1,69.87

मुखे प्रविन्यसेत्साध्वी सामगानां कृपाकरम् ।
धरात्मजं नसोरक्ष्णोः कुजं भौमं ललाटके

mukhe pravinyasetsādhvī sāmagānāṃ kṛpākaram |
dharātmajaṃ nasorakṣṇoḥ kujaṃ bhaumaṃ lalāṭake

1,69.88

भूमिदं तु भ्रुवोर्मध्ये मस्तके भूमिनन्दनम् ।
अङ्गारकं शिखायां च सर्वाङ्गे च महीसुतम्

bhūmidaṃ tu bhruvormadhye mastake bhūminandanam |
aṅgārakaṃ śikhāyāṃ ca sarvāṅge ca mahīsutam

1,69.89

बाहुद्वये न्यसेत्पश्चात्सर्वरोगापहारकम् ।
मूर्द्धादि वृष्टिकर्तारमापादान्तं न्यसेत्सुधीः

bāhudvaye nyasetpaścātsarvarogāpahārakam |
mūrddhādi vṛṣṭikartāramāpādāntaṃ nyasetsudhīḥ

1,69.90

विन्यसेद्रृष्टिहर्तारं मूर्द्धान्तं चरणादितः ।
न्यसेदन्ते ततो दिक्षु सर्वकार्यार्थसिद्धिदम्

vinyasedrṛṣṭihartāraṃ mūrddhāntaṃ caraṇāditaḥ |
nyasedante tato dikṣu sarvakāryārthasiddhidam

1,69.91

नाभौ हृदि शिरस्यारं वक्रे भूमिजमेव च ।
विन्यस्यैवं निजे देहे ध्यायेत्प्राग्वद्धरात्मजम्

nābhau hṛdi śirasyāraṃ vakre bhūmijameva ca |
vinyasyaivaṃ nije dehe dhyāyetprāgvaddharātmajam

1,69.92

मानसैरुपचारैश्च संपूज्यार्ध्यं निधापयेत् ।
एकविंशतिकोष्ठाढ्ये त्रिकोणे ताम्रपत्रगे

mānasairupacāraiśca saṃpūjyārdhyaṃ nidhāpayet |
ekaviṃśatikoṣṭhāḍhye trikoṇe tāmrapatrage

1,69.93

आवाह्याङ्गारकं तत्र रक्तपुष्पादिभिर्यजेत् ।
अङ्गानि पूर्वमाराध्य मङ्गलादीन्प्रपूजयेत्

āvāhyāṅgārakaṃ tatra raktapuṣpādibhiryajet |
aṅgāni pūrvamārādhya maṅgalādīnprapūjayet

1,69.94

एकविंशतिकोष्ठेषु चक्रमारं च भूमिजम् ।
त्रिकोणेषु च सम्पूज्य बहिरष्टौ च मातृकाः

ekaviṃśatikoṣṭheṣu cakramāraṃ ca bhūmijam |
trikoṇeṣu ca sampūjya bahiraṣṭau ca mātṛkāḥ

1,69.95

इन्द्रादीनथ वज्रादीन्बाह्ये संपूजयेत्पुनः ।
धूपदीपौ समर्प्याथ गोधूमान्नं निवेदयेत्

indrādīnatha vajrādīnbāhye saṃpūjayetpunaḥ |
dhūpadīpau samarpyātha godhūmānnaṃ nivedayet

1,69.96

ताम्रपात्रे शुद्धतोयपूरिते रक्तचन्दनम् ।
रक्तपुष्पाक्षतफलान्याक्षिप्यार्ध्यं समर्पयेत् ।
मङ्गलाय ततो मन्त्री इदं मन्त्रद्वयं पठेत्

tāmrapātre śuddhatoyapūrite raktacandanam |
raktapuṣpākṣataphalānyākṣipyārdhyaṃ samarpayet |
maṅgalāya tato mantrī idaṃ mantradvayaṃ paṭhet

1,69.97

भूमिपुत्र महातेजः स्वेदोद्भवपिनाकिनः ।
सुतार्थिनी प्रपन्ना त्वां गृहाणार्ध्यं नमो ऽस्तु ते

bhūmiputra mahātejaḥ svedodbhavapinākinaḥ |
sutārthinī prapannā tvāṃ gṛhāṇārdhyaṃ namo 'stu te

1,69.98

रक्तप्रवालसंकाश जपाकुसुमसन्निभ ।
महीसुत महाभाग गृहाणार्ध्यं नमो ऽस्तु ते

raktapravālasaṃkāśa japākusumasannibha |
mahīsuta mahābhāga gṛhāṇārdhyaṃ namo 'stu te

1,69.99

एकविंशतिपूर्वोक्तैर्ङेनमोन्तैंश्च नामभिः ।
ताराद्यैः प्रणमेत्पश्चात्तावत्यश्च प्रदक्षिणाः

ekaviṃśatipūrvoktairṅenamontaiṃśca nāmabhiḥ |
tārādyaiḥ praṇametpaścāttāvatyaśca pradakṣiṇāḥ

1,69.100

धरणीगर्भसंभूतं विद्युत्तेजः समप्रभम् ।
कुमारं शक्तिहस्तं च मङ्गलं प्रणमाम्यहम्

dharaṇīgarbhasaṃbhūtaṃ vidyuttejaḥ samaprabham |
kumāraṃ śaktihastaṃ ca maṅgalaṃ praṇamāmyaham

1,69.101

ततो रेखात्रयं कुर्यात्खदिराङ्गारकेण च ।
मार्जयेद्वामपादेन मन्त्राभ्यां च समाहिता

tato rekhātrayaṃ kuryātkhadirāṅgārakeṇa ca |
mārjayedvāmapādena mantrābhyāṃ ca samāhitā

1,69.102

दुःखदौर्भाग्यनाशाय पुत्रसंतानहेतवे ।
कृतरेखात्रयं वामपादेनैतत्प्रमार्ज्म्यहम्

duḥkhadaurbhāgyanāśāya putrasaṃtānahetave |
kṛtarekhātrayaṃ vāmapādenaitatpramārjmyaham

1,69.103

ऋणदुः खविनाशाय मनोभीष्टार्थसिद्धिये ।
मार्जयाम्यसिता रेखास्तिस्रो जन्मत्रयोद्भवाः

ṛṇaduḥ khavināśāya manobhīṣṭārthasiddhiye |
mārjayāmyasitā rekhāstisro janmatrayodbhavāḥ

1,69.104

स्तुवीत धरणीपुत्रं पुष्पाञ्जलिकरा ततः ।
ध्यायन्ती तत्पदांभोजं पूजासांगत्वसिद्धये

stuvīta dharaṇīputraṃ puṣpāñjalikarā tataḥ |
dhyāyantī tatpadāṃbhojaṃ pūjāsāṃgatvasiddhaye

1,69.105

ऋणहर्त्रे नमस्तुभ्यं दुःखदारिद्रयनाशिने ।
सौभाग्यसुखदो नित्यं भव मे धरणीसुत

ṛṇahartre namastubhyaṃ duḥkhadāridrayanāśine |
saubhāgyasukhado nityaṃ bhava me dharaṇīsuta

1,69.106

तप्तकाञ्चनसंकाश तरुणार्कसमप्रभ ।
सुखसौभाग्यधनद ऋणदारिद्षनाशक

taptakāñcanasaṃkāśa taruṇārkasamaprabha |
sukhasaubhāgyadhanada ṛṇadāridṣanāśaka

1,69.107

ग्रहराज नमस्ते ऽस्तु सर्वकल्याणकारक ।
प्रसादं कुरु देवेश सर्वकल्याणभाजन

graharāja namaste 'stu sarvakalyāṇakāraka |
prasādaṃ kuru deveśa sarvakalyāṇabhājana

1,69.108

देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगाः ।
आप्नुवन्ति शिवं सर्वे सदा पूर्णमनोरथाः

devadānavagandharvayakṣarākṣasapannagāḥ |
āpnuvanti śivaṃ sarve sadā pūrṇamanorathāḥ

1,69.109

आचिरादेव लोके ऽस्मिन्यस्याराधनतो जनाः ।
प्राप्नुवन्ति सुखं तस्मै नमो धरणिसूनवे

ācirādeva loke 'sminyasyārādhanato janāḥ |
prāpnuvanti sukhaṃ tasmai namo dharaṇisūnave

1,69.110

यो वक्रगतिमापन्नो नृणां दुःखं प्रयच्छति ।
पूजितः सुखसौभाग्यं तस्मै क्ष्मासूनवे नमः

yo vakragatimāpanno nṛṇāṃ duḥkhaṃ prayacchati |
pūjitaḥ sukhasaubhāgyaṃ tasmai kṣmāsūnave namaḥ

1,69.111

नभसि द्योतमानाय सर्वकल्याणहेतवे ।
मङ्गलाय नमस्तुभ्यं धनसंतानहेतवे

nabhasi dyotamānāya sarvakalyāṇahetave |
maṅgalāya namastubhyaṃ dhanasaṃtānahetave

1,69.112

प्रसादं कुरु मे भौममङ्गलप्रद मङ्गल ।
मेषवाहन रुद्रात्मन्देहि पुत्रान्धनं यशः

prasādaṃ kuru me bhaumamaṅgalaprada maṅgala |
meṣavāhana rudrātmandehi putrāndhanaṃ yaśaḥ

1,69.113

एवं स्तुत्वा प्रणम्याथ विसृज्य धरणीसुतम् ।
यथाशक्त्या प्रदाय स्वं गृह्णीयाद्ब्रणाशिषः

evaṃ stutvā praṇamyātha visṛjya dharaṇīsutam |
yathāśaktyā pradāya svaṃ gṛhṇīyādbraṇāśiṣaḥ

1,69.114

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा भुञ्जीयात्तन्निवेदितम्

gurave dakṣiṇāṃ dattvā bhuñjīyāttanniveditam

1,69.115

एवमावत्सरं कुर्यात्प्रतिमङ्गलवासरम् ।
तिलैर्हेमं विधायाथ शतार्द्धं भोजयोद्द्विजान्

evamāvatsaraṃ kuryātpratimaṅgalavāsaram |
tilairhemaṃ vidhāyātha śatārddhaṃ bhojayoddvijān

1,69.116

भौममूर्तिं स्वर्णमयीमाचार्याय समर्पयेत् ।
मण्डलस्थे घटे ऽभ्यर्च्येत्सुतसौभाग्यसिद्धये

bhaumamūrtiṃ svarṇamayīmācāryāya samarpayet |
maṇḍalasthe ghaṭe 'bhyarcyetsutasaubhāgyasiddhaye

1,69.117

एवं व्रतपरा नारी प्राप्नुयात्सुभगान्सुतान् ।
ऋणनाशाय वित्तार्थं व्रतं कुर्यात्पुमानपि

evaṃ vrataparā nārī prāpnuyātsubhagānsutān |
ṛṇanāśāya vittārthaṃ vrataṃ kuryātpumānapi

1,69.118

ब्राह्मणः प्रजपेन्मन्त्रंमग्निर्मूर्द्धेति वैदिकम् ।
अङ्गारकस्य गायत्रीं वक्ष्ये यजनसिद्धये

brāhmaṇaḥ prajapenmantraṃmagnirmūrddheti vaidikam |
aṅgārakasya gāyatrīṃ vakṣye yajanasiddhaye

1,69.119

अङ्गारकाय शब्दान्ते विद्महे पदमीरयेत् ।
शक्तिहस्ताय वर्णान्ते धीमहीति समुञ्चरेत्

aṅgārakāya śabdānte vidmahe padamīrayet |
śaktihastāya varṇānte dhīmahīti samuñcaret

1,69.120

तन्नो भौमः प्रचोवर्णान्दयान्दिति च संवदेत् ।
भौमस्यैषा तु गायत्री जप्तुः सर्वेष्टसिद्धिदा

tanno bhaumaḥ pracovarṇāndayānditi ca saṃvadet |
bhaumasyaiṣā tu gāyatrī japtuḥ sarveṣṭasiddhidā

1,69.121

भौमोपासनमेतद्धि बुधमन्त्रमथोच्यते ।
फआन्तः कर्णेन्दुसंयुक्तो बुधो ङेंते हदन्तिमः

bhaumopāsanametaddhi budhamantramathocyate |
phaāntaḥ karṇendusaṃyukto budho ṅeṃte hadantimaḥ

1,69.122

रसाणों बुधमन्त्रो ऽयं मुनिब्रह्मास्य कीर्तितः ।
पङ्क्तिश्छैदो देवता तु बुधः सर्वेष्टदो नृणाम्

rasāṇoṃ budhamantro 'yaṃ munibrahmāsya kīrtitaḥ |
paṅktiśchaido devatā tu budhaḥ sarveṣṭado nṛṇām

1,69.123

आद्यं बीजं नमः शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
वन्दे बुधं सदा भक्त्या पीताम्बरविभूषणम्

ādyaṃ bījaṃ namaḥ śaktirviniyogo 'khilāptaye |
vande budhaṃ sadā bhaktyā pītāmbaravibhūṣaṇam

1,69.124

जानुस्थवामहस्ताढ्यं साभयेतरपाणिकम् ।
ध्यात्वेवं प्रजपेसहस्रं विजितेन्द्रियः

jānusthavāmahastāḍhyaṃ sābhayetarapāṇikam |
dhyātvevaṃ prajapesahasraṃ vijitendriyaḥ

1,69.125

दशांशं जुहुयादाज्यैः पीठे पूर्वोदितेरऽचयेत् ।
अङ्गमातृदिशापालहेतिभिर्बुधमर्चयेत्

daśāṃśaṃ juhuyādājyaiḥ pīṭhe pūrvoditer'cayet |
aṅgamātṛdiśāpālahetibhirbudhamarcayet

1,69.126

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेत्स्वमनोरथान् ।
सहस्रं प्रजपेन्मन्त्रं नित्यं दशदिनावधि

evaṃ siddhe manau mantrī sādhayetsvamanorathān |
sahasraṃ prajapenmantraṃ nityaṃ daśadināvadhi

1,69.127

तस्याशु ग्रहजा पीडा नश्यत्येव न संशयः ।
बुधस्याराधनं प्रोक्तं गुरोराराधनं शृणु

tasyāśu grahajā pīḍā naśyatyeva na saṃśayaḥ |
budhasyārādhanaṃ proktaṃ gurorārādhanaṃ śṛṇu

1,69.128

बृंहस्पतिपदं ङेंतं सेंद्वाद्यर्णाघमण्डितम् ।
नमोन्तो वसुवर्णो ऽयं मुनिर्ब्रह्मास्य संमतः

bṛṃhaspatipadaṃ ṅeṃtaṃ seṃdvādyarṇāghamaṇḍitam |
namonto vasuvarṇo 'yaṃ munirbrahmāsya saṃmataḥ

1,69.129

छन्दो ऽनुष्टुप्सुराचार्यो देवता बीजमादिमम् ।
हृच्छक्तिर्दीर्घवह्नीन्दुयुगलेनाङ्गकल्पना

chando 'nuṣṭupsurācāryo devatā bījamādimam |
hṛcchaktirdīrghavahnīnduyugalenāṅgakalpanā

1,69.130

न्यस्तवामकरं राशौ रत्नानां दक्षिणात्करात् ।
किरन्तं पीतपुष्पालङ्कारालेपांशुकार्चितम्

nyastavāmakaraṃ rāśau ratnānāṃ dakṣiṇātkarāt |
kirantaṃ pītapuṣpālaṅkārālepāṃśukārcitam

1,69.131

सर्वविद्यानिधिं देवगुरुं स्वर्णद्युतिं स्मरेत् ।
लक्षं जपो दशांशेन घृतेनान्नेन वा हुनेत्

sarvavidyānidhiṃ devaguruṃ svarṇadyutiṃ smaret |
lakṣaṃ japo daśāṃśena ghṛtenānnena vā hunet

1,69.132

धर्मादिपीठे प्रयजेदङ्गदिक्पालहेतिभिः ।
एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः

dharmādipīṭhe prayajedaṅgadikpālahetibhiḥ |
evaṃ siddhe manau mantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ

1,69.133

विपरोगादिपीडासु कलहे स्वजनोद्भवे ।
पिप्पलोत्थसमिद्भिश्च जुहुयात्तन्निवृत्तये

viparogādipīḍāsu kalahe svajanodbhave |
pippalotthasamidbhiśca juhuyāttannivṛttaye

1,69.134

हुत्वा दिनत्रयं मन्त्री निशापुष्पैर्घृतप्लुतैः ।
स विंशतिशतं शीघ्रं वासांसि लभते महीम्

hutvā dinatrayaṃ mantrī niśāpuṣpairghṛtaplutaiḥ |
sa viṃśatiśataṃ śīghraṃ vāsāṃsi labhate mahīm

1,69.135

गुरोराराधनं प्रोक्तं शृणु शुक्रस्य सांप्रतम् ।
वस्रं मे देहि शुक्राय ठद्वयान्तो ध्रुवादिकः

gurorārādhanaṃ proktaṃ śṛṇu śukrasya sāṃpratam |
vasraṃ me dehi śukrāya ṭhadvayānto dhruvādikaḥ

1,69.136

रुद्रार्णो ऽयं मनुर्ब्रह्मा मुनिश्छन्दो विराहुत ।
दैत्येज्यो देवता बीजं ध्रुवः शक्तिर्वसुप्रिया

rudrārṇo 'yaṃ manurbrahmā muniśchando virāhuta |
daityejyo devatā bījaṃ dhruvaḥ śaktirvasupriyā

1,69.137

भूनेत्र चन्द्रनेत्राग्निनेत्रार्णैः स्यात्षडङ्गकम् ।
शुक्लांबरालेपभूषं करेण ददतं धनम्

bhūnetra candranetrāgninetrārṇaiḥ syātṣaḍaṅgakam |
śuklāṃbarālepabhūṣaṃ kareṇa dadataṃ dhanam

1,69.138

वामेन शुक्रं व्याख्यानमुद्रादोषं स्मरेत्सुधीः ।
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयाद् घृतैः

vāmena śukraṃ vyākhyānamudrādoṣaṃ smaretsudhīḥ |
ayutaṃ prajapenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyād ghṛtaiḥ

1,69.139

धर्मादिपीठे प्रयजेदङ्गेन्द्रादितदायुधैः ।
श्वेतपुष्पैः सुगन्धैश्च जुहुयाद् भृगुवासरे

dharmādipīṭhe prayajedaṅgendrāditadāyudhaiḥ |
śvetapuṣpaiḥ sugandhaiśca juhuyād bhṛguvāsare

1,69.140

एकविंशतिवारं यो लभतेसोंऽशुकं मणीन् ।
मनवो ऽमो सदा गोप्या न देया यस्य कस्यचित्

ekaviṃśativāraṃ yo labhatesoṃ'śukaṃ maṇīn |
manavo 'mo sadā gopyā na deyā yasya kasyacit

1,69.141

भक्तियुक्ताय शिष्याय देया वा निजसूनवे

bhaktiyuktāya śiṣyāya deyā vā nijasūnave

Chapter 1.70 (part 1/2)

1,70.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे मन्त्रविधाननिरूपणं नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये महाविष्णोर्मन्त्रान्लोकेषु दुर्लभान् ।
यान्प्राप्य मानवास्तूर्णं प्राप्नुवन्ति निजेप्सितम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde mantravidhānanirūpaṇaṃ nāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha vakṣye mahāviṣṇormantrānlokeṣu durlabhān |
yānprāpya mānavāstūrṇaṃ prāpnuvanti nijepsitam

1,70.2

येषामुञ्चारणेनेव पापसंघः प्रलीयते ।
ब्रह्मादयो ऽपि याञ्ज्ञात्वा समर्थाः स्युर्जगत्कृतौ

yeṣāmuñcāraṇeneva pāpasaṃghaḥ pralīyate |
brahmādayo 'pi yāñjñātvā samarthāḥ syurjagatkṛtau

1,70.3

तारहृत्पूर्वकं ङेंतं नारायणपदं भवेत् ।
अष्टाक्षरो मनुश्चास्य साध्यो नारायणो मुनिः

tārahṛtpūrvakaṃ ṅeṃtaṃ nārāyaṇapadaṃ bhavet |
aṣṭākṣaro manuścāsya sādhyo nārāyaṇo muniḥ

1,70.4

छन्दः प्रोक्तं च गायत्री देवता विष्णुख्ययः ।
ओं बीजं यं च तथा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये

chandaḥ proktaṃ ca gāyatrī devatā viṣṇukhyayaḥ |
oṃ bījaṃ yaṃ ca tathā śaktirviniyogo 'khilāptaye

1,70.5

क्रुद्धोल्काय हृदाख्यातं महोल्काय शिरः स्मृतम् ।
वीरोल्काय शिखा प्रोक्ता द्युल्काय कवचं मतम्

kruddholkāya hṛdākhyātaṃ maholkāya śiraḥ smṛtam |
vīrolkāya śikhā proktā dyulkāya kavacaṃ matam

1,70.6

महोल्कायेति चास्रं स्यादित्थं पञ्चाङ्गकल्पना ।
पुनः षडङ्गमन्त्रोत्थैः षड्वर्णैश्च समाचरेत्

maholkāyeti cāsraṃ syāditthaṃ pañcāṅgakalpanā |
punaḥ ṣaḍaṅgamantrotthaiḥ ṣaḍvarṇaiśca samācaret

1,70.7

अवशिष्टौ न्यसेत्कुक्षिपृष्टयोर्मन्त्रवर्णकौ ।
सुदर्शनस्य मन्त्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः

avaśiṣṭau nyasetkukṣipṛṣṭayormantravarṇakau |
sudarśanasya mantreṇa kuryāddigbandhanaṃ tataḥ

1,70.8

तारो नमश्चतुर्थ्यन्तं सुदर्शनपदं वदेत् ।
अस्त्रायफडिति प्रोक्तो मन्त्रो द्वादशवर्णवान्

tāro namaścaturthyantaṃ sudarśanapadaṃ vadet |
astrāyaphaḍiti prokto mantro dvādaśavarṇavān

1,70.9

दशावृत्तिमय न्यासं वक्ष्ये विभूतिपञ्चरम् ।
मूलार्णान्स्वतनौ न्यस्येदाधारे हृदये मुखे

daśāvṛttimaya nyāsaṃ vakṣye vibhūtipañcaram |
mūlārṇānsvatanau nyasyedādhāre hṛdaye mukhe

1,70.10

दोःपन्मूलेषु नासायां प्रथमावृत्तिरीरिता ।
गले नाभौ हृदि कुचपार्श्वपृष्टेषु तत्पराः

doḥpanmūleṣu nāsāyāṃ prathamāvṛttirīritā |
gale nābhau hṛdi kucapārśvapṛṣṭeṣu tatparāḥ

1,70.11

मूर्द्धास्यनेत्रश्रवणघ्राणेषु च तृतीयकाः ।
दोःपादसंध्यङ्गुलिषु वेदावृत्त्या च विन्यसेत्

mūrddhāsyanetraśravaṇaghrāṇeṣu ca tṛtīyakāḥ |
doḥpādasaṃdhyaṅguliṣu vedāvṛttyā ca vinyaset

1,70.12

धातुप्राणेषु हृदये विन्यसेत्तदनन्तरम् ।
शिरोनेत्रा स्यहृत्कुक्षिसोरुजङ्घापदद्वये

dhātuprāṇeṣu hṛdaye vinyasettadanantaram |
śironetrā syahṛtkukṣisorujaṅghāpadadvaye

1,70.13

एकैकशो न्यसेद्वर्णान्मन्त्रस्य क्रमतः सुधीः ।
न्यसेद्धृदंसोरुपदेष्वर्णान्वेदमितान्मनोः

ekaikaśo nyasedvarṇānmantrasya kramataḥ sudhīḥ |
nyaseddhṛdaṃsorupadeṣvarṇānvedamitānmanoḥ

1,70.14

चक्रशं खगदांभोजपदेषु स्वस्वमुद्रया ।
शेषांश्च न्यासवर्यो ऽयं विभूतिपञ्जराभिधः

cakraśaṃ khagadāṃbhojapadeṣu svasvamudrayā |
śeṣāṃśca nyāsavaryo 'yaṃ vibhūtipañjarābhidhaḥ

1,70.15

न्यसेन्मूलार्णमेकैकं सचन्द्रं तारसम्पुटम् ।
अथवा वै नमोन्तेन न्यसेदित्यपरे जगुः

nyasenmūlārṇamekaikaṃ sacandraṃ tārasampuṭam |
athavā vai namontena nyasedityapare jaguḥ

1,70.16

तत्त्वन्यासं ततः कुर्याद्धिष्णुभावप्रसिद्धये ।
अष्टार्णो ऽष्टप्रकृत्यात्मा गदितः पूर्वसूरिभिः

tattvanyāsaṃ tataḥ kuryāddhiṣṇubhāvaprasiddhaye |
aṣṭārṇo 'ṣṭaprakṛtyātmā gaditaḥ pūrvasūribhiḥ

1,70.17

पृथिव्यादीनि भूतानि ततो ऽहॄङ्कारमेव च ।
महांश्च प्रकृतिश्चैवेत्यष्टौ प्रकृतयो मताः

pṛthivyādīni bhūtāni tato 'hṝṅkārameva ca |
mahāṃśca prakṛtiścaivetyaṣṭau prakṛtayo matāḥ

1,70.18

पादे लिङ्गे हृदि मुखे मूर्ध्नि वक्षसि हृत्स्थले ।
सर्वाङ्गे व्यापकं कुर्यादेकेन साधकोत्तमः

pāde liṅge hṛdi mukhe mūrdhni vakṣasi hṛtsthale |
sarvāṅge vyāpakaṃ kuryādekena sādhakottamaḥ

1,70.19

मन्त्रार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयान्तिमम् ।
तत्तन्नाम समुञ्चार्य्य न्यसेत्तत्तत्स्थले बुधः

mantrārṇahṛtparāyādyamātmane hṛdayāntimam |
tattannāma samuñcāryya nyasettattatsthale budhaḥ

1,70.20

अयं तत्त्वाभिधो न्यासः सर्वन्यासोत्तमोत्तमः ।
मूर्तीन्यंसेद्द्वादश वै द्वादशादित्यसंयुताः

ayaṃ tattvābhidho nyāsaḥ sarvanyāsottamottamaḥ |
mūrtīnyaṃseddvādaśa vai dvādaśādityasaṃyutāḥ

1,70.21

द्वादशाक्षरवर्णाद्या द्वादशादित्यसंयुताः ।
अष्टार्णो ऽयं मनुश्चाष्टप्रकृत्यात्मा समीरितः

dvādaśākṣaravarṇādyā dvādaśādityasaṃyutāḥ |
aṣṭārṇo 'yaṃ manuścāṣṭaprakṛtyātmā samīritaḥ

1,70.22

तासामात्मचतुष्कस्य योगादर्काक्षरो भवेत् ।
ललाटकुक्षिहृत्कण्ठदक्षपार्श्वांसकेषु च

tāsāmātmacatuṣkasya yogādarkākṣaro bhavet |
lalāṭakukṣihṛtkaṇṭhadakṣapārśvāṃsakeṣu ca

1,70.23

गले च वामपार्श्वां सगलपृष्टेष्वनन्तरम् ।
ककुद्यपि न्यसेन्मन्त्री मूर्तीर्द्वादश वै क्रमात्

gale ca vāmapārśvāṃ sagalapṛṣṭeṣvanantaram |
kakudyapi nyasenmantrī mūrtīrdvādaśa vai kramāt

1,70.24

धात्रा तु केशवं न्यस्यार्यम्ण नारायणं पुनः ।
मित्रेण माधवं न्यस्य गोविन्दं वरुणेन च

dhātrā tu keśavaṃ nyasyāryamṇa nārāyaṇaṃ punaḥ |
mitreṇa mādhavaṃ nyasya govindaṃ varuṇena ca

1,70.25

विष्णुं चैवांशुना युक्तं भगेन मधुसूदनम् ।
न्यसेद्विवस्वता युक्तं त्रिविक्रममतः परम्

viṣṇuṃ caivāṃśunā yuktaṃ bhagena madhusūdanam |
nyasedvivasvatā yuktaṃ trivikramamataḥ param

1,70.26

वामनं च तथाद्रण पूष्णा श्रीधरमेव च ।
हृषीकेशं न्यसेत्पश्चात्पर्जन्येन समन्वितम्

vāmanaṃ ca tathādraṇa pūṣṇā śrīdharameva ca |
hṛṣīkeśaṃ nyasetpaścātparjanyena samanvitam

1,70.27

त्वष्ट्रा युतं पद्मनाभं दामोदरं च विष्णुना ।
द्वादसार्णं ततो मन्त्रं समस्ते शिरसि न्यसेत्

tvaṣṭrā yutaṃ padmanābhaṃ dāmodaraṃ ca viṣṇunā |
dvādasārṇaṃ tato mantraṃ samaste śirasi nyaset

1,70.28

व्यापकं विन्यसेत्पश्चात्किरीटमनुना सुधीः ।
ध्रुवःकिरीटकेयूरहारान्ते मकरेतिच

vyāpakaṃ vinyasetpaścātkirīṭamanunā sudhīḥ |
dhruvaḥkirīṭakeyūrahārānte makaretica

1,70.29

कुण्डलान्ते चक्रशङ्खगदान्तेंऽभोजहस्ततः ।
पीतांबरान्ते श्रीवत्सां कितवक्षः स्थलेति च

kuṇḍalānte cakraśaṅkhagadānteṃ'bhojahastataḥ |
pītāṃbarānte śrīvatsāṃ kitavakṣaḥ sthaleti ca

1,70.30

श्रीभूमिसहितस्वात्मज्योतिर्द्वयमतः परम् ।
वदेद्दीप्तिकरायान्ति सहस्रादित्यतेजसे

śrībhūmisahitasvātmajyotirdvayamataḥ param |
vadeddīptikarāyānti sahasrādityatejase

1,70.31

नमोन्तो बाणषङ्वर्णैः किरीटमनुरीरितः ।
एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेन्नारायणं विभुम्

namonto bāṇaṣaṅvarṇaiḥ kirīṭamanurīritaḥ |
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyennārāyaṇaṃ vibhum

1,70.32

उद्यत्कोट्यर्कसदृशं शङ्खं चक्रं गदांबुजम् ।
दधतं च करैर्भूमिश्रीभ्यां पार्श्वद्वयाञ्चितम्

udyatkoṭyarkasadṛśaṃ śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃbujam |
dadhataṃ ca karairbhūmiśrībhyāṃ pārśvadvayāñcitam

1,70.33

श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् ।
हारकेयूरवलयाङ्गदं पीतांबरं स्मरेत्

śrīvatsavakṣasaṃ bhrājatkaustubhāmuktakandharam |
hārakeyūravalayāṅgadaṃ pītāṃbaraṃ smaret

1,70.34

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं विधिवन्नियतेन्द्रियः ।
प्रथमेन तु लक्षेण स्वात्मशुद्धिर्भवेद् ध्रुवम्

varṇalakṣaṃ japenmantraṃ vidhivanniyatendriyaḥ |
prathamena tu lakṣeṇa svātmaśuddhirbhaved dhruvam

1,70.35

लक्षद्वयजपेनाथ मन्त्रशुद्धिमवाप्नुयात् ।
लक्षत्रयेण जप्तेन स्वर्लोकमधिगच्छति

lakṣadvayajapenātha mantraśuddhimavāpnuyāt |
lakṣatrayeṇa japtena svarlokamadhigacchati

1,70.36

विष्णोः समीपमाप्नोति वेदलक्षजपान्नरः ।
तथा च निर्मलं ज्ञानं पञ्चलक्षजपाद्भवेत्

viṣṇoḥ samīpamāpnoti vedalakṣajapānnaraḥ |
tathā ca nirmalaṃ jñānaṃ pañcalakṣajapādbhavet

1,70.37

लक्षषष्टेन चाप्नोति मन्त्री विष्णौ1स्थिरा मतिम् ।
सप्तलक्षजपान्मन्त्री विष्णोः सारूप्यमाप्नुयात्

lakṣaṣaṣṭena cāpnoti mantrī viṣṇau1sthirā matim |
saptalakṣajapānmantrī viṣṇoḥ sārūpyamāpnuyāt

1,70.38

अष्टलक्षं जपेन्मन्त्री निर्वाणमधिगच्छति ।
एवं जप्त्वा ततः प्राज्ञो दशांशं सरसीरुहैः

aṣṭalakṣaṃ japenmantrī nirvāṇamadhigacchati |
evaṃ japtvā tataḥ prājño daśāṃśaṃ sarasīruhaiḥ

1,70.39

मधुराक्तैः प्रजुहुयात्संस्कृते हव्यवाहने ।
मण्डूकात्परतत्वान्तं पीठे संपूज्य यत्नतः

madhurāktaiḥ prajuhuyātsaṃskṛte havyavāhane |
maṇḍūkātparatatvāntaṃ pīṭhe saṃpūjya yatnataḥ

1,70.40

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा ततः परा ।
प्रह्वी सत्या तथेशाननुग्रहा नवमी मता

vimalotkarṣiṇī jñānā kriyā yogā tataḥ parā |
prahvī satyā tatheśānanugrahā navamī matā

1,70.41

तारो नमनो भगवते विष्णवे सर्वभू ततः ।
तात्मने वासुदेवाय सर्वात्मेति पदं वदेत्

tāro namano bhagavate viṣṇave sarvabhū tataḥ |
tātmane vāsudevāya sarvātmeti padaṃ vadet

1,70.42

संयोगयोगपद्मान्ते पीठाय हृदयान्तिमः ।
षड्विंशदक्षरः पीठमन्त्रो ऽनेनासनं दिशेत्

saṃyogayogapadmānte pīṭhāya hṛdayāntimaḥ |
ṣaḍviṃśadakṣaraḥ pīṭhamantro 'nenāsanaṃ diśet

1,70.43

मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यामावाह्य पूजयेत् ।
आदौ चाङ्गानि संपूज्य मन्त्राणां केशरेषु च

mūrtiṃ saṃkalpya mūlena tasyāmāvāhya pūjayet |
ādau cāṅgāni saṃpūjya mantrāṇāṃ keśareṣu ca

1,70.44

प्रागादिदिग्दले वासुदेवं संकर्षणं तथा ।
प्रद्युम्नमनिरुद्धं च शक्तीः कोणेष्वथार्चयेत्

prāgādidigdale vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā |
pradyumnamaniruddhaṃ ca śaktīḥ koṇeṣvathārcayet

1,70.45

शान्तिं श्रियं सरस्वत्या रतिं संपूजयेत्क्रमात् ।
हेमपीततमालेन्द्रनीलाभाः पीतवाससः

śāntiṃ śriyaṃ sarasvatyā ratiṃ saṃpūjayetkramāt |
hemapītatamālendranīlābhāḥ pītavāsasaḥ

1,70.46

चतुर्भुजाः शङ्खचक्रगदांभघोजधरा इमे ।
सितकाञ्चनगोदुग्धदूर्वावर्णाश्च शक्तयः

caturbhujāḥ śaṅkhacakragadāṃbhaghojadharā ime |
sitakāñcanagodugdhadūrvāvarṇāśca śaktayaḥ

1,70.47

दलाग्रेषु चक्रशङ्खगदापङ्कजकौस्तुभान् ।
पूजयेन्मुसलं खड्गं वनमालां यथाक्रमात्

dalāgreṣu cakraśaṅkhagadāpaṅkajakaustubhān |
pūjayenmusalaṃ khaḍgaṃ vanamālāṃ yathākramāt

1,70.48

रक्ताजपीतकनकश्यामकृष्णासितार्जुनान् ।
कुङ्कुमाभं समभ्यर्च्येद्वहिरग्रे खगेश्वरम्

raktājapītakanakaśyāmakṛṣṇāsitārjunān |
kuṅkumābhaṃ samabhyarcyedvahiragre khageśvaram

1,70.49

पार्श्वयोः पूजयेत्पश्चाङ्खपद्मनिधी क्रमात् ।
मुक्तामाणिक्यसंकाशौ पश्चिमे ध्वजमपर्चयेत्

pārśvayoḥ pūjayetpaścāṅkhapadmanidhī kramāt |
muktāmāṇikyasaṃkāśau paścime dhvajamaparcayet

1,70.50

रक्तं विघ्नं तथाग्नेये श्याममार्यं च राक्षसे ।
दुर्गां श्यामां वायुकोणे सेनान्यं पीतमैश्वरे

raktaṃ vighnaṃ tathāgneye śyāmamāryaṃ ca rākṣase |
durgāṃ śyāmāṃ vāyukoṇe senānyaṃ pītamaiśvare

1,70.51

लोकेशा नायुधैर्युक्तान्बहिः संपूजयेत्सुधीः ।
एवमावरणैर्युक्तं योरऽचजयेद्विष्णुमव्ययम्

lokeśā nāyudhairyuktānbahiḥ saṃpūjayetsudhīḥ |
evamāvaraṇairyuktaṃ yor'cajayedviṣṇumavyayam

1,70.52

भुक्त्वेहसकलान्भोगानन्ते विष्णुपदं व्रजेत् ।
क्षेत्रधान्यसुवर्णानां प्पाप्तये धारणीं स्मरेत्

bhuktvehasakalānbhogānante viṣṇupadaṃ vrajet |
kṣetradhānyasuvarṇānāṃ ppāptaye dhāraṇīṃ smaret

1,70.53

देवीं दूर्वादलश्यामां दधानां शालिमञ्जरीम् ।
चिन्तयेद्भारतीं देवीं वीणापुस्तकधारिणीम्

devīṃ dūrvādalaśyāmāṃ dadhānāṃ śālimañjarīm |
cintayedbhāratīṃ devīṃ vīṇāpustakadhāriṇīm

1,70.54

दक्षिणे देवदेवस्य पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
क्षीराब्धिफेनपुञ्जाभे वसानां श्वेतवाससी

dakṣiṇe devadevasya pūrṇacandranibhānanām |
kṣīrābdhiphenapuñjābhe vasānāṃ śvetavāsasī

1,70.55

भारत्या सहितं यो वै ध्यायेद्द्वेवं परात्परम् ।
वेदवेदार्थतत्त्वज्ञो जायते सर्ववित्तमः

bhāratyā sahitaṃ yo vai dhyāyeddvevaṃ parātparam |
vedavedārthatattvajño jāyate sarvavittamaḥ

1,70.56

नारसिंहमिवात्मानं देवं ध्यात्वातिभैरवम् ।
शश्त्रं संमन्त्र्य मन्त्रेण शब्रून्हत्वा निवर्तते

nārasiṃhamivātmānaṃ devaṃ dhyātvātibhairavam |
śaśtraṃ saṃmantrya mantreṇa śabrūnhatvā nivartate

1,70.57

नारसिंहेन बीजेन मन्त्रं संयोज्य साधकः ।
शतमष्टोत्तरं जण्त्वा वामहस्ताभिमन्त्रिताः

nārasiṃhena bījena mantraṃ saṃyojya sādhakaḥ |
śatamaṣṭottaraṃ jaṇtvā vāmahastābhimantritāḥ

1,70.58

पुनः पुनरपः सिंचेत्सर्पदष्टो ऽपि जीवति ।
गारुडेन च संयोज्य पञ्चार्णेन जपेत्तदा

punaḥ punarapaḥ siṃcetsarpadaṣṭo 'pi jīvati |
gāruḍena ca saṃyojya pañcārṇena japettadā

1,70.59

निर्विषीकरणे ध्यायेद्विष्णुं गरुडवाहनम् ।
अशोकफलके तार्क्ष्यमालिख्याशोकसंहतौ

nirviṣīkaraṇe dhyāyedviṣṇuṃ garuḍavāhanam |
aśokaphalake tārkṣyamālikhyāśokasaṃhatau

1,70.60

अशोकपुष्पैः संपूज्य भगवन्तं तदग्रतः ।
जुहुयात्तानि पुष्पाणि त्रिसंध्यं सप्तपत्रकम्

aśokapuṣpaiḥ saṃpūjya bhagavantaṃ tadagrataḥ |
juhuyāttāni puṣpāṇi trisaṃdhyaṃ saptapatrakam

1,70.61

प्रत्यक्षो जायते पक्षी वरमिष्टं प्रयच्छति ।
गाणपत्येन संयोज्य जपेल्लक्षं पयोव्रतः

pratyakṣo jāyate pakṣī varamiṣṭaṃ prayacchati |
gāṇapatyena saṃyojya japellakṣaṃ payovrataḥ

1,70.62

महागणपतिं देवं प्रत्यक्षमिह पश्यति ।
वाणिबीजेन संयुक्तं षण्मासं योजयेन्नरः

mahāgaṇapatiṃ devaṃ pratyakṣamiha paśyati |
vāṇibījena saṃyuktaṃ ṣaṇmāsaṃ yojayennaraḥ

1,70.63

महाकविवरो भूत्वा मोहयेत्सकलं जगत् ।
हुत्वा गुङ्चीशकलान्यर्द्धागुलमितानि च

mahākavivaro bhūtvā mohayetsakalaṃ jagat |
hutvā guṅcīśakalānyarddhāgulamitāni ca

1,70.64

दधिमध्वाज्ययुक्तानि मृत्युं जयति साधकः ।
शनैश्वर दिने सम्यक् स्पृष्ट्वा श्वत्थं च पाणिना

dadhimadhvājyayuktāni mṛtyuṃ jayati sādhakaḥ |
śanaiśvara dine samyak spṛṣṭvā śvatthaṃ ca pāṇinā

1,70.65

जप्त्वा चाष्टशतं युद्धे ह्यपमृत्युं जयत्यसौ ।
पञ्चविंशतिधा जप्त्वा नित्यं प्रातः पिबेज्जलम्

japtvā cāṣṭaśataṃ yuddhe hyapamṛtyuṃ jayatyasau |
pañcaviṃśatidhā japtvā nityaṃ prātaḥ pibejjalam

1,70.66

सर्वपापविनिर्मुक्तो ज्ञानवान् रोगवर्जितः ।
कुंभं संस्थाप्य विधिवदापूर्य शुद्धवारिणा

sarvapāpavinirmukto jñānavān rogavarjitaḥ |
kuṃbhaṃ saṃsthāpya vidhivadāpūrya śuddhavāriṇā

1,70.67

जप्त्वायुतं ततस्तेनाभिषेकः सर्वरोगनुत् ।
चन्द्रसूर्योपरागे तु ह्युपोष्याष्टसहस्रकम्

japtvāyutaṃ tatastenābhiṣekaḥ sarvaroganut |
candrasūryoparāge tu hyupoṣyāṣṭasahasrakam

1,70.68

स्पृष्ट्वा ब्राह्मीधृतं जप्त्वा पिबेत्साधकसत्तमः ।
मेधां कवित्वं वाक्सिद्धिं लभते नात्र संशयः

spṛṣṭvā brāhmīdhṛtaṃ japtvā pibetsādhakasattamaḥ |
medhāṃ kavitvaṃ vāksiddhiṃ labhate nātra saṃśayaḥ

1,70.69

जुहुयादयुतं विल्वैर्महाधनपतिर्भवेत् ।
नारायणस्य मन्त्रो ऽयं सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः

juhuyādayutaṃ vilvairmahādhanapatirbhavet |
nārāyaṇasya mantro 'yaṃ sarvamantrottamottamaḥ

1,70.70

आलयः सर्वसिद्धीनां कथितस्तव नारद ।
नारायणाय शब्दान्ते विद्महे पदमीरयेत्

ālayaḥ sarvasiddhīnāṃ kathitastava nārada |
nārāyaṇāya śabdānte vidmahe padamīrayet

1,70.71

वासुदेवपदं ङेंतं धीमहीति ततो वदेत् ।
तन्नो विष्णुः प्रचोवर्णान्संवदेञ्चोदयादिति

vāsudevapadaṃ ṅeṃtaṃ dhīmahīti tato vadet |
tanno viṣṇuḥ pracovarṇānsaṃvadeñcodayāditi

1,70.72

एषोक्ता विष्णुगायत्री सर्वपापप्रणाशिनी ।
तारो हृद्भगवान् ङेंतो वासुदेवाय कीर्तितः

eṣoktā viṣṇugāyatrī sarvapāpapraṇāśinī |
tāro hṛdbhagavān ṅeṃto vāsudevāya kīrtitaḥ

1,70.73

द्वादशार्णो महामन्त्रो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः ।
स्त्रीशूद्राणां वितारो ऽयं सतारस्तु द्विजन्मनाम्

dvādaśārṇo mahāmantro bhuktimuktipradāyakaḥ |
strīśūdrāṇāṃ vitāro 'yaṃ satārastu dvijanmanām

1,70.74

प्रजापतिर्मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितः ।
देवता वासुदेवस्तु बीजं शक्तिर्ध्रुवश्च हृत्

prajāpatirmuniścāsya gāyatrī chanda īritaḥ |
devatā vāsudevastu bījaṃ śaktirdhruvaśca hṛt

1,70.75

चन्द्राक्षिवेदपञ्चर्णैः समस्तेनाङ्गकल्पनम् ।
मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गले दोर्हृदये पुनः

candrākṣivedapañcarṇaiḥ samastenāṅgakalpanam |
mūrdhni bhāle dṛśorāsye gale dorhṛdaye punaḥ

1,70.76

कुक्षौ नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये तथा ।
न्यासेत्क्रमान् मन्त्रवर्णान्सृष्टिन्यासो ऽयमीरितः

kukṣau nābhau dhvaje jānudvaye pādadvaye tathā |
nyāsetkramān mantravarṇānsṛṣṭinyāso 'yamīritaḥ

1,70.77

हृदादिमस्तकान्तं तु स्थितिन्यासं प्रचक्षते ।
पादादारभ्य मूर्द्धानं न्यासं संहारकं विदुः

hṛdādimastakāntaṃ tu sthitinyāsaṃ pracakṣate |
pādādārabhya mūrddhānaṃ nyāsaṃ saṃhārakaṃ viduḥ

1,70.78

तत्त्वन्यासं ततः कुर्यात्सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ।
बीवं प्राणं तथा चित्तं हृत्पद्मं सूर्यमण्डलम्

tattvanyāsaṃ tataḥ kuryātsarvatantreṣu gopitam |
bīvaṃ prāṇaṃ tathā cittaṃ hṛtpadmaṃ sūryamaṇḍalam

1,70.79

चन्द्राग्निमण्डले चैव वासुदेवं ततः परम् ।
संकर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं ततः परम्

candrāgnimaṇḍale caiva vāsudevaṃ tataḥ param |
saṃkarṣaṇaṃ ca pradyumnamaniruddhaṃ tataḥ param

1,70.80

नारायणं चक्रमतस्तत्त्वानि द्वादशैव तु ।
मूलार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयान्तिमम्

nārāyaṇaṃ cakramatastattvāni dvādaśaiva tu |
mūlārṇahṛtparāyādyamātmane hṛdayāntimam

1,70.81

तत्त्वे नाम समुञ्चर्य्य न्यसेन्मूर्द्धादिषु क्रमात् ।
पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि भानुलक्षजपो मनोः

tattve nāma samuñcaryya nyasenmūrddhādiṣu kramāt |
pūrvoktaṃ dhyānamatrāpi bhānulakṣajapo manoḥ

1,70.82

तदृशांशं तिलैराज्यलोलितैर्हवनं चरेत् ।
पीठे पूर्वोदिते मन्त्री मूर्ति संकल्प्य मूलतः

tadṛśāṃśaṃ tilairājyalolitairhavanaṃ caret |
pīṭhe pūrvodite mantrī mūrti saṃkalpya mūlataḥ

1,70.83

तस्यामावाह्य देवेशं वासुदेवं प्रपूजयेत् ।
अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य वासुदेवादिकास्ततः

tasyāmāvāhya deveśaṃ vāsudevaṃ prapūjayet |
aṅgāni pūrvamabhyarcya vāsudevādikāstataḥ

1,70.84

शान्त्यादिशक्तयः पूज्याः प्राग्वद्दिक्षु विदिक्षु च ।
तृतीयावरणे पूज्याः प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः

śāntyādiśaktayaḥ pūjyāḥ prāgvaddikṣu vidikṣu ca |
tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ proktā dvādaśa mūrtayaḥ

1,70.85

इन्द्राद्यानायुधैर्युक्तान् पूजयेद्धरणीगृहे ।
एवमावरणैरिष्ट्वा पञ्चभिर्विष्णुमव्ययम्

indrādyānāyudhairyuktān pūjayeddharaṇīgṛhe |
evamāvaraṇairiṣṭvā pañcabhirviṣṇumavyayam

1,70.86

प्राप्नुयात्सकलानर्थानन्ते विष्णुपदे व्रजेत् ।
पुरुषोत्तमसंज्ञस्य विष्णोर्भेदचतुष्टयम्

prāpnuyātsakalānarthānante viṣṇupade vrajet |
puruṣottamasaṃjñasya viṣṇorbhedacatuṣṭayam

1,70.87

त्रैलोक्यमोहनस्तेषां प्रथमः परिकीर्तितः ।
श्रीकरश्च हृषीकेशः कृषअणश्चात्र चतुर्थकः

trailokyamohanasteṣāṃ prathamaḥ parikīrtitaḥ |
śrīkaraśca hṛṣīkeśaḥ kṛṣaaṇaścātra caturthakaḥ

1,70.88

तारः कामो रमा पश्चान् ङेंतः स्यात्पुरुषोत्तमः ।
वर्मास्त्राण्यग्निप्रियान्तो मन्त्रो वह्नीन्दुवर्णवान्

tāraḥ kāmo ramā paścān ṅeṃtaḥ syātpuruṣottamaḥ |
varmāstrāṇyagnipriyānto mantro vahnīnduvarṇavān

1,70.89

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दः प्रोक्तो ऽथ देवता ।
पुरुषोत्तमसंज्ञो ऽत्र बीजशक्तीस्मरन्दिरे

brahmā muniḥ syādgāyatrī chandaḥ prokto 'tha devatā |
puruṣottamasaṃjño 'tra bījaśaktīsmarandire

1,70.90

भूचन्द्रैकरसाक्ष्यक्षिमन्त्रवर्णोर्विभागतः ।
कृत्वाङ्गानि ततो ध्यायेद्विधिवत्पुरुषोत्तमम्

bhūcandraikarasākṣyakṣimantravarṇorvibhāgataḥ |
kṛtvāṅgāni tato dhyāyedvidhivatpuruṣottamam

1,70.91

समुद्यदादित्यनिभं शङ्खचक्रगदांबुजैः ।
लसत्करं पीतवस्रं स्मरेच्छ्रीपुरुषोत्तमम्

samudyadādityanibhaṃ śaṅkhacakragadāṃbujaiḥ |
lasatkaraṃ pītavasraṃ smarecchrīpuruṣottamam

1,70.92

महारत्नौघखचितस्फुरत्तोरणमण्डपे ।
मौक्तिकौघशमदमविराजितवितानके

mahāratnaughakhacitasphurattoraṇamaṇḍape |
mauktikaughaśamadamavirājitavitānake

1,70.93

नृत्यद्देवाङ्गनावृन्दक्वणात्किङ्किणिनूपुरे ।
लसन्माणिक्यवेद्यां तु दीत्पार्कायुततेजसि

nṛtyaddevāṅganāvṛndakvaṇātkiṅkiṇinūpure |
lasanmāṇikyavedyāṃ tu dītpārkāyutatejasi

1,70.94

वृन्दारकव्रातकिरीटाग्ररत्नाभिचर्चिते ।
नवलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः

vṛndārakavrātakirīṭāgraratnābhicarcite |
navalakṣaṃ japenmantraṃ juhuyāttaddaśāṃśataḥ

1,70.95

उत्फुल्लैः कमलैः पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवेरऽचयेत् ।
एवमाराध्य देवेशं प्राप्नोति महतीं श्रियम्

utphullaiḥ kamalaiḥ pīṭhe pūrvokte vaiṣṇaver'cayet |
evamārādhya deveśaṃ prāpnoti mahatīṃ śriyam

1,70.96

पुत्रान्पौत्रान्यशः कान्तिं भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ।
उत्तिष्टेति पदं पश्चाच्छ्रीकराग्निप्रियान्तिमः

putrānpautrānyaśaḥ kāntiṃ bhuktiṃ muktiṃ ca vindati |
uttiṣṭeti padaṃ paścācchrīkarāgnipriyāntimaḥ

1,70.97

अष्टार्णो ऽस्य मुनिर्व्यासः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् ।
श्रीकाराख्यो हरिः प्रोक्तो देवता सकलेष्टदः

aṣṭārṇo 'sya munirvyāsaḥ paṅktiśchanda udāhṛtam |
śrīkārākhyo hariḥ prokto devatā sakaleṣṭadaḥ

1,70.98

भीषयद्वितयं हृत्स्यात् त्रासयद्वितयं शिरः ।
शिखा प्रमर्द्दयद्वन्द्वं वर्म प्रध्वंसयद्वयम्

bhīṣayadvitayaṃ hṛtsyāt trāsayadvitayaṃ śiraḥ |
śikhā pramarddayadvandvaṃ varma pradhvaṃsayadvayam

1,70.99

अस्रं रक्षद्वयं सर्वे हुमन्ताः समुदीरिताः ।
मस्तके नेत्रयोः कण्ठहृदये नाभिदेशके

asraṃ rakṣadvayaṃ sarve humantāḥ samudīritāḥ |
mastake netrayoḥ kaṇṭhahṛdaye nābhideśake

1,70.100

ऊरूजङ्घांयुग्मेषु मन्त्रवर्णान्क्रमान्न्यतसेत् ।
ततः पुरुषसूक्तोक्तमन्त्रैर्न्यासं समाचरेत्

ūrūjaṅghāṃyugmeṣu mantravarṇānkramānnyataset |
tataḥ puruṣasūktoktamantrairnyāsaṃ samācaret

1,70.101

मुखे न्यसेद्ब्राह्मणो ऽस्य मुखमासीदिमं मनुम् ।
बाहुयुग्मे तथा बाहूंराजन्य इति विन्यसेत्

mukhe nyasedbrāhmaṇo 'sya mukhamāsīdimaṃ manum |
bāhuyugme tathā bāhūṃrājanya iti vinyaset

1,70.102

ऊरू तदस्य यद्वैश्य इममूरुद्वये न्यसेत् ।
न्यसेत्पादद्वये मन्त्री पद्भ्यां शूद्रो अजायत

ūrū tadasya yadvaiśya imamūrudvaye nyaset |
nyasetpādadvaye mantrī padbhyāṃ śūdro ajāyata

1,70.103

चक्रं शङ्खं गदां पद्मं कराग्रेष्वथ विन्यसेत् ।
एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्पूर्वोक्तमण्डपे

cakraṃ śaṅkhaṃ gadāṃ padmaṃ karāgreṣvatha vinyaset |
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyetpūrvoktamaṇḍape

1,70.104

अरुणाब्जासनस्थस्य तार्क्ष्यस्योपरि संस्थितम् ।
पूर्वोक्तरूपिणं देवं श्रीकरं लोकमोहनम्

aruṇābjāsanasthasya tārkṣyasyopari saṃsthitam |
pūrvoktarūpiṇaṃ devaṃ śrīkaraṃ lokamohanam

1,70.105

ध्यात्वैवं पूजयेदष्टलक्षं मन्त्री दशांशतः ।
रक्तांबुजैः समिद्भिश्च विल्वक्षीरिद्रुमोद्भवैः

dhyātvaivaṃ pūjayedaṣṭalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ |
raktāṃbujaiḥ samidbhiśca vilvakṣīridrumodbhavaiḥ

1,70.106

पयो ऽन्नैः सर्पिषा हुत्वा प्रत्येकं सुसमाहितः ।
अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटाः क्षीरिद्रुमाः स्मृता

payo 'nnaiḥ sarpiṣā hutvā pratyekaṃ susamāhitaḥ |
aśvatthoduṃbaraplakṣavaṭāḥ kṣīridrumāḥ smṛtā

1,70.107

पूजयेद्वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ।
अङ्गावरणदिक्पालहेतिभिः सहितं विभुम्

pūjayedvaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ |
aṅgāvaraṇadikpālahetibhiḥ sahitaṃ vibhum

1,70.108

इत्थं सिद्धे मनौ मत्री प्रयोगान्पूर्ववञ्चरेत् ।
तारो हृद्भगवान् ङेंतो वराहेति ततः परम्

itthaṃ siddhe manau matrī prayogānpūrvavañcaret |
tāro hṛdbhagavān ṅeṃto varāheti tataḥ param

1,70.109

रूपाय भूर्भुवः स्वः स्याल्लोहितकामिका च ये ।
भूपतित्वं च मे देहि ददापय शुचिप्रिया

rūpāya bhūrbhuvaḥ svaḥ syāllohitakāmikā ca ye |
bhūpatitvaṃ ca me dehi dadāpaya śucipriyā

1,70.110

रामाग्निवर्णो मन्त्रो ऽयं भार्गवो ऽस्य मुनिर्मतः ।
छन्दो ऽनुष्टुब्देवतादिवराहः समुदीरितः

rāmāgnivarṇo mantro 'yaṃ bhārgavo 'sya munirmataḥ |
chando 'nuṣṭubdevatādivarāhaḥ samudīritaḥ

1,70.111

एकदंष्ट्राय हृदयं व्योमोल्कायग शिरः स्मृतम् ।
शिखा तेजो ऽधिपतये विश्वरूपाय वर्म च

ekadaṃṣṭrāya hṛdayaṃ vyomolkāyaga śiraḥ smṛtam |
śikhā tejo 'dhipataye viśvarūpāya varma ca

1,70.112

महादंष्ट्राय चास्त्रं स्यात्पञ्चाङ्गमिति कल्पयेत् ।
अथवा गिरिषट्सप्तबाणैर्वसुभिरक्षरैः

mahādaṃṣṭrāya cāstraṃ syātpañcāṅgamiti kalpayet |
athavā giriṣaṭsaptabāṇairvasubhirakṣaraiḥ

1,70.113

विभक्तैर्मन्त्रवर्यस्य पञ्चागांनि प्रकल्पयेत् ।
ततौ ध्यायेदनेकार्कनिभमादिवराहकम्

vibhaktairmantravaryasya pañcāgāṃni prakalpayet |
tatau dhyāyedanekārkanibhamādivarāhakam

1,70.114

आं ह्रीं स्वर्णनिभं जान्वोरधो नाभेः सितप्रभम् ।
इष्टाभीतिगदाशङ्खचक्रशक्त्यसिखेटकान्

āṃ hrīṃ svarṇanibhaṃ jānvoradho nābheḥ sitaprabham |
iṣṭābhītigadāśaṅkhacakraśaktyasikheṭakān

1,70.115

दधतं च करैर्दंष्ट्राग्रलसद्धरणिं स्मरेत् ।
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं सरसीरुहैः

dadhataṃ ca karairdaṃṣṭrāgralasaddharaṇiṃ smaret |
evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ sarasīruhaiḥ

1,70.116

मध्वक्तैर्जुहयात्पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे यजेत् ।
मूलेन मूर्तिं सङ्कल्प्य तस्यां सम्पूजयेद्विभुम्

madhvaktairjuhayātpīṭhe pūrvokte vaiṣṇave yajet |
mūlena mūrtiṃ saṅkalpya tasyāṃ sampūjayedvibhum

1,70.117

अङ्गावरणदिक्पालहेतियन्त्रप्रसिद्धये ।
जपादेवावर्नि दद्याद्धनं धान्यं महीं श्रियम्

aṅgāvaraṇadikpālahetiyantraprasiddhaye |
japādevāvarni dadyāddhanaṃ dhānyaṃ mahīṃ śriyam

1,70.118

सिंहार्के सितपक्षस्याष्टम्यां गव्येषु पञ्चसु ।
शिलां शुद्धां विनिक्षिप्य स्पृष्ट्वा तामयुतं जपेत्

siṃhārke sitapakṣasyāṣṭamyāṃ gavyeṣu pañcasu |
śilāṃ śuddhāṃ vinikṣipya spṛṣṭvā tāmayutaṃ japet

1,70.119

उदङ्मुखस्वतो मन्त्री तां शिलां लिखनेद्भुवि ।
भूतप्रेताहिचौरादिकृतां बाधां निवारयेत्

udaṅmukhasvato mantrī tāṃ śilāṃ likhanedbhuvi |
bhūtapretāhicaurādikṛtāṃ bādhāṃ nivārayet

1,70.120

प्रातर्भृगुदिने साध्यभूतलान्मृदमाहरेत् ।
मन्त्रितां मूलमन्त्रेण विभजेत्तां त्रिधा पुनः

prātarbhṛgudine sādhyabhūtalānmṛdamāharet |
mantritāṃ mūlamantreṇa vibhajettāṃ tridhā punaḥ

1,70.121

चुल्ल्यामेकं समालिप्याप्यपरं पाकभाजने ।
गोदुग्धे परमालोड्य शोधितांस्तन्दुलान् क्षिपेत्

cullyāmekaṃ samālipyāpyaparaṃ pākabhājane |
godugdhe paramāloḍya śodhitāṃstandulān kṣipet

1,70.122

सम्यक् शुद्धे शुचिः केशे जपन्मन्त्रं पचेञ्चरुम् ।
अवतार्य चरुं पश्चाद्वह्नौ देयं यथाविधि

samyak śuddhe śuciḥ keśe japanmantraṃ paceñcarum |
avatārya caruṃ paścādvahnau deyaṃ yathāvidhi

1,70.123

सम्पूज्य धूपदीपाद्यैः पश्चादाज्यप्लुतं चरुम् ।
जुहुयात्संस्कृते वह्नौ अष्टोत्तरशतं सुधीः

sampūjya dhūpadīpādyaiḥ paścādājyaplutaṃ carum |
juhuyātsaṃskṛte vahnau aṣṭottaraśataṃ sudhīḥ

1,70.124

एवं प्रजुहुयान्मन्त्री कविवारेषु सप्तसु ।
विरोधो नश्यति क्षेत्रे शत्रुचौराद्युपद्रवाः

evaṃ prajuhuyānmantrī kavivāreṣu saptasu |
virodho naśyati kṣetre śatrucaurādyupadravāḥ

1,70.125

भानूदयेप्यारवारे साध्यक्षेत्रान्मृदं पुनः ।
आदाय पूर्वविधिना हविरापाद्य पूर्ववत्

bhānūdayepyāravāre sādhyakṣetrānmṛdaṃ punaḥ |
ādāya pūrvavidhinā havirāpādya pūrvavat

1,70.126

जुहुयादेधिते वह्नौ पूर्वसंख्याकमादरात् ।
एवं स सप्तारवारेषु जुहुयात्क्षेत्रसिद्धये

juhuyādedhite vahnau pūrvasaṃkhyākamādarāt |
evaṃ sa saptāravāreṣu juhuyātkṣetrasiddhaye

1,70.127

जुहुयाल्लक्षसंख्याकं गव्यै श्चैव सपायसैः ।
अभीष्टभूम्याधिपत्यं लभते नात्र संशयः

juhuyāllakṣasaṃkhyākaṃ gavyai ścaiva sapāyasaiḥ |
abhīṣṭabhūmyādhipatyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

1,70.128

उद्यद्दोः परिधं दिव्यं सितदंष्ट्राग्रभूधरम् ।
स्वर्णाभं पार्थिवे पीते मण्डले सुसमाहितः

udyaddoḥ paridhaṃ divyaṃ sitadaṃṣṭrāgrabhūdharam |
svarṇābhaṃ pārthive pīte maṇḍale susamāhitaḥ

1,70.129

ध्यात्वाप्नोति महीं रम्यां वराहस्य प्रसादतः ।
वारुणे मण्डले ध्यायेद्वाराहं हिमसन्निभघम्

dhyātvāpnoti mahīṃ ramyāṃ varāhasya prasādataḥ |
vāruṇe maṇḍale dhyāyedvārāhaṃ himasannibhagham

1,70.130

महोपद्रवशान्तिः स्यात्साधकस्य न संशयः ।
वश्यार्थं च सदा ध्यायेद्वर्ह्याभं वह्निमण्डे

mahopadravaśāntiḥ syātsādhakasya na saṃśayaḥ |
vaśyārthaṃ ca sadā dhyāyedvarhyābhaṃ vahnimaṇḍe

1,70.131

ध्यायेदेवं रिपूञ्चाटे कृष्णाभं वायुमण्डले ।
ह्यमण्डलगतं स्वच्छं वाराहं सर्वसिद्धिदम्

dhyāyedevaṃ ripūñcāṭe kṛṣṇābhaṃ vāyumaṇḍale |
hyamaṇḍalagataṃ svacchaṃ vārāhaṃ sarvasiddhidam

1,70.132

शत्रुभूतग्रहक्ष्वेडामयपीडादिशान्तये ।
भग्वर्धीशयुतं व्योमबिन्दुभूषितमस्तकम्

śatrubhūtagrahakṣveḍāmayapīḍādiśāntaye |
bhagvardhīśayutaṃ vyomabindubhūṣitamastakam

1,70.133

एकाक्षरो वराहस्य मन्त्रः कल्पद्रुमो ऽपरः ।
पूजाद्यार्ध्यादिकं सर्वमस्यां पूर्वोक्तवञ्चरेत्

ekākṣaro varāhasya mantraḥ kalpadrumo 'paraḥ |
pūjādyārdhyādikaṃ sarvamasyāṃ pūrvoktavañcaret

1,70.134

सवामकर्णानिद्रास्याद्वराहाय हृदन्तिमः ।
ताराद्यो वसुवर्णो ऽयं सर्वैश्वर्यप्रदायकः

savāmakarṇānidrāsyādvarāhāya hṛdantimaḥ |
tārādyo vasuvarṇo 'yaṃ sarvaiśvaryapradāyakaḥ

1,70.135

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो वाराहसंज्ञकः ।
देवश्चन्द्रेद्वब्धिनेत्रैः सवेणाङ्गक्रिया मता

brahmā muniḥ syādgāyatrī chando vārāhasaṃjñakaḥ |
devaścandredvabdhinetraiḥ saveṇāṅgakriyā matā

1,70.136

ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् ।
प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः ।
धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत्

dhyānapūjāprayogādi prāgvadasyāpi kalpayet |
praṇavādau ca ṅentaṃ ca bhagavatīti padaṃ tataḥ |
dharaṇidvitayaṃ paścāddharerdvayamudīrayet

1,70.137

एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियान्तिमः ।
वराहो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका

ekonaviṃśatyarṇāḍhyo mantro vahnipriyāntimaḥ |
varāho 'sya muniśchando gāyatrī nivṛdādikā

1,70.138

देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया ।
रामवेदाग्निबाणाक्षिनेत्रार्णैरङ्गरकल्पनम्

devatā dharaṇī bījaṃ tāraḥśaktirvasupriyā |
rāmavedāgnibāṇākṣinetrārṇairaṅgarakalpanam

1,70.139

श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुङ्गसुस्तनीम् ।
नीलांबुजद्वयं शालिमञ्जरीं च शुक्रं करैः

śyāmāṃ citravibhūṣāḍhyāṃ padmasthāṃ tuṅgasustanīm |
nīlāṃbujadvayaṃ śālimañjarīṃ ca śukraṃ karaiḥ

1,70.140

दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् ।
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु

dadhatīṃ citravasanāṃ dharāṃ bhagavatīṃ smaret |
evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ pāyasena tu

1,70.141

साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठ्ठे समर्चयेत् ।
मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत्

sājyena juhuyānmantrī viṣṇoḥ pīṭhṭhe samarcayet |
mūrtiṃ saṃkalpya mūlena tasyāṃ vasumatīṃ yajet

1,70.142

अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् ।
दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः

aṅgāni pūrvamārādhya bhūvahnijalamārutān |
dikpātreṣu ca sampūjya koṇapatreṣu tatkalāḥ

1,70.143

निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः ।
इन्द्राद्यानपि वञ्चादीन्पूजयेत्तदनन्तरम्

nivṛttiśca pratiṣṭā ca vidyānāṃ taiśca tatkalāḥ |
indrādyānapi vañcādīnpūjayettadanantaram

1,70.144

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः ।
धरणी प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः

evaṃ siddhe manau mantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ |
dharaṇī prabhajannevaṃ paśuratnāṃbarādibhiḥ

1,70.145

धरम्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा ।
त्रैलोक्यमोहनो मन्त्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते

dharamyā vallabhaḥ sa syātsukhī jīvecchataṃ samā |
trailokyamohano mantro jagannāthasya kīrtyate

1,70.146

तारः कामो रमा बीजं हृदन्ते पुरुषोत्तमः ।
श्रीकण्ठः प्रतिरूपान्ते लक्ष्मीति च निवासि च

tāraḥ kāmo ramā bījaṃ hṛdante puruṣottamaḥ |
śrīkaṇṭhaḥ pratirūpānte lakṣmīti ca nivāsi ca

1,70.147

सकलान्ते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् ।
सर्वस्त्रीहृदयान्ते तु विदारणपदं वदेत्

sakalānte jagatpaścātkṣobhaṇeti padaṃ vadet |
sarvastrīhṛdayānte tu vidāraṇapadaṃ vadet

1,70.148

ततस्त्रिभुवनान्तं तु मदोन्मादकरेति च ।
सुरासुरान्ते मनुजसुंदरीजनवर्णतः

tatastribhuvanāntaṃ tu madonmādakareti ca |
surāsurānte manujasuṃdarījanavarṇataḥ

1,70.149

मनांसि तापयद्वन्द्वं दीपयद्वितयं ततः ।
शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः

manāṃsi tāpayadvandvaṃ dīpayadvitayaṃ tataḥ |
śoṣayadvitayaṃ paścānmārayadvitayaṃ tataḥ

1,70.150

स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः ।
द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः

staṃbhayadvitayaṃ bhūyo mohayadvitaya tataḥ |
drāvayadvitayaṃ tāvadākarṣayayugaṃ tataḥ

1,70.136

ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् ।
प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः ।
धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत्

dhyānapūjāprayogādi prāgvadasyāpi kalpayet |
praṇavādau ca ṅentaṃ ca bhagavatīti padaṃ tataḥ |
dharaṇidvitayaṃ paścāddharerdvayamudīrayet

1,70.137

एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियान्तिमः ।
वराहो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका

ekonaviṃśatyarṇāḍhyo mantro vahnipriyāntimaḥ |
varāho 'sya muniśchando gāyatrī nivṛdādikā

1,70.138

देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया ।
रामवेदाग्निबाणाक्षिनेवार्णैरङ्गकल्पनम्

devatā dharaṇī bījaṃ tāraḥśaktirvasupriyā |
rāmavedāgnibāṇākṣinevārṇairaṅgakalpanam

1,70.139

श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुङ्गसुस्तनीम् ।
नीलांबुजद्वयं शालिमञ्जरीञ्च शुकं करैः

śyāmāṃ citravibhūṣāḍhyāṃ padmasthāṃ tuṅgasustanīm |
nīlāṃbujadvayaṃ śālimañjarīñca śukaṃ karaiḥ

1,70.140

दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् ।
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु

dadhatīṃ citravasanāṃ dharāṃ bhagavatīṃ smaret |
evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ pāyasena tu

1,70.141

साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठे समर्चयेत् ।
मूर्तिं संकल्प्य गूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत्

sājyena juhuyānmantrī viṣṇoḥ pīṭhe samarcayet |
mūrtiṃ saṃkalpya gūlena tasyāṃ vasumatīṃ yajet

1,70.142

अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् ।
दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः

aṅgāni pūrvamārādhya bhūvahnijalamārutān |
dikpātreṣu ca sampūjya koṇapatreṣu tatkalāḥ

1,70.143

निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः ।
इन्द्राद्यानपि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम्

nivṛttiśca pratiṣṭā ca vidyānāṃ taiśca tatkalāḥ |
indrādyānapi vajrādīnpūjayettadanantaram

1,70.144

पूर्नं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः ।
धरणीं प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः

pūrnaṃ siddhe manau mantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ |
dharaṇīṃ prabhajannevaṃ paśuratnāṃbarādibhiḥ

1,70.145

धरण्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा ।
त्रैलोक्यमोहनो मन्त्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते

dharaṇyā vallabhaḥ sa syātsukhī jīvecchataṃ samā |
trailokyamohano mantro jagannāthasya kīrtyate

1,70.146

तारः कामो रमा बीजं हृदन्ते पुरुषोत्तमः ।
श्रीकण्ठः प्रतिरूपान्ते लक्ष्मीति च निवासिं च

tāraḥ kāmo ramā bījaṃ hṛdante puruṣottamaḥ |
śrīkaṇṭhaḥ pratirūpānte lakṣmīti ca nivāsiṃ ca

1,70.147

सकलान्ते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् ।
सर्वस्त्रीहृदयान्ते तु विदारणपदं वदेत्

sakalānte jagatpaścātkṣobhaṇeti padaṃ vadet |
sarvastrīhṛdayānte tu vidāraṇapadaṃ vadet

1,70.148

ततस्त्रिभुवनान्तं तु मदोन्मादकरेति च ।
सुरासुरान्ते मनुजसुंदरीजनवर्णतः

tatastribhuvanāntaṃ tu madonmādakareti ca |
surāsurānte manujasuṃdarījanavarṇataḥ

1,70.149

मनांसि तापयद्वन्द्वं दीपयद्वितयं ततः ।
शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः

manāṃsi tāpayadvandvaṃ dīpayadvitayaṃ tataḥ |
śoṣayadvitayaṃ paścānmārayadvitayaṃ tataḥ

1,70.150

स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः ।
द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः

staṃbhayadvitayaṃ bhūyo mohayadvitaya tataḥ |
drāvayadvitayaṃ tāvadākarṣayayugaṃ tataḥ

1,70.151

समस्तपरमो येन सुभगेन च संयुतम् ।
सर्वसौभाग्यशब्दान्ते करसर्वपदं वदेत्

samastaparamo yena subhagena ca saṃyutam |
sarvasaubhāgyaśabdānte karasarvapadaṃ vadet

1,70.152

कामप्रदादमुन्ब्रह्मासेंदुर्हनुयुगं ततः ।
चक्रेण गदया पश्चात्खड्गेन तदनन्तरम्

kāmapradādamunbrahmāseṃdurhanuyugaṃ tataḥ |
cakreṇa gadayā paścātkhaḍgena tadanantaram

1,70.153

सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनान्ते कटद्वयम् ।
अङ्कुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः

sarvabāṇairbhediyugaṃ pāśenānte kaṭadvayam |
aṅkuśeneti saṃprocya tāḍayadvitayaṃ punaḥ

1,70.154

कुरुशब्दद्वयमथो किं तिष्टसि पदं वदेत् ।
तावद्यावत्पदस्यान्ते समाहितमनन्तरम् ।
ततो मे सिद्धिराभास्य भवमन्ते च वर्म फट्

kuruśabdadvayamatho kiṃ tiṣṭasi padaṃ vadet |
tāvadyāvatpadasyānte samāhitamanantaram |
tato me siddhirābhāsya bhavamante ca varma phaṭ

1,70.155

हृदन्तो ऽयं महामन्त्रो द्विशतार्णः समीरितः ।
जैमिनिर्मुनिरस्योक्तश्छन्दश्चामितमीरितम्

hṛdanto 'yaṃ mahāmantro dviśatārṇaḥ samīritaḥ |
jaiminirmunirasyoktaśchandaścāmitamīritam

1,70.156

देवता जगतां मोहे जगन्नाथः प्रकीर्तितः ।
कामो बीजं रमा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये

devatā jagatāṃ mohe jagannāthaḥ prakīrtitaḥ |
kāmo bījaṃ ramā śaktirviniyogo 'khilāptaye

Chapter 1.70 (part 2/2)

1,70.157

पुरुषोत्तमत्रिभुवनोन्मादकान्ते ऽग्निवर्म च ।
हृदयं कीर्तितं पश्चाज्जगत्क्षोभणशब्दतः

puruṣottamatribhuvanonmādakānte 'gnivarma ca |
hṛdayaṃ kīrtitaṃ paścājjagatkṣobhaṇaśabdataḥ

1,70.158

लक्ष्मीदयितवर्मान्तः शिरः प्रोक्तं शिखा पुनः ।
मन्मथो तमशब्दान्ते मङ्गजे पदमीरयेत्

lakṣmīdayitavarmāntaḥ śiraḥ proktaṃ śikhā punaḥ |
manmatho tamaśabdānte maṅgaje padamīrayet

1,70.159

कामदायेति हुं प्रोच्य न्यसेद्वम ततः परम् ।
परमान्ते भृगुकर्णाभ्यां च सर्वपदं ततः

kāmadāyeti huṃ procya nyasedvama tataḥ param |
paramānte bhṛgukarṇābhyāṃ ca sarvapadaṃ tataḥ

1,70.160

सौभाग्यकरवर्मान्ते कवचं पारिकीर्तितम् ।
सुरासुरान्ते मनुजसुंदरीति पदं वदेत्

saubhāgyakaravarmānte kavacaṃ pārikīrtitam |
surāsurānte manujasuṃdarīti padaṃ vadet

1,70.161

हृदयान्ते विदा पश्चाद्रणसर्वपदं वदेत् ।
ततः प्रहरणधरसर्वकामुकतत्पदम्

hṛdayānte vidā paścādraṇasarvapadaṃ vadet |
tataḥ praharaṇadharasarvakāmukatatpadam

1,70.162

हनयुग्मं च हृदयं बन्धनानि ततो वदेत् ।
आकर्षयद्वयं पश्चान्महाबलपदं ततः

hanayugmaṃ ca hṛdayaṃ bandhanāni tato vadet |
ākarṣayadvayaṃ paścānmahābalapadaṃ tataḥ

1,70.163

वर्म चास्त्रं समाख्यातं नेत्रं स्यात्तदनन्तरम् ।
वदेत्रिभुवनं पश्चाच्चर सर्वजनेति च

varma cāstraṃ samākhyātaṃ netraṃ syāttadanantaram |
vadetribhuvanaṃ paścāccara sarvajaneti ca

1,70.164

मनांसि हरयुग्मान्ते दारयद्वितयं च मे ।
वशमानय वर्मान्ते नेत्रमन्त्रः समीरितः

manāṃsi harayugmānte dārayadvitayaṃ ca me |
vaśamānaya varmānte netramantraḥ samīritaḥ

1,70.165

षडङ्गमन्त्रास्ताराद्याः फट्नमोन्ताः प्रकीर्तिताः ।
तारस्त्रैलोक्यशब्दान्ते मोहनेति पदं वदेत्

ṣaḍaṅgamantrāstārādyāḥ phaṭnamontāḥ prakīrtitāḥ |
tārastrailokyaśabdānte mohaneti padaṃ vadet

1,70.166

हृषीकेशेति संप्रोच्याप्रतिरूपादिशब्दतः ।
मम्नथानन्तरं सर्वस्त्रीणां हृदयमीरयेत्

hṛṣīkeśeti saṃprocyāpratirūpādiśabdataḥ |
mamnathānantaraṃ sarvastrīṇāṃ hṛdayamīrayet

1,70.167

आकर्षणपदा गच्छदागच्छहृदयान्तिमः ।
अनेन व्यापकं कृत्वा जगन्नाथं स्मरेत् सुधीः

ākarṣaṇapadā gacchadāgacchahṛdayāntimaḥ |
anena vyāpakaṃ kṛtvā jagannāthaṃ smaret sudhīḥ

1,70.168

क्षीराब्धेस्तु तटे रम्यं सुरद्रुमलताञ्चितम् ।
उद्यदर्काभुजालाभं स्वधाम्नोज्वालदिङ्मुखम्

kṣīrābdhestu taṭe ramyaṃ suradrumalatāñcitam |
udyadarkābhujālābhaṃ svadhāmnojvāladiṅmukham

1,70.169

प्रसूनावलिसौरभ्यमाद्यन्मधुकरारवम् ।
दिव्यवातोञ्चलत्कञ्जपरागोद्धूलितांबरम्

prasūnāvalisaurabhyamādyanmadhukarāravam |
divyavātoñcalatkañjaparāgoddhūlitāṃbaram

1,70.170

स्वर्वधूगीतमाधुर्याभिराम चिन्तयेद्वनम् ।
तदन्तर्मणिसम्पत्तिस्फुरत्तोरणमण्डपे

svarvadhūgītamādhuryābhirāma cintayedvanam |
tadantarmaṇisampattisphurattoraṇamaṇḍape

1,70.171

विलसन्मौक्तिकोद्दामदामराजद्वितानके ।
मणिवेद्यादि वियत्किरीटाग्रसमर्चिते

vilasanmauktikoddāmadāmarājadvitānake |
maṇivedyādi viyatkirīṭāgrasamarcite

1,70.172

दिव्यसिंहासने विप्र समासीनं स्मरेद्विभुम् ।
शङ्खपाशेषु चापानि मुसलं नन्दकं गदाम्

divyasiṃhāsane vipra samāsīnaṃ smaredvibhum |
śaṅkhapāśeṣu cāpāni musalaṃ nandakaṃ gadām

1,70.173

अङ्कुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि ।
पश्यत्यङ्कस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा

aṅkuśaṃ dadhataṃ dorbhiḥ śliṣṭe kamalayorasi |
paśyatyaṅkasthayāṃbhojaśriyā rāgollasadṛśā

1,70.174

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः ।
कुण्डेरऽद्धचन्द्रे पद्मैर्वा जातीपुष्पैश्च होमयेत्

dhyātvaivaṃ prajapellakṣacatuṣkaṃ taddaśāṃśataḥ |
kuṇḍer'ddhacandre padmairvā jātīpuṣpaiśca homayet

1,70.175

यागभूमिं तथात्मानं यागोपकरणं तथा ।
पूजयिष्यन् जगन्नाथं गायत्र्या प्रोक्षयेद्वुधः

yāgabhūmiṃ tathātmānaṃ yāgopakaraṇaṃ tathā |
pūjayiṣyan jagannāthaṃ gāyatryā prokṣayedvudhaḥ

1,70.176

त्रैलोक्यमोहनायान्ते विद्महे पदमीरयेत् ।
स्मराय धीमहीत्युक्त्वा तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्

trailokyamohanāyānte vidmahe padamīrayet |
smarāya dhīmahītyuktvā tanno viṣṇuḥ pracodayāt

1,70.177

गायत्र्येषा समाख्याता सर्वशुद्धिकरी परा ।
कल्पयेदासनं पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे सुधीः

gāyatryeṣā samākhyātā sarvaśuddhikarī parā |
kalpayedāsanaṃ pīṭhe pūrvokte vaiṣṇave sudhīḥ

1,70.178

पक्षिराजाय ठद्वन्द्वं पीठमन्त्रो ऽयमीरितः ।
मूर्तिं संकल्पमूलेन तस्यामावाहयेदतः

pakṣirājāya ṭhadvandvaṃ pīṭhamantro 'yamīritaḥ |
mūrtiṃ saṃkalpamūlena tasyāmāvāhayedataḥ

1,70.179

व्यापकन्यासमन्त्रेण ततः सम्पूज्य भक्तितः ।
श्रीवत्सहृदयं तेन श्रीवत्सं स्तनयोर्यजेत्

vyāpakanyāsamantreṇa tataḥ sampūjya bhaktitaḥ |
śrīvatsahṛdayaṃ tena śrīvatsaṃ stanayoryajet

1,70.180

कौस्तुभाय हृदन्तेन यजेद्वक्षसि कौस्तुभम् ।
पूजयेद्वनमालायै हृदन्तेन गले च ताम्

kaustubhāya hṛdantena yajedvakṣasi kaustubham |
pūjayedvanamālāyai hṛdantena gale ca tām

1,70.181

कर्णिकायां ततो ऽभ्यर्चयेद्विधिवञ्चाङ्गदेवताः ।
दलेषु पूजयेत्पश्चाल्लक्ष्म्याद्यावृत्तचामराः

karṇikāyāṃ tato 'bhyarcayedvidhivañcāṅgadevatāḥ |
daleṣu pūjayetpaścāllakṣmyādyāvṛttacāmarāḥ

1,70.182

बन्धूककुसुमाभासाःमुक्ताहारलसत्कुचाः ।
उत्फुल्लांभघोजनयना मदविभ्रममन्थराः

bandhūkakusumābhāsāḥmuktāhāralasatkucāḥ |
utphullāṃbhaghojanayanā madavibhramamantharāḥ

1,70.183

लक्ष्मी सरस्वती चैव धृतिः प्रीतिस्ततः परम् ।
कान्तिः शान्तिस्तुष्टिपुष्टिबीजाद्या ङेनमोन्तिकाः

lakṣmī sarasvatī caiva dhṛtiḥ prītistataḥ param |
kāntiḥ śāntistuṣṭipuṣṭibījādyā ṅenamontikāḥ

1,70.184

भृगुः खड्राशचन्द्राढ्यो देव्या बीजमुदाहृतम् ।
ह्रस्वत्रयक्लीबसर्वरहितस्वरसंयुतम्

bhṛguḥ khaḍrāśacandrāḍhyo devyā bījamudāhṛtam |
hrasvatrayaklībasarvarahitasvarasaṃyutam

1,70.185

देव्या बीजं क्रमादासामादौ च विनियोजयेत् ।
दलाग्रेषु यजेच्छङ्खं शार्ङ्गं चक्रमसिं गदाम्

devyā bījaṃ kramādāsāmādau ca viniyojayet |
dalāgreṣu yajecchaṅkhaṃ śārṅgaṃ cakramasiṃ gadām

1,70.186

अङ्कुशं मुसलं पाशं स्वमुद्रामनुभिः पृथक् ।
महाजलचरा यान्ते वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा

aṅkuśaṃ musalaṃ pāśaṃ svamudrāmanubhiḥ pṛthak |
mahājalacarā yānte varmāstraṃ vahnivallabhā

1,70.187

पाञ्चजन्या प्रताराद्यो नमोन्तः शङ्खपूजने ।
शार्ङ्गाय सशयान्ते च वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा

pāñcajanyā pratārādyo namontaḥ śaṅkhapūjane |
śārṅgāya saśayānte ca varmāstraṃ vahnivallabhā

1,70.188

शार्ङ्गाय हृदयं मन्त्रो महाद्यः शार्ङ्गपूजने ।
सुदर्शनमहान्ते तु चक्रराजपदं वदेत्

śārṅgāya hṛdayaṃ mantro mahādyaḥ śārṅgapūjane |
sudarśanamahānte tu cakrarājapadaṃ vadet

1,70.189

हययुग्मं सर्वदुष्टभयमन्ते कुरुद्वयम् ।
छिन्धिद्वयं ततः पश्चाद्विदारययुगं ततः

hayayugmaṃ sarvaduṣṭabhayamante kurudvayam |
chindhidvayaṃ tataḥ paścādvidārayayugaṃ tataḥ

1,70.190

परमन्त्रान् ग्रसद्वन्द्वं भक्षयद्वितयं पुनः ।
भूकानि त्रासयद्वन्द्वं वर्मफड्वह्निसुंदरी

paramantrān grasadvandvaṃ bhakṣayadvitayaṃ punaḥ |
bhūkāni trāsayadvandvaṃ varmaphaḍvahnisuṃdarī

1,70.191

सुदर्शनाय हृदयं प्रोक्तश्चक्रर्चने मनुः ।
महाखड्गतीक्ष्णपदाच्छिवियुग्मं समीरयेत्

sudarśanāya hṛdayaṃ proktaścakrarcane manuḥ |
mahākhaḍgatīkṣṇapadācchiviyugmaṃ samīrayet

1,70.192

हुं फट् स्वाहा च खड्गाय नमः खड्गार्चने मनुः ।
महाकौमोदकीत्यन्ते वदेञ्चैव महाबले

huṃ phaṭ svāhā ca khaḍgāya namaḥ khaḍgārcane manuḥ |
mahākaumodakītyante vadeñcaiva mahābale

1,70.193

सर्वासुरान्तके पश्चात्प्रसीदयुगलेति च ।
वर्मास्त्रवह्निजायान्तकौमोदकि हृक्षतिमः

sarvāsurāntake paścātprasīdayugaleti ca |
varmāstravahnijāyāntakaumodaki hṛkṣatimaḥ

1,70.194

कौमोदक्यर्चने प्रोक्तो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ।
महाङ्कुशपदात्कुट्चयुग्मं हुंफट्वसुप्रिया

kaumodakyarcane prokto mantraḥ sarvārthasādhakaḥ |
mahāṅkuśapadātkuṭcayugmaṃ huṃphaṭvasupriyā

1,70.195

अङ्कुशाय नमः प्रोक्तो मन्त्रग्रौवाकुशर्चने ।
संवर्तकमहान्ते तु मुसलेति पदं वदेत्

aṅkuśāya namaḥ prokto mantragrauvākuśarcane |
saṃvartakamahānte tu musaleti padaṃ vadet

1,70.196

योधयद्वितयं वर्म फडन्ते वह्निसुंदरी ।
मुसलाय नमः प्रोक्तो मन्त्रो सुसलपूजने

yodhayadvitayaṃ varma phaḍante vahnisuṃdarī |
musalāya namaḥ prokto mantro susalapūjane

1,70.197

महापाश हदादघटयमाकर्षयद्वयम् ।
हुं फटे स्वाहा च पाशाय नमः पाशार्चने मनुः

mahāpāśa hadādaghaṭayamākarṣayadvayam |
huṃ phaṭe svāhā ca pāśāya namaḥ pāśārcane manuḥ

1,70.198

ताराद्या मनवो ह्येते ततः शक्रादिकान्यजेत्

tārādyā manavo hyete tataḥ śakrādikānyajet

1,70.199

वज्राद्यानपि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।
मासमात्रं तु कुसुमैः पूजयित्वा हयारिजैः

vajrādyānapi saṃpūjya sarvasiddhīśvaro bhavet |
māsamātraṃ tu kusumaiḥ pūjayitvā hayārijaiḥ

1,70.200

कुमुदैर्वा प्रजुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् ।
मासमात्रेण वश्याःस्युस्तस्य सर्वे नृपोत्तमाः

kumudairvā prajuhuyādaṣṭottarasahasrakam |
māsamātreṇa vaśyāḥsyustasya sarve nṛpottamāḥ

1,70.201

यस्य नाम युतं मन्त्रं जपेदयुतसंख्यया ।
स भवेद्दासवत्सद्यो मन्त्रस्यास्य प्रभावतः

yasya nāma yutaṃ mantraṃ japedayutasaṃkhyayā |
sa bhaveddāsavatsadyo mantrasyāsya prabhāvataḥ

1,70.202

बहुना किमिहोक्तेन मनुनानेन साधकः ।
साधयेत्सकलान्कामान्विष्णुतुल्यो न संशयः

bahunā kimihoktena manunānena sādhakaḥ |
sādhayetsakalānkāmānviṣṇutulyo na saṃśayaḥ

Chapter 1.71 (part 1/2)

1,71.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे सप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि दिव्यान्नरहरेर्मनून् ।
यान्समाराध्य ब्रह्माद्याश्चक्रुः सृष्ट्यादि कर्म वै

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde saptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi divyānnaraharermanūn |
yānsamārādhya brahmādyāścakruḥ sṛṣṭyādi karma vai

1,71.2

संवर्तकश्चन्द्रमौलिर्मनुर्वह्निविभूषितः ।
एकाक्षरः स्मृतो मन्त्रो भजतां सुरपादपः

saṃvartakaścandramaulirmanurvahnivibhūṣitaḥ |
ekākṣaraḥ smṛto mantro bhajatāṃ surapādapaḥ

1,71.3

मुनिरत्रिश्च जगतीं छन्दो बुद्धिमतां वर ।
देवता नृहरिः प्रोक्तो विनियोगो ऽखिलाप्तये

muniratriśca jagatīṃ chando buddhimatāṃ vara |
devatā nṛhariḥ prokto viniyogo 'khilāptaye

1,71.4

क्षं बीजं शक्तिरी प्रोक्ता षड्दीर्घेण षडङ्गकम् ।
अर्केन्दुवह्निनयनं शरदिन्दुरुचं करैः

kṣaṃ bījaṃ śaktirī proktā ṣaḍdīrgheṇa ṣaḍaṅgakam |
arkenduvahninayanaṃ śaradindurucaṃ karaiḥ

1,71.5

धनुश्चक्राभयवलरान्दधतं नृहरिं स्मरेत् ।
लक्षं जपस्तद्दशांशहोमश्च घृतपायसैः

dhanuścakrābhayavalarāndadhataṃ nṛhariṃ smaret |
lakṣaṃ japastaddaśāṃśahomaśca ghṛtapāyasaiḥ

1,71.6

यजेत्पीठे वैष्णवे तु केसरेष्वङ्गपूजनम् ।
खगेशं शङ्करं शेषं शतानन्दं दिगालिषु

yajetpīṭhe vaiṣṇave tu kesareṣvaṅgapūjanam |
khageśaṃ śaṅkaraṃ śeṣaṃ śatānandaṃ digāliṣu

1,71.7

श्रियं ह्रियं धृतिं पुष्टिं कोणपत्रेषु पूजयेत् ।
दन्तच्छदेषु नृहरींस्तावतः पूजयेत्क्रमात्म

śriyaṃ hriyaṃ dhṛtiṃ puṣṭiṃ koṇapatreṣu pūjayet |
dantacchadeṣu nṛharīṃstāvataḥ pūjayetkramātma

1,71.8

कृष्णो रुद्रो महाघोरो भीमो भीषण उज्ज्वलःऋ ।
करालो विकरालश्च दैत्यान्तो मधुसूदनः

kṛṣṇo rudro mahāghoro bhīmo bhīṣaṇa ujjvalaḥṛ |
karālo vikarālaśca daityānto madhusūdanaḥ

1,71.9

रक्ताक्षः पिङ्गलाक्षश्चाञ्जनो दीप्तरुचिस्तथा ।
सुघोरकश्च सुहनुर्विश्वको राक्षसांतकः

raktākṣaḥ piṅgalākṣaścāñjano dīptarucistathā |
sughorakaśca suhanurviśvako rākṣasāṃtakaḥ

1,71.10

विशालको धूम्रकेशो हयग्रीवो घनस्वनः ।
मेघवर्णः कुभघकर्णः कृतान्ततीव्रतेजसौ

viśālako dhūmrakeśo hayagrīvo ghanasvanaḥ |
meghavarṇaḥ kubhaghakarṇaḥ kṛtāntatīvratejasau

1,71.11

अग्निवर्णो महोग्रश्च ततो विश्वविभूषणः ।
विघ्नक्षमो महासेनः सिंहा द्वात्रिंशदीरिताः

agnivarṇo mahograśca tato viśvavibhūṣaṇaḥ |
vighnakṣamo mahāsenaḥ siṃhā dvātriṃśadīritāḥ

1,71.12

तद्ब्रहिः प्रार्चयेद्विद्वांल्लोकपालान्सहेतिकान् ।
एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधेयेदखिलेप्सितान्

tadbrahiḥ prārcayedvidvāṃllokapālānsahetikān |
evaṃ siddhe manau mantrī sādheyedakhilepsitān

1,71.13

विष्णः प्रद्युम्नयुक् शार्ङ्गी महांस्ततः ।
विष्णुं ज्वलन्तं भृग्वीशो जलं पद्मासनं ततः

viṣṇaḥ pradyumnayuk śārṅgī mahāṃstataḥ |
viṣṇuṃ jvalantaṃ bhṛgvīśo jalaṃ padmāsanaṃ tataḥ

1,71.14

हरिस्तु वासुदेवाय वैकुण्ठो विष्णुसंयुतः ।
गदी सेंदुनृसिंहं च भीषणं भद्वमेव च

haristu vāsudevāya vaikuṇṭho viṣṇusaṃyutaḥ |
gadī seṃdunṛsiṃhaṃ ca bhīṣaṇaṃ bhadvameva ca

1,71.15

मृत्युमृत्युं ततः शौरिर्भानोर्नारायणान्वितः ।
नृहरेर्द्वाविंशदर्णो ऽयं मन्त्रः साम्राज्यदायकः

mṛtyumṛtyuṃ tataḥ śaurirbhānornārāyaṇānvitaḥ |
nṛharerdvāviṃśadarṇo 'yaṃ mantraḥ sāmrājyadāyakaḥ

1,71.16

ब्रह्मा मुनिस्तु गायत्री छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् ।
देवता नृहरिश्चास्य सर्वेष्टुफलदायकः

brahmā munistu gāyatrī chando 'nuṣṭubudāhṛtam |
devatā nṛhariścāsya sarveṣṭuphaladāyakaḥ

1,71.17

हं बीजं इं तथा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
वेदैश्चतुर्भिर्वसुभिः षड्भिः षड्भिर्युगाक्षरैः

haṃ bījaṃ iṃ tathā śaktirviniyogo 'khilāptaye |
vedaiścaturbhirvasubhiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhiryugākṣaraiḥ

1,71.18

षडङ्गानि विधायाथ मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः ।
मुखबाह्वङ्घ्रिसंध्यग्रेष्वथ कुक्षौ तथा हृदि

ṣaḍaṅgāni vidhāyātha mūrdhni bhāle ca netrayoḥ |
mukhabāhvaṅghrisaṃdhyagreṣvatha kukṣau tathā hṛdi

1,71.19

गले पार्श्वद्वये पृष्टे ककुद्यर्णान्मनूद्भवान् ।
प्रणवान्तरितान् कृत्वा न्यसेत्साधकसत्तमः

gale pārśvadvaye pṛṣṭe kakudyarṇānmanūdbhavān |
praṇavāntaritān kṛtvā nyasetsādhakasattamaḥ

1,71.20

नृसिंहसांनिध्यकरो न्यासो दशविधो यथा ।
कराङ्घ्षष्टाद्यङ्गुलीषु पृथगाद्यन्तपर्वणोः

nṛsiṃhasāṃnidhyakaro nyāso daśavidho yathā |
karāṅghṣaṣṭādyaṅgulīṣu pṛthagādyantaparvaṇoḥ

1,71.21

सर्वाङ्गुलीषु विन्यस्यावशिष्टं तलयोर्न्यसेत् ।
शिरोललाटे भ्रुमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा

sarvāṅgulīṣu vinyasyāvaśiṣṭaṃ talayornyaset |
śirolalāṭe bhrumadhye netrayoḥ karṇayostathā

1,71.22

कपोलकर्णमूले च चिबुकोर्द्धाधरोष्टके ।
कण्ठे घोणे च भुजयोर्द्दत्तनौ नाभिमण्डले

kapolakarṇamūle ca cibukorddhādharoṣṭake |
kaṇṭhe ghoṇe ca bhujayorddattanau nābhimaṇḍale

1,71.23

दक्षान्पदोस्तले कट्यां मेढ्रोर्वोजानुजघयचोः ।
गुल्फे पादकराङ्गुल्योः सर्वसन्धिषु रोमसु

dakṣānpadostale kaṭyāṃ meḍhrorvojānujaghayacoḥ |
gulphe pādakarāṅgulyoḥ sarvasandhiṣu romasu

1,71.24

रक्तास्थिमज्जासु तनौ न्यसेद्वर्णान्वि चक्षणः ।
वर्णान्पदे गुल्फजानुकटिनाभिहृदि स्थले

raktāsthimajjāsu tanau nyasedvarṇānvi cakṣaṇaḥ |
varṇānpade gulphajānukaṭinābhihṛdi sthale

1,71.25

बाह्वोः कण्ठे च चिबुके चौष्टौ गण्डे प्रविन्यसेत् ।
कर्णयोर्वदने नासापुटे नेत्रे च मूर्द्धनि

bāhvoḥ kaṇṭhe ca cibuke cauṣṭau gaṇḍe pravinyaset |
karṇayorvadane nāsāpuṭe netre ca mūrddhani

1,71.26

पदानि तु मुखे मूर्ध्रि नसि चक्षुषि कर्णयोः ।
आस्ये च हृदय नाभौ पादान्सर्वाङ्गकेन्यसेत्

padāni tu mukhe mūrdhri nasi cakṣuṣi karṇayoḥ |
āsye ca hṛdaya nābhau pādānsarvāṅgakenyaset

1,71.27

अर्द्धद्वयं न्यसेन्मूर्ध्नि आहृत्पादात्तदङ्गकम् ।
उग्रादीनि पदानी ह मृत्युमृत्युं नमाम्यहम्

arddhadvayaṃ nyasenmūrdhni āhṛtpādāttadaṅgakam |
ugrādīni padānī ha mṛtyumṛtyuṃ namāmyaham

1,71.28

इत्यन्तान्यास्यकघ्नाणचक्षुःश्रोत्रेषुपक्ष्मसु ।
हृदि नाभौ च कट्यादिपादान्तं नवसु न्यसेत्

ityantānyāsyakaghnāṇacakṣuḥśrotreṣupakṣmasu |
hṛdi nābhau ca kaṭyādipādāntaṃ navasu nyaset

1,71.29

वीराद्यानपि तान्येव यथापूर्वं प्रविन्यसेत् ।
नृसिंहाद्यानि तान्येव पूर्ववद्विन्यसेत्सुधीः

vīrādyānapi tānyeva yathāpūrvaṃ pravinyaset |
nṛsiṃhādyāni tānyeva pūrvavadvinyasetsudhīḥ

1,71.30

चन्द्राग्निवेदषड्रामनेत्रदिग्बाहुभूमितान् ।
विभक्ता पन्त्रवर्णांश्च क्रमात्स्थानेषु विन्यसेत्

candrāgnivedaṣaḍrāmanetradigbāhubhūmitān |
vibhaktā pantravarṇāṃśca kramātsthāneṣu vinyaset

1,71.31

मूले मूलाच्च नाभ्यन्तं नाभ्यादिहृदयावधि ।
हृदयाद्भ्रूयुगान्तं तु नेत्रत्रये च मस्तके

mūle mūlācca nābhyantaṃ nābhyādihṛdayāvadhi |
hṛdayādbhrūyugāntaṃ tu netratraye ca mastake

1,71.32

बाह्वोरङ्गुलिषु प्राणेमूर्द्धादि चरणावधि ।
विन्यसेन्नामतो धीमान्हरिन्यासो ऽयमीरितः

bāhvoraṅguliṣu prāṇemūrddhādi caraṇāvadhi |
vinyasennāmato dhīmānharinyāso 'yamīritaḥ

1,71.33

न्यासस्यास्य तु माहात्म्यं जानात्येको हरिः स्वयम् ।
एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेच्च नृहरिं हृदि

nyāsasyāsya tu māhātmyaṃ jānātyeko hariḥ svayam |
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyecca nṛhariṃ hṛdi

1,71.34

गलासक्तलसद्बाहुस्पृष्टकेशो ऽब्जचक्रधृक् ।
नखाग्रभिन्नदैत्येशो ज्वालामालासमन्वितः

galāsaktalasadbāhuspṛṣṭakeśo 'bjacakradhṛk |
nakhāgrabhinnadaityeśo jvālāmālāsamanvitaḥ

1,71.35

दीप्तजिह्वस्त्रिनयनो दंष्ट्रोग्रं वदनं वहन् ।
नृसिंहो ऽस्मान्सदा पातुस्थलांबुगगनोपगः

dīptajihvastrinayano daṃṣṭrograṃ vadanaṃ vahan |
nṛsiṃho 'smānsadā pātusthalāṃbugaganopagaḥ

1,71.36

ध्यात्वैवं दर्शयेन्मुद्रां नृसिंहस्य महात्मनः ।
जानुमध्यगतौ कृत्वा चिबुकोष्टौ समावुभौ

dhyātvaivaṃ darśayenmudrāṃ nṛsiṃhasya mahātmanaḥ |
jānumadhyagatau kṛtvā cibukoṣṭau samāvubhau

1,71.37

हस्तौ च भूमिसंलग्नौ कंपमानः पुनः पुनः ।
मुखं विजृंभितं कृत्वा लेलिहानां च जिह्विकाम्

hastau ca bhūmisaṃlagnau kaṃpamānaḥ punaḥ punaḥ |
mukhaṃ vijṛṃbhitaṃ kṛtvā lelihānāṃ ca jihvikām

1,71.38

एषा मुद्रा नारसिंही प्रधानेति प्रकीर्तिता ।
वामस्याङ्गुष्टतो बद्ध्वाकनिष्टामङ्गलीत्रयम्

eṣā mudrā nārasiṃhī pradhāneti prakīrtitā |
vāmasyāṅguṣṭato baddhvākaniṣṭāmaṅgalītrayam

1,71.39

त्रिशूलवत् संमुखोर्द्ध्वे कुर्यान्मुद्रां नृसिंहगाम् ।
अङ्गुष्टाभ्यां च करयोस्तथाऽक्रम्य कनिष्टके

triśūlavat saṃmukhorddhve kuryānmudrāṃ nṛsiṃhagām |
aṅguṣṭābhyāṃ ca karayostathā'kramya kaniṣṭake

1,71.40

अधोमुखाभिः शिष्टाभिः शेषाभिर्नृहरौ ततः ।
हस्तावधोमुखौ कृत्वा नाभिदेशे प्रसार्य च

adhomukhābhiḥ śiṣṭābhiḥ śeṣābhirnṛharau tataḥ |
hastāvadhomukhau kṛtvā nābhideśe prasārya ca

1,71.41

तर्जंनीभ्यां नयेत्स्कन्धौ प्रोक्ता चान्त्रणमुद्रिका ।
हस्तावूर्द्ध्वमुखौ कृत्वा तले संयोज्य मध्यमे

tarjaṃnībhyāṃ nayetskandhau proktā cāntraṇamudrikā |
hastāvūrddhvamukhau kṛtvā tale saṃyojya madhyame

1,71.42

अनामायां तु वामायां तुवामायां दक्षिणां तु विनिक्षिपेत् ।
तर्जन्यौ पृष्टतो लग्नौ अङ्गुष्टौ तर्जनीश्रितौ

anāmāyāṃ tu vāmāyāṃ tuvāmāyāṃ dakṣiṇāṃ tu vinikṣipet |
tarjanyau pṛṣṭato lagnau aṅguṣṭau tarjanīśritau

1,71.43

चक्रमुद्राभवेदेषा नृहरेः संनिधौ मता ।
चक्रमुद्रा तथा कृत्वा तर्जनीभ्यां तु मध्यमे

cakramudrābhavedeṣā nṛhareḥ saṃnidhau matā |
cakramudrā tathā kṛtvā tarjanībhyāṃ tu madhyame

1,71.44

पीडयेद्वंष्ट्रमुद्रैषा सर्वपापप्रणाशिनी ।
एता मुद्रा नृसिंहस्य सर्वमन्त्रेषु संमताः

pīḍayedvaṃṣṭramudraiṣā sarvapāpapraṇāśinī |
etā mudrā nṛsiṃhasya sarvamantreṣu saṃmatāḥ

1,71.45

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं च पायसैः ।
घऋताक्तर्जुहुयाद्वह्नौ पीठे पूर्वोदितेरऽचयेत्

varṇalakṣaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ ca pāyasaiḥ |
ghaṛtāktarjuhuyādvahnau pīṭhe pūrvoditer'cayet

1,71.46

अङ्गान्यादौ समाराध्य दिक्पत्रेषु यजेत्पुनःऋ ।
गरडादीन् श्रीमुखांश्च विदिक्षु लोकपान्बहिः

aṅgānyādau samārādhya dikpatreṣu yajetpunaḥṛ |
garaḍādīn śrīmukhāṃśca vidikṣu lokapānbahiḥ

1,71.47

एवं संसाधितो मन्त्रः सर्वान्कामान्प्रपूरयेत् ।
सौम्ये कार्ये स्मरेत्सौम्यं क्रूरं क्रूरे स्मरेद्बुधः

evaṃ saṃsādhito mantraḥ sarvānkāmānprapūrayet |
saumye kārye smaretsaumyaṃ krūraṃ krūre smaredbudhaḥ

1,71.48

पूर्वमृत्युपदे शत्रोर्नाम कृत्वा स्वयं हरिः ।
निशितैर्नखदंष्ट्राग्रैः खाद्यमानं च संस्मरेत्

pūrvamṛtyupade śatrornāma kṛtvā svayaṃ hariḥ |
niśitairnakhadaṃṣṭrāgraiḥ khādyamānaṃ ca saṃsmaret

1,71.49

अष्टोत्तरशतं नित्यं जपेन्मन्त्रमतन्द्रितः ।
जायते मण्डलादर्वाक् शत्रुर्वै शमनातिथिः

aṣṭottaraśataṃ nityaṃ japenmantramatandritaḥ |
jāyate maṇḍalādarvāk śatrurvai śamanātithiḥ

1,71.50

ध्यानभेदानथो वक्ष्ये सर्वसिद्धिप्रदायकान् ।
श्रीकामः सततं ध्यायेत्पूर्वोक्तं नृहरिं सितम्

dhyānabhedānatho vakṣye sarvasiddhipradāyakān |
śrīkāmaḥ satataṃ dhyāyetpūrvoktaṃ nṛhariṃ sitam

1,71.51

वामाङ्कस्थितया लक्ष्म्यालिङ्गतं पद्महस्तया ।
विषमृत्यूपरोगादिसर्वोपद्रवनाशनम्

vāmāṅkasthitayā lakṣmyāliṅgataṃ padmahastayā |
viṣamṛtyūparogādisarvopadravanāśanam

1,71.52

नरसिंहं महाभीमं कालानल समप्रभम् ।
आन्त्रमालाधरं रौद्रं कण्ठहारेण भूषितम्

narasiṃhaṃ mahābhīmaṃ kālānala samaprabham |
āntramālādharaṃ raudraṃ kaṇṭhahāreṇa bhūṣitam

1,71.53

नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननसुशोभितम् ।
चन्द्रमौलिं नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिनेत्रकम्

nāgayajñopavītaṃ ca pañcānanasuśobhitam |
candramauliṃ nīlakaṇṭhaṃ prativaktraṃ trinetrakam

1,71.54

भुजैः परिघसंकाशैर्द्दशभिश्चोपशोभितम् ।
अक्षसूत्रं गदापद्मं शङ्खं गोक्षीरसन्निभम्

bhujaiḥ parighasaṃkāśairddaśabhiścopaśobhitam |
akṣasūtraṃ gadāpadmaṃ śaṅkhaṃ gokṣīrasannibham

1,71.55

धनुश्च मुशलं चैव बिभ्राणं चक्रसुत्तमम् ।
खड्गं शूलं च बाणं च नृहरिं रुद्ररूपिणम्

dhanuśca muśalaṃ caiva bibhrāṇaṃ cakrasuttamam |
khaḍgaṃ śūlaṃ ca bāṇaṃ ca nṛhariṃ rudrarūpiṇam

1,71.56

इन्द्रगोपाभनीलाभं चन्द्राभं स्वर्णसन्निभम् ।
पूर्वादि चोत्तरं यावदूद्ध्वार्स्यं सर्ववर्णकम्

indragopābhanīlābhaṃ candrābhaṃ svarṇasannibham |
pūrvādi cottaraṃ yāvadūddhvārsyaṃ sarvavarṇakam

1,71.57

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वव्याधिविमुक्तये ।
सर्वमृत्युहरं दिव्य स्मरणात्सर्वसिद्धिदम्

evaṃ dhyātvā japenmantrī sarvavyādhivimuktaye |
sarvamṛtyuharaṃ divya smaraṇātsarvasiddhidam

1,71.58

ध्यायेद्यदा महात्कर्म तदा षोडशहस्तवान् ।
नृसिंहः सर्वलोकेशः सर्वाभरणभूषितः

dhyāyedyadā mahātkarma tadā ṣoḍaśahastavān |
nṛsiṃhaḥ sarvalokeśaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ

1,71.59

द्वौ विदारणकर्माप्तौ द्वौ चान्त्रोद्धरणान्वितौ ।
शङ्खचचक्रधरौ द्वौ तु द्वौ च बाणघनुर्द्धरौ

dvau vidāraṇakarmāptau dvau cāntroddharaṇānvitau |
śaṅkhacacakradharau dvau tu dvau ca bāṇaghanurddharau

1,71.60

खड्गखेटधरौ द्वौ च द्वौ गदापद्मधारिणौ ।
पाशाङ्कुशधरौ द्वौ च द्वौ रिपोर्मुकुटार्पितौ

khaḍgakheṭadharau dvau ca dvau gadāpadmadhāriṇau |
pāśāṅkuśadharau dvau ca dvau ripormukuṭārpitau

1,71.61

इति षोडशदोर्दण्डमण्डितं नृहरिं विभुम् ।
ध्यायेन्नारद नीलाभमुग्रकर्ममण्यनन्यधीः

iti ṣoḍaśadordaṇḍamaṇḍitaṃ nṛhariṃ vibhum |
dhyāyennārada nīlābhamugrakarmamaṇyananyadhīḥ

1,71.62

ध्येयो महतमे कार्ये द्वात्रिंशद्धस्तवान्बुधैः ।
नृसिंहः सर्वभूतेशः सर्वसिद्धिकरः परः

dhyeyo mahatame kārye dvātriṃśaddhastavānbudhaiḥ |
nṛsiṃhaḥ sarvabhūteśaḥ sarvasiddhikaraḥ paraḥ

1,71.63

दक्षिणे चक्रपद्मे च परशुंपाशमेव च ।
हलं च मुशलं चैव अभयं चाङ्कुशं तथा

dakṣiṇe cakrapadme ca paraśuṃpāśameva ca |
halaṃ ca muśalaṃ caiva abhayaṃ cāṅkuśaṃ tathā

1,71.64

पट्टिशं भिन्दिपालं च खड्गमुद्गरतोमरान् ।
वामभागे करैः शंङ्खं खेटं पाशं च शूलकम्

paṭṭiśaṃ bhindipālaṃ ca khaḍgamudgaratomarān |
vāmabhāge karaiḥ śaṃṅkhaṃ kheṭaṃ pāśaṃ ca śūlakam

1,71.65

अग्निं च वरदं शक्तिं कुण्डिकां च ततः परम् ।
कार्मुकं तर्जनीमुद्रां गदां डमरुशूर्पकौ

agniṃ ca varadaṃ śaktiṃ kuṇḍikāṃ ca tataḥ param |
kārmukaṃ tarjanīmudrāṃ gadāṃ ḍamaruśūrpakau

1,71.66

द्वाभ्यां कराभ्यां च रिपोर्जानुमस्तकपीडनम् ।
ऊर्द्ध्वीकृताभ्यां बाहुभ्यां आन्त्रमालाधरं विभुम्

dvābhyāṃ karābhyāṃ ca riporjānumastakapīḍanam |
ūrddhvīkṛtābhyāṃ bāhubhyāṃ āntramālādharaṃ vibhum

1,71.67

अधः स्थिताभ्यां बाहुभ्यां हिरण्यकविदारणम् ।
प्रियङ्करं च भक्तानां दैत्यानां च भयङ्करम्

adhaḥ sthitābhyāṃ bāhubhyāṃ hiraṇyakavidāraṇam |
priyaṅkaraṃ ca bhaktānāṃ daityānāṃ ca bhayaṅkaram

1,71.68

नृसिहं तं स्मरेदित्थं महामृत्युभयापहम् ।
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वकार्यार्थसिद्धये

nṛsihaṃ taṃ smareditthaṃ mahāmṛtyubhayāpaham |
evaṃ dhyātvā japenmantrī sarvakāryārthasiddhaye

1,71.69

अथोच्यते ध्यानमन्यन्मुखरोगहरं शुभम् ।
स्वर्णवर्णसुपर्णस्थं विद्युन्मालासटान्वितम्

athocyate dhyānamanyanmukharogaharaṃ śubham |
svarṇavarṇasuparṇasthaṃ vidyunmālāsaṭānvitam

1,71.70

कोटिपूर्णेन्दुवर्णं च सुमुखं त्र्यक्षिवीक्षणम् ।
पीतवस्त्रोरुभूषाढ्यं नृसिंहं शान्तविग्रहम् ।
चक्रशङ्खाभयवरान्दधतं करपल्लवैः

koṭipūrṇenduvarṇaṃ ca sumukhaṃ tryakṣivīkṣaṇam |
pītavastrorubhūṣāḍhyaṃ nṛsiṃhaṃ śāntavigraham |
cakraśaṅkhābhayavarāndadhataṃ karapallavaiḥ

1,71.71

क्ष्वेडरोगादिशमनं स्वैर्ध्यानैः सुखन्दितम् ।
शत्रोः सेनानिरोधेन यत्नं कुर्याञ्च साधकम्

kṣveḍarogādiśamanaṃ svairdhyānaiḥ sukhanditam |
śatroḥ senānirodhena yatnaṃ kuryāñca sādhakam

1,71.72

अक्षकाष्टैरेधिते ऽग्नौ विचिन्त्य रिपुमर्दनम् ।
देवं नृसिंहं संपूज्य कुसुमाद्युपचारकैः

akṣakāṣṭairedhite 'gnau vicintya ripumardanam |
devaṃ nṛsiṃhaṃ saṃpūjya kusumādyupacārakaiḥ

1,71.73

समूलमूलैर्जुंहुयाच्चरैर्दशशतं पृथक् ।
रिपुं खादन्निव जपेन्निर्दहन्निव तं क्षिपेत्

samūlamūlairjuṃhuyāccarairdaśaśataṃ pṛthak |
ripuṃ khādanniva japennirdahanniva taṃ kṣipet

1,71.74

हुत्वा सप्तदिनं मन्त्री सेनामिष्टां महीपतेः ।
प्रस्थापयेच्छुभे लग्ने परराष्ट्रजयेच्छया

hutvā saptadinaṃ mantrī senāmiṣṭāṃ mahīpateḥ |
prasthāpayecchubhe lagne pararāṣṭrajayecchayā

1,71.75

तस्याः पुरस्तान्नृहरिं निघ्नन्तं रिपुमण्डलम् ।
स्मृत्वा जपं प्रक्लर्वीत यावदायाति सा पुनः

tasyāḥ purastānnṛhariṃ nighnantaṃ ripumaṇḍalam |
smṛtvā japaṃ praklarvīta yāvadāyāti sā punaḥ

1,71.76

निर्जत्य निखिलाञ्छत्रून्सह वीरश्रियासुखात् ।
प्रीणयेन्मन्त्रिणं राजा विभवैः प्रीतमानसः

nirjatya nikhilāñchatrūnsaha vīraśriyāsukhāt |
prīṇayenmantriṇaṃ rājā vibhavaiḥ prītamānasaḥ

1,71.77

गजाश्वरथरत्नैश्च ग्रामक्षेत्रधनादिभिः ।
यदि मन्त्री न तुष्येत तदानर्थो महीपतेः

gajāśvaratharatnaiśca grāmakṣetradhanādibhiḥ |
yadi mantrī na tuṣyeta tadānartho mahīpateḥ

1,71.78

जायते तस्य राष्ट्रेषु प्राणेभ्यो ऽपि महाभयम् ।
अष्टोत्तरशतमूलमन्त्रमन्त्रितभस्मना

jāyate tasya rāṣṭreṣu prāṇebhyo 'pi mahābhayam |
aṣṭottaraśatamūlamantramantritabhasmanā

1,71.79

नाशयेन्मूषिकालूतावृश्चिकाद्युत्थितं विषम् ।
लिप्ताङ्गः सर्वरोगैश्च मुच्यते नात्र संशयः

nāśayenmūṣikālūtāvṛścikādyutthitaṃ viṣam |
liptāṅgaḥ sarvarogaiśca mucyate nātra saṃśayaḥ

1,71.80

सेवन्तीकुसुमैर्हुत्वा महतीं श्रियमाप्नुयात् ।
औदुम्बरसमिद्भिस्तु भवेद्धान्यसमृद्धिमान्

sevantīkusumairhutvā mahatīṃ śriyamāpnuyāt |
audumbarasamidbhistu bhaveddhānyasamṛddhimān

1,71.81

अपूपलक्षहोमे तु भवेद्वैश्रवणोपमः ।
क्रुद्धस्य सन्निधौ राज्ञो जपेदष्टोत्तरं शतम्

apūpalakṣahome tu bhavedvaiśravaṇopamaḥ |
kruddhasya sannidhau rājño japedaṣṭottaraṃ śatam

1,71.82

सद्यो नैर्मल्यमाप्नोति प्रसादं चाधिगच्छति ।
कुन्दप्रसूनैरुदयं मोचाभिर्विघ्ननाशनम्

sadyo nairmalyamāpnoti prasādaṃ cādhigacchati |
kundaprasūnairudayaṃ mocābhirvighnanāśanam

1,71.83

तुलसीपत्रहोमेन महतीं कीर्तिमाप्नुयात् ।
शाल्युत्थसक्तुहोमेन वशयेदखिलं जगत्

tulasīpatrahomena mahatīṃ kīrtimāpnuyāt |
śālyutthasaktuhomena vaśayedakhilaṃ jagat

1,71.84

मधूकपुष्पैरिष्टं स्यात्स्तंभनं धात्रिखण्डकैः ।
दधिमध्वाज्यमिश्रां तु गुडूचीं चतुरङ्गुलाम्

madhūkapuṣpairiṣṭaṃ syātstaṃbhanaṃ dhātrikhaṇḍakaiḥ |
dadhimadhvājyamiśrāṃ tu guḍūcīṃ caturaṅgulām

1,71.85

जुहुया दयुतं यो ऽसौ शतं जीवति रोगजित् ।
शनैश्चरदिने ऽश्वत्थं स्पृष्ट्वा चाष्टोत्तरं शतम्

juhuyā dayutaṃ yo 'sau śataṃ jīvati rogajit |
śanaiścaradine 'śvatthaṃ spṛṣṭvā cāṣṭottaraṃ śatam

1,71.86

जपेज्जित्वासो ऽपमृत्युं शतवर्षाणि जीवति ।
अथ ते संप्रवक्ष्यामि यन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम्

japejjitvāso 'pamṛtyuṃ śatavarṣāṇi jīvati |
atha te saṃpravakṣyāmi yantraṃ trailokyamohanam

1,71.87

यस्य संधारणादेव भवेयुःसर्वसंपदः ।
श्वेतभूर्ज्जे लिखेत्पद्मं द्वात्रिंशत्सिंहसंयुतम्

yasya saṃdhāraṇādeva bhaveyuḥsarvasaṃpadaḥ |
śvetabhūrjje likhetpadmaṃ dvātriṃśatsiṃhasaṃyutam

1,71.88

मध्ये सिंहे स्वबीजं च लिखेत्पूर्ववदेव तु ।
श्रीबीजेन तु तुसंवेद्य वलयत्रयसंयुतम्

madhye siṃhe svabījaṃ ca likhetpūrvavadeva tu |
śrībījena tu tusaṃvedya valayatrayasaṃyutam

1,71.89

पाशाङ्कुशैश्च संवेष्ट्य पूजयेद्यन्त्रमुत्तमम् ।
त्रैलोक्यमोहनं नाम सर्वकामार्थसाधनम्

pāśāṅkuśaiśca saṃveṣṭya pūjayedyantramuttamam |
trailokyamohanaṃ nāma sarvakāmārthasādhanam

1,71.90

चक्रराजं महाराजं सर्वचर्केश्वरेश्वरम् ।
धारणाज्जयमाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः

cakrarājaṃ mahārājaṃ sarvacarkeśvareśvaram |
dhāraṇājjayamāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

1,71.91

अथ यन्त्रान्तरं वक्ष्ये शृणु नारद सिद्धिदम् ।
अष्टारं विलिखेद्यन्त्रं श्लक्ष्णं कर्णिकया युतम्

atha yantrāntaraṃ vakṣye śṛṇu nārada siddhidam |
aṣṭāraṃ vilikhedyantraṃ ślakṣṇaṃ karṇikayā yutam

1,71.92

मूलमन्त्रं लिखेत्तत्र प्रणवेन समन्वितम् ।
एकाक्षरं नारसिंहं मध्ये चैव ससाध्यकम्

mūlamantraṃ likhettatra praṇavena samanvitam |
ekākṣaraṃ nārasiṃhaṃ madhye caiva sasādhyakam

1,71.93

जपेदष्टसहस्रं तु सूत्रेणावेष्ट्य तद्बहिः ।
स्वर्णरौप्यसुताम्रैश्च वेष्टयेत्क्रमतः सुधीः

japedaṣṭasahasraṃ tu sūtreṇāveṣṭya tadbahiḥ |
svarṇaraupyasutāmraiśca veṣṭayetkramataḥ sudhīḥ

1,71.94

लाक्षया वेष्टितं कृत्वा पुनर्मन्त्रेण मन्त्रयेत् ।
कण्ठे भुजे शिखायां वा धारयेद्यन्त्रमुत्तमम्

lākṣayā veṣṭitaṃ kṛtvā punarmantreṇa mantrayet |
kaṇṭhe bhuje śikhāyāṃ vā dhārayedyantramuttamam

1,71.95

नरनारीनरेद्राश्च सर्वे स्युर्वशगा भुवि ।
दुष्टास्तं नैव बाधन्ते पिशाचोरगराक्षसाः

naranārīnaredrāśca sarve syurvaśagā bhuvi |
duṣṭāstaṃ naiva bādhante piśācoragarākṣasāḥ

1,71.96

यन्त्रराजप्रसादेन सर्वत्र जयमाप्नुयात् ।
अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि यन्त्रं सर्ववशङ्करम्

yantrarājaprasādena sarvatra jayamāpnuyāt |
athānyatsaṃpravakṣyāmi yantraṃ sarvavaśaṅkaram

1,71.97

द्वादशारं महाचक्रं पूर्ववद्विलिखेत्सुधीः ।
मात्राद्वादशसंभिन्नदलेन विलिखेद्रुधः

dvādaśāraṃ mahācakraṃ pūrvavadvilikhetsudhīḥ |
mātrādvādaśasaṃbhinnadalena vilikhedrudhaḥ

1,71.98

मध्ये मन्त्रं शक्तियुक्तं श्रीबीजेन तु वेष्टयेत ।
कालान्तकं नाम चक्रं सुरासुखशङ्करम्

madhye mantraṃ śaktiyuktaṃ śrībījena tu veṣṭayeta |
kālāntakaṃ nāma cakraṃ surāsukhaśaṅkaram

1,71.99

चक्रमुल्लेखयेद्भूर्जे सर्वशत्रुनिवारणम् ।
यस्य धारणमात्रेण सर्वत्र विजयी भवेत्

cakramullekhayedbhūrje sarvaśatrunivāraṇam |
yasya dhāraṇamātreṇa sarvatra vijayī bhavet

1,71.100

अथ सर्वेष्टदं ज्वालामालिसंज्ञं वदाम्यहम् ।
बीजं हृद्भगवान्ङेंतो नरसिंहाय तत्परम्

atha sarveṣṭadaṃ jvālāmālisaṃjñaṃ vadāmyaham |
bījaṃ hṛdbhagavānṅeṃto narasiṃhāya tatparam

1,71.101

ज्वालिने मालिने दीप्तदंष्ट्राय अग्निने पदम् ।
त्राय सर्वादिरक्षोघ्नाय च नः सर्वभूपदम्

jvāline māline dīptadaṃṣṭrāya agnine padam |
trāya sarvādirakṣoghnāya ca naḥ sarvabhūpadam

1,71.102

हरिर्विनाशनायान्ते सर्वज्वरविनाशनः ।
नामान्ते दहयुग्मं च पचद्वयमुदीरयेत्

harirvināśanāyānte sarvajvaravināśanaḥ |
nāmānte dahayugmaṃ ca pacadvayamudīrayet

1,71.103

रक्षयुग्मं च वर्मास्त्रठदूयान्तो ध्रुवादिकः ।
अष्टषष्ट्यक्षरैः प्रोक्तो ज्वालामाली मनूत्तमः

rakṣayugmaṃ ca varmāstraṭhadūyānto dhruvādikaḥ |
aṣṭaṣaṣṭyakṣaraiḥ prokto jvālāmālī manūttamaḥ

1,71.104

पुण्यादिकं तु पूर्वोक्तं त्रयोदशभिरक्षरैः ।
पङ्क्तिभी रुद्रासंख्याकैरष्टादशभिरक्षरैः

puṇyādikaṃ tu pūrvoktaṃ trayodaśabhirakṣaraiḥ |
paṅktibhī rudrāsaṃkhyākairaṣṭādaśabhirakṣaraiḥ

1,71.105

भानुभिः करणैर्मन्त्री वरैरङ्गानि कल्पयेत् ।
पूर्वोक्तरूपिणं ज्वालामालिन नृहरिं स्मरेत्

bhānubhiḥ karaṇairmantrī varairaṅgāni kalpayet |
pūrvoktarūpiṇaṃ jvālāmālina nṛhariṃ smaret

1,71.106

लक्षं जपो दशांशं च जुहुयात्कपिलाघृतैः ।
रौद्रापस्मारभूतादिनाशको ऽयं मनूत्तमः

lakṣaṃ japo daśāṃśaṃ ca juhuyātkapilāghṛtaiḥ |
raudrāpasmārabhūtādināśako 'yaṃ manūttamaḥ

1,71.107

प्राणो माया नृसिंहश्च सृष्टिर्ब्रह्मास्त्रमीरितः ।
षडक्षरो महामन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः

prāṇo māyā nṛsiṃhaśca sṛṣṭirbrahmāstramīritaḥ |
ṣaḍakṣaro mahāmantraḥ sarvābhīṣṭapradāyakaḥ

1,71.108

मुनिर्ब्रह्मा तथा छन्दः पङ्क्तिर्देवो नृकेसरी ।
षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

munirbrahmā tathā chandaḥ paṅktirdevo nṛkesarī |
ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,71.109

पूर्वोक्तेनैव विधिना ध्यानं पूजां समाचरेत् ।
सिद्धेन मनुनानेन सर्वसिद्धिर्भवेन्नृणाम्

pūrvoktenaiva vidhinā dhyānaṃ pūjāṃ samācaret |
siddhena manunānena sarvasiddhirbhavennṛṇām

1,71.110

रमाबीजादिको ऽनुष्टुप्त्रयस्त्रिंशार्णवान्मनुः ।
प्रजापतिर्मुनिश्च्छन्दो ऽनुष्टुप् लक्ष्मीनृकेसरी

ramābījādiko 'nuṣṭuptrayastriṃśārṇavānmanuḥ |
prajāpatirmuniścchando 'nuṣṭup lakṣmīnṛkesarī

1,71.111

देवता चज पदैः सर्वेणाङ्गकल्पनमीरितम् ।
विन्यस्यैवं तु पञ्चाङ्गं स्वात्मरक्षां समाचरेत्

devatā caja padaiḥ sarveṇāṅgakalpanamīritam |
vinyasyaivaṃ tu pañcāṅgaṃ svātmarakṣāṃ samācaret

1,71.112

संस्पृशन् दक्षिणं बाहुं शरभस्य मनुं जपेत् ।
प्रणवो हृच्छिवार्यन्ति महते शरभाय च

saṃspṛśan dakṣiṇaṃ bāhuṃ śarabhasya manuṃ japet |
praṇavo hṛcchivāryanti mahate śarabhāya ca

1,71.113

वह्निप्रियान्तो मन्त्रस्तु रक्षार्थे समुदाहृतः ।
अथवा राममन्त्रान्ते परं क्षद्वितयं पठेत्

vahnipriyānto mantrastu rakṣārthe samudāhṛtaḥ |
athavā rāmamantrānte paraṃ kṣadvitayaṃ paṭhet

1,71.114

अथवा केशवाद्यैस्तु रक्षां कुर्यात्प्रयत्नतः ।
केशवः पातु पादौ मे जङ्घे नारायणो ऽवतु

athavā keśavādyaistu rakṣāṃ kuryātprayatnataḥ |
keśavaḥ pātu pādau me jaṅghe nārāyaṇo 'vatu

1,71.115

माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ।
नाभिं विष्णुश्च मे पातु जठरं मधुसूदनः

mādhavo me kaṭiṃ pātu govindo guhyameva ca |
nābhiṃ viṣṇuśca me pātu jaṭharaṃ madhusūdanaḥ

1,71.116

ऊरू त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु मे नरः ।
श्रीधरः पातु कण्ठं च हृषीकेशो मुखं मम

ūrū trivikramaḥ pātu hṛdayaṃ pātu me naraḥ |
śrīdharaḥ pātu kaṇṭhaṃ ca hṛṣīkeśo mukhaṃ mama

1,71.117

पद्मनाभः स्तनौ पातु शीर्षं दामोदरो ऽवतु ।
एवं विन्यस्य चाङ्गेषु जपकाले तु साधकः

padmanābhaḥ stanau pātu śīrṣaṃ dāmodaro 'vatu |
evaṃ vinyasya cāṅgeṣu japakāle tu sādhakaḥ

1,71.118

निर्भयो जायते भूतवेतालग्रहराक्षसात् ।
पुनर्न्यसेत्प्रयत्नेन ध्यानं कुर्वन्समाहितः

nirbhayo jāyate bhūtavetālagraharākṣasāt |
punarnyasetprayatnena dhyānaṃ kurvansamāhitaḥ

1,71.119

पुरस्तात्केशवः पातुः चक्री जांबूनदप्रभः ।
पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसन्निभः

purastātkeśavaḥ pātuḥ cakrī jāṃbūnadaprabhaḥ |
paścānnārāyaṇaḥ śaṅkhī nīlajīmūtasannibhaḥ

1,71.120

उर्द्ध्वमिन्दीवरश्यामो माधवस्तु गदाधरः ।
गिविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्रप्रभो महान्

urddhvamindīvaraśyāmo mādhavastu gadādharaḥ |
givindo dakṣiṇe pārśve dhanvī candraprabho mahān

1,71.121

उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।
आग्नेय्यामरविन्दाक्षो मुसलीमधुसूदनः

uttare haladhṛgviṣṇuḥ padmakiñjalkasannibhaḥ |
āgneyyāmaravindākṣo musalīmadhusūdanaḥ

1,71.122

त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्यां ज्वलनप्रभः ।
वायव्यां माधवो वज्री तरुणादित्यसन्निभः

trivikramaḥ khaḍgapāṇirnairṛtyāṃ jvalanaprabhaḥ |
vāyavyāṃ mādhavo vajrī taruṇādityasannibhaḥ

1,71.123

ऐशान्यां पुण्डरीकाक्षः श्रीधरः पट्टिशायुधः ।
विद्युत्प्रभो हृषीकेश उर्द्धू पातु समुद्गरः

aiśānyāṃ puṇḍarīkākṣaḥ śrīdharaḥ paṭṭiśāyudhaḥ |
vidyutprabho hṛṣīkeśa urddhū pātu samudgaraḥ

1,71.124

अधश्च पद्मनाभो मे सहस्रांशुसमप्रभेः ।
सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वाद्यः सर्वतोमुखः

adhaśca padmanābho me sahasrāṃśusamaprabheḥ |
sarvāyudhaḥ sarvaśaktiḥ sarvādyaḥ sarvatomukhaḥ

1,71.125

इन्द्रगोपप्रभः पायात्पाशहस्तो ऽपराजितः ।
स बाह्याभ्यन्तरे देहमव्याद्दामो दरो हरिः

indragopaprabhaḥ pāyātpāśahasto 'parājitaḥ |
sa bāhyābhyantare dehamavyāddāmo daro hariḥ

1,71.126

एवं सर्वत्र निश्छिद्रं नाम द्वादशपञ्जरम् ।
प्रविष्टो ऽहं न मे किञ्चिद्भयमस्ति कदाचन

evaṃ sarvatra niśchidraṃ nāma dvādaśapañjaram |
praviṣṭo 'haṃ na me kiñcidbhayamasti kadācana

1,71.127

एवं रक्षां विधायाथ दुर्द्धर्षो जायते नरः ।
सर्वेषु नृहरेर्मन्त्रवर्गेष्वेवं विधिर्मतः

evaṃ rakṣāṃ vidhāyātha durddharṣo jāyate naraḥ |
sarveṣu nṛharermantravargeṣvevaṃ vidhirmataḥ

1,71.128

पूर्वोक्तविधिना सर्वं ध्यानपूजादिकं चरेत् ।
जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन

pūrvoktavidhinā sarvaṃ dhyānapūjādikaṃ caret |
jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana

1,71.129

नमस्ते ऽस्तु हृषीकेश महापुरुष ते नमः ।
इत्थं संप्रार्थ्य जप्त्वा च पटित्वा विसृजेद्विभुम्

namaste 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣa te namaḥ |
itthaṃ saṃprārthya japtvā ca paṭitvā visṛjedvibhum

1,71.130

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री जायते सम्पदां पदम् ।
जयद्वयं श्रीनृसिंहेत्यष्टार्णो ऽयं मनूत्तमः

evaṃ siddhe manau mantrī jāyate sampadāṃ padam |
jayadvayaṃ śrīnṛsiṃhetyaṣṭārṇo 'yaṃ manūttamaḥ

1,71.131

मुनिर्ब्रह्माथ गायत्री छन्दः प्रोक्तो ऽस्य देवता ।
श्रीमाञ्जयनृसिंहस्तु सर्वाभीष्टप्रदायकः

munirbrahmātha gāyatrī chandaḥ prokto 'sya devatā |
śrīmāñjayanṛsiṃhastu sarvābhīṣṭapradāyakaḥ

1,71.132

सेंदुगोर्विदपूर्वेण वियता सेन्दुना पुनः ।
षड्वीर्घाढ्ये न कुर्वीत षडङ्गानि विशालधीः

seṃdugorvidapūrveṇa viyatā sendunā punaḥ |
ṣaḍvīrghāḍhye na kurvīta ṣaḍaṅgāni viśāladhīḥ

1,71.133

ततो ध्यायेद्धृदि विभुं नृसिंहं चन्द्रशेखरम्

tato dhyāyeddhṛdi vibhuṃ nṛsiṃhaṃ candraśekharam

1,71.134

श्रीमन्नृकेसरितनो जगदेकबंन्धो श्रीनीलकण्ठ करुणार्णवे सामराज ।
वह्नीन्दुतीव्रकरनेत्र पिनाकपाणे शीतांशुशेखर रमेश्वर पाहि विष्णो

śrīmannṛkesaritano jagadekabaṃndho śrīnīlakaṇṭha karuṇārṇave sāmarāja |
vahnīndutīvrakaranetra pinākapāṇe śītāṃśuśekhara rameśvara pāhi viṣṇo

1,71.135

ध्यात्वैवं प्रपेल्लक्षाष्टकं मन्त्री दशांशतः ।
साज्येन पायसान्नेन जुहुयात्प्राग्वदर्चनम्

dhyātvaivaṃ prapellakṣāṣṭakaṃ mantrī daśāṃśataḥ |
sājyena pāyasānnena juhuyātprāgvadarcanam

1,71.136

तारो माया स्वबीजान्ते कर्णोग्रं वीरमीरयेत् ।
महाविष्णु ततो ब्रूयाज्ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्

tāro māyā svabījānte karṇograṃ vīramīrayet |
mahāviṣṇu tato brūyājjvalantaṃ sarvatomukham

1,71.137

स्फुरद्द्वयं प्रस्फुरेति द्वयं घोरपदं ततः ।
वदेद्धोरतरं ते तु तनुरूपं च ठद्वयम्

sphuraddvayaṃ prasphureti dvayaṃ ghorapadaṃ tataḥ |
vadeddhorataraṃ te tu tanurūpaṃ ca ṭhadvayam

1,71.138

प्रचटद्वयमाभाष्य कहयुग्म च मद्वयम् ।
बन्धद्वयं घातयेति द्वयं वर्मास्त्रमीरयेत्

pracaṭadvayamābhāṣya kahayugma ca madvayam |
bandhadvayaṃ ghātayeti dvayaṃ varmāstramīrayet

1,71.139

नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ।
पञ्चाशीत्यक्षरो मन्त्रो भजतामिष्टदायकः

nṛsiṃhaṃ bhīṣaṇaṃ bhadraṃ mṛtyumṛtyuṃ namāmyaham |
pañcāśītyakṣaro mantro bhajatāmiṣṭadāyakaḥ

1,71.140

ऋषी ह्यघोरब्रह्मणौ तथा त्रिष्टुबनुष्टुभौ ।
छन्दसी च तथा घोरनृसिंहो देवता मतः

ṛṣī hyaghorabrahmaṇau tathā triṣṭubanuṣṭubhau |
chandasī ca tathā ghoranṛsiṃho devatā mataḥ

1,71.141

ध्यानार्चनादिकं चास्य कुर्यादानुष्टुभं सुधीः ।
विशेषान्मन्त्रवर्यो ऽयं सर्वरक्षाकरो मतः

dhyānārcanādikaṃ cāsya kuryādānuṣṭubhaṃ sudhīḥ |
viśeṣānmantravaryo 'yaṃ sarvarakṣākaro mataḥ

1,71.142

बीजं जययुगं पश्चान्नृसिंहेत्यष्टवर्णवान् ।
ऋषिः प्रजापतिश्चास्यानुष्टुप्छन्द उदाहृतम्

bījaṃ jayayugaṃ paścānnṛsiṃhetyaṣṭavarṇavān |
ṛṣiḥ prajāpatiścāsyānuṣṭupchanda udāhṛtam

1,71.143

विदारणनृसिंहो ऽस्य देवता परिकीर्तितः ।
जं बीजं हं तथा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये

vidāraṇanṛsiṃho 'sya devatā parikīrtitaḥ |
jaṃ bījaṃ haṃ tathā śaktirviniyogo 'khilāptaye

1,71.144

दीर्घाढ्येन नृसिंहेन षडङ्गन्यासमाचरेत् ।
रौद्रं ध्यायेन्नृसिंहं तु शत्रुवक्षो विदारणम्

dīrghāḍhyena nṛsiṃhena ṣaḍaṅganyāsamācaret |
raudraṃ dhyāyennṛsiṃhaṃ tu śatruvakṣo vidāraṇam

1,71.145

नखदंष्ट्रायुधं भक्ताभयद श्रीनिकेतनम् ।
तप्तहाटककेशान्तज्वलप्तावकलोचनम्

nakhadaṃṣṭrāyudhaṃ bhaktābhayada śrīniketanam |
taptahāṭakakeśāntajvalaptāvakalocanam

1,71.146

वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमो ऽस्तु ते /. मुनिर्ब्रह्मा समाख्यातो ऽनुष्टुप्छन्दः समीरितः

vajrādhikanakhasparśa divyasiṃha namo 'stu te /. munirbrahmā samākhyāto 'nuṣṭupchandaḥ samīritaḥ

1,71.147

देवतास्य रगदार्णस्य दिव्यपूर्वो नृकेसरी ।
पादैश्चतुर्भिः सर्वेण पञ्चाङ्गानि समाचरेत्

devatāsya ragadārṇasya divyapūrvo nṛkesarī |
pādaiścaturbhiḥ sarveṇa pañcāṅgāni samācaret

1,71.148

ध्यानपूजादिकं सर्वं प्राग्वत्प्रोक्तं मुनीश्वर ।
पूर्वोक्तानि च सर्वाणि कार्याण्यायान्ति सिद्धताम्

dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ prāgvatproktaṃ munīśvara |
pūrvoktāni ca sarvāṇi kāryāṇyāyānti siddhatām

1,71.149

तारो नमो भगवते नरसिंहाय हृञ्च ते ।
जस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनखान्ततः

tāro namo bhagavate narasiṃhāya hṛñca te |
jastejase āvirāvirbhava vajranakhāntataḥ

1,71.150

व्रजदंष्ट्रेति कर्मान्ते त्वासयाक्रन्दयद्वयम् ।
तमो ग्रसद्वयं पश्चात्स्वाहान्ते चाभयं ततः

vrajadaṃṣṭreti karmānte tvāsayākrandayadvayam |
tamo grasadvayaṃ paścātsvāhānte cābhayaṃ tataḥ

1,71.151

आत्मन्यन्ते च भूयिष्टा ध्रुवो बीजान्तिमो मनुः ।
द्विषष्ट्यर्मो ऽस्य मुन्यादि सर्वं पूर्ववदीरितम्

ātmanyante ca bhūyiṣṭā dhruvo bījāntimo manuḥ |
dviṣaṣṭyarmo 'sya munyādi sarvaṃ pūrvavadīritam

1,71.152

तारो नृसिंहबीजं च नमो भगवते ततः ।
नरसिंहाय तारश्च बीजमस्य यदा ततः

tāro nṛsiṃhabījaṃ ca namo bhagavate tataḥ |
narasiṃhāya tāraśca bījamasya yadā tataḥ

1,71.153

रूपाय तारः स्वर्बीजं कूर्मरूपाय तारकम् ।
बीजं वराहरूपाय तारो बीज नृसिंहतः

rūpāya tāraḥ svarbījaṃ kūrmarūpāya tārakam |
bījaṃ varāharūpāya tāro bīja nṛsiṃhataḥ

1,71.154

रूपाय तार स्वं बीजं वामनान्ते च रूपतः ।
पापध्रुवत्रयं बीजं रामाय निगमादितः

rūpāya tāra svaṃ bījaṃ vāmanānte ca rūpataḥ |
pāpadhruvatrayaṃ bījaṃ rāmāya nigamāditaḥ

1,71.155

बीजं कृष्णाय तारान्ते बीजं च कल्किने ततः ।
जयद्वयं ततः शालग्रामान्ते च निवासिने

bījaṃ kṛṣṇāya tārānte bījaṃ ca kalkine tataḥ |
jayadvayaṃ tataḥ śālagrāmānte ca nivāsine

1,71.156

दिव्यसिंहाय ङेन्तः स्यात्स्वयंभूः पुरुषाय हृत् ।
तारः स्वं बीजमित्येष महासाम्राज्यदायकः

divyasiṃhāya ṅentaḥ syātsvayaṃbhūḥ puruṣāya hṛt |
tāraḥ svaṃ bījamityeṣa mahāsāmrājyadāyakaḥ

1,71.157

नृसिंहमन्त्रः खाङ्कार्णो मुनिरत्रिः प्रकीर्तितः ।
छन्दो ऽतिजगती प्रोक्तं देवता कथिता मनोः

nṛsiṃhamantraḥ khāṅkārṇo muniratriḥ prakīrtitaḥ |
chando 'tijagatī proktaṃ devatā kathitā manoḥ

1,71.158

दशावतारो नृहरिं बीजं खं शक्तिरव्ययः ।
षडूदीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि च भावयेत्

daśāvatāro nṛhariṃ bījaṃ khaṃ śaktiravyayaḥ |
ṣaḍūdīrghāḍhyena bījena kṛtvāṅgāni ca bhāvayet

1,71.159

अनेकचन्द्रप्रतिमो लक्ष्मीमुखकृतेक्षणः ।
दशावतारैः सहितस्तनोतु नृहरिः सुखम्

anekacandrapratimo lakṣmīmukhakṛtekṣaṇaḥ |
daśāvatāraiḥ sahitastanotu nṛhariḥ sukham

1,71.160

जपो ऽयुतं दशांशेन होमः स्यात्पायसेन तु ।
प्रागुक्ते पूजयेत्पीठे मूर्तिसंकल्प्य मूलतः

japo 'yutaṃ daśāṃśena homaḥ syātpāyasena tu |
prāgukte pūjayetpīṭhe mūrtisaṃkalpya mūlataḥ

1,71.161

अङ्गान्यादौ च मत्स्याद्यान्दिग्दलेषु ततोरऽचयेत् ।
इन्द्राद्यानपि वज्राद्यान्सम्पूज्येष्टमवाप्नुयात्

aṅgānyādau ca matsyādyāndigdaleṣu tator'cayet |
indrādyānapi vajrādyānsampūjyeṣṭamavāpnuyāt

1,71.162

सहस्रार्णं महामन्त्रं वक्ष्ये तन्त्रेषु गोपितम् ।
तारो माया रमा कामो बीजं क्रोधपदं ततः

sahasrārṇaṃ mahāmantraṃ vakṣye tantreṣu gopitam |
tāro māyā ramā kāmo bījaṃ krodhapadaṃ tataḥ

1,71.163

मूर्ते नृसिंह शब्दान्ते महापुरुष ईरयेत् ।
प्रधानधर्माधर्मान्ते निगडेतिपदं वदेत्

mūrte nṛsiṃha śabdānte mahāpuruṣa īrayet |
pradhānadharmādharmānte nigaḍetipadaṃ vadet

1,71.164

निर्मोचनान्ते कालेति तततः पुरुष ईरयेत् ।
कालान्तकसदृक्तोयं स्वेश्वरान्ते सदृग्जलम्

nirmocanānte kāleti tatataḥ puruṣa īrayet |
kālāntakasadṛktoyaṃ sveśvarānte sadṛgjalam

1,71.165

श्रान्तान्ते तु निविष्टेति चैतन्यचित्सदा ततः ।
भासकान्ते तु कालाद्यतीतनित्योदितेति च

śrāntānte tu niviṣṭeti caitanyacitsadā tataḥ |
bhāsakānte tu kālādyatītanityoditeti ca

1,71.166

उदयास्तमयाक्रान्तमहाकारुणिकेति च ।
हृदयाब्जचतुश्चोक्ता दलान्ते तु निविष्टितः

udayāstamayākrāntamahākāruṇiketi ca |
hṛdayābjacatuścoktā dalānte tu niviṣṭitaḥ

1,71.167

चैतन्यात्मंश्चतुरामन्द्वादशात्मंस्ततः परम् ।
चतुर्विंशात्मन्नन्ते तु पञ्चविंशात्मन्नित्यपि

caitanyātmaṃścaturāmandvādaśātmaṃstataḥ param |
caturviṃśātmannante tu pañcaviṃśātmannityapi

1,71.168

बको हरिः सहस्रान्ते मूर्ते एह्येहि शब्दतः ।
भगवन्नृसिंहपुरुष क्रोधेश्वर रसा सह

bako hariḥ sahasrānte mūrte ehyehi śabdataḥ |
bhagavannṛsiṃhapuruṣa krodheśvara rasā saha

1,71.169

स्रवन्दितान्ते पादेति कल्पान्ताग्निसहस्र च ।
कोट्याभान्ते महादेव निकायदशशब्दतः

sravanditānte pādeti kalpāntāgnisahasra ca |
koṭyābhānte mahādeva nikāyadaśaśabdataḥ

1,71.170

शतयज्ञातलं ज्ञेयं ततश्चामलयुग्मकम् ।
पिङ्गलेक्षणसटादष्ट्रा दंष्ट्रायुध नखायुध

śatayajñātalaṃ jñeyaṃ tataścāmalayugmakam |
piṅgalekṣaṇasaṭādaṣṭrā daṃṣṭrāyudha nakhāyudha

1,71.171

दानवेन्द्रान्तकावह्निणशोणितपदं ततः ।
सं सक्तिविग्रहान्ते तु भूतापस्मारयातुधान्

dānavendrāntakāvahniṇaśoṇitapadaṃ tataḥ |
saṃ saktivigrahānte tu bhūtāpasmārayātudhān

1,71.172

सुरासुरवन्द्यमानपादपङ्कजशब्दतः ।
भगवन्व्योमचक्रेश्वरान्ते तु प्रभवाप्यय

surāsuravandyamānapādapaṅkajaśabdataḥ |
bhagavanvyomacakreśvarānte tu prabhavāpyaya

Chapter 1.71 (part 2/2)

1,71.173

रूपेणोत्तिष्ट चोत्तिष्ट अविद्यानिचयं दह ।
दह ज्ञानैश्वर्यमन्ते प्रकाशययुगं ततः

rūpeṇottiṣṭa cottiṣṭa avidyānicayaṃ daha |
daha jñānaiśvaryamante prakāśayayugaṃ tataḥ

1,71.174

ओं सर्वज्ञ अरोषान्ते जंभाजृंभ्यवतारकम् ।
सत्यपुरुष शब्दान्ते सदसन्मध्य ईरयेत्

oṃ sarvajña aroṣānte jaṃbhājṛṃbhyavatārakam |
satyapuruṣa śabdānte sadasanmadhya īrayet

1,71.175

निविष्टं मम दुःस्वप्नभयं निगडशब्दतः ।
भयं कान्तारशब्दान्ते भयं विषपदात्ततः

niviṣṭaṃ mama duḥsvapnabhayaṃ nigaḍaśabdataḥ |
bhayaṃ kāntāraśabdānte bhayaṃ viṣapadāttataḥ

1,71.176

ज्वरान्ते डाकिनी कृत्याध्वरेवतीभयं ततः ।
अशन्यन्ते भयं दुर्भिक्षभयं मारीशब्दतः

jvarānte ḍākinī kṛtyādhvarevatībhayaṃ tataḥ |
aśanyante bhayaṃ durbhikṣabhayaṃ mārīśabdataḥ

1,71.177

भयं मारीचशब्दान्ते भयं छायापदं ततः ।
स्कन्दापस्मारशब्दान्ते भयं चौरभयं ततः

bhayaṃ mārīcaśabdānte bhayaṃ chāyāpadaṃ tataḥ |
skandāpasmāraśabdānte bhayaṃ caurabhayaṃ tataḥ

1,71.178

जलस्वप्नाग्निभयं गजसिंहभुजङ्गगतः ।
भयं जन्मजरान्ते मरणादिशब्दमीरयेत्

jalasvapnāgnibhayaṃ gajasiṃhabhujaṅgagataḥ |
bhayaṃ janmajarānte maraṇādiśabdamīrayet

1,71.179

भयं निर्मोचययुगं प्रशमययुगं ततः ।
ज्ञेयरूपधारणान्ते नृसिंहबृहत्सामतः

bhayaṃ nirmocayayugaṃ praśamayayugaṃ tataḥ |
jñeyarūpadhāraṇānte nṛsiṃhabṛhatsāmataḥ

1,71.180

पुरुषान्ते सर्वभयनिवारणपदं ततः ।
अष्टाष्टकं चतुःषष्टि चेटिकाभयमीरयेत्

puruṣānte sarvabhayanivāraṇapadaṃ tataḥ |
aṣṭāṣṭakaṃ catuḥṣaṣṭi ceṭikābhayamīrayet

1,71.181

विद्यावृतस्त्रयस्त्रिंशद्देवताकोटिशब्दतः ।
नमितान्ते पदपदात्पङ्कजान्वित ईरयेत्

vidyāvṛtastrayastriṃśaddevatākoṭiśabdataḥ |
namitānte padapadātpaṅkajānvita īrayet

1,71.182

सह स्रवदनान्ते तु सहस्रोदर संवदेत् ।
सहस्रेक्षणशब्दान्ते सहस्रपादमीरयेत्

saha sravadanānte tu sahasrodara saṃvadet |
sahasrekṣaṇaśabdānte sahasrapādamīrayet

1,71.183

सहस्रभुज संप्रोच्य सहस्रजिह्व संवदेत् ।
सहस्तान्ते ललाटेति सहस्रायुधतो धरात्

sahasrabhuja saṃprocya sahasrajihva saṃvadet |
sahastānte lalāṭeti sahasrāyudhato dharāt

1,71.184

तमःप्रकाशक पुरमथनान्ते तु सर्व च ।
मन्त्रेराजेश्वरपदाद्विहायसगतिप्रद

tamaḥprakāśaka puramathanānte tu sarva ca |
mantrerājeśvarapadādvihāyasagatiprada

1,71.185

पातालगतिप्रदान्ते यन्त्रमर्द्दन ईरयेत् ।
घोराट्टहासहसितविश्वावासपदं ततः

pātālagatipradānte yantramarddana īrayet |
ghorāṭṭahāsahasitaviśvāvāsapadaṃ tataḥ

1,71.186

वासुदेव ततो ऽक्रूर ततो हयमुखेति च ।
परमहंस विश्वेश विश्वान्ते तु विडंबन

vāsudeva tato 'krūra tato hayamukheti ca |
paramahaṃsa viśveśa viśvānte tu viḍaṃbana

1,71.187

निविष्टान्ते ततःप्रदुर्भावकारक ईरयेत् ।
हृषीकेश च स्वच्छन्द निःशेषजीव विन्यसेत्

niviṣṭānte tataḥpradurbhāvakāraka īrayet |
hṛṣīkeśa ca svacchanda niḥśeṣajīva vinyaset

1,71.188

ग्रासकान्ते महा पश्चात्पिशितासृगितीरयेत् ।
लंपटान्ते खेचरीति सिद्ध्यतें तु प्रदायक

grāsakānte mahā paścātpiśitāsṛgitīrayet |
laṃpaṭānte khecarīti siddhyateṃ tu pradāyaka

1,71.189

अजेयाव्यय अव्यक्त ब्रह्माण्डोदर इत्यपि ।
ततो ब्रह्मसहस्रान्ते कोटिस्रग्रुण्डशब्दतः

ajeyāvyaya avyakta brahmāṇḍodara ityapi |
tato brahmasahasrānte koṭisragruṇḍaśabdataḥ

1,71.190

माल पण्डितमुण्डेति मत्स्य कूर्मं ततः परम् ।
वराहान्ते नृसिंहेति वामनान्ते समीरयेत्

māla paṇḍitamuṇḍeti matsya kūrmaṃ tataḥ param |
varāhānte nṛsiṃheti vāmanānte samīrayet

1,71.191

त्रैलोक्याक्रमणान्ते तु पादशालिक ईरयेत् ।
रामत्रय ततो विष्णुरूपान्ते धर एव च

trailokyākramaṇānte tu pādaśālika īrayet |
rāmatraya tato viṣṇurūpānte dhara eva ca

1,71.192

तत्त्वत्रयान्ते प्रणवाधारतस्तच्छिखां पदम् ।
निविष्टवह्निजायान्ते स्वधा चैव ततो वषट्

tattvatrayānte praṇavādhāratastacchikhāṃ padam |
niviṣṭavahnijāyānte svadhā caiva tato vaṣaṭ

1,71.193

नेत्र वर्मास्त्रमुञ्चार्य्य प्राणाधार इतरियेत् ।
आदिदेवपदात्प्राणापानपश्चान्निविष्टितः

netra varmāstramuñcāryya prāṇādhāra itariyet |
ādidevapadātprāṇāpānapaścānniviṣṭitaḥ

1,71.194

पाञ्चरात्रिक दितिज विनिधनान्ते करेति च ।
महामाया अमोघान्ते दर्यं दैत्यन्द्रशब्दतः

pāñcarātrika ditija vinidhanānte kareti ca |
mahāmāyā amoghānte daryaṃ daityandraśabdataḥ

1,71.195

दर्यान्ते दलनेत्युक्ता तेजोराशिन् ध्रुवं स्मरः ।
तेजस्वरान्ते पुरुषपंङेंते सत्यपूरुष

daryānte dalanetyuktā tejorāśin dhruvaṃ smaraḥ |
tejasvarānte puruṣapaṃṅeṃte satyapūruṣa

1,71.196

अस्त्रतारो ऽच्युतास्त्रं च तारो वाचा सुदेव फट् ।
तारमायामूर्तेः फट् वः कामः स्वरादिमः

astratāro 'cyutāstraṃ ca tāro vācā sudeva phaṭ |
tāramāyāmūrteḥ phaṭ vaḥ kāmaḥ svarādimaḥ

1,71.197

मूर्तेस्त्रमव्ययोबीजं विश्वमूर्तेस्त्रिमव्ययः ।
मायाविश्वात्मने षट् च तारः सौचं तुरात्मने

mūrtestramavyayobījaṃ viśvamūrtestrimavyayaḥ |
māyāviśvātmane ṣaṭ ca tāraḥ saucaṃ turātmane

1,71.198

फट् तारोहं विश्वरूपिन्नस्त्रं च तदनन्तरम् ।
तारौह्नैपरमान्ते तु ह्रंसफट्प्रणवस्ततः

phaṭ tārohaṃ viśvarūpinnastraṃ ca tadanantaram |
tārauhnaiparamānte tu hraṃsaphaṭpraṇavastataḥ

1,71.199

ह्रः हिरणअयगर्भरूप धारणान्ते च फट् ध्रुवः ।
ह्रैं अनौपम्यरूपधारिणास्त्रं ध्रुवस्ततः

hraḥ hiraṇaayagarbharūpa dhāraṇānte ca phaṭ dhruvaḥ |
hraiṃ anaupamyarūpadhāriṇāstraṃ dhruvastataḥ

1,71.200

क्षैं नृसिंहरूपधारिन् ओं क्लं श्लश्च स्वरादिकः ।
ष्टाङ्गविन्यासविन्य स्तमूर्तिधारिंस्ततश्च फट्

kṣaiṃ nṛsiṃharūpadhārin oṃ klaṃ ślaśca svarādikaḥ |
ṣṭāṅgavinyāsavinya stamūrtidhāriṃstataśca phaṭ

1,71.201

ह्रौ निसर्गसिद्ध्यैकरूपधारिंस्ततश्च फट् ।
तारो वर्मत्रयं संकरं वं चामुकमस्तकम्

hrau nisargasiddhyaikarūpadhāriṃstataśca phaṭ |
tāro varmatrayaṃ saṃkaraṃ vaṃ cāmukamastakam

1,71.202

खण्डद्वयं खाद येतिद्वयं क्लीं साध्यमानय ।
द्वयं ततो महात्मन्स्यान्सम्यग्दर्शययुग्मकम्

khaṇḍadvayaṃ khāda yetidvayaṃ klīṃ sādhyamānaya |
dvayaṃ tato mahātmansyānsamyagdarśayayugmakam

1,71.203

षड्दीर्घाड्यां स्वबीजं च क्षपितान्ते तु कल्मष ।
उत्तरायं द्वयं पञ्चबाणबीजानि वोञ्चरेत्

ṣaḍdīrghāḍyāṃ svabījaṃ ca kṣapitānte tu kalmaṣa |
uttarāyaṃ dvayaṃ pañcabāṇabījāni voñcaret

1,71.204

नृसिंहान्ते ततो ज्वालात्मने स्वाहा समीरयेत् ।
नृसिंहान्ते ततः कालात्मने स्वाहा ध्रुवस्ततः

nṛsiṃhānte tato jvālātmane svāhā samīrayet |
nṛsiṃhānte tataḥ kālātmane svāhā dhruvastataḥ

1,71.205

खबीजं कामबीजं च लक्ष्मीबीजद्वयं ततः ।
मायातारान्तिमो मन्त्रः सहस्राक्षरसंमितः

khabījaṃ kāmabījaṃ ca lakṣmībījadvayaṃ tataḥ |
māyātārāntimo mantraḥ sahasrākṣarasaṃmitaḥ

1,71.206

कपिलो ऽस्य मुनिश्छन्दो जगती देवता पुनः ।
श्रीलक्ष्मीर्नृहरिर्बीजं क्षैं शक्तिर्वह्निवल्लभा

kapilo 'sya muniśchando jagatī devatā punaḥ |
śrīlakṣmīrnṛharirbījaṃ kṣaiṃ śaktirvahnivallabhā

1,71.207

श्वेतो वर्ण उदात्तश्च स्वरः प्रोक्तो मनीषिभिः ।
क्षेत्रं च परमात्मा तु विनियोगो ऽखिलात्पये

śveto varṇa udāttaśca svaraḥ prokto manīṣibhiḥ |
kṣetraṃ ca paramātmā tu viniyogo 'khilātpaye

1,71.208

क्षः सहस्रबाहवेन्ते सहस्रायुधधराय च ।
नृसिंहान्तं वह्निजायास्त्रायफटू मन्त्र ईरितः

kṣaḥ sahasrabāhavente sahasrāyudhadharāya ca |
nṛsiṃhāntaṃ vahnijāyāstrāyaphaṭū mantra īritaḥ

1,71.209

अनेन करशुद्धिं च कृत्वाङ्गानि समाचरेत् ।
तारः क्षां च सहस्रान्ते क्षरशब्दाद्विजृंभितम्

anena karaśuddhiṃ ca kṛtvāṅgāni samācaret |
tāraḥ kṣāṃ ca sahasrānte kṣaraśabdādvijṛṃbhitam

1,71.210

नृसिंहायाग्निजायान्तो हृदये मनुरीरितः ।
मारः क्षीं च महातेनुं प्रभान्ते विकरेति च

nṛsiṃhāyāgnijāyānto hṛdaye manurīritaḥ |
māraḥ kṣīṃ ca mahātenuṃ prabhānte vikareti ca

1,71.211

नृसिंहायाग्निजायान्ते शिरोमन्त्रः प्रकीर्तितः ।
तारः क्षूं तप्तयंहायश्चादृक्केशान्त ईरयेत्

nṛsiṃhāyāgnijāyānte śiromantraḥ prakīrtitaḥ |
tāraḥ kṣūṃ taptayaṃhāyaścādṛkkeśānta īrayet

1,71.212

ज्वलत्यावकलो मूर्मो दीर्घा वज्राधिकेति च ।
नख स्पर्शाद्दिव्यसिंह नमो ऽस्तु भगवन् हरिः

jvalatyāvakalo mūrmo dīrghā vajrādhiketi ca |
nakha sparśāddivyasiṃha namo 'stu bhagavan hariḥ

1,71.213

महाध्वस्त जगद्रूप नृसिंहाय द्वयन्द्वयम् ।
अनेन च शिखा प्रोक्ता कवचं तदनन्तरम्

mahādhvasta jagadrūpa nṛsiṃhāya dvayandvayam |
anena ca śikhā proktā kavacaṃ tadanantaram

1,71.214

तारः क्षैं च सुवर्णं ते मदमत्तपदं ततः ।
विह्वलितनृसिंहाय स्वाहान्तं कवचं स्मृतम्

tāraḥ kṣaiṃ ca suvarṇaṃ te madamattapadaṃ tataḥ |
vihvalitanṛsiṃhāya svāhāntaṃ kavacaṃ smṛtam

1,71.215

तारः र्क्षौ च सहस्राक्ष विश्वस्राक्ष विश्वरूपपदं वदेत् ।
धारणेग्नि प्रियान्तो ऽयं नेत्रमन्त्रः प्रकीर्तितः

tāraḥ rkṣau ca sahasrākṣa viśvasrākṣa viśvarūpapadaṃ vadet |
dhāraṇegni priyānto 'yaṃ netramantraḥ prakīrtitaḥ

1,71.216

तारो क्षश्च सहस्रान्ते वारावेपदमीरयेत् ।
सहस्रान्ते युधायाथं नृसिंहायाग्निसुंदरी

tāro kṣaśca sahasrānte vārāvepadamīrayet |
sahasrānte yudhāyāthaṃ nṛsiṃhāyāgnisuṃdarī

1,71.217

अस्त्रमन्त्रः समाख्यातस्ततो ध्यायेन्नृकेसरी ।
उद्यदर्कसहस्राभं त्रीक्षणं भीसभूषणम्

astramantraḥ samākhyātastato dhyāyennṛkesarī |
udyadarkasahasrābhaṃ trīkṣaṇaṃ bhīsabhūṣaṇam

1,71.218

सुतीक्ष्णाग्रभुजो दण्डैर्दैत्यदारणकं स्मरेत् ।
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सहस्रं पायेन चग

sutīkṣṇāgrabhujo daṇḍairdaityadāraṇakaṃ smaret |
evaṃ dhyātvā japenmantrī sahasraṃ pāyena caga

1,71.219

आज्यप्लुतेन जुहुयात्सम्यक्सिद्धो भवेन्मनुः ।
प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः

ājyaplutena juhuyātsamyaksiddho bhavenmanuḥ |
prāgukte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ

1,71.220

संपूज्य नृहरिं पश्चादादावङ्गानि पूजयेत् ।
चक्र शङ्खं च पाशं वाङ्कुशं कुलिशमेव च

saṃpūjya nṛhariṃ paścādādāvaṅgāni pūjayet |
cakra śaṅkhaṃ ca pāśaṃ vāṅkuśaṃ kuliśameva ca

1,71.221

गदाकृपाणिक्ष्वेडानि दलेषु परिपूजयेत् ।
लोकेशानपि वज्राद्यान्पूजयेत्तदनन्तरम्

gadākṛpāṇikṣveḍāni daleṣu paripūjayet |
lokeśānapi vajrādyānpūjayettadanantaram

1,71.222

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति ।
भस्माभिमन्त्रितं कृत्वा ग्रहग्रस्तं विलेपयेत्

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānkartumarhati |
bhasmābhimantritaṃ kṛtvā grahagrastaṃ vilepayet

1,71.223

भस्मसंलेपनादेव सर्वग्रहविनाशनम् ।
अनेनैव विधानेन यक्षराक्षसकिन्नरः

bhasmasaṃlepanādeva sarvagrahavināśanam |
anenaiva vidhānena yakṣarākṣasakinnaraḥ

1,71.224

भूतप्रेतपिशाचाश्च नश्यन्त्येव न संशयः ।
पराभिचारकृत्यानि मनुनानेन मन्त्रितम्

bhūtapretapiśācāśca naśyantyeva na saṃśayaḥ |
parābhicārakṛtyāni manunānena mantritam

1,71.225

भस्म संलेपयेत्सद्यो दुराधर्षो भवेन्नरः ।
सुदिने स्थापयेत्कुम्भे सर्वतोभद्रमण्डले

bhasma saṃlepayetsadyo durādharṣo bhavennaraḥ |
sudine sthāpayetkumbhe sarvatobhadramaṇḍale

1,71.226

तीर्थतोयेन संपूर्य जपेदष्टोत्तरं शतम् ।
तेनाभिषिक्तो मनुजः सर्वापत्तिं तरेद् ध्रुवम्

tīrthatoyena saṃpūrya japedaṣṭottaraṃ śatam |
tenābhiṣikto manujaḥ sarvāpattiṃ tared dhruvam

1,71.227

किं बहूक्तेन सर्वेष्टदायको ऽयं मनूत्तमः ।
वज्रनखाय विद्महे तीक्ष्णदंष्ट्राय धीमहि ।
तन्नो नृसिंहः शब्दान्ते वदेंश्चैव प्रचोदयात्

kiṃ bahūktena sarveṣṭadāyako 'yaṃ manūttamaḥ |
vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaṃṣṭrāya dhīmahi |
tanno nṛsiṃhaḥ śabdānte vadeṃścaiva pracodayāt

1,71.228

एषा नृसिंहगायत्री सर्वाभीष्टप्रदायिनी ।
एतस्याः स्मरणादेव सर्वपापक्षयो भवेत्

eṣā nṛsiṃhagāyatrī sarvābhīṣṭapradāyinī |
etasyāḥ smaraṇādeva sarvapāpakṣayo bhavet

Chapter 1.72

1,72.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे नृसिंहोपासनामन्त्रगायत्र्यादिनिरूपणं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच प्रणवो हृदयं विष्णुर्नेन्तः सुरपतिस्तथा ।
महाबलाय स्वाहान्तो मन्त्रो वसुधराक्षरः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde nṛsiṃhopāsanāmantragāyatryādinirūpaṇaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca praṇavo hṛdayaṃ viṣṇurnentaḥ surapatistathā |
mahābalāya svāhānto mantro vasudharākṣaraḥ

1,72.2

मुनिरिन्दुर्विराट् छन्दो देवता दधिवामनः ।
तारो बीजं तथा शक्तिर्वह्निजाया प्रकीर्तिता

munirindurvirāṭ chando devatā dadhivāmanaḥ |
tāro bījaṃ tathā śaktirvahnijāyā prakīrtitā

1,72.3

चन्द्राक्षिरामबाणेंषु नेत्रसंख्यैर्मनूद्भवैः ।
वर्णैः षडङ्गं कृत्वा च मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः

candrākṣirāmabāṇeṃṣu netrasaṃkhyairmanūdbhavaiḥ |
varṇaiḥ ṣaḍaṅgaṃ kṛtvā ca mūrdhni bhāle ca netrayoḥ

1,72.4

कर्णयोर्घ्राणयोरोष्टतालुकण्ठभुजेषु च ।
पृष्टे हृद्युदरे नाभौ गुह्ये चोरुस्थले पुनः

karṇayorghrāṇayoroṣṭatālukaṇṭhabhujeṣu ca |
pṛṣṭe hṛdyudare nābhau guhye corusthale punaḥ

1,72.5

जानुद्वयं जङ्घयोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् ।
अष्टादशैव मन्त्रोत्थास्ततो देवं विचिन्तयेत्

jānudvayaṃ jaṅghayośca pādayorvinyasetkramāt |
aṣṭādaśaiva mantrotthāstato devaṃ vicintayet

1,72.6

मुक्तागौरं रत्नभूषं चन्द्रस्थं भृङ्गसन्निभैः ।
अलकैर्विलसद्वक्त्रं कुम्भं शुद्धांबुपूरितम्

muktāgauraṃ ratnabhūṣaṃ candrasthaṃ bhṛṅgasannibhaiḥ |
alakairvilasadvaktraṃ kumbhaṃ śuddhāṃbupūritam

1,72.7

दध्यन्नपूर्णचषकं दोर्भ्यां संदधनं भजेत् ।
लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं घृतप्लुतैः

dadhyannapūrṇacaṣakaṃ dorbhyāṃ saṃdadhanaṃ bhajet |
lakṣatrayaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ ghṛtaplutaiḥ

1,72.8

पायसान्नैः प्रजुहुयाद्दध्यन्नेन यथाविधि ।
चन्द्रान्ते कल्पिते पीठे पूर्वोक्तें पूजयेञ्च तम्

pāyasānnaiḥ prajuhuyāddadhyannena yathāvidhi |
candrānte kalpite pīṭhe pūrvokteṃ pūjayeñca tam

1,72.9

संकल्पमूर्तिमूलेन संपूज्य च विधानतः ।
केसरेषु षडङ्गानि संपूज्य दिग्दलेषु च

saṃkalpamūrtimūlena saṃpūjya ca vidhānataḥ |
kesareṣu ṣaḍaṅgāni saṃpūjya digdaleṣu ca

1,72.10

वासुदेवं संकर्षणं प्रद्युम्नमनिरुद्धकम् ।
कोणपत्रेषु शान्तिं च श्रियं सरस्वतीं रतिम्

vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ pradyumnamaniruddhakam |
koṇapatreṣu śāntiṃ ca śriyaṃ sarasvatīṃ ratim

1,72.11

ध्वजं च वैनतेयं च कौस्तुभं वनमालिकम् ।
शङ्खं चक्रं गदां शार्ङ्गं दलेष्वष्टसु पूजयेत्

dhvajaṃ ca vainateyaṃ ca kaustubhaṃ vanamālikam |
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ śārṅgaṃ daleṣvaṣṭasu pūjayet

1,72.12

दलाग्रेषु केशवादीन्दिक्पालांस्तदनन्तरम् ।
तदस्त्राणि च सम्पूज्य गजानष्टौ समर्चयेत्

dalāgreṣu keśavādīndikpālāṃstadanantaram |
tadastrāṇi ca sampūjya gajānaṣṭau samarcayet

1,72.13

ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदाएंऽजनः ।
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः

airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudāeṃ'janaḥ |
puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ

1,72.14

करिण्यो ऽभ्रमुकपिलोपिङ्गलानुपमाः क्रमात् ।
ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना ह्यञ्जना वती

kariṇyo 'bhramukapilopiṅgalānupamāḥ kramāt |
tāmrakarṇī śubhradantī cāṅganā hyañjanā vatī

1,72.15

एवमाराधितो मन्त्री दद्यादिष्टानि मन्त्रिणे ।
श्रीकामः पायसाज्येन सहस्रं जुहुयात्सुधीः

evamārādhito mantrī dadyādiṣṭāni mantriṇe |
śrīkāmaḥ pāyasājyena sahasraṃ juhuyātsudhīḥ

1,72.16

महतीं श्रियमाप्नोति धान्याप्तिर्धान्य होमतः ।
शतपुष्पासमुत्थैश्च बीजैर्हुत्वा सहस्रतः

mahatīṃ śriyamāpnoti dhānyāptirdhānya homataḥ |
śatapuṣpāsamutthaiśca bījairhutvā sahasrataḥ

1,72.17

महाभयं नाशयेद्धि नात्र कार्या विचारणा ।
दद्ध्योदनेन शुद्धेन हुत्वा मुच्यते दुर्गतेः

mahābhayaṃ nāśayeddhi nātra kāryā vicāraṇā |
daddhyodanena śuddhena hutvā mucyate durgateḥ

1,72.18

ध्यात्वा त्रैविक्रमं रूपं जपेन्मन्त्रं समाहितः ।
कारागृहाद्भवन्मुक्तो बद्धो मन्त्रप्रभावतः

dhyātvā traivikramaṃ rūpaṃ japenmantraṃ samāhitaḥ |
kārāgṛhādbhavanmukto baddho mantraprabhāvataḥ

1,72.19

भित्तौ संपाद्य देवेशं फलके वा प्रपूजयेत् ।
नित्यं सुगन्धकुसुमैर्महतीं श्रियमाप्नुयात्

bhittau saṃpādya deveśaṃ phalake vā prapūjayet |
nityaṃ sugandhakusumairmahatīṃ śriyamāpnuyāt

1,72.20

हुत्वा रक्तोत्पलैर्मन्त्री वशयेत्सकलं जगत् ।
अन्नाज्यैर्जुहुयान्नित्यमष्टाविंशतिसंख्यया

hutvā raktotpalairmantrī vaśayetsakalaṃ jagat |
annājyairjuhuyānnityamaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā

1,72.21

सिताज्यान्नं च विधिवत्प्राप्नुयादन्नमक्षयम् ।
अपूपैः षड्रसोपेतैर्हुनेद्वसुसहस्रकम्

sitājyānnaṃ ca vidhivatprāpnuyādannamakṣayam |
apūpaiḥ ṣaḍrasopetairhunedvasusahasrakam

1,72.22

अलक्ष्मीं च पराभूय महतीं श्रियमाप्नुयात् ।
जुहुयादयुतं मन्त्री दध्यन्नं च सितान्वितम्

alakṣmīṃ ca parābhūya mahatīṃ śriyamāpnuyāt |
juhuyādayutaṃ mantrī dadhyannaṃ ca sitānvitam

1,72.23

यत्र यत्र वसेत्सो ऽपि तत्रान्नगिरिमाप्नुयात् ।
पद्माक्षरैर्युतं बिल्वान्तिकस्थो जुहुयान्नरः

yatra yatra vasetso 'pi tatrānnagirimāpnuyāt |
padmākṣarairyutaṃ bilvāntikastho juhuyānnaraḥ

1,72.24

महालक्ष्मीं स लभते तत्र तत्र न संशयः ।
जुहुयात्पायसैर्लक्षं वाचस्पतिसमो भवेत्

mahālakṣmīṃ sa labhate tatra tatra na saṃśayaḥ |
juhuyātpāyasairlakṣaṃ vācaspatisamo bhavet

1,72.25

लक्षं जप्त्वा तद्दशांशं पुत्रजीवफलैर्हुनेत् ।
तत्काष्टैरेधिते वह्नौ श्रेष्ठं पुत्रमवाप्नुयात्

lakṣaṃ japtvā taddaśāṃśaṃ putrajīvaphalairhunet |
tatkāṣṭairedhite vahnau śreṣṭhaṃ putramavāpnuyāt

1,72.26

ससाध्यतारं विलसत्कर्णिकं च सुवर्णकैः ।
विलसत्केसरं मन्त्राक्षरद्वन्द्वाष्टपत्रकम्

sasādhyatāraṃ vilasatkarṇikaṃ ca suvarṇakaiḥ |
vilasatkesaraṃ mantrākṣaradvandvāṣṭapatrakam

1,72.27

शेषयुग्मार्णान्त्यपत्रं द्वादशाक्षरवेष्टितम् ।
तद्बहिर्मातृकावर्णैर्यन्त्रं सम्पत्प्रदं नृणाम्

śeṣayugmārṇāntyapatraṃ dvādaśākṣaraveṣṭitam |
tadbahirmātṛkāvarṇairyantraṃ sampatpradaṃ nṛṇām

1,72.28

रक्तं त्रिविक्रमं ध्यात्वा प्रसूनै रक्तवर्णकैः ।
जुहुयादयुतं मन्त्री सर्वत्र विजयी भवेत्

raktaṃ trivikramaṃ dhyātvā prasūnai raktavarṇakaiḥ |
juhuyādayutaṃ mantrī sarvatra vijayī bhavet

1,72.29

ध्यायेञ्चन्द्रासनगतं पद्मानामयुतं हुनेत् ।
लभेदकण्टकं राज्यं सर्वलक्षणसंयुतम्

dhyāyeñcandrāsanagataṃ padmānāmayutaṃ hunet |
labhedakaṇṭakaṃ rājyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam

1,72.30

हुत्वा लवङ्गैर्मध्वाक्तैरपामार्गदलैस्तु वा ।
अयुतं साध्यनामाढ्यं स वश्यो जायते ध्रुवम्

hutvā lavaṅgairmadhvāktairapāmārgadalaistu vā |
ayutaṃ sādhyanāmāḍhyaṃ sa vaśyo jāyate dhruvam

1,72.31

अष्टोत्तरशतं हुत्वा ह्यपामार्गदलैः शुभैः ।
तावज्जप्त्वा च सप्ताहान्महारोगात्प्रमुच्यते

aṣṭottaraśataṃ hutvā hyapāmārgadalaiḥ śubhaiḥ |
tāvajjaptvā ca saptāhānmahārogātpramucyate

1,72.32

उहिरत्पदमाभाष्य प्रणवोहीय शब्दतः ।
सर्ववार्गीश्वरेत्यन्ते प्रवदेदीश्वरेत्यथ

uhiratpadamābhāṣya praṇavohīya śabdataḥ |
sarvavārgīśvaretyante pravadedīśvaretyatha

1,72.33

सर्ववेदमयाचिन्त्यपदान्ते सर्वमीरयेत् ।
बोधयद्वितवान्तो ऽयं मन्त्रस्तारादिरीरितः

sarvavedamayācintyapadānte sarvamīrayet |
bodhayadvitavānto 'yaṃ mantrastārādirīritaḥ

1,72.34

ऋषिर्ब्रह्मास्य निर्दिष्टश्छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् ।
देवता स्याद्धयग्रीवो वागैश्वर्यप्रदो विभुः

ṛṣirbrahmāsya nirdiṣṭaśchando 'nuṣṭubudāhṛtam |
devatā syāddhayagrīvo vāgaiśvaryaprado vibhuḥ

1,72.35

तारेण पादैर्मन्त्रस्य पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत् ।
तुषाराद्रिसमच्छायं तुलसीदामभूषितम्

tāreṇa pādairmantrasya pañcāṅgāni prakalpayet |
tuṣārādrisamacchāyaṃ tulasīdāmabhūṣitam

1,72.36

तुरङ्गवदनं वन्दे तुङ्गसारस्वतः पदम् ।
ध्यात्वैवं प्रजपेन्मन्त्रमयुतं तद्दशांशतः

turaṅgavadanaṃ vande tuṅgasārasvataḥ padam |
dhyātvaivaṃ prajapenmantramayutaṃ taddaśāṃśataḥ

1,72.37

मध्वक्तैः पायसैर्हुत्वा विमलादिसमन्विते ।
पूजयेद्वेष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः

madhvaktaiḥ pāyasairhutvā vimalādisamanvite |
pūjayedveṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ

1,72.38

कर्णिकायां चतुर्दिक्षु यजेत्पूर्वादितः क्रमात् ।
सनन्दनं च सनकं श्रियं च पृथिवीं तथा

karṇikāyāṃ caturdikṣu yajetpūrvāditaḥ kramāt |
sanandanaṃ ca sanakaṃ śriyaṃ ca pṛthivīṃ tathā

1,72.39

तद्वहिर्दिक्षु वेदाश्च षट्कोणेषु ततोरऽचयेत् ।
निरुक्तं ज्योतिषं पश्चाद्यजेद्व्याकरणं ततः

tadvahirdikṣu vedāśca ṣaṭkoṇeṣu tator'cayet |
niruktaṃ jyotiṣaṃ paścādyajedvyākaraṇaṃ tataḥ

1,72.40

कल्पं शिक्षां च छन्दांसि वेदाङ्गानि त्विमानि वै ।
ततो ऽष्टदलमूले तु मातरो ऽष्टौ समर्चयेत्

kalpaṃ śikṣāṃ ca chandāṃsi vedāṅgāni tvimāni vai |
tato 'ṣṭadalamūle tu mātaro 'ṣṭau samarcayet

1,72.41

वक्रतुण्डादिकानष्टो दलमध्ये प्रपूजयेत् ।
दलाग्रेष्यर्चयेत्पश्चात्साधकश्चाष्टभैरवान्

vakratuṇḍādikānaṣṭo dalamadhye prapūjayet |
dalāgreṣyarcayetpaścātsādhakaścāṣṭabhairavān

1,72.42

असिताङ्गं रुरुं चैव भीषणं रक्तकनेत्रकम् ।
बटुकं कालदमनं दन्तुरं विकटं तथा

asitāṅgaṃ ruruṃ caiva bhīṣaṇaṃ raktakanetrakam |
baṭukaṃ kāladamanaṃ danturaṃ vikaṭaṃ tathā

1,72.43

तद्बहिः षोडशदलेष्ववतारान्हरेर्दश ।
शङ्खं चक्रं गदां पद्मं नन्दकं शार्ङ्गमेव च

tadbahiḥ ṣoḍaśadaleṣvavatārānharerdaśa |
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ nandakaṃ śārṅgameva ca

1,72.44

तद्बहिर्भूगृहे शक्रमुखान्दश दिगीश्वरान् ।
वज्राद्यांस्तद्बहिश्चेष्ट्वाद्वारेषु च ततः क्रमात्

tadbahirbhūgṛhe śakramukhāndaśa digīśvarān |
vajrādyāṃstadbahiśceṣṭvādvāreṣu ca tataḥ kramāt

1,72.45

महागणपतिं दुर्गां क्षेत्रेशं बटुकं तथा ।
समस्तप्रकटाद्याश्च योगिन्यस्तद्बहिर्भवेत्

mahāgaṇapatiṃ durgāṃ kṣetreśaṃ baṭukaṃ tathā |
samastaprakaṭādyāśca yoginyastadbahirbhavet

1,72.46

तद्बहिः सप्त नद्यश्च तद्बाह्ये तु ग्रहान्नव ।
तद्बाह्ये पर्वतानष्टौ नक्षत्राणि च तद्बहिः

tadbahiḥ sapta nadyaśca tadbāhye tu grahānnava |
tadbāhye parvatānaṣṭau nakṣatrāṇi ca tadbahiḥ

1,72.47

एवं पञ्चदशावृत्त्या संपूज्य तुरगाननम् ।
वागीश्वरसमो वाचि धनैर्धनपतिर्भवेत्

evaṃ pañcadaśāvṛttyā saṃpūjya turagānanam |
vāgīśvarasamo vāci dhanairdhanapatirbhavet

1,72.48

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति ।
अष्टोत्तरसहस्रं तु शुद्धं वार्यभिमन्त्रितम्

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānkartumarhati |
aṣṭottarasahasraṃ tu śuddhaṃ vāryabhimantritam

1,72.49

बीजेन मासमात्रं यः पिबेद्धीमान् जितन्द्रियः ।
जन्ममूको ऽपि स नरो वाक्सिद्धिं लभते ध्रुवम्

bījena māsamātraṃ yaḥ pibeddhīmān jitandriyaḥ |
janmamūko 'pi sa naro vāksiddhiṃ labhate dhruvam

1,72.50

वियद्भुगुस्थमर्धीराबिन्दुमद्बीजमीरितम् ।
चन्द्रसूर्योपरागे तु पात्रे रुक्ममये क्षिपेत्

viyadbhugusthamardhīrābindumadbījamīritam |
candrasūryoparāge tu pātre rukmamaye kṣipet

1,72.51

दुग्धं वचां ततो मन्त्री कण्ठमात्रोदके स्थितः ।
स्पर्शाद्विमोक्षपर्यन्तं प्रजपेन्मन्त्रमादरात्

dugdhaṃ vacāṃ tato mantrī kaṇṭhamātrodake sthitaḥ |
sparśādvimokṣaparyantaṃ prajapenmantramādarāt

1,72.52

पिबेत्तत्सर्वमचिरात्तस्य सारस्वतं भवेत् ।
ज्योतिष्मतीलताबीजं दिनेष्वेकैकवर्द्धितम्

pibettatsarvamacirāttasya sārasvataṃ bhavet |
jyotiṣmatīlatābījaṃ dineṣvekaikavarddhitam

1,72.53

अष्टोत्तरशतं यावद्भक्षयेदभिमन्त्रितम् ।
सरस्वत्यवतारो ऽसौ सत्यं स्याद्भुवि मानवः

aṣṭottaraśataṃ yāvadbhakṣayedabhimantritam |
sarasvatyavatāro 'sau satyaṃ syādbhuvi mānavaḥ

1,72.54

किरं बहूक्तेन विप्रेन्द्र मनोरस्य प्रसादतः ।
सर्ववेदागमादीनां व्याख्याता ज्ञानवान् भवेत्

kirṃ bahūktena viprendra manorasya prasādataḥ |
sarvavedāgamādīnāṃ vyākhyātā jñānavān bhavet

Chapter 1.73 (part 1/2)

1,73.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने सनत्कुमारविभागे तृतीयपादे हयग्रीवोपासनानिरूपणं नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ रामस्य मनवो वक्ष्यन्ते सिद्धिदायाकाः ।
येषामाराधनान्मर्त्यास्तरन्ति भवसागरम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne sanatkumāravibhāge tṛtīyapāde hayagrīvopāsanānirūpaṇaṃ nāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha rāmasya manavo vakṣyante siddhidāyākāḥ |
yeṣāmārādhanānmartyāstaranti bhavasāgaram

1,73.2

सर्वेषु मन्त्रवर्येषु श्रेष्ठं वैष्णवमुच्यते ।
गाणपत्येषु सौरेषु शाक्तशैवेष्वभीष्टदम्

sarveṣu mantravaryeṣu śreṣṭhaṃ vaiṣṇavamucyate |
gāṇapatyeṣu saureṣu śāktaśaiveṣvabhīṣṭadam

1,73.3

वैष्णवेष्वपि मन्त्रेषु राममन्त्राः फलाधिकाः ।
गाणपत्यादिमन्त्रेभ्यः कोटिकोटिगुणाधिकाः

vaiṣṇaveṣvapi mantreṣu rāmamantrāḥ phalādhikāḥ |
gāṇapatyādimantrebhyaḥ koṭikoṭiguṇādhikāḥ

1,73.4

विष्णुशय्यास्थितो वह्निरिन्दुभूषितमस्तकः ।
रामाय हृदयान्तो ऽयं महाघौधविनाशनः

viṣṇuśayyāsthito vahnirindubhūṣitamastakaḥ |
rāmāya hṛdayānto 'yaṃ mahāghaudhavināśanaḥ

1,73.5

सर्वेषु राममन्त्रषु ह्यतिश्रेष्ठः षडक्षरः ।
ब्रह्महत्यासहस्राणि ज्ञाताज्ञातकृतानि च

sarveṣu rāmamantraṣu hyatiśreṣṭhaḥ ṣaḍakṣaraḥ |
brahmahatyāsahasrāṇi jñātājñātakṛtāni ca

1,73.6

स्वर्णस्तेय सुरापानगुरुतल्पायुतानि च ।
कोटिकोटिसहस्राणि ह्युपपापानि यानि वै

svarṇasteya surāpānagurutalpāyutāni ca |
koṭikoṭisahasrāṇi hyupapāpāni yāni vai

1,73.7

मन्त्रस्योञ्चारणात्सद्यो लयं यान्ति न संशयः ।
ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो रामश्च देवता

mantrasyoñcāraṇātsadyo layaṃ yānti na saṃśayaḥ |
brahmā muniḥ syādgāyatrī chando rāmaśca devatā

1,73.8

आद्यं बीजं च हृच्छक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

ādyaṃ bījaṃ ca hṛcchaktirviniyogo 'khilāptaye |
ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,73.9

ब्रह्मरन्ध्रे भ्रुवोर्मध्ये हृन्नाभ्योर्गुह्यपादयोः ।
मन्त्रवर्णान्क्रमान्न्यस्य केशवादीन्प्रविन्यसेत्

brahmarandhre bhruvormadhye hṛnnābhyorguhyapādayoḥ |
mantravarṇānkramānnyasya keśavādīnpravinyaset

1,73.10

पीठन्यासादिकं कृत्वा ध्यायेद्धृदि रघूत्तमम् ।
कालांभोधरकान्तं च वीरा सनसमास्थितम्

pīṭhanyāsādikaṃ kṛtvā dhyāyeddhṛdi raghūttamam |
kālāṃbhodharakāntaṃ ca vīrā sanasamāsthitam

1,73.11

ज्ञानमुद्रां दक्षहस्ते दधतं जानुनीतरम् ।
सरोरुहकरां सीतां विद्युदाभां च पार्श्वगाम्

jñānamudrāṃ dakṣahaste dadhataṃ jānunītaram |
saroruhakarāṃ sītāṃ vidyudābhāṃ ca pārśvagām

1,73.12

पश्यन्तीं रामवक्राब्जं विविधाकल्पभूषिताम् ।
ध्यात्वैवं प्रजपेद्वर्णलक्षं मन्त्री दशांशतः

paśyantīṃ rāmavakrābjaṃ vividhākalpabhūṣitām |
dhyātvaivaṃ prajapedvarṇalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ

1,73.13

कमलैर्जुहुयाद्वह्नौ ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः ।
पूजयेद्वैष्णवे पीठे विमलादिसमन्विते

kamalairjuhuyādvahnau brāhmaṇānbhojayettataḥ |
pūjayedvaiṣṇave pīṭhe vimalādisamanvite

1,73.14

मूर्तिं मूलेन संकल्प्य तस्यामावाह्य साधकः ।
सीतां वामे समासीनां तन्मन्त्रेण प्रपूजयेत्

mūrtiṃ mūlena saṃkalpya tasyāmāvāhya sādhakaḥ |
sītāṃ vāme samāsīnāṃ tanmantreṇa prapūjayet

1,73.15

रमासीतापदं ङेंतं द्विठान्तो जानकीमनुः ।
अग्रेः शार्ङ्गं च सम्पूज्य शरान्पार्श्वद्वयेरऽचयेत्

ramāsītāpadaṃ ṅeṃtaṃ dviṭhānto jānakīmanuḥ |
agreḥ śārṅgaṃ ca sampūjya śarānpārśvadvayer'cayet

1,73.16

केशरेषु षडङ्गानि पत्रेष्वेतान्समर्चयेत् ।
हनुमन्तं च सुग्रीवं भरतं सबिभीषणम्

keśareṣu ṣaḍaṅgāni patreṣvetānsamarcayet |
hanumantaṃ ca sugrīvaṃ bharataṃ sabibhīṣaṇam

1,73.17

लक्ष्मणाङ्गदशत्रुघ्नान् जांबवन्तं क्रमात्पुनः ।
वाचयन्तं हनूमन्तग्रतो धृतपुस्तकम्

lakṣmaṇāṅgadaśatrughnān jāṃbavantaṃ kramātpunaḥ |
vācayantaṃ hanūmantagrato dhṛtapustakam

1,73.18

यजेद्भरतशत्रुघ्नौ पार्श्वयोर्धृतचामरौ ।
धृतातपत्रं हस्ताभ्यां लक्ष्मणं पृष्टतोरऽचयेत्

yajedbharataśatrughnau pārśvayordhṛtacāmarau |
dhṛtātapatraṃ hastābhyāṃ lakṣmaṇaṃ pṛṣṭator'cayet

1,73.19

ततो ऽष्टपत्रे सृष्टिं च जपन्तं विजयं तथा ।
सुराष्ट्रं राष्ट्रपालं च अकोपं धर्मपालकम्

tato 'ṣṭapatre sṛṣṭiṃ ca japantaṃ vijayaṃ tathā |
surāṣṭraṃ rāṣṭrapālaṃ ca akopaṃ dharmapālakam

1,73.20

सुमन्तं चेति सम्पूज्य लोके शानायुधैर्युतान् ।
एवं रामं समाराध्य जीवन्मुक्तः प्रजायते

sumantaṃ ceti sampūjya loke śānāyudhairyutān |
evaṃ rāmaṃ samārādhya jīvanmuktaḥ prajāyate

1,73.21

चन्दनाक्तैः प्रजुहुयाज्जातीपुष्पैः समाहितः ।
राजवश्याय कमलैर्धनधान्यादिसिद्धये

candanāktaiḥ prajuhuyājjātīpuṣpaiḥ samāhitaḥ |
rājavaśyāya kamalairdhanadhānyādisiddhaye

1,73.22

लक्ष्मीकामः प्रजुहुयात्प्रसूनैर्विल्वसंभवैः ।
आज्याक्तैर्नीलकमलैर्वशयेदखिलं जगत्

lakṣmīkāmaḥ prajuhuyātprasūnairvilvasaṃbhavaiḥ |
ājyāktairnīlakamalairvaśayedakhilaṃ jagat

1,73.23

घृताक्तशतवर्वीभिर्दीर्घायुश्च निरामयः ।
रक्तोत्पलानां होमेन धनं प्राप्नोति वाञ्छितम्

ghṛtāktaśatavarvībhirdīrghāyuśca nirāmayaḥ |
raktotpalānāṃ homena dhanaṃ prāpnoti vāñchitam

1,73.24

पालाशकुसुमैर्हुत्वा मेधावी जायते नरः ।
तज्जप्तांभः पिबेत्प्रातर्वत्सरात्कविराड् भवेत्

pālāśakusumairhutvā medhāvī jāyate naraḥ |
tajjaptāṃbhaḥ pibetprātarvatsarātkavirāḍ bhavet

1,73.25

तन्मन्त्रितान्नं भुञ्जीतमहारोगप्रशान्तये ।
रोगोक्तौषधहोमेन तद्रोगान्मुच्यते क्षणाम्

tanmantritānnaṃ bhuñjītamahārogapraśāntaye |
rogoktauṣadhahomena tadrogānmucyate kṣaṇām

1,73.26

नदीतीरे च गोष्ठे वा जपेल्लक्षं पयोब्रतः ।
पायसेनाज्ययुक्तेन हुत्वा विद्यानिधिर्भवेत्

nadītīre ca goṣṭhe vā japellakṣaṃ payobrataḥ |
pāyasenājyayuktena hutvā vidyānidhirbhavet

1,73.27

परिक्षीणाधिपत्यो यः शाकाहारो जलान्तरे ।
जपेल्लक्षं च जुहुयाद्विल्वपुष्पैर्दशांशतः

parikṣīṇādhipatyo yaḥ śākāhāro jalāntare |
japellakṣaṃ ca juhuyādvilvapuṣpairdaśāṃśataḥ

1,73.28

तदैव पुनराप्नोति स्वाधिपत्यं न संशयः ।
उपोष्य गङ्गातीरान्ते स्थित्वा लक्षं जपेन्नरः

tadaiva punarāpnoti svādhipatyaṃ na saṃśayaḥ |
upoṣya gaṅgātīrānte sthitvā lakṣaṃ japennaraḥ

1,73.29

दशांशं कमलैर्हुत्वा विल्वोत्थैर्वा प्रसूनकैः ।
मधुरत्रयसंयुक्तैरादज्यश्रियमवाप्नुयात्

daśāṃśaṃ kamalairhutvā vilvotthairvā prasūnakaiḥ |
madhuratrayasaṃyuktairādajyaśriyamavāpnuyāt

1,73.30

मार्गमासे जले स्थित्वा कन्दमूलफलाशनः ।
लक्षं जप्त्वा दशांशेन पायसैर्जुहुयाद्वसौ

mārgamāse jale sthitvā kandamūlaphalāśanaḥ |
lakṣaṃ japtvā daśāṃśena pāyasairjuhuyādvasau

1,73.31

श्रीरामचन्द्रसदृशः पुत्रः पौत्रो ऽपि जायते ।
अन्ये ऽपि बहवः संति प्रयोगामन्त्रराजके

śrīrāmacandrasadṛśaḥ putraḥ pautro 'pi jāyate |
anye 'pi bahavaḥ saṃti prayogāmantrarājake

1,73.32

किन्तु प्रयोगकर्तृआणां परलोको न विद्यते ।
षट्कोणं वसुपत्रं च तद्बाह्यार्कदलं लिखेत्

kintu prayogakartṛāṇāṃ paraloko na vidyate |
ṣaṭkoṇaṃ vasupatraṃ ca tadbāhyārkadalaṃ likhet

1,73.33

षट्कोणेषु षडर्णानि मन्त्रस्य विलिखेद् बुधः ।
अष्टपत्रे तथाष्टार्णांल्लिखेत्प्रणवगर्भितान्

ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍarṇāni mantrasya vilikhed budhaḥ |
aṣṭapatre tathāṣṭārṇāṃllikhetpraṇavagarbhitān

1,73.34

कामबीजं रविदले मध्ये मन्त्रावृताभिधाम् ।
सुदर्शनावृतं बाह्ये दिक्षु युग्मावृतं तथा

kāmabījaṃ ravidale madhye mantrāvṛtābhidhām |
sudarśanāvṛtaṃ bāhye dikṣu yugmāvṛtaṃ tathā

1,73.35

वज्रोल्लसद्भूमिगेहं कन्दर्पाङ्कुशपाशकैः ।
भूम्या च विलसत्कोणं यन्त्रराजमिदं स्मृतम्

vajrollasadbhūmigehaṃ kandarpāṅkuśapāśakaiḥ |
bhūmyā ca vilasatkoṇaṃ yantrarājamidaṃ smṛtam

1,73.36

भूर्जे ऽष्टगन्धैः संलिख्य पूजयेदुक्तवर्त्मना ।
षट्कोणेषु दलार्काब्जान्यावेष्टवृत्तयुग्मतः

bhūrje 'ṣṭagandhaiḥ saṃlikhya pūjayeduktavartmanā |
ṣaṭkoṇeṣu dalārkābjānyāveṣṭavṛttayugmataḥ

1,73.37

केशरेष्वष्टपत्रस्य स्वरद्वन्द्वं लिखेद् बुधः ।
बहिस्तु मातृकां चैव मन्त्रं प्राणनिधयनम

keśareṣvaṣṭapatrasya svaradvandvaṃ likhed budhaḥ |
bahistu mātṛkāṃ caiva mantraṃ prāṇanidhayanama

1,73.38

यन्त्रमेतच्छुभे घस्रे कण्ठे वा दक्षिणे भुजे ।
मूर्ध्नि वा धारयेन्मन्त्री सर्वपापैः प्रमुच्यते

yantrametacchubhe ghasre kaṇṭhe vā dakṣiṇe bhuje |
mūrdhni vā dhārayenmantrī sarvapāpaiḥ pramucyate

1,73.39

सुदिने शुभनक्षत्रे सुदेशे शल्यवर्जिते ।
वश्याकर्षणविद्वेषद्रावणोच्चाटनादिकम्

sudine śubhanakṣatre sudeśe śalyavarjite |
vaśyākarṣaṇavidveṣadrāvaṇoccāṭanādikam

1,73.40

पुष्यद्वयं तथादित्यार्द्रामघासु यथाक्रमम् ।
दूर्वोत्था लेखनी वश्ये तथाकृष्टौ करञ्जजा

puṣyadvayaṃ tathādityārdrāmaghāsu yathākramam |
dūrvotthā lekhanī vaśye tathākṛṣṭau karañjajā

1,73.41

नरास्थिजा मारणे तु स्तंभने राजवृक्षजा ।
शान्तिपुष्टष्ट्यायुषां सिद्धयै सर्वापच्छमनाय च

narāsthijā māraṇe tu staṃbhane rājavṛkṣajā |
śāntipuṣṭaṣṭyāyuṣāṃ siddhayai sarvāpacchamanāya ca

1,73.42

विभ्रमोत्पादने चैव शिलायां विलिखेद् बुधः ।
खरचर्मणि विद्वेषे ध्वजे तूञ्चाटनाय च

vibhramotpādane caiva śilāyāṃ vilikhed budhaḥ |
kharacarmaṇi vidveṣe dhvaje tūñcāṭanāya ca

1,73.43

शत्रूणां ज्वरसन्तापशोकमारणकर्मणि ।
पीतवस्रं लिखित्वा तु साधयेत्साधकोत्तमः

śatrūṇāṃ jvarasantāpaśokamāraṇakarmaṇi |
pītavasraṃ likhitvā tu sādhayetsādhakottamaḥ

1,73.44

वश्याकृष्टौ चाष्टगन्धैः सम्पूज्य च यथाविधि ।
चिताङ्गारादिना चैव ताडनोच्चाटनादिकम्

vaśyākṛṣṭau cāṣṭagandhaiḥ sampūjya ca yathāvidhi |
citāṅgārādinā caiva tāḍanoccāṭanādikam

1,73.45

विषार्कक्षीरयोगेन मारणं भवति ध्रुवम् ।
लिखित्वैवं यन्त्रराजं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

viṣārkakṣīrayogena māraṇaṃ bhavati dhruvam |
likhitvaivaṃ yantrarājaṃ gandhapuṣpādibhiryajet

1,73.46

त्रिलोहवेष्टितं कृत्वा धारयेत्साधकोत्तमः ।
बीजं रामाय ठद्वन्द्वं मन्त्रो ऽयं रसवर्णकः

trilohaveṣṭitaṃ kṛtvā dhārayetsādhakottamaḥ |
bījaṃ rāmāya ṭhadvandvaṃ mantro 'yaṃ rasavarṇakaḥ

1,73.47

महासुदर्शनमनुः कथ्यते सिद्धिदायकः ।
सुदर्शनमहाशब्दाच्चक्रराजेश्वरेति च

mahāsudarśanamanuḥ kathyate siddhidāyakaḥ |
sudarśanamahāśabdāccakrarājeśvareti ca

1,73.48

दुष्टान्तकदुष्टभयानकदुष्टभयङ्करम् ।
छिन्धिद्वयं भिन्धियुग्मं विदारययुगं ततः

duṣṭāntakaduṣṭabhayānakaduṣṭabhayaṅkaram |
chindhidvayaṃ bhindhiyugmaṃ vidārayayugaṃ tataḥ

1,73.49

परमन्त्रान् ग्रसद्वन्द्वं भक्षयद्वितयं ततः ।
त्रासयद्वितयं वर्मास्त्राग्निजायान्तिमो मनुः

paramantrān grasadvandvaṃ bhakṣayadvitayaṃ tataḥ |
trāsayadvitayaṃ varmāstrāgnijāyāntimo manuḥ

1,73.50

अष्टषष्ट्यक्षरः प्रोक्तो यन्त्रसंवेष्टने त्वयम् ।
तारो हृद्भगवान् ङेंतो ङेंतो हि रघुनन्दनः

aṣṭaṣaṣṭyakṣaraḥ prokto yantrasaṃveṣṭane tvayam |
tāro hṛdbhagavān ṅeṃto ṅeṃto hi raghunandanaḥ

1,73.51

रक्षोघ्नविशदायान्ते मधुरादिप्रसन्न च ।
वरदानायामितान्ते नुतेजसेपदमीरयेत्

rakṣoghnaviśadāyānte madhurādiprasanna ca |
varadānāyāmitānte nutejasepadamīrayet

1,73.52

बालायान्ते तु रामाय विष्णवे हृदयान्तिमः ।
सप्तचत्वारिंशदर्णो मालामन्त्रो ऽयमीरितः

bālāyānte tu rāmāya viṣṇave hṛdayāntimaḥ |
saptacatvāriṃśadarṇo mālāmantro 'yamīritaḥ

1,73.53

विश्वामित्रो मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितम् ।
श्रीरामो देवता बीजं ध्रुवः शक्तिश्च ठद्वयम्

viśvāmitro muniścāsya gāyatrī chanda īritam |
śrīrāmo devatā bījaṃ dhruvaḥ śaktiśca ṭhadvayam

1,73.54

षड्दीर्घस्वरयुग्मायाबीजेनाङ्गानि कल्पयेत् ।
ध्यानपूजादिकं सर्वमस्य पूर्ववदाचरेत्

ṣaḍdīrghasvarayugmāyābījenāṅgāni kalpayet |
dhyānapūjādikaṃ sarvamasya pūrvavadācaret

1,73.55

अयमाराधितो मन्त्रः सर्वान्कामान्प्रयच्छति ।
स्वकामसत्यवाग्लक्ष्मीताराढ्यः पञ्चवर्णकः

ayamārādhito mantraḥ sarvānkāmānprayacchati |
svakāmasatyavāglakṣmītārāḍhyaḥ pañcavarṇakaḥ

1,73.56

षडक्षरः षड्विधः स्याञ्चतुर्वर्गफलप्रदः ।
ब्रह्मा संमोहनः शक्तिर्दक्षिणामूर्तिसंज्ञकः

ṣaḍakṣaraḥ ṣaḍvidhaḥ syāñcaturvargaphalapradaḥ |
brahmā saṃmohanaḥ śaktirdakṣiṇāmūrtisaṃjñakaḥ

1,73.57

अगस्त्यः श्रीशिवः प्रोक्तास्ते तेषां मुनयः क्रमात् ।
अथवा कामबीजादेर्विश्वामित्रो मुनिः स्मृतः

agastyaḥ śrīśivaḥ proktāste teṣāṃ munayaḥ kramāt |
athavā kāmabījāderviśvāmitro muniḥ smṛtaḥ

1,73.58

छन्दः प्रोक्तं च गायत्री श्रीरामो देवता पुनः ।
बीजशक्तिराधमान्त्यं मन्त्रार्णैः स्यात्षडङ्गकम्

chandaḥ proktaṃ ca gāyatrī śrīrāmo devatā punaḥ |
bījaśaktirādhamāntyaṃ mantrārṇaiḥ syātṣaḍaṅgakam

1,73.59

बीजैः षड्दीर्घयुक्तैर्वा मन्त्रार्णान्पूर्ववन्न्यसेत् ।
ध्यायेत्कल्पतरोर्मूले सुवर्णमयमण्डपे

bījaiḥ ṣaḍdīrghayuktairvā mantrārṇānpūrvavannyaset |
dhyāyetkalpatarormūle suvarṇamayamaṇḍape

1,73.60

पुष्पकाख्यविमानान्तः सिंहासनपरिच्छदे ।
पद्मे वसुदलेदेवमिन्द्रनीलसमप्रभम्

puṣpakākhyavimānāntaḥ siṃhāsanaparicchade |
padme vasudaledevamindranīlasamaprabham

1,73.61

वीरासनसमासीनं ज्ञानमुद्रोपशोभितम् ।
वामोरुन्यस्ततद्धस्तसीतालक्ष्मणसेवितम्

vīrāsanasamāsīnaṃ jñānamudropaśobhitam |
vāmorunyastataddhastasītālakṣmaṇasevitam

1,73.62

रत्नाकल्पं विभुन्ध्यात्वा वर्णलक्षं जपेन्मनुम् ।
यद्वा स्मारादिमन्त्राणां जयाभं च हरिं स्मरेत्

ratnākalpaṃ vibhundhyātvā varṇalakṣaṃ japenmanum |
yadvā smārādimantrāṇāṃ jayābhaṃ ca hariṃ smaret

1,73.63

येजनं काम्यकर्माणि सर्वं कुर्यात्षडर्णवत् ।
रामश्च चन्द्रभ द्रान्तो ङेनमोन्तो ध्रुवादिकः

yejanaṃ kāmyakarmāṇi sarvaṃ kuryātṣaḍarṇavat |
rāmaśca candrabha drānto ṅenamonto dhruvādikaḥ

1,73.64

मन्त्रावष्टाक्षरौ ह्येतौ तारान्त्यौ चेन्नवाक्षरौ ।
एतेषां यजनं सर्वं कुर्यान्मन्त्री षडर्णवत्

mantrāvaṣṭākṣarau hyetau tārāntyau cennavākṣarau |
eteṣāṃ yajanaṃ sarvaṃ kuryānmantrī ṣaḍarṇavat

1,73.65

जानकीवल्लभो ङेंतो द्विठान्तः कवचादिकः ।
दशार्णो ऽयं महामन्त्रो विशिष्टो ऽस्य मुनिः स्वराट्

jānakīvallabho ṅeṃto dviṭhāntaḥ kavacādikaḥ |
daśārṇo 'yaṃ mahāmantro viśiṣṭo 'sya muniḥ svarāṭ

1,73.66

छन्दश्च देवता सीता पतिर्बीजं तथादिमम् ।
स्वाहा शक्तिश्च कामेन कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात्

chandaśca devatā sītā patirbījaṃ tathādimam |
svāhā śaktiśca kāmena kuryādaṅgāni ṣaṭ kramāt

1,73.67

शिरोललाटभ्रूमध्यतालुकण्ठेषु हृद्यपि ।
नाभ्यङ्घ्रिजानुपादेषु दशार्णान्विन्यसेन्मनोः

śirolalāṭabhrūmadhyatālukaṇṭheṣu hṛdyapi |
nābhyaṅghrijānupādeṣu daśārṇānvinyasenmanoḥ

1,73.68

अयोध्यानगरे रत्नचित्रसौवर्णमण्डपे ।
मन्दारपुष्पैराबद्धविताने तोरणान्विते

ayodhyānagare ratnacitrasauvarṇamaṇḍape |
mandārapuṣpairābaddhavitāne toraṇānvite

1,73.69

सिंहासनसमासीन पुष्पकोपरि राघवम् ।
रक्षोभिर्हरिभिर्देवैः सुविमानगतैः शुभैः

siṃhāsanasamāsīna puṣpakopari rāghavam |
rakṣobhirharibhirdevaiḥ suvimānagataiḥ śubhaiḥ

1,73.70

संस्तूयमानं मुनिभिः प्रह्वैश्च परिसेवितम् ।
सीतालङ्कृतवामाङ्गं लक्ष्मणेनोपशोभितम्

saṃstūyamānaṃ munibhiḥ prahvaiśca parisevitam |
sītālaṅkṛtavāmāṅgaṃ lakṣmaṇenopaśobhitam

1,73.71

श्यामं प्रसन्नवदनं सर्वाभरणभूषितम् ।
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री वर्णलक्षं समाहितः

śyāmaṃ prasannavadanaṃ sarvābharaṇabhūṣitam |
evaṃ dhyātvā japenmantrī varṇalakṣaṃ samāhitaḥ

1,73.72

दशांशः कमलैर्हेमो यजनं च षडर्णवत् ।
रामो ङेंन्तो धनुष्पाणिर्ङैतोंऽते वह्निसुंदरी

daśāṃśaḥ kamalairhemo yajanaṃ ca ṣaḍarṇavat |
rāmo ṅeṃnto dhanuṣpāṇirṅaitoṃ'te vahnisuṃdarī

1,73.73

दशाक्षरो ऽयं मन्त्रो ऽस्य मुनिर्ब्रह्मा विराट् पुनः ।
छन्दस्तु देवता प्रोक्तो रामो राक्षसमर्दनः

daśākṣaro 'yaṃ mantro 'sya munirbrahmā virāṭ punaḥ |
chandastu devatā prokto rāmo rākṣasamardanaḥ

1,73.74

आद्यं बीजं द्विठः शक्तिबीञ्जेनाङ्गानि कल्पयेत् ।
वर्णन्यासं तथा ध्यानं पुरश्चर्यार्चनादिकमन्

ādyaṃ bījaṃ dviṭhaḥ śaktibīñjenāṅgāni kalpayet |
varṇanyāsaṃ tathā dhyānaṃ puraścaryārcanādikaman

1,73.75

दशाक्षरोक्तवत्कुर्याच्चापबाणधरं स्मरेत् ।
तारो नमो भगवते रामान्ते चन्द्रभद्रकौ

daśākṣaroktavatkuryāccāpabāṇadharaṃ smaret |
tāro namo bhagavate rāmānte candrabhadrakau

1,73.76

ङेंतावर्काक्षरौ मन्त्रौ ऋषिध्यानादि पूर्ववत् ।
श्रीपूर्वं जयपूर्वं च तद्द्विधा रामनाम च

ṅeṃtāvarkākṣarau mantrau ṛṣidhyānādi pūrvavat |
śrīpūrvaṃ jayapūrvaṃ ca taddvidhā rāmanāma ca

1,73.77

त्रयोदशाक्षरो मन्त्रो मुनिर्ब्रह्मा विराट् स्मृतम् ।
छन्दस्तु देवता प्रोक्तो रामः पापौघनाशनःऋ

trayodaśākṣaro mantro munirbrahmā virāṭ smṛtam |
chandastu devatā prokto rāmaḥ pāpaughanāśanaḥṛ

1,73.78

षडङ्गानि प्रकुर्वीत द्विरावृत्त्या पदत्रयैः ।
ध्यानार्चनादिकं सव ह्यस्य कुर्याद्दशार्णवत्

ṣaḍaṅgāni prakurvīta dvirāvṛttyā padatrayaiḥ |
dhyānārcanādikaṃ sava hyasya kuryāddaśārṇavat

1,73.79

तारो नमो भगवते रामायान्ते महापदम् ।
पुरुषाय हृदन्तो ऽयं मनुरष्टादशाक्षरः

tāro namo bhagavate rāmāyānte mahāpadam |
puruṣāya hṛdanto 'yaṃ manuraṣṭādaśākṣaraḥ

1,73.80

विश्वामित्रो मुनिश्छदो धृती रामो ऽस्य देवता ।
तारो बीजं नमः शक्तिश्चन्द्राक्ष्यब्ध्यग्निषड्भुजैः

viśvāmitro muniśchado dhṛtī rāmo 'sya devatā |
tāro bījaṃ namaḥ śaktiścandrākṣyabdhyagniṣaḍbhujaiḥ

1,73.81

वर्णैमन्त्रोत्थितैः कुर्यात्षडङ्गानि समाहितः ।
निःशाणभेरीपटहशङ्खतुर्यादिनिःस्वनैः

varṇaimantrotthitaiḥ kuryātṣaḍaṅgāni samāhitaḥ |
niḥśāṇabherīpaṭahaśaṅkhaturyādiniḥsvanaiḥ

1,73.82

प्रवृत्तनृत्ये परितो जयमङ्गलभाषिते ।
चन्दनागरुकस्तूरीकर्पूरादिसुवासिते

pravṛttanṛtye parito jayamaṅgalabhāṣite |
candanāgarukastūrīkarpūrādisuvāsite

1,73.83

नानाकुसुमसौरभ्यवाहिगन्धवहान्विते ।
देवगन्धर्वनारीभिर्गायन्तीभिरलकृते

nānākusumasaurabhyavāhigandhavahānvite |
devagandharvanārībhirgāyantībhiralakṛte

1,73.84

सिंहासने समासीनं पुष्पकोपरि राघवम् ।
सौमित्रिसीतासहितं जटामुकुटशोभितम्

siṃhāsane samāsīnaṃ puṣpakopari rāghavam |
saumitrisītāsahitaṃ jaṭāmukuṭaśobhitam

1,73.85

चापबाणधरं श्यामं ससुग्रीवविभीषणम् ।
हत्वा रावणमायान्तं कृतत्रैलोक्यरक्षणम्

cāpabāṇadharaṃ śyāmaṃ sasugrīvavibhīṣaṇam |
hatvā rāvaṇamāyāntaṃ kṛtatrailokyarakṣaṇam

1,73.86

एवं ध्यात्वा जपेद्वर्णं लक्षं मत्री दशांशतः ।
घृताक्तैः पायसैर्हुत्वा यजनं पूर्ववञ्चरेत्

evaṃ dhyātvā japedvarṇaṃ lakṣaṃ matrī daśāṃśataḥ |
ghṛtāktaiḥ pāyasairhutvā yajanaṃ pūrvavañcaret

1,73.87

प्रणवो हृदयं सीतापतये तदनन्तरम् ।
रामाय हनयुग्मान्ते वर्मास्त्राग्निप्रियान्तिमः

praṇavo hṛdayaṃ sītāpataye tadanantaram |
rāmāya hanayugmānte varmāstrāgnipriyāntimaḥ

1,73.88

एकोनविंशद्वर्णो ऽयं मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ।
विश्वामित्रो मुनिश्चास्यानुष्टुप्छन्द उदाहृतम्

ekonaviṃśadvarṇo 'yaṃ mantraḥ sarvārthasādhakaḥ |
viśvāmitro muniścāsyānuṣṭupchanda udāhṛtam

1,73.89

देवता रामभद्रो जं बीजं शक्तिर्नम इति ।
मन्त्रोत्थितैः क्रमाद्वर्णैस्ततो ध्यायेञ्च पूर्ववत्

devatā rāmabhadro jaṃ bījaṃ śaktirnama iti |
mantrotthitaiḥ kramādvarṇaistato dhyāyeñca pūrvavat

1,73.90

पूजनं काम्यकर्मादि सर्वमस्य षडर्णवत् ।
तारः स्वबीजं कमला रामभद्रेति संपठेत्

pūjanaṃ kāmyakarmādi sarvamasya ṣaḍarṇavat |
tāraḥ svabījaṃ kamalā rāmabhadreti saṃpaṭhet

1,73.91

महेष्वासपदान्ते तु रघुवीर नृपोत्तम ।
दशास्यान्तकशब्दान्ते मां रक्ष देहि संपठेत्

maheṣvāsapadānte tu raghuvīra nṛpottama |
daśāsyāntakaśabdānte māṃ rakṣa dehi saṃpaṭhet

1,73.92

परमान्ते मे श्रियं स्यान्मन्त्रो बाणगुणाक्षरः ।
बीजैर्वियुक्तो द्वात्रिंशदर्णो ऽयं फलदायकः

paramānte me śriyaṃ syānmantro bāṇaguṇākṣaraḥ |
bījairviyukto dvātriṃśadarṇo 'yaṃ phaladāyakaḥ

1,73.93

विश्वामित्रो मुनिश्चास्यानुष्टुप्छन्द उदाहृतम् ।
देवता रामभद्रो ऽत्र बीजं स्वं शक्तिरिन्दिरा

viśvāmitro muniścāsyānuṣṭupchanda udāhṛtam |
devatā rāmabhadro 'tra bījaṃ svaṃ śaktirindirā

1,73.94

बीजत्रयाद्यैः कुर्वीत पदैः सर्वेण मन्त्रवित् ।
पञ्चाङ्गानि च विन्यस्य मन्त्रवर्णान्क्रमान्न्यसेत्

bījatrayādyaiḥ kurvīta padaiḥ sarveṇa mantravit |
pañcāṅgāni ca vinyasya mantravarṇānkramānnyaset

1,73.95

मूर्ध्नि भाले दृशोः श्रोत्रे गण्डयुग्मे सनासिके ।
आस्ये दोःसंधियुगले स्तनहृन्नाभिषु क्रमात्

mūrdhni bhāle dṛśoḥ śrotre gaṇḍayugme sanāsike |
āsye doḥsaṃdhiyugale stanahṛnnābhiṣu kramāt

1,73.96

कटौ मेढ्रे पायुपादसंधिष्वर्णान्न्यसेन्मनोः ।
ध्यानार्चनादिकं चास्य पूर्ववत्समुपाचरेत्

kaṭau meḍhre pāyupādasaṃdhiṣvarṇānnyasenmanoḥ |
dhyānārcanādikaṃ cāsya pūrvavatsamupācaret

1,73.97

लक्षत्रयं पुरश्चर्यां पायसैर्हवनं मतम् ।
ध्यात्वा रामं पीतवर्णं जपेल्लक्षं समाहितः

lakṣatrayaṃ puraścaryāṃ pāyasairhavanaṃ matam |
dhyātvā rāmaṃ pītavarṇaṃ japellakṣaṃ samāhitaḥ

1,73.98

दशांशं कमलैर्हुत्वा धनैर्धनपतिर्भवेत् ।
तारो माया रमाद्वन्द्वं दाशरथाय हृञ्च वै

daśāṃśaṃ kamalairhutvā dhanairdhanapatirbhavet |
tāro māyā ramādvandvaṃ dāśarathāya hṛñca vai

1,73.99

एकादशाक्षरो मन्त्रो मुन्याद्यर्चास्य पूर्ववत् ।
त्रैलोक्यान्ते तु नाथाय हृदन्तो वसुवर्णवान्

ekādaśākṣaro mantro munyādyarcāsya pūrvavat |
trailokyānte tu nāthāya hṛdanto vasuvarṇavān

1,73.100

अस्यापि पूर्ववत्सर्वं न्यासध्यानार्चनादिकम् ।
आञ्जनेयपदान्ते तु गुरवे हृदयान्तिमः

asyāpi pūrvavatsarvaṃ nyāsadhyānārcanādikam |
āñjaneyapadānte tu gurave hṛdayāntimaḥ

1,73.101

मन्त्रो नवाक्षरो ऽस्यापि यजनं पूर्ववन्मतम् ।
ङेतं रामपद पश्चाद्धृदयं पञ्चवणवत्

mantro navākṣaro 'syāpi yajanaṃ pūrvavanmatam |
ṅetaṃ rāmapada paścāddhṛdayaṃ pañcavaṇavat

1,73.102

मुनिध्यानार्चनं चास्य प्रोक्तं सर्वं षडर्णवत् ।
रामान्ते चन्द्रभद्रौ च ङेंतौ पावकवल्लभा

munidhyānārcanaṃ cāsya proktaṃ sarvaṃ ṣaḍarṇavat |
rāmānte candrabhadrau ca ṅeṃtau pāvakavallabhā

1,73.103

मन्त्रो द्वौ च समाख्यातौ मुन्याद्यर्चादि पूर्ववत् ।
वह्निः शेषान्वितश्चैव चन्द्रभूषितमस्तकः

mantro dvau ca samākhyātau munyādyarcādi pūrvavat |
vahniḥ śeṣānvitaścaiva candrabhūṣitamastakaḥ

1,73.104

एकाक्षरो रघुपतेर्मन्त्रः कल्पद्रुमो ऽपरः ।
ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो रामो ऽस्य देवता

ekākṣaro raghupatermantraḥ kalpadrumo 'paraḥ |
brahmā muniḥ syādgāyatrī chando rāmo 'sya devatā

1,73.105

षड्दीर्घाढ्येन मन्त्रेण षडङ्गानि समाचरेत् ।
सरयूतीरमन्दारवेदिकापङ्कजासने

ṣaḍdīrghāḍhyena mantreṇa ṣaḍaṅgāni samācaret |
sarayūtīramandāravedikāpaṅkajāsane

1,73.106

श्यामं वीरासनासीनं ज्ञानमुद्रोपशोभितम् ।
वामोरुन्यस्तं तद्धस्तं सीतालक्ष्मणसंयुतम्

śyāmaṃ vīrāsanāsīnaṃ jñānamudropaśobhitam |
vāmorunyastaṃ taddhastaṃ sītālakṣmaṇasaṃyutam

1,73.107

अवेक्षणाणमात्मानं मन्मथामिततेजसम् ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं केवलं मोक्षकाङ्क्षया

avekṣaṇāṇamātmānaṃ manmathāmitatejasam |
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ kevalaṃ mokṣakāṅkṣayā

1,73.108

चिन्तयेत्परमात्मानमृतुलक्षं जपेन्मनुम् ।
सर्व्वं षडर्णवञ्चास्य होमनित्यार्चनादिकम्

cintayetparamātmānamṛtulakṣaṃ japenmanum |
sarvvaṃ ṣaḍarṇavañcāsya homanityārcanādikam

1,73.109

वह्निः शेषासनो भान्तः केवलो द्व्यक्षरो मनुः ।
एकाक्षरोक्त वत्सर्वं मुनिध्यानार्चनादिकम्

vahniḥ śeṣāsano bhāntaḥ kevalo dvyakṣaro manuḥ |
ekākṣarokta vatsarvaṃ munidhyānārcanādikam

1,73.110

तारमानारमानङ्गचास्त्रबीजैर्द्विवर्णकः ।
त्र्यक्षरो मन्त्रराजः स्यात्षड्विधः सकलेष्टदः

tāramānāramānaṅgacāstrabījairdvivarṇakaḥ |
tryakṣaro mantrarājaḥ syātṣaḍvidhaḥ sakaleṣṭadaḥ

1,73.111

व्द्यक्षरश्चन्द्रभद्रान्तो द्विविधश्चतुरक्षरः ।
एकार्णोक्तवदेतेषां मुनिध्यानार्चनादिकम्

vdyakṣaraścandrabhadrānto dvividhaścaturakṣaraḥ |
ekārṇoktavadeteṣāṃ munidhyānārcanādikam

1,73.112

तारो रामश्चतुर्थ्यन्तो वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ।
अष्टार्णो ऽयं महामन्त्रो मुन्याद्यर्चा षडर्णवत्

tāro rāmaścaturthyanto varmāstraṃ vahnivallabhā |
aṣṭārṇo 'yaṃ mahāmantro munyādyarcā ṣaḍarṇavat

1,73.113

तारो मया हृदन्ते स्याद्रामाय प्रणवान्तिमः ।
शिवोमाराममन्त्रो ऽयमष्टार्णः सर्वसिद्धिदः

tāro mayā hṛdante syādrāmāya praṇavāntimaḥ |
śivomārāmamantro 'yamaṣṭārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

1,73.114

ऋषिः सदाशिवः प्रोक्तो गायत्री छन्द ईरितम् ।
शिवोमारामचन्द्रो ऽत्र देवता परिकीर्तितः

ṛṣiḥ sadāśivaḥ prokto gāyatrī chanda īritam |
śivomārāmacandro 'tra devatā parikīrtitaḥ

1,73.115

षड्वीर्ययामाय यातु ध्रुवपञ्चार्णयुक्तया ।
षडङ्गानि विधायाथ ध्यायेद्धृदि सुरार्चितम्

ṣaḍvīryayāmāya yātu dhruvapañcārṇayuktayā |
ṣaḍaṅgāni vidhāyātha dhyāyeddhṛdi surārcitam

1,73.116

रामं त्रिनेत्रं सोमार्द्धधारिणं शूलिनं वरम् ।
भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं कपर्द्दिनमुपास्महे

rāmaṃ trinetraṃ somārddhadhāriṇaṃ śūlinaṃ varam |
bhasmoddhūlitasarvāṅgaṃ kaparddinamupāsmahe

1,73.117

रामाभिरामं सैन्दर्यसीमां सोमावतंसिनीम् ।
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरां ध्यायेत्रिलोचनाम्

rāmābhirāmaṃ saindaryasīmāṃ somāvataṃsinīm |
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharāṃ dhyāyetrilocanām

1,73.118

एवं ध्यात्वा जपेद्वर्णलक्षं त्रिमधुरान्वितैः ।
बिल्पपत्रैः फलैः पुष्पैस्तिलैर्वा पङ्कजैर्हुनेत्

evaṃ dhyātvā japedvarṇalakṣaṃ trimadhurānvitaiḥ |
bilpapatraiḥ phalaiḥ puṣpaistilairvā paṅkajairhunet

1,73.119

स्वयमायान्ति निधयः सिद्धयश्च सुरेप्सिताः ।
तारो माया च भरताग्रजराममनोभवः

svayamāyānti nidhayaḥ siddhayaśca surepsitāḥ |
tāro māyā ca bharatāgrajarāmamanobhavaḥ

1,73.120

वह्निजायाद्वादशार्णो मन्त्रः कल्पद्रुमो ऽपरः ।
अङ्गिराश्च मुनिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः

vahnijāyādvādaśārṇo mantraḥ kalpadrumo 'paraḥ |
aṅgirāśca muniśchando gāyatrī devatā punaḥ

1,73.121

श्रीरामो भुवनाबीजं स्वाहाशक्तिः समीरितः ।
चन्द्रैकमुनिभूनेत्रैर्मन्त्रार्णैरङ्गकल्पनम्

śrīrāmo bhuvanābījaṃ svāhāśaktiḥ samīritaḥ |
candraikamunibhūnetrairmantrārṇairaṅgakalpanam

1,73.122

ध्यानपूजादिकं चाश्च सर्वं कुर्यात्षडर्णवत् ।
प्रणवो हृदयं सीतापते रामश्च ङेंतिमः

dhyānapūjādikaṃ cāśca sarvaṃ kuryātṣaḍarṇavat |
praṇavo hṛdayaṃ sītāpate rāmaśca ṅeṃtimaḥ

1,73.123

हनद्वयान्ते वर्मास्त्रं मन्त्रः षोडशवर्णवान् ।
अगस्त्यो ऽस्य मुनिश्छन्दो बृहती देवता पुनः

hanadvayānte varmāstraṃ mantraḥ ṣoḍaśavarṇavān |
agastyo 'sya muniśchando bṛhatī devatā punaḥ

1,73.124

श्रीरामो ऽहं तथा बीजं रां शक्तिः समुदीरिता ।
रामाब्धिवह्निवेदाक्षिवर्णैः पञ्चाङ्गकल्पना

śrīrāmo 'haṃ tathā bījaṃ rāṃ śaktiḥ samudīritā |
rāmābdhivahnivedākṣivarṇaiḥ pañcāṅgakalpanā

1,73.125

ध्यानपूजादिकं सर्वमस्य कुर्यात्षडर्णवत् ।
तारो हृञ्चैव ब्रह्मण्यसेव्याय पदमीरयेत्

dhyānapūjādikaṃ sarvamasya kuryātṣaḍarṇavat |
tāro hṛñcaiva brahmaṇyasevyāya padamīrayet

1,73.126

रामायाकुण्ठशब्दान्तं तेजसे च समीरयेत् ।
उत्तमश्लोकधुर्याय स्वं भृगुः कामिकान्वितः

rāmāyākuṇṭhaśabdāntaṃ tejase ca samīrayet |
uttamaślokadhuryāya svaṃ bhṛguḥ kāmikānvitaḥ

1,73.127

दण्डार्पितां प्रिये मन्त्रो रामरामाक्षरो मतः ।
ऋषिः शुक्रस्तथानुष्टुप्छन्दो रामो ऽस्य देवता

daṇḍārpitāṃ priye mantro rāmarāmākṣaro mataḥ |
ṛṣiḥ śukrastathānuṣṭupchando rāmo 'sya devatā

1,73.128

पादैः सर्वेण पञ्चाङ्गं कुर्याच्छेषं षडर्णवत् ।
लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्पायसैः सुधीः

pādaiḥ sarveṇa pañcāṅgaṃ kuryāccheṣaṃ ṣaḍarṇavat |
lakṣaṃ japo daśāṃśena juhuyātpāyasaiḥ sudhīḥ

1,73.129

सिद्धमन्त्रस्य भुक्तिः स्यान्मुक्तिः पातकनाशनम् ।
आदौ दाशरथायान्ते विद्महे पदमुच्चरेत्

siddhamantrasya bhuktiḥ syānmuktiḥ pātakanāśanam |
ādau dāśarathāyānte vidmahe padamuccaret

1,73.130

ततः सीतावल्लभाय धीमहीति समुच्चरेत् ।
तन्नो रामः प्रोचो वर्णो दयादिति च संवदेत्

tataḥ sītāvallabhāya dhīmahīti samuccaret |
tanno rāmaḥ proco varṇo dayāditi ca saṃvadet

1,73.131

एषोक्तारा मगायत्री सर्वाभीष्टफलप्रदा ।
पद्मासीतापदं ङेतं ठद्वयान्तः षडक्षरः

eṣoktārā magāyatrī sarvābhīṣṭaphalapradā |
padmāsītāpadaṃ ṅetaṃ ṭhadvayāntaḥ ṣaḍakṣaraḥ

1,73.132

वाल्मीकिश्च मुनिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः ।
सीता भगवती प्रोक्ता श्रीं बीजं वह्निसुन्दरी

vālmīkiśca muniśchando gāyatrī devatā punaḥ |
sītā bhagavatī proktā śrīṃ bījaṃ vahnisundarī

1,73.133

शक्तिः षड्दीर्घयुक्तेन बीजेनाङ्गानि कल्पयेत् ।
ततो ध्यायन्महादेवीं सीतां त्रैलोक्यपूजिताम्

śaktiḥ ṣaḍdīrghayuktena bījenāṅgāni kalpayet |
tato dhyāyanmahādevīṃ sītāṃ trailokyapūjitām

1,73.134

तप्तहाटकवर्णाभां पद्मयुग्मं करद्वये ।
सद्रत्नभूषणस्फूर्जद्दिव्यदेहां शुभात्मिकाम्

taptahāṭakavarṇābhāṃ padmayugmaṃ karadvaye |
sadratnabhūṣaṇasphūrjaddivyadehāṃ śubhātmikām

1,73.135

नानावस्त्रां शशिमुखीं पद्माक्षीं मुदितान्तराम् ।
पश्यन्तीं राघवं पुण्यं शय्यार्ध्यां षड्गुणेश्वरीम्

nānāvastrāṃ śaśimukhīṃ padmākṣīṃ muditāntarām |
paśyantīṃ rāghavaṃ puṇyaṃ śayyārdhyāṃ ṣaḍguṇeśvarīm

1,73.136

एवं ध्यात्वा जपेद्वर्णलक्षं मन्त्री दशांशतः ।
जुहुयात्कमलैः फुल्लैः पीठे पूर्वोदिते यजेत्

evaṃ dhyātvā japedvarṇalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ |
juhuyātkamalaiḥ phullaiḥ pīṭhe pūrvodite yajet

1,73.137

मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यामावाह्य जानकीम् ।
संपूज्य दक्षिणे राममभ्यर्च्याग्रे ऽनिलात्मजम्

mūrtiṃ saṃkalpya mūlena tasyāmāvāhya jānakīm |
saṃpūjya dakṣiṇe rāmamabhyarcyāgre 'nilātmajam

1,73.138

पृषटे लक्ष्मणमभ्यर्च्य षट्कोणेष्वङ्गपूजनम् ।
पत्रेषु मन्त्रिमुख्यंश्च बाह्ये लोकेश्वरान्पुनः

pṛṣaṭe lakṣmaṇamabhyarcya ṣaṭkoṇeṣvaṅgapūjanam |
patreṣu mantrimukhyaṃśca bāhye lokeśvarānpunaḥ

1,73.139

वज्राद्यानपि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।
जातीपुष्पैश्चन्दनाक्तै राजवश्याय होमयेत्

vajrādyānapi saṃpūjya sarvasiddhīśvaro bhavet |
jātīpuṣpaiścandanāktai rājavaśyāya homayet

1,73.140

कमलैर्धनधान्याप्तिर्नीलाब्जैर्वशयन् जगत् ।
बिल्वपत्रैः श्रियः प्राप्त्यै दूर्वाभीरोराशान्तये

kamalairdhanadhānyāptirnīlābjairvaśayan jagat |
bilvapatraiḥ śriyaḥ prāptyai dūrvābhīrorāśāntaye

1,73.141

किं बहूक्तुन सौभाग्यं पुत्रान्पौत्रान्परं सुखम् ।
धनं धान्यं च मोक्षं च सीताराधनतो लभेत्

kiṃ bahūktuna saubhāgyaṃ putrānpautrānparaṃ sukham |
dhanaṃ dhānyaṃ ca mokṣaṃ ca sītārādhanato labhet

1,73.142

शक्रऋ सेंदुर्लक्ष्मणाय हृदयं सप्तवर्णवान् ।
अगस्त्यो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः

śakraṛ seṃdurlakṣmaṇāya hṛdayaṃ saptavarṇavān |
agastyo 'sya muniśchando gāyatrī devatā punaḥ

1,73.143

लक्ष्मणाख्यो महावीरश्चाढ्यं हृद्वीजशक्तिके ।
षड्दीर्घाढ्येन बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

lakṣmaṇākhyo mahāvīraścāḍhyaṃ hṛdvījaśaktike |
ṣaḍdīrghāḍhyena bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,73.144

द्विभुजं स्वर्णरुचुरतनुं पद्मनिभेक्षणम् ।
धनुर्बाणकरं रामसेवासंसक्तमानसम्

dvibhujaṃ svarṇarucuratanuṃ padmanibhekṣaṇam |
dhanurbāṇakaraṃ rāmasevāsaṃsaktamānasam

1,73.145

ध्यात्वैवं प्रजपेद्वर्णलक्षं मन्त्री दशांशतः //ठ मध्वाक्तैः पायसैर्हुत्वा रामपीठे प्रपूजयेत

dhyātvaivaṃ prajapedvarṇalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ //ṭha madhvāktaiḥ pāyasairhutvā rāmapīṭhe prapūjayeta

1,73.146

रामवद्यजनं चास्य सर्वसिद्धिप्रदो ह्ययम् ।
साकल्यं रामपूजाया यदीच्छेन्नियतं नरः

rāmavadyajanaṃ cāsya sarvasiddhiprado hyayam |
sākalyaṃ rāmapūjāyā yadīcchenniyataṃ naraḥ

1,73.147

तेन यत्नेन कर्त्तव्यं लक्ष्मणार्चनमादरात् ।
श्रीरामचन्द्रभेदास्तु बहवः संति सिद्धिदाः

tena yatnena karttavyaṃ lakṣmaṇārcanamādarāt |
śrīrāmacandrabhedāstu bahavaḥ saṃti siddhidāḥ

1,73.148

तत्साधकैः सदा कार्यं लक्ष्मणाराधनं शुभम् ।
अष्टोत्तरसहस्रं वा शतं वा सुसमाहितैः

tatsādhakaiḥ sadā kāryaṃ lakṣmaṇārādhanaṃ śubham |
aṣṭottarasahasraṃ vā śataṃ vā susamāhitaiḥ

1,73.149

लक्ष्मणस्य मनुर्जप्यो मुमुक्षुभिरतन्द्रितैः ।
अजप्त्वा लक्ष्मणमनुं राममन्त्रान् जपन्ति ये

lakṣmaṇasya manurjapyo mumukṣubhiratandritaiḥ |
ajaptvā lakṣmaṇamanuṃ rāmamantrān japanti ye

1,73.150

न तेषां जायते सिद्धिर्हानिरेव पदे पदे ।
यो जपेल्लक्ष्मणमनुं नित्यमेकान्तमास्थितः

na teṣāṃ jāyate siddhirhānireva pade pade |
yo japellakṣmaṇamanuṃ nityamekāntamāsthitaḥ

1,73.151

मुच्यते सर्वपापेभ्यः सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।
जयप्रधानो मन्त्रो ऽयं राज्यप्राप्त्यैकसाधनम्

mucyate sarvapāpebhyaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt |
jayapradhāno mantro 'yaṃ rājyaprāptyaikasādhanam

1,73.152

नष्टराज्याप्तये मन्त्रं जपेल्लक्षं समाहितः ।
सो ऽचिरान्नष्टराज्यं स्वं प्राप्नोत्येव न संशयः

naṣṭarājyāptaye mantraṃ japellakṣaṃ samāhitaḥ |
so 'cirānnaṣṭarājyaṃ svaṃ prāpnotyeva na saṃśayaḥ

1,73.153

ध्यायन्राममयोध्यायामभिषिक्त मनन्यधीः ।
पञ्चायुतं मनुं जप्त्वा नष्टराज्यमवाप्नुयात्

dhyāyanrāmamayodhyāyāmabhiṣikta mananyadhīḥ |
pañcāyutaṃ manuṃ japtvā naṣṭarājyamavāpnuyāt

1,73.154

नागपाशविनिर्मुक्तं ध्यात्वा लक्ष्मणमादरात् ।
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं निगडान्मुच्यते ध्रुवम्

nāgapāśavinirmuktaṃ dhyātvā lakṣmaṇamādarāt |
ayutaṃ prajapenmantraṃ nigaḍānmucyate dhruvam

1,73.155

वातात्मजेनानीताभिरोषधीभिर्गतव्यथम् ।
ध्यात्वा लक्षं जपन्मन्त्रमल्पमृत्युं जयेद्धुवम्

vātātmajenānītābhiroṣadhībhirgatavyatham |
dhyātvā lakṣaṃ japanmantramalpamṛtyuṃ jayeddhuvam

1,73.156

घातयन्तं मेघनादं ध्यात्वा लक्षं जपेन्मनुम् ।
दुर्जयं वापि वेगेन जयेद्रिपुकुलं महत्

ghātayantaṃ meghanādaṃ dhyātvā lakṣaṃ japenmanum |
durjayaṃ vāpi vegena jayedripukulaṃ mahat

1,73.157

ध्यात्वा शूर्पणखानासाछेदनोद्युक्तमानसम् ।
सहस्रं प्रजपेन्मन्त्रं पुरुहूतादिकान् जयेत्

dhyātvā śūrpaṇakhānāsāchedanodyuktamānasam |
sahasraṃ prajapenmantraṃ puruhūtādikān jayet

1,73.158

रामपादाब्जसेवार्थं कृतोद्योगमथो स्मरन् ।
प्रजपल्लङ्क्षमेकान्ते महारोगात्प्रमुच्यते

rāmapādābjasevārthaṃ kṛtodyogamatho smaran |
prajapallaṅkṣamekānte mahārogātpramucyate

1,73.159

त्रिमासं विजिताहारो नित्यं सप्तसहस्रकम् ।
अष्टोत्तरशतैः पुष्पैर्निश्छेद्रैः शातपत्रकैः

trimāsaṃ vijitāhāro nityaṃ saptasahasrakam |
aṣṭottaraśataiḥ puṣpairniśchedraiḥ śātapatrakaiḥ

1,73.160

पूजयित्वा विधानेन पायसं च सशर्करम् ।
निवेद्य प्रजपेन्मन्त्रं कुष्टरोगात्प्रनुच्यते

pūjayitvā vidhānena pāyasaṃ ca saśarkaram |
nivedya prajapenmantraṃ kuṣṭarogātpranucyate

1,73.161

विजने विजिताहारः षण्मासं विधिनामुना ।
क्षयरोगात्प्रमुच्येत सत्यं सत्यं न संशयः

vijane vijitāhāraḥ ṣaṇmāsaṃ vidhināmunā |
kṣayarogātpramucyeta satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

1,73.162

अभिमन्त्र्य जलं प्रातर्मन्त्रेण त्रिः समाहितः ।
त्रिसंध्यं वा पिबेन्नित्यं मुच्यते सर्वरोगतः

abhimantrya jalaṃ prātarmantreṇa triḥ samāhitaḥ |
trisaṃdhyaṃ vā pibennityaṃ mucyate sarvarogataḥ

1,73.163

दारिद्रयं च पराभूतं जायते धनदोपमः ।
विषादिदोषसंस्पर्शो न भवेत्तु कदाचन

dāridrayaṃ ca parābhūtaṃ jāyate dhanadopamaḥ |
viṣādidoṣasaṃsparśo na bhavettu kadācana

1,73.164

मनुना मन्त्रितैस्तोयैः प्रत्येहं क्षालयेन्मुखम् ।
मुखनेत्रादिसंभूताञ्जयेद्द्व्रोगांश्च दारुणान्

manunā mantritaistoyaiḥ pratyehaṃ kṣālayenmukham |
mukhanetrādisaṃbhūtāñjayeddvrogāṃśca dāruṇān

1,73.165

पीत्वाभिमन्त्रितं त्वंभः कुक्षिरोगान् जयेद्ध्रुवम् ।
लक्ष्मणप्रतिमां कृत्वा दद्याद्भक्त्या विधानतः

pītvābhimantritaṃ tvaṃbhaḥ kukṣirogān jayeddhruvam |
lakṣmaṇapratimāṃ kṛtvā dadyādbhaktyā vidhānataḥ

1,73.166

स सर्वेभ्यो ऽथ रोगेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ।
कन्यार्थी विमलापाणिग्रहणासक्तमानसः

sa sarvebhyo 'tha rogebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ |
kanyārthī vimalāpāṇigrahaṇāsaktamānasaḥ

1,73.167

ध्यायन् लक्षं जपेन्मन्त्री अब्जैर्हुत्वा दशांशतः ।
ईप्सितां लभते कन्यां शीग्रमेव न संशयः

dhyāyan lakṣaṃ japenmantrī abjairhutvā daśāṃśataḥ |
īpsitāṃ labhate kanyāṃ śīgrameva na saṃśayaḥ

1,73.168

दीक्षितं जुंभणास्त्राणां मन्त्रेषु नियतव्रतम् ।
ध्यात्वा च विधिवन्नित्यं जपेन्मासत्रयं मनुम्

dīkṣitaṃ juṃbhaṇāstrāṇāṃ mantreṣu niyatavratam |
dhyātvā ca vidhivannityaṃ japenmāsatrayaṃ manum

1,73.169

पूजापुरःसरं सप्तसहस्रं विजितेन्द्रियः ।
सर्वासामपि विद्यानां तत्त्वज्ञो जायते नरः

pūjāpuraḥsaraṃ saptasahasraṃ vijitendriyaḥ |
sarvāsāmapi vidyānāṃ tattvajño jāyate naraḥ

1,73.170

विश्वामित्रक्रतुवरे कृताद्भुतपराक्रमम् ।
ध्यायंल्लक्षं जपेन्मन्त्रं मुच्यते महतो भयात्

viśvāmitrakratuvare kṛtādbhutaparākramam |
dhyāyaṃllakṣaṃ japenmantraṃ mucyate mahato bhayāt

1,73.171

कृतनित्यक्रियः शुद्धस्त्रिकालं प्रजपेन्मनुम् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णोः परं पदम्

kṛtanityakriyaḥ śuddhastrikālaṃ prajapenmanum |
sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇoḥ paraṃ padam

1,73.172

दीक्षितो विधिवन्मन्त्री गुणैर्विगतकल्मषः ।
स्वाचारनियतो दान्तो गृहस्थो विजितेन्द्रियः

dīkṣito vidhivanmantrī guṇairvigatakalmaṣaḥ |
svācāraniyato dānto gṛhastho vijitendriyaḥ

Chapter 1.73 (part 2/2)

1,73.173

ऐहिकाननपेक्ष्यैव निष्कामो योरऽचयेद्विभुम् ।
स सर्वान्पुण्यपापौधान्दग्ध्वा निर्मलमानसः

aihikānanapekṣyaiva niṣkāmo yor'cayedvibhum |
sa sarvānpuṇyapāpaudhāndagdhvā nirmalamānasaḥ

1,73.174

पुनरावृत्तिरहितः शाश्वतं पदमश्वतं पदमश्नुते ।
सकामो वाञ्छितान् लब्ध्वा भुक्त्वा भोगान् मनोगतान्

punarāvṛttirahitaḥ śāśvataṃ padamaśvataṃ padamaśnute |
sakāmo vāñchitān labdhvā bhuktvā bhogān manogatān

1,73.175

जातिरमरश्चिरं भूत्वा याति विष्णोः परं पदम् ।
निद्राचन्द्रान्विता पश्चाद्भरताय हृदन्तिमः

jātiramaraściraṃ bhūtvā yāti viṣṇoḥ paraṃ padam |
nidrācandrānvitā paścādbharatāya hṛdantimaḥ

1,73.176

सप्ताक्षरो मनुश्चास्य मुन्याद्यर्चादि पूर्ववत् ।
बकः सेंदुश्च शत्रुध्नपरं ङेतं हृदन्तिमः

saptākṣaro manuścāsya munyādyarcādi pūrvavat |
bakaḥ seṃduśca śatrudhnaparaṃ ṅetaṃ hṛdantimaḥ

1,73.177

सप्ताक्षरो ऽयं शत्रुध्नमन्त्रः सर्वेष्टसिद्धिदः

saptākṣaro 'yaṃ śatrudhnamantraḥ sarveṣṭasiddhidaḥ

Chapter 1.74 (part 1/2)

1,74.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बुहदुपाख्याने सनत्कुमारविभागे तृतीयपादे रामाद्युपासनावर्णनं नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथोच्यन्ते हनुमतो मन्त्राः सर्वेष्टदायकाः ।
यान्समाराध्य विप्रेन्द्र तत्तुल्याचरणा नराः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge buhadupākhyāne sanatkumāravibhāge tṛtīyapāde rāmādyupāsanāvarṇanaṃ nāma trisaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca athocyante hanumato mantrāḥ sarveṣṭadāyakāḥ |
yānsamārādhya viprendra tattulyācaraṇā narāḥ

1,74.2

मनुः स्वरेदुसंयुक्तं गगनं च भगान्विताः ।
हसफआग्निनिशाधीशाःद्वितीयं बीजमीरितम्

manuḥ svaredusaṃyuktaṃ gaganaṃ ca bhagānvitāḥ |
hasaphaāgniniśādhīśāḥdvitīyaṃ bījamīritam

1,74.3

स्वफआग्नयो भगेन्द्वाढ्यास्तृतीयं बीजमीरितम् ।
वियद्भृग्वग्निमन्विन्दुयुक्तं स्याञ्च चतुर्थकम्

svaphaāgnayo bhagendvāḍhyāstṛtīyaṃ bījamīritam |
viyadbhṛgvagnimanvinduyuktaṃ syāñca caturthakam

1,74.4

पञ्चमं भगचन्द्राढ्यावियद्भृगुस्वकाग्नयः ।
मन्विन्द्वाढ्यौ हसौ षष्टं ङेंतः स्याद्धनुमांस्ततः

pañcamaṃ bhagacandrāḍhyāviyadbhṛgusvakāgnayaḥ |
manvindvāḍhyau hasau ṣaṣṭaṃ ṅeṃtaḥ syāddhanumāṃstataḥ

1,74.5

हृदयान्तो महामन्त्रराजो ऽयं द्वादशाक्षरः ।
रामचन्द्रो मुनिश्चास्य जगतीछन्द ईरितम्

hṛdayānto mahāmantrarājo 'yaṃ dvādaśākṣaraḥ |
rāmacandro muniścāsya jagatīchanda īritam

1,74.6

देवता हनुमान्बीजं षष्टं शक्तिर्द्वतीयकम् ।
षड्बीजैश्च षडङ्गानि शिरोभाले दृशोर्मुखे

devatā hanumānbījaṃ ṣaṣṭaṃ śaktirdvatīyakam |
ṣaḍbījaiśca ṣaḍaṅgāni śirobhāle dṛśormukhe

1,74.7

गलबाहुद्वये चैव हृदि कुक्षौ च नाभितः ।
ध्वजे जानुद्वये पादद्वये वर्णान्क्रमान्न्यसेत्

galabāhudvaye caiva hṛdi kukṣau ca nābhitaḥ |
dhvaje jānudvaye pādadvaye varṇānkramānnyaset

1,74.8

षड्बीजानि पदद्वन्द्वं मूर्ध्नि भाले मुखे हृदि ।
नाभावूर्वोर्जङ्घयोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात्

ṣaḍbījāni padadvandvaṃ mūrdhni bhāle mukhe hṛdi |
nābhāvūrvorjaṅghayośca pādayorvinyasetkramāt

1,74.9

अञ्जनीगर्भसंभूतं ततो ध्यायेत्कपीश्वरम् ।
उद्यत्कोट्यर्कसंकाशं जगत्प्रक्षोभकारकम्

añjanīgarbhasaṃbhūtaṃ tato dhyāyetkapīśvaram |
udyatkoṭyarkasaṃkāśaṃ jagatprakṣobhakārakam

1,74.10

श्रीरामाङ्घ्रिध्याननिष्टं सुग्रीवप्रमुखार्चितम् ।
वित्रासयन्तं नादेन राक्षसान्मारुतिं भजेत्

śrīrāmāṅghridhyānaniṣṭaṃ sugrīvapramukhārcitam |
vitrāsayantaṃ nādena rākṣasānmārutiṃ bhajet

1,74.11

ध्यात्वैवं प्रजपेद्भानुसहस्रं विजितैन्द्रियः ।
दशांशं जुहुयाद्बीहीन्पयोदध्याज्यमिश्रितान्

dhyātvaivaṃ prajapedbhānusahasraṃ vijitaindriyaḥ |
daśāṃśaṃ juhuyādbīhīnpayodadhyājyamiśritān

1,74.12

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्त्तिं संकल्प्य मूलतः ।
आवाह्य तत्र संपूज्य पाद्यादिभिरुपायनैः

pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrttiṃ saṃkalpya mūlataḥ |
āvāhya tatra saṃpūjya pādyādibhirupāyanaiḥ

1,74.13

केशरेष्वङ्गपूजा स्यात्पत्रेषु च ततोरऽचयेत् ।
रामभक्तो महातेजाः कपिराजो महाबलः

keśareṣvaṅgapūjā syātpatreṣu ca tator'cayet |
rāmabhakto mahātejāḥ kapirājo mahābalaḥ

1,74.14

द्रोणाद्रिहारको मेरुपीठकार्चनकारकः ।
दक्षिणाशाभास्करश्च सर्वविघ्नविनाशकः

droṇādrihārako merupīṭhakārcanakārakaḥ |
dakṣiṇāśābhāskaraśca sarvavighnavināśakaḥ

1,74.15

इत्थं सम्पूज्य नामानि दलाग्रेषु ततोरऽचयेत् ।
सुग्रीवमङ्गद नीलं जांबवन्तं नलं तथा

itthaṃ sampūjya nāmāni dalāgreṣu tator'cayet |
sugrīvamaṅgada nīlaṃ jāṃbavantaṃ nalaṃ tathā

1,74.16

सुषेणं द्विविदं मैन्दं लोकपालस्ततोरऽचयेत् ।
वज्राद्यानपि संपूज्य सिद्धश्चैवं मनुर्भवेत्

suṣeṇaṃ dvividaṃ maindaṃ lokapālastator'cayet |
vajrādyānapi saṃpūjya siddhaścaivaṃ manurbhavet

1,74.17

मन्त्रं नवशतं रात्रौ जपेद्दशदिनावधि ।
यो नरस्तस्य नश्यन्ति राजशत्रूत्थभीतयः

mantraṃ navaśataṃ rātrau japeddaśadināvadhi |
yo narastasya naśyanti rājaśatrūtthabhītayaḥ

1,74.18

मातुलिङ्गाम्रकदलीफलैर्हुत्वा सहस्रकम् ।
द्वाविंशतिब्रह्मचारि विप्रान्संभोजयेच्छुचीन्

mātuliṅgāmrakadalīphalairhutvā sahasrakam |
dvāviṃśatibrahmacāri viprānsaṃbhojayecchucīn

1,74.19

एवङ्कृते भूतविषग्रहरोगाद्युपद्रवाः ।
नश्यन्ति तत्क्षणादेव विद्वेषिग्रहदानवाः

evaṅkṛte bhūtaviṣagraharogādyupadravāḥ |
naśyanti tatkṣaṇādeva vidveṣigrahadānavāḥ

1,74.20

अष्टोत्तरशतेनांबु मन्त्रितं विषनाशनम् ।
भूतापस्मारकृत्योत्थज्वरे तन्मन्त्रमन्त्रितैः

aṣṭottaraśatenāṃbu mantritaṃ viṣanāśanam |
bhūtāpasmārakṛtyotthajvare tanmantramantritaiḥ

1,74.21

भस्मभिः सलिलैर्वापि ताडयेज्ज्वरिणं क्रुधा ।
त्रिदिनाज्ज्वरमुक्तो ऽसौ सुखं च लभते नरः

bhasmabhiḥ salilairvāpi tāḍayejjvariṇaṃ krudhā |
tridinājjvaramukto 'sau sukhaṃ ca labhate naraḥ

1,74.22

औषधं वा जलं वापि भुक्त्वा तन्मन्त्रमन्त्रितम् ।
सर्वान्रोगान्पराभूय सुखी भवति तत्क्षणात्

auṣadhaṃ vā jalaṃ vāpi bhuktvā tanmantramantritam |
sarvānrogānparābhūya sukhī bhavati tatkṣaṇāt

1,74.23

तज्जप्तभस्मलिप्ताङ्गो भुक्त्वा तन्मन्त्रितं पयः ।
योद्धुं गच्छेच्च यो मन्त्री शस्त्रसंघैरंन बाध्यते

tajjaptabhasmaliptāṅgo bhuktvā tanmantritaṃ payaḥ |
yoddhuṃ gacchecca yo mantrī śastrasaṃghairṃna bādhyate

1,74.24

शस्क्षतं व्रणस्फोटो लूतास्फोटो ऽपि भस्मना ।
त्रिर्जप्तेन च संस्पृष्टाः शुष्यन्त्येव न संशयः

śaskṣataṃ vraṇasphoṭo lūtāsphoṭo 'pi bhasmanā |
trirjaptena ca saṃspṛṣṭāḥ śuṣyantyeva na saṃśayaḥ

1,74.25

जपेदर्कास्तमारभ्य यावदर्केदयो भवेत् ।
मन्त्रं सप्तदिनं यावञ्चादाय भस्मकीलकौ

japedarkāstamārabhya yāvadarkedayo bhavet |
mantraṃ saptadinaṃ yāvañcādāya bhasmakīlakau

1,74.26

निखनेदभिमन्त्र्याशुशत्रूणां द्वार्यलक्षितः ।
विद्वेषं मिथ आपन्नाः पलायन्ते ऽरयो ऽचिरात्

nikhanedabhimantryāśuśatrūṇāṃ dvāryalakṣitaḥ |
vidveṣaṃ mitha āpannāḥ palāyante 'rayo 'cirāt

1,74.27

भस्मांबु चन्दनं मन्त्री मन्त्रेणानेन मन्त्रितम् ।
भक्ष्यादियोजितं यस्मै ददाति स तु दासवत्

bhasmāṃbu candanaṃ mantrī mantreṇānena mantritam |
bhakṣyādiyojitaṃ yasmai dadāti sa tu dāsavat

1,74.28

क्रूराश्च जन्तवो ऽप्येवं भवन्ति वशवर्तिनः ।
गृहीत्वेशनदिस्कंस्थं करञ्जतरुमूलकम्

krūrāśca jantavo 'pyevaṃ bhavanti vaśavartinaḥ |
gṛhītveśanadiskaṃsthaṃ karañjatarumūlakam

1,74.29

कृत्वा तेनाङ्गुष्टमात्रां प्रतिमां च हनूमतः ।
कृत्वा प्राणप्रतिष्टां च सिंदूराद्यैः प्रपूज्य च

kṛtvā tenāṅguṣṭamātrāṃ pratimāṃ ca hanūmataḥ |
kṛtvā prāṇapratiṣṭāṃ ca siṃdūrādyaiḥ prapūjya ca

1,74.30

गृहस्याभिमुखी द्वारे निखनेन्मन्त्रमुञ्चरन् ।
ग्रहाभिचाररोगाग्निविषचौरनृपोद्भवाः

gṛhasyābhimukhī dvāre nikhanenmantramuñcaran |
grahābhicārarogāgniviṣacauranṛpodbhavāḥ

1,74.31

न जायन्ते गृहे तस्मिन् कदाचिदप्युपद्रवाः ।
तद्गृहं धनपुत्राद्यैरेधते प्रत्यहं चिरम्

na jāyante gṛhe tasmin kadācidapyupadravāḥ |
tadgṛhaṃ dhanaputrādyairedhate pratyahaṃ ciram

1,74.32

निशि यत्र वने भस्म मृत्स्नया वापि यत्नतः ।
शत्रोः प्रतिकृतिं कृत्वा हृदि नाम समालिखेत्

niśi yatra vane bhasma mṛtsnayā vāpi yatnataḥ |
śatroḥ pratikṛtiṃ kṛtvā hṛdi nāma samālikhet

1,74.33

कृत्वा प्राणप्रतिष्टान्तं भिन्द्याच्छस्त्रैर्मनुं जपन् ।
मन्त्रान्ते प्रोञ्चरेच्छत्रोर्नाम छिन्धि च भिन्धि च

kṛtvā prāṇapratiṣṭāntaṃ bhindyācchastrairmanuṃ japan |
mantrānte proñcarecchatrornāma chindhi ca bhindhi ca

1,74.34

मारयेति च तस्यान्ते दन्तैरोष्टं निपूड्य च ।
पाण्योस्तले प्रपीड्याथ त्यक्त्वा तं स्वगृहं व्रजेत्

mārayeti ca tasyānte dantairoṣṭaṃ nipūḍya ca |
pāṇyostale prapīḍyātha tyaktvā taṃ svagṛhaṃ vrajet

1,74.35

कुर्वन्सप्तदिनं चैवं हन्याच्छत्रुं न संशयः ।
राजिकालवणैर्मुक्तचिकुरः पितृकानने

kurvansaptadinaṃ caivaṃ hanyācchatruṃ na saṃśayaḥ |
rājikālavaṇairmuktacikuraḥ pitṛkānane

1,74.36

धत्तूरफलपुष्पैश्च नखरोमविषैरपि ।
द्विक(काक)कौशिकगृध्राणां पक्षैः श्लेष्मान्तकाक्षजैः

dhattūraphalapuṣpaiśca nakharomaviṣairapi |
dvika(kāka)kauśikagṛdhrāṇāṃ pakṣaiḥ śleṣmāntakākṣajaiḥ

1,74.37

समिद्धिस्त्रिशतं यामयदिङ्मुखो जुहुयान्निशि ।
एवं सप्तदिनं कुर्वन्मारयेदुद्धतं रिपुन्

samiddhistriśataṃ yāmayadiṅmukho juhuyānniśi |
evaṃ saptadinaṃ kurvanmārayeduddhataṃ ripun

1,74.38

वित्रासस्त्रिदिनं रात्रौ श्मशाने षट्शतं जपेत् ।
ततो वेताल उत्थाय वदेद्भावि शुभाशुभम्

vitrāsastridinaṃ rātrau śmaśāne ṣaṭśataṃ japet |
tato vetāla utthāya vadedbhāvi śubhāśubham

1,74.39

किङ्करीभूय वर्त्तेत कुरुते साधकोदितम् ।
भास्मांबुमन्त्रितं रात्रौ सहस्रावृत्तिकं पुनः

kiṅkarībhūya vartteta kurute sādhakoditam |
bhāsmāṃbumantritaṃ rātrau sahasrāvṛttikaṃ punaḥ

1,74.40

दिनत्रयं च तत्पश्चात्प्रक्षिपेत्प्रतिमासु च ।
यासु कासु च स्थूलासु लघुष्वपि विशेषतः

dinatrayaṃ ca tatpaścātprakṣipetpratimāsu ca |
yāsu kāsu ca sthūlāsu laghuṣvapi viśeṣataḥ

1,74.41

मन्त्रप्रभावाञ्चलनं भवत्येव न संशयः ।
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां कुजे वा रविवासरे

mantraprabhāvāñcalanaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ |
aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ kuje vā ravivāsare

1,74.42

हनुमत्प्रतिमां पट्टे माषैः स्नेहपरिप्लुतैः ।
कुर्याद्रम्यां विशुद्धात्मा सर्वलक्षणलक्षिताम्

hanumatpratimāṃ paṭṭe māṣaiḥ snehapariplutaiḥ |
kuryādramyāṃ viśuddhātmā sarvalakṣaṇalakṣitām

1,74.43

तैलदीपं वामभागे घृतदीपं तु दक्षिणे ।
संस्थाप्यावाहयेत्पश्चान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित्

tailadīpaṃ vāmabhāge ghṛtadīpaṃ tu dakṣiṇe |
saṃsthāpyāvāhayetpaścānmūlamantreṇa mantravit

1,74.44

प्राणप्रतिष्टां कृत्वा च पाद्यादीनि समर्पयेत् ।
रक्तचन्दनपुष्पैश्च सिंदूराद्यैः समर्चयेत्

prāṇapratiṣṭāṃ kṛtvā ca pādyādīni samarpayet |
raktacandanapuṣpaiśca siṃdūrādyaiḥ samarcayet

1,74.45

धूपं दीपं प्रदायाथ नैवेद्यं च समर्पयेत् ।
अपूपमोदनं शाकमोदकान्वटकादिकम्

dhūpaṃ dīpaṃ pradāyātha naivedyaṃ ca samarpayet |
apūpamodanaṃ śākamodakānvaṭakādikam

1,74.46

साज्यं च तत्समर्प्याथ मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ।
अखण्डितान्यहिलतादलानि सप्तविंशतिम्

sājyaṃ ca tatsamarpyātha mūlamantreṇa mantravit |
akhaṇḍitānyahilatādalāni saptaviṃśatim

1,74.47

त्रिधा कृत्वा सपूगानि मूलेनैव समर्पयेत् ।
एवं संपूज्य मन्त्रज्ञो जपेद्दशशन्त मनुम्

tridhā kṛtvā sapūgāni mūlenaiva samarpayet |
evaṃ saṃpūjya mantrajño japeddaśaśanta manum

1,74.48

कर्पूरारार्तिकं कृत्वा स्तुत्वा च बहुधा सुधीः ।
निजेप्सितं निवेद्याथ विधिवद्विसृजेत्ततः

karpūrārārtikaṃ kṛtvā stutvā ca bahudhā sudhīḥ |
nijepsitaṃ nivedyātha vidhivadvisṛjettataḥ

1,74.49

नैवेद्यान्नेन संभोज्य ब्राह्मणान्सप्तसंख्यया ।
निवेदितानि पर्णानि तेभ्यो दद्याद्विभज्य च

naivedyānnena saṃbhojya brāhmaṇānsaptasaṃkhyayā |
niveditāni parṇāni tebhyo dadyādvibhajya ca

1,74.50

दक्षिणां च यथा शक्ति दत्त्वा तान् विसृजेत्सुधीः ।
तत इष्टगणैः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः

dakṣiṇāṃ ca yathā śakti dattvā tān visṛjetsudhīḥ |
tata iṣṭagaṇaiḥ sārddhaṃ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ

1,74.51

तद्दिने भूमिशय्यां च ब्रह्मचर्य्यं समाचरेत् ।
एवं यः कुरुते मर्त्यः सो ऽचिरादेव निश्चितम्

taddine bhūmiśayyāṃ ca brahmacaryyaṃ samācaret |
evaṃ yaḥ kurute martyaḥ so 'cirādeva niścitam

1,74.52

प्राप्नुयात्सकलान्कामान्कपीशस्य प्रसादतः ।
हनुमत्प्रतिमां भूमौ विलिखेत्तत्पुरो मनुम्

prāpnuyātsakalānkāmānkapīśasya prasādataḥ |
hanumatpratimāṃ bhūmau vilikhettatpuro manum

1,74.53

साध्यनाम द्वितीयान्तं विमोचय विमोचय ।
तत्पूर्वं मार्जयेद्वामपाणिनाथ पुनर्लिखेत् ।
एवमष्टोत्तरशतं लिखित्वा मार्जयेत्पुनः

sādhyanāma dvitīyāntaṃ vimocaya vimocaya |
tatpūrvaṃ mārjayedvāmapāṇinātha punarlikhet |
evamaṣṭottaraśataṃ likhitvā mārjayetpunaḥ

1,74.54

एवं कृते महाकारागृहाच्छीघ्रं विमुच्यते ।
एवमन्यानि कर्माणि कुर्य्यान्त्पल्लवमुल्लिखन्

evaṃ kṛte mahākārāgṛhācchīghraṃ vimucyate |
evamanyāni karmāṇi kuryyāntpallavamullikhan

1,74.55

सर्षपैर्वश्यकृद्धोमो विद्वेषे हयमारजैः ।
कुङ्कुमैरिध्मकाष्ठैर्वा मरीचैर्जीरकैरपि

sarṣapairvaśyakṛddhomo vidveṣe hayamārajaiḥ |
kuṅkumairidhmakāṣṭhairvā marīcairjīrakairapi

1,74.56

ज्वरे दूर्वागुडूचीभिर्दध्ना क्षीरेण वा घृतैः ।
शूले करञ्जवातारिसमिद्भिस्तैललोलितैः

jvare dūrvāguḍūcībhirdadhnā kṣīreṇa vā ghṛtaiḥ |
śūle karañjavātārisamidbhistailalolitaiḥ

1,74.57

तैलाक्ताभिश्च निर्गुण्डीसमिद्भिर्वा प्रयत्नतः ।
सौभाग्ये चन्दनैश्चेन्द्रलोचनैर्वा लवङ्गकैः

tailāktābhiśca nirguṇḍīsamidbhirvā prayatnataḥ |
saubhāgye candanaiścendralocanairvā lavaṅgakaiḥ

1,74.58

सुगन्धपुष्पैर्वस्त्राप्त्यै तत्तद्धान्यैस्तदाप्तये ।
रिपुपादरजोभिश्च राजीलवणमिश्रितैः

sugandhapuṣpairvastrāptyai tattaddhānyaistadāptaye |
ripupādarajobhiśca rājīlavaṇamiśritaiḥ

1,74.59

होमयेत्सप्तरात्रं च रिपुर्याति यमालयम् ।
धान्यैः संप्राप्यते धान्यमन्नैरन्नसमुच्छ्रयः

homayetsaptarātraṃ ca ripuryāti yamālayam |
dhānyaiḥ saṃprāpyate dhānyamannairannasamucchrayaḥ

1,74.60

तिलाज्यक्षीरमधुभिर्महिषीगोसमृद्धये ।
किं बहूक्तैर्विषे व्याधौ शान्तौ मोहे च मारणे

tilājyakṣīramadhubhirmahiṣīgosamṛddhaye |
kiṃ bahūktairviṣe vyādhau śāntau mohe ca māraṇe

1,74.61

विवादे स्तंभने द्यूते भूतभीतौ च संकटे ।
वश्ये युद्धे क्षते दिव्ये बन्धमोक्षे महावने

vivāde staṃbhane dyūte bhūtabhītau ca saṃkaṭe |
vaśye yuddhe kṣate divye bandhamokṣe mahāvane

1,74.62

साधितो ऽयं नृणां दद्यान्मन्त्रः श्रेयः सुनिश्चितम् ।
वक्ष्ये ऽथ हनुमद्यन्त्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

sādhito 'yaṃ nṛṇāṃ dadyānmantraḥ śreyaḥ suniścitam |
vakṣye 'tha hanumadyantraṃ sarvasiddhipradāyakam

1,74.63

लाङ्गूलाकारसंयुक्तं वलयत्रितयं लिखेत् ।
साध्यनाम लिखेन्मध्ये पाशिबीज प्रवेष्टितम्

lāṅgūlākārasaṃyuktaṃ valayatritayaṃ likhet |
sādhyanāma likhenmadhye pāśibīja praveṣṭitam

1,74.64

उपर्यष्टच्छदं कृत्वा पत्रेषु कवचं लिखेत् ।
तद्बहिर्दंहमालिख्य तद्बहिश्चतुरस्रकम्

uparyaṣṭacchadaṃ kṛtvā patreṣu kavacaṃ likhet |
tadbahirdaṃhamālikhya tadbahiścaturasrakam

1,74.65

चतुरसस्रस्य रेखाग्रे त्रिशूलानि समालिखेत् ।
सैं बीजं भूपुरस्याष्टवज्रेषु विलिखेत्ततः

caturasasrasya rekhāgre triśūlāni samālikhet |
saiṃ bījaṃ bhūpurasyāṣṭavajreṣu vilikhettataḥ

1,74.66

कोणेष्वकुंशमालिख्य मालामन्त्रेण वेष्टयेत् ।
तत्सर्वं वेष्टयेद्यन्त्रवलयत्रितयेन च

koṇeṣvakuṃśamālikhya mālāmantreṇa veṣṭayet |
tatsarvaṃ veṣṭayedyantravalayatritayena ca

1,74.67

शिलायां फलके वस्त्रे ताम्रपत्रे ऽथ कुड्यके ।
ताडपत्रे ऽथ भूर्जे वा रोचनानाभिकुङ्कुभैः

śilāyāṃ phalake vastre tāmrapatre 'tha kuḍyake |
tāḍapatre 'tha bhūrje vā rocanānābhikuṅkubhaiḥ

1,74.68

यन्त्रमेतत्समालिख्य निराहारो जितेन्द्रियः ।
कपेः प्राणान्प्रतिष्टाप्य पूजयेत्तद्यथाविधि

yantrametatsamālikhya nirāhāro jitendriyaḥ |
kapeḥ prāṇānpratiṣṭāpya pūjayettadyathāvidhi

1,74.69

अशेषदुःखशान्त्यर्थः यन्त्रं संधारयेद् बुधः ।
मारीज्वराभिचारादिसर्वोपद्रवनाशनम्

aśeṣaduḥkhaśāntyarthaḥ yantraṃ saṃdhārayed budhaḥ |
mārījvarābhicārādisarvopadravanāśanam

1,74.70

योषितामपि बालानां धृतं जनमनोहरम् ।
भूतकृत्यापिशाचानां दर्शनादेव नाशनम्

yoṣitāmapi bālānāṃ dhṛtaṃ janamanoharam |
bhūtakṛtyāpiśācānāṃ darśanādeva nāśanam

1,74.71

मालामन्त्रमथो वक्ष्ये तारो वाग्विष्णुगेहिनी ।
दीर्घत्रयान्विता माया प्रागुक्तं कूटपञ्चकम्

mālāmantramatho vakṣye tāro vāgviṣṇugehinī |
dīrghatrayānvitā māyā prāguktaṃ kūṭapañcakam

1,74.72

ध्रुवो हृद्धनुमान्ङेंतो ऽथ प्रकटपराक्रमः ।
आक्रान्तदिग्मण्डलान्ते यशोवितानसंवदेत्

dhruvo hṛddhanumānṅeṃto 'tha prakaṭaparākramaḥ |
ākrāntadigmaṇḍalānte yaśovitānasaṃvadet

1,74.73

धवलीकृतवर्णान्ते जगत्त्रितयवज्र च ।
देहज्वलदग्निसूर्य कोट्यन्ते च समप्रभ

dhavalīkṛtavarṇānte jagattritayavajra ca |
dehajvaladagnisūrya koṭyante ca samaprabha

1,74.74

तनूरुहपदान्ते तु रुद्रावतार संवदेत् ।
लङ्कापुरी ततः पश्चाद्दहनोदधिलङ्घन

tanūruhapadānte tu rudrāvatāra saṃvadet |
laṅkāpurī tataḥ paścāddahanodadhilaṅghana

1,74.75

दशग्रीवशिरः पश्चात्कृतान्तकपदं वदेत् ।
सीतान्ते श्वसनपदं वाय्वन्ते सुतमीरयेत्

daśagrīvaśiraḥ paścātkṛtāntakapadaṃ vadet |
sītānte śvasanapadaṃ vāyvante sutamīrayet

1,74.76

अञ्जनागर्भसंभूतः श्रीरामलक्ष्मणान्वितः ।
नन्दन्ति कर वर्णान्ते सैन्यप्राकार ईरयेत्

añjanāgarbhasaṃbhūtaḥ śrīrāmalakṣmaṇānvitaḥ |
nandanti kara varṇānte sainyaprākāra īrayet

1,74.77

सुग्रीवसख्यकादूर्णाद्रणवालिनिवर्हण ।
कारणद्रोणशब्दान्ते पर्वतोत्पाटनेति च

sugrīvasakhyakādūrṇādraṇavālinivarhaṇa |
kāraṇadroṇaśabdānte parvatotpāṭaneti ca

1,74.78

अशोकवनवीथ्यन्ते दारुणाक्षकुमारक ।
छेदनान्ते वनरक्षाकरान्ते तु समूह च

aśokavanavīthyante dāruṇākṣakumāraka |
chedanānte vanarakṣākarānte tu samūha ca

1,74.79

विभञ्जनान्ते ब्रह्मास्त्रब्रह्मशक्ति ग्रसेति च ।
लक्ष्मणान्ते शक्तिभेदनिवारणपदं वदेत्

vibhañjanānte brahmāstrabrahmaśakti graseti ca |
lakṣmaṇānte śaktibhedanivāraṇapadaṃ vadet

1,74.80

विशल्योषधिशब्दान्ते समानयन संपठेत् ।
बालोदित ततो भानुमण्डलग्रसनेति च

viśalyoṣadhiśabdānte samānayana saṃpaṭhet |
bālodita tato bhānumaṇḍalagrasaneti ca

1,74.81

मेघनादहोमपदाद्विध्वंसनपदं वदेत् ।
इन्द्रजिदूधकारान्ते णसीतासक्षकेति च

meghanādahomapadādvidhvaṃsanapadaṃ vadet |
indrajidūdhakārānte ṇasītāsakṣaketi ca

1,74.82

राक्षसीसंघशब्दान्ते विदारणपदं वदेत् ।
कुंभकर्णादिसंकीर्त्यवधान्ते च परायण

rākṣasīsaṃghaśabdānte vidāraṇapadaṃ vadet |
kuṃbhakarṇādisaṃkīrtyavadhānte ca parāyaṇa

1,74.83

श्रीरामभक्तिवर्णान्ते तत्परेति समुद्र च ।
व्योमद्रुमलङ्घनेति महासामर्थ्य संवदेत्

śrīrāmabhaktivarṇānte tatpareti samudra ca |
vyomadrumalaṅghaneti mahāsāmarthya saṃvadet

1,74.84

महातेजःपुञ्जशब्दाद्विराजमानवोञ्चरेत् ।
स्वामिवचनसंपादितार्जुनान्ते च संयुग

mahātejaḥpuñjaśabdādvirājamānavoñcaret |
svāmivacanasaṃpāditārjunānte ca saṃyuga

1,74.85

सहायान्ते कुमारेति ब्रह्मचारिन्पदंवदेत् ।
गंभीरशब्दोदयान्ते दक्षिणापथ संवदेत् ।
मार्त्ताण्डमेरु शब्दान्ते वदेत्पर्वतपीटिका

sahāyānte kumāreti brahmacārinpadaṃvadet |
gaṃbhīraśabdodayānte dakṣiṇāpatha saṃvadet |
mārttāṇḍameru śabdānte vadetparvatapīṭikā

1,74.86

अर्चनान्ते तु सकलमन्त्रान्ते मपदं वदेत् ।
आचार्यमम शब्दान्ते सर्वग्रहविनाशन

arcanānte tu sakalamantrānte mapadaṃ vadet |
ācāryamama śabdānte sarvagrahavināśana

1,74.87

सर्वज्वरोञ्चाटनान्ते सर्वविषविनाशन ।
सर्वापत्तिनिवारण सर्वदुष्टनिबर्हण

sarvajvaroñcāṭanānte sarvaviṣavināśana |
sarvāpattinivāraṇa sarvaduṣṭanibarhaṇa

1,74.88

सर्वव्याध्यादि सम्प्रोच्य भयान्ते च निवारण

sarvavyādhyādi samprocya bhayānte ca nivāraṇa

1,74.89

सर्वशत्रुच्छेदनेति ततो मम परस्य च

sarvaśatrucchedaneti tato mama parasya ca

1,74.90

ततस्त्रिभुवनान्ते तु पुंस्त्रीनपुंसकात्मकम् ।
सर्वजीवपदान्ते तु जातं वशययुग्मकम्

tatastribhuvanānte tu puṃstrīnapuṃsakātmakam |
sarvajīvapadānte tu jātaṃ vaśayayugmakam

1,74.91

ममाज्ञाकारकं पश्चात्संपादय युगं पुनः ।
ततो नानानामधेयान्सर्वान् राज्ञः स संपठेत्

mamājñākārakaṃ paścātsaṃpādaya yugaṃ punaḥ |
tato nānānāmadheyānsarvān rājñaḥ sa saṃpaṭhet

1,74.92

परिवारान्ममेत्यन्ते सेवकान् कुरु युग्मकम् ।
सर्वशस्त्रवीत्यन्ते षाणि विध्वंसय द्वयम्

parivārānmametyante sevakān kuru yugmakam |
sarvaśastravītyante ṣāṇi vidhvaṃsaya dvayam

1,74.93

लज्जादीर्घत्रयोपेता होत्रयं चैहि युग्मकम् ।
विलोमं पञ्चकूटानि सर्वशत्रून्हनद्वयम्

lajjādīrghatrayopetā hotrayaṃ caihi yugmakam |
vilomaṃ pañcakūṭāni sarvaśatrūnhanadvayam

1,74.94

परबलानि परान्ते सैन्यानि क्षोभयद्वयम्

parabalāni parānte sainyāni kṣobhayadvayam

1,74.95

मम सर्वं कार्यजातं साधयेति द्वयं ततः

mama sarvaṃ kāryajātaṃ sādhayeti dvayaṃ tataḥ

1,74.96

सर्वदुष्टदुर्जनान्ते मुखानि कीलयद्वयम् ।
धेत्रयं वर्मत्रितयं फट्त्रयं हान्त्रयं ततः

sarvaduṣṭadurjanānte mukhāni kīlayadvayam |
dhetrayaṃ varmatritayaṃ phaṭtrayaṃ hāntrayaṃ tataḥ

1,74.97

वह्निप्रियान्तो मन्त्रो ऽयं मालासंज्ञो ऽखिलेष्टदः

vahnipriyānto mantro 'yaṃ mālāsaṃjño 'khileṣṭadaḥ

1,74.98

वस्वष्टबाणवर्णो ऽयं मन्त्रः सर्वेष्टासाधकः

vasvaṣṭabāṇavarṇo 'yaṃ mantraḥ sarveṣṭāsādhakaḥ

1,74.99

महाभये महोत्पाते स्मृतो ऽयं दुःखनाशनः ।
द्वादशार्णस्य षट्कूटं त्यक्त्वा बीजं तथादिमम्

mahābhaye mahotpāte smṛto 'yaṃ duḥkhanāśanaḥ |
dvādaśārṇasya ṣaṭkūṭaṃ tyaktvā bījaṃ tathādimam

1,74.100

पञ्चकूटात्मको मन्त्रः सर्वकामप्रदायकः ।
रामचन्द्रो मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितम्

pañcakūṭātmako mantraḥ sarvakāmapradāyakaḥ |
rāmacandro muniścāsya gāyatrī chanda īritam

1,74.101

हनुमान्देवता प्रोक्तो विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
पञ्चबीजैः समस्तेन षडङ्गानि समाचरेत्

hanumāndevatā prokto viniyogo 'khilāptaye |
pañcabījaiḥ samastena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,74.102

रामदूतो लक्ष्मणान्ते प्राणदाताञ्जनीसुतः ।
सीताशोकविनाशो ऽयं लङ्काप्रासादभञ्जनः

rāmadūto lakṣmaṇānte prāṇadātāñjanīsutaḥ |
sītāśokavināśo 'yaṃ laṅkāprāsādabhañjanaḥ

1,74.103

हनुमदाद्याः पञ्चैते बीजाद्या ङेयुताः पुनः ।
षडङ्गमनवो ह्येते ध्यानपूजादि पूर्ववत्

hanumadādyāḥ pañcaite bījādyā ṅeyutāḥ punaḥ |
ṣaḍaṅgamanavo hyete dhyānapūjādi pūrvavat

1,74.104

प्रणवो वाग्भवं पद्मा माया दीर्घत्रयान्विता ।
पञ्चकूटानि मन्त्रो ऽयं रुद्रार्णः सर्वसिद्धिदः

praṇavo vāgbhavaṃ padmā māyā dīrghatrayānvitā |
pañcakūṭāni mantro 'yaṃ rudrārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

1,74.105

ध्यानपूजादिकं सर्वमस्यापि पूर्ववन्मतम् ।
अयमाराधितो मन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः

dhyānapūjādikaṃ sarvamasyāpi pūrvavanmatam |
ayamārādhito mantraḥ sarvābhīṣṭapradāyakaḥ

1,74.106

नमो भगवते पश्चादनन्तश्चन्द्रशेखरां ।
जनेयाय महान्ते तु बलायान्ते ऽग्निवल्लभा

namo bhagavate paścādanantaścandraśekharāṃ |
janeyāya mahānte tu balāyānte 'gnivallabhā

1,74.107

अष्टादशार्णो मन्त्रो ऽयं सुनिरीश्वरसंज्ञकः ।
छन्दो ऽनुष्टुप्देवता तु हनुमान्पवनात्मजः

aṣṭādaśārṇo mantro 'yaṃ sunirīśvarasaṃjñakaḥ |
chando 'nuṣṭupdevatā tu hanumānpavanātmajaḥ

1,74.108

हं बीजं वह्निवनिता शक्तिः प्रोक्ता मनीषिभिः ।
आञ्जनेयाय हृदयं शिरश्च रुद्रमूर्तये

haṃ bījaṃ vahnivanitā śaktiḥ proktā manīṣibhiḥ |
āñjaneyāya hṛdayaṃ śiraśca rudramūrtaye

1,74.109

शिखायां वायुपुत्रायाग्निगर्भाय वर्मणि ।
रामदूताय नेत्रं स्याद्बह्यास्त्रायास्त्रमीरितम्

śikhāyāṃ vāyuputrāyāgnigarbhāya varmaṇi |
rāmadūtāya netraṃ syādbahyāstrāyāstramīritam

1,74.110

तत्पचामीकरनिभं भीघ्नसंविहिताञ्जलिम् ।
चलत्कुण्डलदीप्तास्यं पद्मक्षं मारुतिं स्मरेत्

tatpacāmīkaranibhaṃ bhīghnasaṃvihitāñjalim |
calatkuṇḍaladīptāsyaṃ padmakṣaṃ mārutiṃ smaret

1,74.111

ध्यात्वैवमयुतं जप्त्वा दशांशं जुहुयात्तिलैः ।
वैष्णवे पूजयेत्पीठे प्रागुद्दिष्टेन वर्त्मना

dhyātvaivamayutaṃ japtvā daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ |
vaiṣṇave pūjayetpīṭhe prāguddiṣṭena vartmanā

1,74.112

अष्टोत्तरशतं नित्यं नक्तभोजी जितेन्द्रियः ।
जपित्वा क्षुद्ररोगेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

aṣṭottaraśataṃ nityaṃ naktabhojī jitendriyaḥ |
japitvā kṣudrarogebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

1,74.113

महारोगनिवृत्त्यै तु सहस्रं प्रत्यहं जपेत् ।
राक्षसौघं विनिघ्नन्तं कपिं ध्यात्वाधनाशनम्

mahāroganivṛttyai tu sahasraṃ pratyahaṃ japet |
rākṣasaughaṃ vinighnantaṃ kapiṃ dhyātvādhanāśanam

1,74.114

अयुतं प्रजपेन्नित्यमचिराज्ज यति द्विषम् ।
सुग्रीवेण समं रामं संदधानं कपिं स्मरन्

ayutaṃ prajapennityamacirājja yati dviṣam |
sugrīveṇa samaṃ rāmaṃ saṃdadhānaṃ kapiṃ smaran

1,74.115

प्रजपेदयुतं यस्तु संधिं कुर्याद्द्विपद्वयोः ।
ध्यात्वा लङ्कां दहॄन्तं तमयुतं प्रजपेन्मनुम्

prajapedayutaṃ yastu saṃdhiṃ kuryāddvipadvayoḥ |
dhyātvā laṅkāṃ dahṝntaṃ tamayutaṃ prajapenmanum

1,74.116

अचिरादेव शत्रूणां ग्रामान्संप्रदहेत्सुधीः ।
ध्यात्वा प्रयाणसमये हनुमन्तं जपेन्मनुम्

acirādeva śatrūṇāṃ grāmānsaṃpradahetsudhīḥ |
dhyātvā prayāṇasamaye hanumantaṃ japenmanum

1,74.117

यो याति सो ऽचिरात्स्वेष्टं साधयित्वा गृहे व्रजेत् ।
हनुमन्तं सदा गेहे योरऽचयेज्जपतत्परः

yo yāti so 'cirātsveṣṭaṃ sādhayitvā gṛhe vrajet |
hanumantaṃ sadā gehe yor'cayejjapatatparaḥ

1,74.118

आरोग्यं च श्रियं कान्तिं लभते निरुपद्रवम् ।
कानने व्याघ्रचौरेभ्यो रक्षेन्मनुरयं स्मृतः

ārogyaṃ ca śriyaṃ kāntiṃ labhate nirupadravam |
kānane vyāghracaurebhyo rakṣenmanurayaṃ smṛtaḥ

1,74.119

प्रस्वापकाले शय्यायां स्मरेन्मन्त्रमनन्यधीः ।
तस्य दुःस्वप्नचौरादिभयं नैव भवेत्क्वचित्

prasvāpakāle śayyāyāṃ smarenmantramananyadhīḥ |
tasya duḥsvapnacaurādibhayaṃ naiva bhavetkvacit

1,74.120

वियत्सेंदुर्हनुमते ततो रुद्रात्मकाय च ।
वर्मास्त्रान्तो महामन्त्रो द्वादशार्णो ऽष्टसिद्धिकृत्

viyatseṃdurhanumate tato rudrātmakāya ca |
varmāstrānto mahāmantro dvādaśārṇo 'ṣṭasiddhikṛt

1,74.121

रामचन्द्रो मुनिश्चास्य जगती छन्द ईरितम् ।
हनुमान्देवतां बीजमाद्यं शक्तिर्हुमीरिता

rāmacandro muniścāsya jagatī chanda īritam |
hanumāndevatāṃ bījamādyaṃ śaktirhumīritā

1,74.122

षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत् ।
महाशैलं समुत्पाट्य धावन्तं रावणं प्रति

ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni samācaret |
mahāśailaṃ samutpāṭya dhāvantaṃ rāvaṇaṃ prati

1,74.123

लाक्षारक्तारुणं रौद्रं कालान्तकयमोपमम् ।
ज्वलदग्निसमं जैत्रं सूर्यकोटिसमप्रभम्

lākṣāraktāruṇaṃ raudraṃ kālāntakayamopamam |
jvaladagnisamaṃ jaitraṃ sūryakoṭisamaprabham

1,74.124

अङ्गदाद्यैर्महावीरैर्वेष्टितं रुद्ररूपिणम् ।
तिष्ठ तिष्ठ रणे दुष्ट सृजन्तं घोरनिः स्वनम्

aṅgadādyairmahāvīrairveṣṭitaṃ rudrarūpiṇam |
tiṣṭha tiṣṭha raṇe duṣṭa sṛjantaṃ ghoraniḥ svanam

1,74.125

शैवरूपिणमभ्यर्च्य ध्यात्वा लक्ष जपेन्मनुम् ।
दशांशं जुहुयाद्वीहीन्पयोदध्याज्यमिश्रितान्

śaivarūpiṇamabhyarcya dhyātvā lakṣa japenmanum |
daśāṃśaṃ juhuyādvīhīnpayodadhyājyamiśritān

1,74.126

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे विमलादिसमन्विते ।
मूर्तिं संकल्प्य मूलेन पूजा कार्या हनूमतः

pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe vimalādisamanvite |
mūrtiṃ saṃkalpya mūlena pūjā kāryā hanūmataḥ

1,74.127

ध्यानैकमात्रो ऽपि नृणां सिद्धिरेव न संशयः ।
अथास्य साधनं वक्ष्ये लोकानां हितकाम्यया

dhyānaikamātro 'pi nṛṇāṃ siddhireva na saṃśayaḥ |
athāsya sādhanaṃ vakṣye lokānāṃ hitakāmyayā

1,74.128

हनुमत्साधनं पुण्यं महापातकनाशनम् ।
एतद्गुह्यतमं लोके शीघ्रसिद्धिकरं परम्

hanumatsādhanaṃ puṇyaṃ mahāpātakanāśanam |
etadguhyatamaṃ loke śīghrasiddhikaraṃ param

1,74.129

मन्त्री यस्य प्रसादेन त्रैलोक्यविजयी भवेत् ।
प्रातः स्नात्वा नदीतीरे उपविश्य कुशासने

mantrī yasya prasādena trailokyavijayī bhavet |
prātaḥ snātvā nadītīre upaviśya kuśāsane

1,74.130

प्राणायामषडङ्गे च मूलेन सकलं चरेत् ।
पुष्पाञ्जल्यष्टकं दत्वा ध्यात्वा रामं ससीतकम्

prāṇāyāmaṣaḍaṅge ca mūlena sakalaṃ caret |
puṣpāñjalyaṣṭakaṃ datvā dhyātvā rāmaṃ sasītakam

1,74.131

ताम्रपात्रे ततः पद्ममष्टपत्रं सकेशरम् ।
कुचन्दनेन घृष्टेन संलिखेत्तच्छलाकया

tāmrapātre tataḥ padmamaṣṭapatraṃ sakeśaram |
kucandanena ghṛṣṭena saṃlikhettacchalākayā

1,74.132

कर्मिकायां लिखेन्मन्त्रं तत्रावाह्य कपीश्वरम् ।
मूर्तिं मूलेन संकल्प्य ध्यात्वा पाद्यादिकं चरेत्

karmikāyāṃ likhenmantraṃ tatrāvāhya kapīśvaram |
mūrtiṃ mūlena saṃkalpya dhyātvā pādyādikaṃ caret

1,74.133

गन्धपुष्पादिकं सर्वं निवेद्य मूलमन्त्रतः ।
केसरेषु षडङ्गानि दलेषु च ततोरऽचयेत्

gandhapuṣpādikaṃ sarvaṃ nivedya mūlamantrataḥ |
kesareṣu ṣaḍaṅgāni daleṣu ca tator'cayet

1,74.134

सुग्रीवं लक्ष्मणं चैव ह्यङ्गदं नलनीलकौ ।
जांबवन्तं च कुमुदं केसरीशं दलेरऽचयेत्

sugrīvaṃ lakṣmaṇaṃ caiva hyaṅgadaṃ nalanīlakau |
jāṃbavantaṃ ca kumudaṃ kesarīśaṃ daler'cayet

1,74.135

दिक्पालांश्चापि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम् ।
एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेत्स्वेष्टमात्मनि

dikpālāṃścāpi vajrādīnpūjayettadanantaram |
evaṃ siddhe manau mantrī sādhayetsveṣṭamātmani

1,74.136

नदीतीरे कानने वा पर्वते विजने ऽथवा ।
साधयेत्साधक श्रेष्ठो भूमिग्रहणपूर्वकम्

nadītīre kānane vā parvate vijane 'thavā |
sādhayetsādhaka śreṣṭho bhūmigrahaṇapūrvakam

1,74.137

जिताहारो जितश्वासो जितवाक्च जितेन्द्रियः ।
दिग्बन्ध नादिकं कृत्वा न्यासध्यानादिपूर्वकम्

jitāhāro jitaśvāso jitavākca jitendriyaḥ |
digbandha nādikaṃ kṛtvā nyāsadhyānādipūrvakam

1,74.138

लक्षं जपेन्मन्त्रराजं पूजयित्वा तु पूर्ववत् ।
लक्षान्ति दिवसं प्राप्य कुर्य्याञ्च पूजनं महत्

lakṣaṃ japenmantrarājaṃ pūjayitvā tu pūrvavat |
lakṣānti divasaṃ prāpya kuryyāñca pūjanaṃ mahat

1,74.139

एकाग्रमनसा सम्यग्ध्यात्वा पवननन्दनम् ।
दिवारात्रौ जपं कुर्याद्यावत्संदर्शनं भवेत्

ekāgramanasā samyagdhyātvā pavananandanam |
divārātrau japaṃ kuryādyāvatsaṃdarśanaṃ bhavet

1,74.140

सुदृढं साधकं मत्वा निशीथे पवनात्मजः ।
सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा प्रयाति साधकाग्रतः

sudṛḍhaṃ sādhakaṃ matvā niśīthe pavanātmajaḥ |
suprasannastato bhūtvā prayāti sādhakāgrataḥ

1,74.141

यथेप्सितं वरं दत्वा साधकाय कपीश्वरः ।
वरं लब्ध्वा साधकन्द्रो विहरेदात्मनः सुखैः

yathepsitaṃ varaṃ datvā sādhakāya kapīśvaraḥ |
varaṃ labdhvā sādhakandro viharedātmanaḥ sukhaiḥ

1,74.142

एतद्धि साधनं पुण्यं लोकानां हितकाम्यया ।
प्रकाशितं रहस्यं वै देवानामपि दुर्लभम्

etaddhi sādhanaṃ puṇyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā |
prakāśitaṃ rahasyaṃ vai devānāmapi durlabham

1,74.143

अन्यानपिप्रयोगांश्च साधयेदात्मनो हितान् ।
वियदिन्दुयुतं पश्चान्ङेंतं पवननन्दनम्

anyānapiprayogāṃśca sādhayedātmano hitān |
viyadinduyutaṃ paścānṅeṃtaṃ pavananandanam

1,74.144

वह्निप्रियान्तो मन्त्रो ऽयं दशार्णः सर्वकामदः ।
मुन्यादिकं च पूर्वोक्तं षडङ्गान्यपि पूर्ववत्

vahnipriyānto mantro 'yaṃ daśārṇaḥ sarvakāmadaḥ |
munyādikaṃ ca pūrvoktaṃ ṣaḍaṅgānyapi pūrvavat

1,74.145

ध्यायेद्रणे हनूमन्तं सूर्यकोटिसमप्रभम् ।
धावन्तं रावणं जेतुं दृष्ट्वा सत्वरमुत्थितम्

dhyāyedraṇe hanūmantaṃ sūryakoṭisamaprabham |
dhāvantaṃ rāvaṇaṃ jetuṃ dṛṣṭvā satvaramutthitam

1,74.146

लक्ष्मणं च महावीरं पतितं रणभूतले ।
गुरुं च क्रोधमुत्पाद्य ग्रहोतुं गुरुपर्वतम्

lakṣmaṇaṃ ca mahāvīraṃ patitaṃ raṇabhūtale |
guruṃ ca krodhamutpādya grahotuṃ guruparvatam

1,74.147

हाहाकारैः सदर्पैश्च कंपयन्तं जगत्त्रयम् ।
आब्रह्माण्डं समाख्याप्य कृत्वा भीमं कलेवरम्

hāhākāraiḥ sadarpaiśca kaṃpayantaṃ jagattrayam |
ābrahmāṇḍaṃ samākhyāpya kṛtvā bhīmaṃ kalevaram

1,74.148

लक्षं जपेद्दशांशेन जुहुयात्पूर्ववत्सुधीः ।
पूर्ववत्पूजनं प्रोक्तं मन्त्र स्यास्य विधानतः

lakṣaṃ japeddaśāṃśena juhuyātpūrvavatsudhīḥ |
pūrvavatpūjanaṃ proktaṃ mantra syāsya vidhānataḥ

1,74.149

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदात्मनो हितम् ।
अस्यापि मन्त्रवर्यस्य रहस्यं साधनं तु वै

evaṃ siddhe manau mantrī sādhayedātmano hitam |
asyāpi mantravaryasya rahasyaṃ sādhanaṃ tu vai

1,74.150

सुगोप्यं सर्वतन्त्रेषु न देयं यस्य कस्यचित् ।
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय कृतनित्यक्रियः शुचिः

sugopyaṃ sarvatantreṣu na deyaṃ yasya kasyacit |
brāhme muhūrte cotthāya kṛtanityakriyaḥ śuciḥ

1,74.151

गत्वा नदीं तः स्नात्वा तीर्थमावाह्य चाष्टधा ।
मूलमन्त्रं ततो जप्त्वा सिंचेदादित्यसंख्यया

gatvā nadīṃ taḥ snātvā tīrthamāvāhya cāṣṭadhā |
mūlamantraṃ tato japtvā siṃcedādityasaṃkhyayā

1,74.152

एवं स्नानादिकं कृत्वा गङ्गातीरे ऽथवा पुनः ।
पर्वते वा वने वापि भूमिग्रहणपूर्वकम्

evaṃ snānādikaṃ kṛtvā gaṅgātīre 'thavā punaḥ |
parvate vā vane vāpi bhūmigrahaṇapūrvakam

1,74.153

आद्यवर्णैः पूरकं स्यात्पञ्चवर्गैश्च कुम्भकम् ।
रेचकं च पुनर्याद्यैरेवं प्राणान्नियन्य च

ādyavarṇaiḥ pūrakaṃ syātpañcavargaiśca kumbhakam |
recakaṃ ca punaryādyairevaṃ prāṇānniyanya ca

1,74.154

विधाय भूतशुद्ध्यादि पीठन्यासावधि पुनः ।
ध्यात्वा पूर्वोक्तविधिना संपूज्य च कपीश्वरम्

vidhāya bhūtaśuddhyādi pīṭhanyāsāvadhi punaḥ |
dhyātvā pūrvoktavidhinā saṃpūjya ca kapīśvaram

1,74.155

तदग्रे प्रजपेन्नित्यं साधको ऽयुतमादरात् ।
सप्तमे दिवसे प्राप्ते कुर्याञ्च पूजनं महत्

tadagre prajapennityaṃ sādhako 'yutamādarāt |
saptame divase prāpte kuryāñca pūjanaṃ mahat

1,74.156

एकाग्रमनसा मन्त्री दिवारात्रं जपेन्मनुम् ।
महाभयं प्रदत्वा त्रिभागशेषासु निश्चितम्

ekāgramanasā mantrī divārātraṃ japenmanum |
mahābhayaṃ pradatvā tribhāgaśeṣāsu niścitam

1,74.157

यामिनीषु समायाति नियतं पवनात्मजः ।
यथेप्सितं वरं दद्यात्साधकाय कपीश्वरः

yāminīṣu samāyāti niyataṃ pavanātmajaḥ |
yathepsitaṃ varaṃ dadyātsādhakāya kapīśvaraḥ

1,74.158

विद्यां वापि धनं वापि राज्यं वा शत्रुनिग्रहम् ।
तत्क्षणादेव चाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः

vidyāṃ vāpi dhanaṃ vāpi rājyaṃ vā śatrunigraham |
tatkṣaṇādeva cāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

1,74.159

इह लोके ऽखिलान्कामान्भुक्त्वान्ते मुक्तिमाप्नुयात् ।
सद्याचितं वायुयुग्मं हनूमन्तेति चोद्धरेत्

iha loke 'khilānkāmānbhuktvānte muktimāpnuyāt |
sadyācitaṃ vāyuyugmaṃ hanūmanteti coddharet

1,74.160

फलान्ते फक्रियानेत्रयुक्ता च कामिका ततः ।
धग्गन्ते धगितेत्युक्त्वा आयुरास्व पदं ततः

phalānte phakriyānetrayuktā ca kāmikā tataḥ |
dhaggante dhagitetyuktvā āyurāsva padaṃ tataḥ

1,74.161

लोहितो गरुडो हेतिबाणनेत्राक्षरो मनुः ।
मुन्यादिकं तु पूर्वोक्तं प्लीहरोगहरो हरिः

lohito garuḍo hetibāṇanetrākṣaro manuḥ |
munyādikaṃ tu pūrvoktaṃ plīharogaharo hariḥ

1,74.162

देवता च समुद्दिष्टा प्लीहयुक्तोदरे पुनः ।
नागवल्लीदलं स्थाप्यमुपर्याच्छादयेत्ततः

devatā ca samuddiṣṭā plīhayuktodare punaḥ |
nāgavallīdalaṃ sthāpyamuparyācchādayettataḥ

1,74.163

वस्त्रं चैवाष्टगुणितं ततः साधकसत्तमः ।
शकलं वंशजं तस्योपरि मुञ्चेत्कपिं स्मरेत्

vastraṃ caivāṣṭaguṇitaṃ tataḥ sādhakasattamaḥ |
śakalaṃ vaṃśajaṃ tasyopari muñcetkapiṃ smaret

1,74.164

आरण्यसाणकोत्पन्ने वह्नौ यष्टिं प्रतापयेत् ।
बदरीभूरुहोत्थां तां मन्त्रेणानेन सप्तधा

āraṇyasāṇakotpanne vahnau yaṣṭiṃ pratāpayet |
badarībhūruhotthāṃ tāṃ mantreṇānena saptadhā

1,74.165

तया संताडयेद्वंशशकलं जठरस्थितम् ।
सप्तकृत्वः प्लीहरोगो नाशमायाति निश्चितम्

tayā saṃtāḍayedvaṃśaśakalaṃ jaṭharasthitam |
saptakṛtvaḥ plīharogo nāśamāyāti niścitam

1,74.166

तारो नमो भगवते आञ्जनेयाय चोञ्चरेत् ।
अमुकस्य शृङ्खलां त्रोटयद्वितयमीरयेत्

tāro namo bhagavate āñjaneyāya coñcaret |
amukasya śṛṅkhalāṃ troṭayadvitayamīrayet

1,74.167

बन्धमोक्षं कुरुयुगं स्वाहान्तो ऽयं मनुर्मतः ।
ईश्वरो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप्च देवता पुनः

bandhamokṣaṃ kuruyugaṃ svāhānto 'yaṃ manurmataḥ |
īśvaro 'sya muniśchando 'nuṣṭupca devatā punaḥ

1,74.168

शृङ्खलामोचरः श्रीमान्हनूमान्पवनात्मजः ।
हं बीजं ठद्वयं शक्तिर्बन्धमोक्षे नियोगता

śṛṅkhalāmocaraḥ śrīmānhanūmānpavanātmajaḥ |
haṃ bījaṃ ṭhadvayaṃ śaktirbandhamokṣe niyogatā

1,74.169

षड्दीर्घवह्रियुक्तेन बीजेनाङ्गानि कल्पयेत् ।
वामे शैलं वैरिभिदं विशुद्धं टङ्कमन्यतः

ṣaḍdīrghavahriyuktena bījenāṅgāni kalpayet |
vāme śailaṃ vairibhidaṃ viśuddhaṃ ṭaṅkamanyataḥ

1,74.170

दधानं स्वर्णवर्णं च ध्यायेत्कुण्डलिनं हरिम् ।
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षदशांशं चूतपल्लवैः

dadhānaṃ svarṇavarṇaṃ ca dhyāyetkuṇḍalinaṃ harim |
evaṃ dhyātvā japellakṣadaśāṃśaṃ cūtapallavaiḥ

1,74.171

जुहुयात्पूर्ववत्प्रोक्तं यजनं वास्य सूरिभिः ।
महाकारागृहे प्राप्तो ह्ययुतं प्रजपेन्नरः

juhuyātpūrvavatproktaṃ yajanaṃ vāsya sūribhiḥ |
mahākārāgṛhe prāpto hyayutaṃ prajapennaraḥ

1,74.172

शीघ्रं कारागृहान्मुक्तः सुखी भवति निश्चितम् ।
यन्त्रं चास्य प्रवक्ष्यामि बन्धमोक्षकरं शुभम्

śīghraṃ kārāgṛhānmuktaḥ sukhī bhavati niścitam |
yantraṃ cāsya pravakṣyāmi bandhamokṣakaraṃ śubham

1,74.173

अष्टच्छदान्तः षट्कोणं साध्यनामसमन्वितम् ।
षट्कोणेषु ध्रुवं ङेंतमाञ्जनेयपदं लिखेत्

aṣṭacchadāntaḥ ṣaṭkoṇaṃ sādhyanāmasamanvitam |
ṣaṭkoṇeṣu dhruvaṃ ṅeṃtamāñjaneyapadaṃ likhet

1,74.174

अष्टच्छदेषु विलिखेत्प्रणवो वातुवात्विति ।
गोरोचनाकुङ्कुमेन लिखित्वा यन्त्रमुत्तमम्

aṣṭacchadeṣu vilikhetpraṇavo vātuvātviti |
gorocanākuṅkumena likhitvā yantramuttamam

1,74.175

धृत्वा मूर्ध्नि जपेन्मन्त्रमयुतं बन्धमुक्तये ।
यन्त्रमेतल्लिखित्वा तु मृत्तिकोपरि मार्जयेत्

dhṛtvā mūrdhni japenmantramayutaṃ bandhamuktaye |
yantrametallikhitvā tu mṛttikopari mārjayet

Chapter 1.74 (part 2/2)

1,74.176

दक्षहस्तेन मन्त्रज्ञः प्रत्यहं मण्डला वधि ।
एवं कृते महाकारागृहान्मन्त्री विमुच्यते

dakṣahastena mantrajñaḥ pratyahaṃ maṇḍalā vadhi |
evaṃ kṛte mahākārāgṛhānmantrī vimucyate

1,74.177

गगनं ज्वलनः साक्षी मर्कटेति द्वयं ततः ।
तोयं शशेषे मकरे परिमुञ्चति मुञ्चति

gaganaṃ jvalanaḥ sākṣī markaṭeti dvayaṃ tataḥ |
toyaṃ śaśeṣe makare parimuñcati muñcati

1,74.178

ततः शृङ्खलिकां चेति वेदनेत्राक्षरो मनुः ।
इमं मन्त्रं दक्षकरे लिखित्वा वामहस्ततः

tataḥ śṛṅkhalikāṃ ceti vedanetrākṣaro manuḥ |
imaṃ mantraṃ dakṣakare likhitvā vāmahastataḥ

1,74.179

दूरिकृत्य जपेन्मन्त्रमष्टोत्तरशतं बुधः ।
त्रिसप्ताहात्प्रबद्धो ऽसौ मुच्यते नात्र संशयः

dūrikṛtya japenmantramaṣṭottaraśataṃ budhaḥ |
trisaptāhātprabaddho 'sau mucyate nātra saṃśayaḥ

1,74.180

मुन्याद्यर्चादिकं सर्वमस्य पूर्ववदाचरेत् ।
लक्षं जपो दशांशेन शुभैर्द्रव्यैश्च होमयेत्

munyādyarcādikaṃ sarvamasya pūrvavadācaret |
lakṣaṃ japo daśāṃśena śubhairdravyaiśca homayet

1,74.181

पुच्छाकारे सुवस्त्रे च लेखन्या क्षुरकोत्थया ।
गन्धाष्टकैर्लिखेद्वूपं कपिराजस्य सुन्दरम्

pucchākāre suvastre ca lekhanyā kṣurakotthayā |
gandhāṣṭakairlikhedvūpaṃ kapirājasya sundaram

1,74.182

तन्मध्ये ऽष्टदशार्णं तु शत्रुनामान्वितं लिखेत् ।
तेन मन्त्राभिजप्तेन शिरोबद्ध्वेन भूमिपः

tanmadhye 'ṣṭadaśārṇaṃ tu śatrunāmānvitaṃ likhet |
tena mantrābhijaptena śirobaddhvena bhūmipaḥ

1,74.183

जयत्यरिगणं सर्वं दर्शनादेव निश्चितम् ।
चन्द्रसूर्यो परागादौ पूर्वोक्तं लेखयेद्ध्वजे

jayatyarigaṇaṃ sarvaṃ darśanādeva niścitam |
candrasūryo parāgādau pūrvoktaṃ lekhayeddhvaje

1,74.184

ध्वजमादाय मन्त्रज्ञः संस्पर्शान्मोक्षणावधि ।
मातृकां जापयेत्पश्चाद्दशांशेन च होमयेत्

dhvajamādāya mantrajñaḥ saṃsparśānmokṣaṇāvadhi |
mātṛkāṃ jāpayetpaścāddaśāṃśena ca homayet

1,74.185

तिलैः सर्षपसंमिश्रैः संस्कृते हव्यवाहने ।
गजे ध्वजं समारोप्य गच्छेद्युद्ध्वाय भूपतिः

tilaiḥ sarṣapasaṃmiśraiḥ saṃskṛte havyavāhane |
gaje dhvajaṃ samāropya gacchedyuddhvāya bhūpatiḥ

1,74.186

गजस्थं तं ध्वजं दृष्ट्वा पलायन्ते ऽरयो ध्रुवम् ।
महारक्षाकरं यन्त्रं वक्ष्ये सम्यग्धनूमतः

gajasthaṃ taṃ dhvajaṃ dṛṣṭvā palāyante 'rayo dhruvam |
mahārakṣākaraṃ yantraṃ vakṣye samyagdhanūmataḥ

1,74.187

लिखेद्वसुदलं पद्मं साध्याख्यायुतकर्णिकम् ।
दले ऽष्टकोणमालिख्य मालामन्त्रेण वेष्टयेत्

likhedvasudalaṃ padmaṃ sādhyākhyāyutakarṇikam |
dale 'ṣṭakoṇamālikhya mālāmantreṇa veṣṭayet

1,74.188

तद्बहिर् माययावेष्ट्य प्राणस्थापनमाचरेत् ।
लिखितं स्वर्णलेखन्या भूर्जपत्रे सुशोभने

tadbahir māyayāveṣṭya prāṇasthāpanamācaret |
likhitaṃ svarṇalekhanyā bhūrjapatre suśobhane

1,74.189

काश्मीररोचनाभ्यां तु त्रिलोहेन च वेष्टितम् ।
सम्पातसाधितं यन्त्रं भुजे वा मूर्ध्नि धारयेत्

kāśmīrarocanābhyāṃ tu trilohena ca veṣṭitam |
sampātasādhitaṃ yantraṃ bhuje vā mūrdhni dhārayet

1,74.190

रणे दुरोदरे वादे व्यवहारे जयं लभेत् ।
ग्रहैर्विघ्नैर्विषैः शस्त्रैश्चौरैर्नैवाभिभूयते

raṇe durodare vāde vyavahāre jayaṃ labhet |
grahairvighnairviṣaiḥ śastraiścaurairnaivābhibhūyate

1,74.191

सर्वान्रो गानपाकृत्य चिरं जीवेच्छतं समाः ।
षड्दीर्घयुक्तं गगन वह्न्याख्यं तारसंपुटम्

sarvānro gānapākṛtya ciraṃ jīvecchataṃ samāḥ |
ṣaḍdīrghayuktaṃ gagana vahnyākhyaṃ tārasaṃpuṭam

1,74.192

अष्टार्णो ऽयं महामन्त्रो मालामन्त्रो ऽथ कथ्यते ।
प्रणवो वज्रकायेति वज्रतुण्डेति संपठेत्

aṣṭārṇo 'yaṃ mahāmantro mālāmantro 'tha kathyate |
praṇavo vajrakāyeti vajratuṇḍeti saṃpaṭhet

1,74.193

कपिलान्ते पिङ्गलेति उर्द्ध्वकेशमहापदम् ।
बलरक्तमुखान्ते तु तडिज्जिह्व महा ततः

kapilānte piṅgaleti urddhvakeśamahāpadam |
balaraktamukhānte tu taḍijjihva mahā tataḥ

1,74.194

रौद्रदंष्ट्रोत्कटं पश्चात्कहद्वन्द्वं करालिति ।
महदृढप्रहारेण लङ्केश्वरवधात्ततः

raudradaṃṣṭrotkaṭaṃ paścātkahadvandvaṃ karāliti |
mahadṛḍhaprahāreṇa laṅkeśvaravadhāttataḥ

1,74.195

वायुर्महासेतुपदं बन्धान्ते च महा पुनः ।
शैलप्रवाह गगनेचर एह्येहि संवदेत्

vāyurmahāsetupadaṃ bandhānte ca mahā punaḥ |
śailapravāha gaganecara ehyehi saṃvadet

1,74.196

भगवन्महाबलान्ते पराक्रमपदं वदेत् ।
भैरवाज्ञापयैह्येहि महारौद्रपदं ततः

bhagavanmahābalānte parākramapadaṃ vadet |
bhairavājñāpayaihyehi mahāraudrapadaṃ tataḥ

1,74.197

दीर्घपुच्छेन वर्णान्ते वदेद्वेष्टय वैरिणम् ।
जंभयद्वयमाभाष्य वर्मास्त्रान्तो मनुर्मतः

dīrghapucchena varṇānte vadedveṣṭaya vairiṇam |
jaṃbhayadvayamābhāṣya varmāstrānto manurmataḥ

1,74.198

मालाह्वयो द्विजश्रेष्ठ शरनेत्रधराक्षरः ।
मालामन्त्राष्टार्णयोश्च मुन्याद्यर्चा तु पूर्ववत्

mālāhvayo dvijaśreṣṭha śaranetradharākṣaraḥ |
mālāmantrāṣṭārṇayośca munyādyarcā tu pūrvavat

1,74.199

जप्तो युद्धे जयं दद्याद्व्याधौ व्याधिविनाशनः ।
एवं यो भजते मन्त्री वायुपुत्रं कपीश्वरम्

japto yuddhe jayaṃ dadyādvyādhau vyādhivināśanaḥ |
evaṃ yo bhajate mantrī vāyuputraṃ kapīśvaram

1,74.200

सर्वान्स लभते कामान्दे वैरपि सुदुर्लभान् ।
धनं धान्यं सुतान्पौत्रान्सौभाग्यमतुलं यशः

sarvānsa labhate kāmānde vairapi sudurlabhān |
dhanaṃ dhānyaṃ sutānpautrānsaubhāgyamatulaṃ yaśaḥ

1,74.201

मेधां विद्यां प्रभां राज्यं विवादे विजयं तथा ।
वश्याद्यानि च कर्माणि संगरे विजयं तथा

medhāṃ vidyāṃ prabhāṃ rājyaṃ vivāde vijayaṃ tathā |
vaśyādyāni ca karmāṇi saṃgare vijayaṃ tathā

1,74.202

उपासितोंऽजनागर्भसंभूतः प्रददात्यलम्

upāsitoṃ'janāgarbhasaṃbhūtaḥ pradadātyalam

Chapter 1.75

1,75.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने सनत्कुमारविभागे तृतीयपादे हनुमन्मन्त्रकथनंनाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ दीपविधिं वक्ष्ये सरहस्यं हनूमतः ।
यस्य विज्ञानमात्रेण सिद्धो भवति साधकः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne sanatkumāravibhāge tṛtīyapāde hanumanmantrakathanaṃnāma catuḥsaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha dīpavidhiṃ vakṣye sarahasyaṃ hanūmataḥ |
yasya vijñānamātreṇa siddho bhavati sādhakaḥ

1,75.2

दीपपात्रप्रमाणं च तैलमानं क्रमेण तु ।
द्रव्यस्य च प्रमाणं वै तत्तु मानमनुक्रमात्

dīpapātrapramāṇaṃ ca tailamānaṃ krameṇa tu |
dravyasya ca pramāṇaṃ vai tattu mānamanukramāt

1,75.3

स्थानभेदं च मन्त्रं च दीपदानमनुं पृथक् ।
पुष्पवासिततैलेन सर्वकामप्रदं मतम्

sthānabhedaṃ ca mantraṃ ca dīpadānamanuṃ pṛthak |
puṣpavāsitatailena sarvakāmapradaṃ matam

1,75.4

तिलतैलं श्रियः प्राप्त्यै पथिकागमनं प्रति ।
अतसीतैलमुद्दिष्टं वश्यकर्मणि निश्चितम्

tilatailaṃ śriyaḥ prāptyai pathikāgamanaṃ prati |
atasītailamuddiṣṭaṃ vaśyakarmaṇi niścitam

1,75.5

सार्षापं रोगनाशाय कथितं कर्मकोविदैः ।
मारणे राजिकोत्थं वा विभीतकसमुद्भवम्

sārṣāpaṃ roganāśāya kathitaṃ karmakovidaiḥ |
māraṇe rājikotthaṃ vā vibhītakasamudbhavam

1,75.6

उञ्चाटने करजोत्थं विद्वेषे मधुवृक्षजम् ।
अलाभे सर्वतैलानां तिलजं तैलमुत्तमम्

uñcāṭane karajotthaṃ vidveṣe madhuvṛkṣajam |
alābhe sarvatailānāṃ tilajaṃ tailamuttamam

1,75.7

गोधूमाश्च तिला माषा मुद्गा वै तण्डुलाः क्रमात् ।
पञ्चधान्यमिदं प्रोक्तं नित्यदीपं तु मारुतेः

godhūmāśca tilā māṣā mudgā vai taṇḍulāḥ kramāt |
pañcadhānyamidaṃ proktaṃ nityadīpaṃ tu māruteḥ

1,75.8

पञ्चधान्यसमुद्भूतं पिष्टमात्रं सुशोभनम् ।
सर्वकामप्रदं प्रोक्तं सर्वदा दीपदानके

pañcadhānyasamudbhūtaṃ piṣṭamātraṃ suśobhanam |
sarvakāmapradaṃ proktaṃ sarvadā dīpadānake

1,75.9

वश्ये तडुलपिष्टोत्थं मारणे माषपिष्टजम् ।
उञ्चाटने कृष्णतिलपिष्टजं च प्रकीर्तितम्

vaśye taḍulapiṣṭotthaṃ māraṇe māṣapiṣṭajam |
uñcāṭane kṛṣṇatilapiṣṭajaṃ ca prakīrtitam

1,75.10

पथिकागमने प्रोक्तं गोधूमोत्थं सतण्डुलम् ।
मोहने त्वाढकीजात विद्वेषे च कुलत्थजम्

pathikāgamane proktaṃ godhūmotthaṃ sataṇḍulam |
mohane tvāḍhakījāta vidveṣe ca kulatthajam

1,75.11

संग्रामे केवला माषाः प्रोक्ता दीपस्य पात्रके ।
संधौ त्रिपिष्टजं लक्ष्मीहेतोः कस्तूरिकाभवम्

saṃgrāme kevalā māṣāḥ proktā dīpasya pātrake |
saṃdhau tripiṣṭajaṃ lakṣmīhetoḥ kastūrikābhavam

1,75.12

एलालवङ्गकर्पूरमृगनाभिसमुद्भवम् ।
कन्याप्राप्त्यै तथा राजवंश्ये सख्ये तथैव च

elālavaṅgakarpūramṛganābhisamudbhavam |
kanyāprāptyai tathā rājavaṃśye sakhye tathaiva ca

1,75.13

अलाभे सर्ववस्तूनां पञ्चधान्यं वरं स्मृतम् ।
अष्टमुष्टिर्भवेत्किञ्चित्किञ्चिदष्टौ चः पुष्कलम्

alābhe sarvavastūnāṃ pañcadhānyaṃ varaṃ smṛtam |
aṣṭamuṣṭirbhavetkiñcitkiñcidaṣṭau caḥ puṣkalam

1,75.14

पुष्कलानां चतुर्णां च ह्याढकः परिकीर्तितः ।
चतुराढको भवेद्द्रोणः खारी द्रोणचतुष्टयम्

puṣkalānāṃ caturṇāṃ ca hyāḍhakaḥ parikīrtitaḥ |
caturāḍhako bhaveddroṇaḥ khārī droṇacatuṣṭayam

1,75.15

खारीचतुष्टय प्रस्थसंज्ञा च परिकीर्तिता ।
अथवान्यप्रकारेण मानमत्र निगद्यते

khārīcatuṣṭaya prasthasaṃjñā ca parikīrtitā |
athavānyaprakāreṇa mānamatra nigadyate

1,75.16

पलद्वयं तु प्रसृतं द्विगुणं कुडवं मतम् ।
चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थस्तैश्चतुर्भिस्तथाढकः

paladvayaṃ tu prasṛtaṃ dviguṇaṃ kuḍavaṃ matam |
caturbhiḥ kuḍavaiḥ prasthastaiścaturbhistathāḍhakaḥ

1,75.17

चतुराढको भवेद्द्रोणःऋ खारी द्रोणचतुष्टयम् ।
क्रमेणैतेन ते ज्ञेयाः पात्रे षट्कर्मसंभवे

caturāḍhako bhaveddroṇaḥṛ khārī droṇacatuṣṭayam |
krameṇaitena te jñeyāḥ pātre ṣaṭkarmasaṃbhave

1,75.18

पञ्च सप्त नव तथा प्रमाणास्ते यथाक्रमम् ।
सौगन्धे नैव मानं स्यात्तद्यथारुचि संमतम्

pañca sapta nava tathā pramāṇāste yathākramam |
saugandhe naiva mānaṃ syāttadyathāruci saṃmatam

1,75.19

नित्यपात्रे तु तैलानां नियमो वार्तिकोद्भवः ।
सोमवारे गृहीत्वातद्ध्वान्यं तोयप्लुतं धरेत्

nityapātre tu tailānāṃ niyamo vārtikodbhavaḥ |
somavāre gṛhītvātaddhvānyaṃ toyaplutaṃ dharet

1,75.20

पश्चात्प्रमाणतो ज्ञेयं कुमारीहस्तपेषणम् ।
तत्पिष्टं शुद्धपात्रे तु नदीतोयेन पिण्डितम्

paścātpramāṇato jñeyaṃ kumārīhastapeṣaṇam |
tatpiṣṭaṃ śuddhapātre tu nadītoyena piṇḍitam

1,75.21

दीपपात्रं ततः कुर्याच्छुद्धः प्रयतमानसः ।
दीपपात्रे ज्वाल्यमाने मारुतेः कवचं पठेत्

dīpapātraṃ tataḥ kuryācchuddhaḥ prayatamānasaḥ |
dīpapātre jvālyamāne māruteḥ kavacaṃ paṭhet

1,75.22

शुद्धभूमौ समास्थाप्य भौमे दीपं प्रदापयेत् ।
मालामनूनां ये वर्णाः साध्यनामसमन्विताः

śuddhabhūmau samāsthāpya bhaume dīpaṃ pradāpayet |
mālāmanūnāṃ ye varṇāḥ sādhyanāmasamanvitāḥ

1,75.23

वर्तिकायां प्रकर्त्तव्यास्तन्तवस्तत्प्रमाणकाः ।
तत्त्रिंशांशेन वा ग्राह्या गुरुकार्ये ऽखिलाढ्यता

vartikāyāṃ prakarttavyāstantavastatpramāṇakāḥ |
tattriṃśāṃśena vā grāhyā gurukārye 'khilāḍhyatā

1,75.24

कूटतुल्याः स्मृता नित्ये सामान्ये ऽथ विशेषके ।
रुद्राः कूटगणाः प्रोक्ता न पात्रे नियमो मतः

kūṭatulyāḥ smṛtā nitye sāmānye 'tha viśeṣake |
rudrāḥ kūṭagaṇāḥ proktā na pātre niyamo mataḥ

1,75.25

एकविंशतिसंख्याकास्तन्तवो ऽथाध्वनि स्मृताः ।
रक्तसूत्रं हनुमतो दीपदाने प्रकीर्तितम्

ekaviṃśatisaṃkhyākāstantavo 'thādhvani smṛtāḥ |
raktasūtraṃ hanumato dīpadāne prakīrtitam

1,75.26

कृष्णमुञ्चाटने द्वेषे ऽरुणं मारणकर्मणि ।
कूटतुल्यपलं तैलं गुरुकार्ये शिवैर्गुणम्

kṛṣṇamuñcāṭane dveṣe 'ruṇaṃ māraṇakarmaṇi |
kūṭatulyapalaṃ tailaṃ gurukārye śivairguṇam

1,75.27

नित्ये पञ्चपलं प्रोक्तमथवा मानसी रुचिः

nitye pañcapalaṃ proktamathavā mānasī ruciḥ

1,75.28

हनुमत्प्रतिमायास्तु सन्निधौ दीपदापनम् ।
शिवालये ऽथवा कुर्यान्नित्यनैमित्तिके स्थले

hanumatpratimāyāstu sannidhau dīpadāpanam |
śivālaye 'thavā kuryānnityanaimittike sthale

1,75.29

विशेषो ऽस्त्यत्र यः कश्चिन्मारुते रुच्यते मया

viśeṣo 'styatra yaḥ kaścinmārute rucyate mayā

1,75.30

प्रतिमाग्रे प्रमोदेन ग्रहभूतग्रहेषु च ।
चतुष्पथे तथा प्रोक्तं षट्सु दीपप्रदापनम्

pratimāgre pramodena grahabhūtagraheṣu ca |
catuṣpathe tathā proktaṃ ṣaṭsu dīpapradāpanam

1,75.31

सन्निधौ स्फआटिके लिङ्गे शालग्रामस्य सन्निधौ ।
नानाभोगश्रियै प्रोक्तं दीपदानं हनूमतः

sannidhau sphaāṭike liṅge śālagrāmasya sannidhau |
nānābhogaśriyai proktaṃ dīpadānaṃ hanūmataḥ

1,75.32

गणेशसन्निधौ विघ्नमहासंकटनाशने ।
विषव्याधिभये घोरे हनुमत्सन्निधौ स्मृतम्

gaṇeśasannidhau vighnamahāsaṃkaṭanāśane |
viṣavyādhibhaye ghore hanumatsannidhau smṛtam

1,75.33

दुर्गायाः सन्निधौ प्रोक्तं संग्रामे दीपदापनम् ।
चतुष्पथे व्याधिनष्टौ दुष्टदृष्टौ तथैव च

durgāyāḥ sannidhau proktaṃ saṃgrāme dīpadāpanam |
catuṣpathe vyādhinaṣṭau duṣṭadṛṣṭau tathaiva ca

1,75.34

राजद्वारे बन्धमुक्तौ कारागारे ऽथवा मतम् ।
अश्वत्थवटमूले तु सर्वकार्यप्रसिद्धये

rājadvāre bandhamuktau kārāgāre 'thavā matam |
aśvatthavaṭamūle tu sarvakāryaprasiddhaye

1,75.35

वश्ये भये विवादे च वेश्मसंग्रामसंकटे ।
द्यूते दृष्टिस्तंभने च विद्वेषे मारणे तथा

vaśye bhaye vivāde ca veśmasaṃgrāmasaṃkaṭe |
dyūte dṛṣṭistaṃbhane ca vidveṣe māraṇe tathā

1,75.36

मृतकोत्थापने चैव प्रतिमाचालने तथा ।
विषे व्याधौ ज्वरे भूतग्रहे क्रृत्याविमोचने

mṛtakotthāpane caiva pratimācālane tathā |
viṣe vyādhau jvare bhūtagrahe krṛtyāvimocane

1,75.37

क्षतग्रन्थौ महारण्ये दुर्गेव्याघ्ने च दन्तिनि ।
क्रूरसत्त्वेषु सर्वेषु शश्वदून्धविमोक्षणे

kṣatagranthau mahāraṇye durgevyāghne ca dantini |
krūrasattveṣu sarveṣu śaśvadūndhavimokṣaṇe

1,75.38

पथिकागमने चैव दुःस्थाने राजमोहने ।
आगमे निर्गमे चैव राजद्वारे प्रकीर्तितम्

pathikāgamane caiva duḥsthāne rājamohane |
āgame nirgame caiva rājadvāre prakīrtitam

1,75.39

दीपदानं हनुमतो नात्र कार्या विचारणा

dīpadānaṃ hanumato nātra kāryā vicāraṇā

1,75.40

रुद्रैकविंशपिण्डांश्च त्रिधा मण्डलमानकम् ।
लघुमानं स्मृतं पञ्च सप्त वा नव वा तथा

rudraikaviṃśapiṇḍāṃśca tridhā maṇḍalamānakam |
laghumānaṃ smṛtaṃ pañca sapta vā nava vā tathā

1,75.41

क्षीरेण नवनूतेन दध्ना वा गोमयेन च ।
प्रतिमाकरणं प्रोक्तं मारुतेर्दीपदापने

kṣīreṇa navanūtena dadhnā vā gomayena ca |
pratimākaraṇaṃ proktaṃ māruterdīpadāpane

1,75.42

दक्षिणाभिमुखं वीरं कृत्वा केसरिविक्रमम्

dakṣiṇābhimukhaṃ vīraṃ kṛtvā kesarivikramam

1,75.43

ऋक्षविन्यस्तपादं च किरीटेन विराजितम् ।
लिखेद्भित्तौ पटे वापि पीठे वा मारुतेः शुभे

ṛkṣavinyastapādaṃ ca kirīṭena virājitam |
likhedbhittau paṭe vāpi pīṭhe vā māruteḥ śubhe

1,75.44

मालामन्त्रेण दातव्यं दीपदानं हनूमतः ।
नित्यदीपः प्रकर्त्तव्यो द्वादशाक्षरविद्यया

mālāmantreṇa dātavyaṃ dīpadānaṃ hanūmataḥ |
nityadīpaḥ prakarttavyo dvādaśākṣaravidyayā

1,75.45

विशेषस्तत्र यस्तं वै दीपदाने ऽवधारय ।
षष्ट्यादौ च द्वितीयादाविमं दीपमितीरयेत्

viśeṣastatra yastaṃ vai dīpadāne 'vadhāraya |
ṣaṣṭyādau ca dvitīyādāvimaṃ dīpamitīrayet

1,75.46

गृहाणेति पदं पश्चाच्छेषं पूर्ववदुञ्चरेत् ।
कूटादौ नित्यदीपे च मन्त्रं सूर्याक्षरं वदेत्

gṛhāṇeti padaṃ paścāccheṣaṃ pūrvavaduñcaret |
kūṭādau nityadīpe ca mantraṃ sūryākṣaraṃ vadet

1,75.47

तत्र मालाख्यमनुना तत्तत्कार्येषु कारयेत् ।
गोमयेनोपलिप्तायां भूमौ तद्गतमानसः

tatra mālākhyamanunā tattatkāryeṣu kārayet |
gomayenopaliptāyāṃ bhūmau tadgatamānasaḥ

1,75.48

षट्कोणं वसुपत्रं च भूमौ रेखासमन्वितम् ।
कमलं च लिखेद्भद्रं तत्र दीपं निधापयेत्

ṣaṭkoṇaṃ vasupatraṃ ca bhūmau rekhāsamanvitam |
kamalaṃ ca likhedbhadraṃ tatra dīpaṃ nidhāpayet

1,75.49

शैवे वा वैष्णवे पीठे पूजयेदञ्जनासुतम् ।
कूटषट्कं च षट्कोणे अन्तराले परलिखेत्

śaive vā vaiṣṇave pīṭhe pūjayedañjanāsutam |
kūṭaṣaṭkaṃ ca ṣaṭkoṇe antarāle paralikhet

1,75.50

षट्कोणेषु षडङ्गानि बीजयुक्तानि संलिखेत् ।
सौम्यं मध्यगतं लेख्यं तत्र संपूज्य मारुतिम्

ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni bījayuktāni saṃlikhet |
saumyaṃ madhyagataṃ lekhyaṃ tatra saṃpūjya mārutim

1,75.51

षट्कोणेषु षडङ्गानि नामानि च पुरोक्तवत् ।
वसुपत्रे क्रमात्पूज्या अष्टावेते च वानराः

ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni nāmāni ca puroktavat |
vasupatre kramātpūjyā aṣṭāvete ca vānarāḥ

1,75.52

सुग्रीवायाङ्गदायाथ सुषेणाय नलाय च ।
नीलायाथो जांबवते प्रहस्ताय तथैव च

sugrīvāyāṅgadāyātha suṣeṇāya nalāya ca |
nīlāyātho jāṃbavate prahastāya tathaiva ca

1,75.53

सुवेषाय ततः पश्चाद्यजेत्षडङ्गदेवताः ।
आदावञ्जनापुत्राय ततश्च रुद्रमूर्तये

suveṣāya tataḥ paścādyajetṣaḍaṅgadevatāḥ |
ādāvañjanāputrāya tataśca rudramūrtaye

1,75.54

ततो वायुसुतायाथ जानकीजीवनाय च ।
रामदूताय ब्रह्मास्त्रनिवारणाय तत्परम्

tato vāyusutāyātha jānakījīvanāya ca |
rāmadūtāya brahmāstranivāraṇāya tatparam

1,75.55

पञ्चोपचारैः संपूज्य देशकालौ च कीर्तेत् ।
कुशोदकं समादाय दीपमन्त्रं समुञ्चरेत्

pañcopacāraiḥ saṃpūjya deśakālau ca kīrtet |
kuśodakaṃ samādāya dīpamantraṃ samuñcaret

1,75.56

उत्तगभिमुखो जप्त्वा साधयेत्साधकोत्तमः ।
तं मन्त्रं कूटधा जप्त्वा जलं भूमौ विनिक्षिपेत्

uttagabhimukho japtvā sādhayetsādhakottamaḥ |
taṃ mantraṃ kūṭadhā japtvā jalaṃ bhūmau vinikṣipet

1,75.57

ततः करपुटं कृत्वा यथाशक्ति जपेन्मनुम् ।
अनेन दीपवर्येण उदङ्मुखगतेन वै

tataḥ karapuṭaṃ kṛtvā yathāśakti japenmanum |
anena dīpavaryeṇa udaṅmukhagatena vai

1,75.58

तथा विधेहि हनुमन्यथा स्युर्मे मनोरथआः ।
त्रयोदशैवं द्रव्याणि गोमयं मृत्तिका मसी

tathā vidhehi hanumanyathā syurme manorathaāḥ |
trayodaśaivaṃ dravyāṇi gomayaṃ mṛttikā masī

1,75.59

अलक्तं दरदं रक्तचन्दनं चन्दनं मधु ।
कस्तूरिका दधि क्षीरं नवनीतं घऋतं तथा

alaktaṃ daradaṃ raktacandanaṃ candanaṃ madhu |
kastūrikā dadhi kṣīraṃ navanītaṃ ghaṛtaṃ tathā

1,75.60

गोमयं द्विविधं तत्र प्रोक्तं गोमहिषीभवम् ।
पश्चाद्विनष्टद्रव्याप्तौ माहिषं गोमयं स्मृतम्

gomayaṃ dvividhaṃ tatra proktaṃ gomahiṣībhavam |
paścādvinaṣṭadravyāptau māhiṣaṃ gomayaṃ smṛtam

1,75.61

पथिकागमने दूरान्महादुर्गस्य रक्षणे ।
बालादिरक्षणे चैव चौरादिभयनाशने

pathikāgamane dūrānmahādurgasya rakṣaṇe |
bālādirakṣaṇe caiva caurādibhayanāśane

1,75.62

स्त्रीवश्यादिषु कार्येषु शस्तं गोगोमयं मने ।
भूमिस्पृष्टं न तद्ग्राह्यमन्तरिक्षाञ्च भाजने

strīvaśyādiṣu kāryeṣu śastaṃ gogomayaṃ mane |
bhūmispṛṣṭaṃ na tadgrāhyamantarikṣāñca bhājane

1,75.63

चतुर्विधा मृत्तिका तु श्वेता पीतारुणासिता ।
तत्र गोपीचन्दनं तु हरितालं च गौरिकम्

caturvidhā mṛttikā tu śvetā pītāruṇāsitā |
tatra gopīcandanaṃ tu haritālaṃ ca gaurikam

1,75.64

मषी लाक्षारसोद्भूता सर्वं वान्यत्स्फुटं मतम् ।
कृत्वा गोपीचदंनेन चतुरस्रं गृहं सुधीः

maṣī lākṣārasodbhūtā sarvaṃ vānyatsphuṭaṃ matam |
kṛtvā gopīcadaṃnena caturasraṃ gṛhaṃ sudhīḥ

1,75.65

तन्मध्ये माहिषेणाथ कुर्यान्मूर्तिं हनूमतः ।
बीजं क्रोधाञ्च तत्पुच्छं लिखेन्मन्त्री समाहितः

tanmadhye māhiṣeṇātha kuryānmūrtiṃ hanūmataḥ |
bījaṃ krodhāñca tatpucchaṃ likhenmantrī samāhitaḥ

1,75.66

तैलेन स्नापयेन्मूर्तिं गुडेन तिलकं चरेत् ।
शतपत्रसमो धूपः शालनिर्याससंभवः

tailena snāpayenmūrtiṃ guḍena tilakaṃ caret |
śatapatrasamo dhūpaḥ śālaniryāsasaṃbhavaḥ

1,75.67

कुर्य्याञ्च तैलदीपं तु वर्तिपञ्चकसंयुतम् ।
दध्योदनेन नैवेद्यं दद्यात्साधकसत्तमः

kuryyāñca tailadīpaṃ tu vartipañcakasaṃyutam |
dadhyodanena naivedyaṃ dadyātsādhakasattamaḥ

1,75.68

वारत्रयं कण्ठदेशे सशेषविषमुञ्चरन् ।
एवं कृते तु नष्टानां महिषीणां गवामपि

vāratrayaṃ kaṇṭhadeśe saśeṣaviṣamuñcaran |
evaṃ kṛte tu naṣṭānāṃ mahiṣīṇāṃ gavāmapi

1,75.69

दासीदासादिकानां च नष्टानां प्राप्तिरीरिता ।
चौरादिदुष्टसत्त्वानां सर्पादीनां भये पुनः

dāsīdāsādikānāṃ ca naṣṭānāṃ prāptirīritā |
caurādiduṣṭasattvānāṃ sarpādīnāṃ bhaye punaḥ

1,75.70

तालेन च चतुर्द्वारं गृहं कृत्वा सुशोभनम् ।
पूर्वद्वारे गजः स्थाप्यो दक्षिणे महिषस्तथा

tālena ca caturdvāraṃ gṛhaṃ kṛtvā suśobhanam |
pūrvadvāre gajaḥ sthāpyo dakṣiṇe mahiṣastathā

1,75.71

सर्पस्तु पश्चिमे द्वारे व्याघ्रश्चैवोत्तरे तथा ।
एवं क्रमेण खड्गं च क्षुरिकादण्डमुद्गरान्

sarpastu paścime dvāre vyāghraścaivottare tathā |
evaṃ krameṇa khaḍgaṃ ca kṣurikādaṇḍamudgarān

1,75.72

विलिख्य मध्ये मूर्तिं च महिषीगोमयेन वै ।
कृत्वा डमरुहस्तां च चकिताक्षीं प्रयत्नतः

vilikhya madhye mūrtiṃ ca mahiṣīgomayena vai |
kṛtvā ḍamaruhastāṃ ca cakitākṣīṃ prayatnataḥ

1,75.73

पयसा स्नापनं रक्तचन्दनेनानुलेपनम् ।
जातीपुष्पैस्तु संपूज्य शुद्धधूप प्रकल्पयेत्

payasā snāpanaṃ raktacandanenānulepanam |
jātīpuṣpaistu saṃpūjya śuddhadhūpa prakalpayet

1,75.74

घृतेन दीपं दत्त्वाथ पायसान्नं निवेदयेत् ।
गगनं दीपिकेन्द्वाढ्यां शास्त्रं च पुरतो जपेत्

ghṛtena dīpaṃ dattvātha pāyasānnaṃ nivedayet |
gaganaṃ dīpikendvāḍhyāṃ śāstraṃ ca purato japet

1,75.75

एवं सप्तदिनं कृत्वा मुच्यते महतो भयात् ।
अनयोर्भौंमवारे तु कुर्यादारंभमादरात्

evaṃ saptadinaṃ kṛtvā mucyate mahato bhayāt |
anayorbhauṃmavāre tu kuryādāraṃbhamādarāt

1,75.76

शत्रुसेनाभये प्राप्ते गैरिकेण तु मण्डलम् ।
कृत्वा तदन्तरे तालमीष्टन्नम्रं समालिखेत्

śatrusenābhaye prāpte gairikeṇa tu maṇḍalam |
kṛtvā tadantare tālamīṣṭannamraṃ samālikhet

1,75.77

तत्रावलंबमानां च प्रतिमां गोमयेन तु ।
वामहस्तेन तालाग्रं दक्षिणे ज्ञानमुद्रिका

tatrāvalaṃbamānāṃ ca pratimāṃ gomayena tu |
vāmahastena tālāgraṃ dakṣiṇe jñānamudrikā

1,75.78

तालमूलात्स्वकाष्टायां मार्गे हस्तमिते गृहम् ।
चतुरस्र विधायाथ तन्मध्ये मूर्तिमालिखेत्

tālamūlātsvakāṣṭāyāṃ mārge hastamite gṛham |
caturasra vidhāyātha tanmadhye mūrtimālikhet

1,75.79

दक्षिणाभमुखीं रिम्यां हृदये विहिताञ्जलिम् ।
तोयेन स्नानगन्धादि यथासंभवमर्पयेत्

dakṣiṇābhamukhīṃ rimyāṃ hṛdaye vihitāñjalim |
toyena snānagandhādi yathāsaṃbhavamarpayet

1,75.80

कृशारान्नं च नैवेद्यं साज्यं तस्यै निवेदयेत् ।
किलिद्वयं जपं प्रोक्तमेवं कुर्याद्दिने दिने

kṛśārānnaṃ ca naivedyaṃ sājyaṃ tasyai nivedayet |
kilidvayaṃ japaṃ proktamevaṃ kuryāddine dine

1,75.81

एवं कृते भवेच्छीघ्रं पथिकानां समागमः ।
श्यामपाषाणखण्डेन लिखित्वा भूपतेर्गृहम्

evaṃ kṛte bhavecchīghraṃ pathikānāṃ samāgamaḥ |
śyāmapāṣāṇakhaṇḍena likhitvā bhūpatergṛham

1,75.82

प्राकारं तु चतुर्द्वारयुक्तं द्वारेषु तत्र वै ।
अन्योन्यपुच्छ रिधित्रययुक्तां हनूमतः

prākāraṃ tu caturdvārayuktaṃ dvāreṣu tatra vai |
anyonyapuccha ridhitrayayuktāṃ hanūmataḥ

1,75.83

कुर्यान्मूर्तिं गोमयेन धत्तूरकुसुमैयजेत् ।
जटामांसीभवं धूपं तैलाक्तघृतदीपकम्

kuryānmūrtiṃ gomayena dhattūrakusumaiyajet |
jaṭāmāṃsībhavaṃ dhūpaṃ tailāktaghṛtadīpakam

1,75.84

नैवेद्यं तिलतैलाक्तसक्षारा माषरोटिका ।
ध्येयो दक्षिणहस्तेन रोटिकां भक्षयन्हरिः

naivedyaṃ tilatailāktasakṣārā māṣaroṭikā |
dhyeyo dakṣiṇahastena roṭikāṃ bhakṣayanhariḥ

1,75.85

वामहस्तेन पाषाणैस्त्रासयन्परसैनिकान् ।
प्नारयन्भ्रुकुटीं बद्ध्वा भीषयन्मथयन्स्थितः

vāmahastena pāṣāṇaistrāsayanparasainikān |
pnārayanbhrukuṭīṃ baddhvā bhīṣayanmathayansthitaḥ

1,75.86

जपेञ्च भुग्भुगिति वै सहस्रं ध्यानतत्परः ।
एवं कृतविधानेन परसैन्यं विनाशयेत्

japeñca bhugbhugiti vai sahasraṃ dhyānatatparaḥ |
evaṃ kṛtavidhānena parasainyaṃ vināśayet

1,75.87

रक्षा भवति दुर्गाणां सत्यं सत्य न संशयः ।
प्रायोगा बहवस्तत्र संक्षेपाद्गदिता मया

rakṣā bhavati durgāṇāṃ satyaṃ satya na saṃśayaḥ |
prāyogā bahavastatra saṃkṣepādgaditā mayā

1,75.88

प्रत्यहं यो विधानेन दीपदानं हनूमतः ।
तस्यासाध्यं न वै किञ्चिद्विद्यते भुवनत्रये

pratyahaṃ yo vidhānena dīpadānaṃ hanūmataḥ |
tasyāsādhyaṃ na vai kiñcidvidyate bhuvanatraye

1,75.89

न देयं दुष्टहृदये दुष्टचिन्तनबुद्धये ।
अविनीताय शिष्याय पिशुनाय कदाचन

na deyaṃ duṣṭahṛdaye duṣṭacintanabuddhaye |
avinītāya śiṣyāya piśunāya kadācana

1,75.90

कृतघ्नाय न दातव्यं दातव्यं च परीक्षिते ।
बहुना किमिहोक्तेन सर्वं दद्यात्कपीश्वरः

kṛtaghnāya na dātavyaṃ dātavyaṃ ca parīkṣite |
bahunā kimihoktena sarvaṃ dadyātkapīśvaraḥ

1,75.91

अथ मन्त्रान्तरं वक्ष्ये तत्त्वज्ञानप्रदायकम् ।
तारो नमो हनुमते जाठरत्रयमीरयेत्

atha mantrāntaraṃ vakṣye tattvajñānapradāyakam |
tāro namo hanumate jāṭharatrayamīrayet

1,75.92

दनक्षोभं समाभाष्य संहरद्वयमीरयेत् ।
आत्मतत्त्वं ततः पश्चात्प्रकाशययुगं ततः

danakṣobhaṃ samābhāṣya saṃharadvayamīrayet |
ātmatattvaṃ tataḥ paścātprakāśayayugaṃ tataḥ

1,75.93

वर्मास्त्रवह्निजायान्तः सार्द्धूषड्विंशदर्णवान् ।
वसिष्ठो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप् च देवताः पुनः

varmāstravahnijāyāntaḥ sārddhūṣaḍviṃśadarṇavān |
vasiṣṭho 'sya muniśchando 'nuṣṭup ca devatāḥ punaḥ

1,75.94

हनुमान्मुनिसप्तर्तुवेदाष्टनिगमैः क्रमात् ।
मन्त्रार्णैश्च षडङ्गानि कृत्वा ध्यायेत्कपीश्वरम्

hanumānmunisaptartuvedāṣṭanigamaiḥ kramāt |
mantrārṇaiśca ṣaḍaṅgāni kṛtvā dhyāyetkapīśvaram

1,75.95

जानुस्थावामबाहुं च ज्ञानमुद्रापरं हृदि ।
अध्यात्मचित्तमासीनं कदलीवनमध्यगम्

jānusthāvāmabāhuṃ ca jñānamudrāparaṃ hṛdi |
adhyātmacittamāsīnaṃ kadalīvanamadhyagam

1,75.96

बालार्ककोटिप्रतिमं ध्यायेज्ज्ञानप्रदं हरिम् ।
ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं दशांशं जुहुयात्तिलैः

bālārkakoṭipratimaṃ dhyāyejjñānapradaṃ harim |
dhyātvaivaṃ prajapellakṣaṃ daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ

1,75.97

साज्यैः संपूजयेत्पीठे पूर्वोक्ते पूर्ववत्प्रभुम् ।
जप्तो ऽयं मदनक्षोभं नाशयत्येव निश्चितम्

sājyaiḥ saṃpūjayetpīṭhe pūrvokte pūrvavatprabhum |
japto 'yaṃ madanakṣobhaṃ nāśayatyeva niścitam

1,75.98

तत्त्वज्ञानमवाप्नोति कपीन्द्रस्य प्रसादतः ।
अथ मन्त्रातरं वाक्ष्ये भूतविद्रावणं परम्

tattvajñānamavāpnoti kapīndrasya prasādataḥ |
atha mantrātaraṃ vākṣye bhūtavidrāvaṇaṃ param

1,75.99

तारः काशीङ्कुक्षिपरवराहश्चाञ्जनापदम् ।
पवनो वनपुत्रान्ते आवेशिद्वयमीरयेत्

tāraḥ kāśīṅkukṣiparavarāhaścāñjanāpadam |
pavano vanaputrānte āveśidvayamīrayet

1,75.100

तारः श्रीहनुमत्यश्चादस्त्ररचभुजाक्षरः ।
ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो ऽत्र देवता पुनः

tāraḥ śrīhanumatyaścādastraracabhujākṣaraḥ |
brahmā muniḥ syādgāyatrī chando 'tra devatā punaḥ

1,75.101

हनुमान्कमला बीजं फट् शक्तिः परिकीर्तितः ।
षड्दीर्घाढ्येन बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

hanumānkamalā bījaṃ phaṭ śaktiḥ parikīrtitaḥ |
ṣaḍdīrghāḍhyena bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,75.102

आञ्जनेय पाटलास्यं स्वर्णाद्रिसमविग्रहम् ।
पारिजातद्रुमूलस्थं चिन्तयेत्साधकोत्तमः

āñjaneya pāṭalāsyaṃ svarṇādrisamavigraham |
pārijātadrumūlasthaṃ cintayetsādhakottamaḥ

1,75.103

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं जुहुयात्तिलैः ।
त्रिमध्वक्तैर्यञ्जत्पीठे पूर्वोक्तेपूर्ववत्सुधीः

evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ |
trimadhvaktairyañjatpīṭhe pūrvoktepūrvavatsudhīḥ

1,75.104

अनेन मनुना मन्त्री ग्रहग्रस्तं प्रमार्जयेत् ।
आक्रन्दंस्तं विमुच्याथ ग्रहः शीघ्रं पलायते

anena manunā mantrī grahagrastaṃ pramārjayet |
ākrandaṃstaṃ vimucyātha grahaḥ śīghraṃ palāyate

1,75.105

मनवो ऽमी सदागोप्या न प्रकाश्या यतस्ततः ।
परीक्षिताय शिष्याय देया वा निजसूनवे

manavo 'mī sadāgopyā na prakāśyā yatastataḥ |
parīkṣitāya śiṣyāya deyā vā nijasūnave

1,75.106

हनुमद्भजनासक्तः कार्तवीर्यार्जुनं सुधीः ।
विशेषतः समाराध्य यथोक्तं फलमाप्नुयात्

hanumadbhajanāsaktaḥ kārtavīryārjunaṃ sudhīḥ |
viśeṣataḥ samārādhya yathoktaṃ phalamāpnuyāt

Chapter 1.76

1,76.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे दीपविधिनिरूपणं नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः नारद उवाच कार्तवीर्यतप्रभृतयो नृपा बहुविधा भुवि ।
जायन्ते ऽथ प्रलीयन्ते स्वस्वकर्मानुसारतः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde dīpavidhinirūpaṇaṃ nāma pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca kārtavīryataprabhṛtayo nṛpā bahuvidhā bhuvi |
jāyante 'tha pralīyante svasvakarmānusārataḥ

1,76.2

तत्कथं राजवर्यो ऽसौ लोकेसेव्यत्वमागतः ।
समुल्लङ्घ्य नृपानन्यानेतन्मे नुद संशयम्

tatkathaṃ rājavaryo 'sau lokesevyatvamāgataḥ |
samullaṅghya nṛpānanyānetanme nuda saṃśayam

1,76.3

सनत्कुमार उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि संदेहविनिवृत्तये ।
यथा सेव्यत्वमापन्नः कार्तवीर्यार्जुनो भुवि

sanatkumāra uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi saṃdehavinivṛttaye |
yathā sevyatvamāpannaḥ kārtavīryārjuno bhuvi

1,76.4

यः सुदर्शनचक्रस्यावतारः पृथिवीतले ।
दत्तात्रेयं समाराध्य लब्धवांस्तेज उत्तमम्

yaḥ sudarśanacakrasyāvatāraḥ pṛthivītale |
dattātreyaṃ samārādhya labdhavāṃsteja uttamam

1,76.5

तस्य क्षितीश्वरेद्रस्य स्मरणादेव नारद ।
शत्रूञ्जयति संग्रामे नष्टं प्राप्नोति सत्वरम्

tasya kṣitīśvaredrasya smaraṇādeva nārada |
śatrūñjayati saṃgrāme naṣṭaṃ prāpnoti satvaram

1,76.6

तेनास्य मन्त्रपूजादि सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ।
तुभ्यं प्रकाशयिष्ये ऽहं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

tenāsya mantrapūjādi sarvatantreṣu gopitam |
tubhyaṃ prakāśayiṣye 'haṃ sarvasiddhipradāyakam

1,76.7

वह्नितारयुता रौद्री लक्ष्मीरग्नीन्दुशान्तियुक् ।
वेधाधरेन्दुशान्त्याढ्यो निद्रयाशाग्नि बिन्दुयुक्

vahnitārayutā raudrī lakṣmīragnīnduśāntiyuk |
vedhādharenduśāntyāḍhyo nidrayāśāgni binduyuk

1,76.8

पाशो मायाङ्कुशं पद्मावर्मास्त्रे कार्तवीपदम् ।
रेफोवा द्यासनो ऽनन्तो वह्निजौ कर्णसंस्थितौ

pāśo māyāṅkuśaṃ padmāvarmāstre kārtavīpadam |
rephovā dyāsano 'nanto vahnijau karṇasaṃsthitau

1,76.9

मेषः सदीर्घः पवनो मनुरुक्तो हृदन्तिमः ।
ऊनर्विशतिवर्णो ऽयं तारादिर्नखवर्णकः

meṣaḥ sadīrghaḥ pavano manurukto hṛdantimaḥ |
ūnarviśativarṇo 'yaṃ tārādirnakhavarṇakaḥ

1,76.10

दत्तात्रेयो मुनिश्चास्यच्छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् ।
कार्तवीर्यार्जुनो देवो बीजशक्तिर्ध्रुवश्च हृत्

dattātreyo muniścāsyacchando 'nuṣṭubudāhṛtam |
kārtavīryārjuno devo bījaśaktirdhruvaśca hṛt

1,76.11

शेषाढ्यबीजयुग्मेन हृदयं विन्यसेदधः ।
शान्तियुक्तचतुर्थेन कामाद्येन शिराःएंऽगकम्

śeṣāḍhyabījayugmena hṛdayaṃ vinyasedadhaḥ |
śāntiyuktacaturthena kāmādyena śirāḥeṃ'gakam

1,76.12

इन्द्वाढ्यं वामकर्णाद्यमाययोर्वीशयुक्तया ।
शिखामङ्कुशपद्माभ्यां सवाग्भ्यां वर्म विन्यसेत्

indvāḍhyaṃ vāmakarṇādyamāyayorvīśayuktayā |
śikhāmaṅkuśapadmābhyāṃ savāgbhyāṃ varma vinyaset

1,76.13

वर्मास्त्राभ्यामस्त्रमुक्तं शेषार्णैर्व्यापकं पुनः ।
हृदये जठरे नाभौ जठरे गुह्यदेशतः

varmāstrābhyāmastramuktaṃ śeṣārṇairvyāpakaṃ punaḥ |
hṛdaye jaṭhare nābhau jaṭhare guhyadeśataḥ

1,76.14

दक्षपादे वामपादे सक्थ्नि जानुनि जङ्घयोः ।
विन्यसेद्बीजदशकं प्रणवद्वयमध्यगम्

dakṣapāde vāmapāde sakthni jānuni jaṅghayoḥ |
vinyasedbījadaśakaṃ praṇavadvayamadhyagam

1,76.15

ताराद्यानथ शेषार्णान्मस्तके च ललाटके ।
भ्रुवोः श्रुत्योस्तथैवाक्ष्णोर्नसि वक्त्रे गलेंऽसके

tārādyānatha śeṣārṇānmastake ca lalāṭake |
bhruvoḥ śrutyostathaivākṣṇornasi vaktre galeṃ'sake

1,76.16

सर्वमन्त्रेण सर्वाङ्गे कृत्वा व्यापकमादृतः ।
सर्वेष्टसिद्धये ध्यायेत्कार्तवीर्यं जनेश्वरम्

sarvamantreṇa sarvāṅge kṛtvā vyāpakamādṛtaḥ |
sarveṣṭasiddhaye dhyāyetkārtavīryaṃ janeśvaram

1,76.17

उद्यद्रर्कसहस्राभं सर्वभूपतिवन्दितम् ।
दोर्भिः पञ्चाशता दक्षैर्बाणान्वामैर्धनूंषि च

udyadrarkasahasrābhaṃ sarvabhūpativanditam |
dorbhiḥ pañcāśatā dakṣairbāṇānvāmairdhanūṃṣi ca

1,76.18

दधतं स्वर्णमालाढ्यं रक्तवस्त्रसमावृतम् ।
चक्रावतारं श्रीविष्णोर्ध्यायेदर्जुनभूपतिम्

dadhataṃ svarṇamālāḍhyaṃ raktavastrasamāvṛtam |
cakrāvatāraṃ śrīviṣṇordhyāyedarjunabhūpatim

1,76.19

लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्तिलैः ।
सतण्डुलैः पायसेन विष्णुपीठे यजत्तुतम्

lakṣamekaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ |
sataṇḍulaiḥ pāyasena viṣṇupīṭhe yajattutam

1,76.20

षट्कोणेषु षडङ्गानि ततो दिक्षु विविक्षु च ।
चौरमदविभञ्जनं मारीमदविभञ्जनम्

ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni tato dikṣu vivikṣu ca |
cauramadavibhañjanaṃ mārīmadavibhañjanam

1,76.21

अरिमदविभञ्जनं दैत्यमदविभञ्जनम् ।
दुष्टनाशं दुःखनाशं दुरितापद्विनाशकम्

arimadavibhañjanaṃ daityamadavibhañjanam |
duṣṭanāśaṃ duḥkhanāśaṃ duritāpadvināśakam

1,76.22

दिक्ष्वष्टशक्तयः पूज्याः प्राच्यादिष्वसितप्रभाः ।
क्षेमङ्करी वश्यकरी श्रीकरी च यशस्करी

dikṣvaṣṭaśaktayaḥ pūjyāḥ prācyādiṣvasitaprabhāḥ |
kṣemaṅkarī vaśyakarī śrīkarī ca yaśaskarī

1,76.23

आयुः करी तथा प्रज्ञाकरी विद्याकरी पुनः ।
धनकर्यष्टमी पश्चाल्लोकेशा अस्त्रसंयुताः

āyuḥ karī tathā prajñākarī vidyākarī punaḥ |
dhanakaryaṣṭamī paścāllokeśā astrasaṃyutāḥ

1,76.24

एवं संसाधितो मन्त्रः प्रयोगार्हः प्रजायते ।
कार्तवीर्यार्जुनस्याथ पूजायन्त्रमिहोच्यते

evaṃ saṃsādhito mantraḥ prayogārhaḥ prajāyate |
kārtavīryārjunasyātha pūjāyantramihocyate

1,76.25

स्वबीजानङ्गध्रुववाक्कर्णिकं दिग्दलं लिखेत् ।
तारादिवर्मान्तदलं शेषवर्णदलान्तरम्

svabījānaṅgadhruvavākkarṇikaṃ digdalaṃ likhet |
tārādivarmāntadalaṃ śeṣavarṇadalāntaram

1,76.26

ऊष्मान्त्यस्वरकिञ्जल्कं शेषार्णैः परिवेष्टितम् ।
कोणालङ्कृतभूतार्णभूगृहं यन्त्रमीशितुः

ūṣmāntyasvarakiñjalkaṃ śeṣārṇaiḥ pariveṣṭitam |
koṇālaṅkṛtabhūtārṇabhūgṛhaṃ yantramīśituḥ

1,76.27

शुद्धभूमावष्टगन्धैर्लिखित्वा यन्त्रमादरात् ।
तत्र कुंभं प्रतिष्ठाप्य तत्रावाह्यार्चयेन्नृपम्

śuddhabhūmāvaṣṭagandhairlikhitvā yantramādarāt |
tatra kuṃbhaṃ pratiṣṭhāpya tatrāvāhyārcayennṛpam

1,76.28

स्पृष्ट्वा कुंभं जपेन्मन्त्रं सहस्रं विजितेन्द्रियः ।
अभिषिं चेत्तदंभोभिः प्रियं सर्वेष्टसिद्धये

spṛṣṭvā kuṃbhaṃ japenmantraṃ sahasraṃ vijitendriyaḥ |
abhiṣiṃ cettadaṃbhobhiḥ priyaṃ sarveṣṭasiddhaye

1,76.29

पुत्रान्यशो रोगनाशमायुः स्वजनरञ्जनम् ।
वाक्सिद्धिं सुदृशः कुम्भाभिषिक्तो लभते नरः

putrānyaśo roganāśamāyuḥ svajanarañjanam |
vāksiddhiṃ sudṛśaḥ kumbhābhiṣikto labhate naraḥ

1,76.30

शत्रूपद्रव आपन्ने ग्रामे वा पुटभेदने ।
संस्थापंयेदिदं यन्त्रं शत्रुभीतिनिवृत्तये

śatrūpadrava āpanne grāme vā puṭabhedane |
saṃsthāpaṃyedidaṃ yantraṃ śatrubhītinivṛttaye

1,76.31

सर्षपारिष्टलशुनकार्पासैर्मार्यते रिपुः ।
धत्तूरैः स्तभ्यते निम्बैर्द्वेष्यते वश्यतेंऽबुजैः

sarṣapāriṣṭalaśunakārpāsairmāryate ripuḥ |
dhattūraiḥ stabhyate nimbairdveṣyate vaśyateṃ'bujaiḥ

1,76.32

उञ्चाटने विभीतस्य समिद्भिः खदिरस्य च ।
कटुतैलमहिष्याज्यैर्हेमद्रव्याञ्जनं स्मृतम्

uñcāṭane vibhītasya samidbhiḥ khadirasya ca |
kaṭutailamahiṣyājyairhemadravyāñjanaṃ smṛtam

1,76.33

यवैर्हुते श्रियः प्राप्तिस्तिलैराज्यैरघक्षयः ।
तिलतण्डुलसिद्धार्थजालैर्वश्यो नृपो भवेत्

yavairhute śriyaḥ prāptistilairājyairaghakṣayaḥ |
tilataṇḍulasiddhārthajālairvaśyo nṛpo bhavet

1,76.34

अपामार्गार्कदूर्वाणां होमो लक्ष्मीप्रदो ऽघनुत् ।
स्त्रीवश्यकृत्प्रियङ्गूणां मुराणां भूतशान्तिदः

apāmārgārkadūrvāṇāṃ homo lakṣmīprado 'ghanut |
strīvaśyakṛtpriyaṅgūṇāṃ murāṇāṃ bhūtaśāntidaḥ

1,76.35

अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटबिल्वसमुद्भवाः ।
समिधो लभते हुत्वा पुत्रानायुर्द्धनं सुखम्

aśvatthoduṃbaraplakṣavaṭabilvasamudbhavāḥ |
samidho labhate hutvā putrānāyurddhanaṃ sukham

1,76.36

निर्मोकहेमसिद्धार्थलवणैश्चौरनाशनम् ।
रोचनागोमयैस्तंभो भूप्राप्तिः शालिभिर्हुतैः

nirmokahemasiddhārthalavaṇaiścauranāśanam |
rocanāgomayaistaṃbho bhūprāptiḥ śālibhirhutaiḥ

1,76.37

होमसंख्या तु सर्वत्र सहस्रादयुतावधि ।
प्रकल्पनीया मन्त्रज्ञैः कार्य्यगौरवलाघवात्

homasaṃkhyā tu sarvatra sahasrādayutāvadhi |
prakalpanīyā mantrajñaiḥ kāryyagauravalāghavāt

1,76.38

कार्तवीर्य्यस्य मन्त्राणामुच्यते लक्षणं बुधाः ।
कार्तवीर्यार्जुनं ङेंतं सर्वमन्त्रेषु योजयेत्

kārtavīryyasya mantrāṇāmucyate lakṣaṇaṃ budhāḥ |
kārtavīryārjunaṃ ṅeṃtaṃ sarvamantreṣu yojayet

1,76.39

स्वबीजाद्यो दशार्णो ऽसौ अन्ये नवशिवाक्षराः ।
आद्यबीजद्वयेनासौ द्वितीयो मन्त्र ईरितः

svabījādyo daśārṇo 'sau anye navaśivākṣarāḥ |
ādyabījadvayenāsau dvitīyo mantra īritaḥ

1,76.40

स्वकामाभ्यां तृतीयो ऽसौ स्वभ्रूभ्यां तु चतुर्थकः ।
स्वपाशाभ्यां पञ्चमो ऽसौ षष्टः स्वेन च मायया

svakāmābhyāṃ tṛtīyo 'sau svabhrūbhyāṃ tu caturthakaḥ |
svapāśābhyāṃ pañcamo 'sau ṣaṣṭaḥ svena ca māyayā

1,76.41

स्वाङ्कुशाभ्यां सप्तमः स्यात्स्वरमाभ्यामथाष्टमः ।
स्ववाग्भवाभ्यां नवमो वर्मास्त्राभ्यामथान्तिमः

svāṅkuśābhyāṃ saptamaḥ syātsvaramābhyāmathāṣṭamaḥ |
svavāgbhavābhyāṃ navamo varmāstrābhyāmathāntimaḥ

1,76.42

द्वितीयादिनवान्तेषु बीजयोः स्याद्व्यतिक्रमः ।
मन्त्रे तु दशमे वर्णा नववर्मास्त्रमध्यगाः

dvitīyādinavānteṣu bījayoḥ syādvyatikramaḥ |
mantre tu daśame varṇā navavarmāstramadhyagāḥ

1,76.43

एतेषु मन्त्रवर्येषु स्वानुकूलं मनुं भजेत् ।
एषामाद्ये विराट्छदो ऽन्येषु त्रिष्टुबुदाहृतम्

eteṣu mantravaryeṣu svānukūlaṃ manuṃ bhajet |
eṣāmādye virāṭchado 'nyeṣu triṣṭubudāhṛtam

1,76.44

दश मन्त्रा इमे प्रोक्ता यदा स्युः प्रणवादिकाः ।
तदादिमः शिवार्णः स्यादन्ये तु द्वादशाक्षराः

daśa mantrā ime proktā yadā syuḥ praṇavādikāḥ |
tadādimaḥ śivārṇaḥ syādanye tu dvādaśākṣarāḥ

1,76.45

त्रिष्टुपूछन्दस्तथाद्ये स्यादन्येषु जगती मता ।
एवं विंशतिमन्त्राणां यजनं पूर्ववन्मतम

triṣṭupūchandastathādye syādanyeṣu jagatī matā |
evaṃ viṃśatimantrāṇāṃ yajanaṃ pūrvavanmatama

1,76.46

दीर्घाढ्यमूलबीजेन कुर्यादेषां षडङ्गकम् ।
तारो हृत्कार्तवीर्यार्जुनाय वर्मास्त्रठद्वयम्

dīrghāḍhyamūlabījena kuryādeṣāṃ ṣaḍaṅgakam |
tāro hṛtkārtavīryārjunāya varmāstraṭhadvayam

1,76.47

चतुर्दशार्णो मन्त्रो ऽयमस्येज्या पूर्ववन्मता ।
भूनेत्रसमनेत्राक्षिवर्णेरस्याङ्गपञ्चकम्

caturdaśārṇo mantro 'yamasyejyā pūrvavanmatā |
bhūnetrasamanetrākṣivarṇerasyāṅgapañcakam

1,76.48

तारो हृद्भगवान् ङेंतः कार्तवीर्यार्जुनस्तथा ।
वर्मास्त्राग्निप्रियामन्त्रः प्रोक्तो ह्यष्टादशार्णकः

tāro hṛdbhagavān ṅeṃtaḥ kārtavīryārjunastathā |
varmāstrāgnipriyāmantraḥ prokto hyaṣṭādaśārṇakaḥ

1,76.49

त्रिवेदसप्तयुग्माक्षिवर्णैः पञ्चाङ्गकं मनोः ।
नमो भगवते श्रीति कार्तवीर्यार्जुनाय च

trivedasaptayugmākṣivarṇaiḥ pañcāṅgakaṃ manoḥ |
namo bhagavate śrīti kārtavīryārjunāya ca

1,76.50

सर्वदुष्टान्तकायेति तपोबलपराक्रमः ।
परिपालितसप्तान्ते द्वीपाय सर्वरापदम्

sarvaduṣṭāntakāyeti tapobalaparākramaḥ |
paripālitasaptānte dvīpāya sarvarāpadam

1,76.51

जन्यचूडा मणान्ते ये महाशक्तिमते ततः ।
सहस्रदहनप्रान्ते वर्मास्त्रान्तो महामनुः

janyacūḍā maṇānte ye mahāśaktimate tataḥ |
sahasradahanaprānte varmāstrānto mahāmanuḥ

1,76.52

त्रिषष्टिवर्णवान्प्रोक्तः स्मरमात्सर्वविघ्नहृत् ।
राजन्यक्रवर्ती च वीरः शूरस्तृतीयकः

triṣaṣṭivarṇavānproktaḥ smaramātsarvavighnahṛt |
rājanyakravartī ca vīraḥ śūrastṛtīyakaḥ

1,76.53

माहिष्मतीपतिः पश्चाञ्चतुर्थः समुदीरितः ।
रेवांबुपरितृप्तश्च काणो हस्तप्रबाधितः

māhiṣmatīpatiḥ paścāñcaturthaḥ samudīritaḥ |
revāṃbuparitṛptaśca kāṇo hastaprabādhitaḥ

1,76.54

दशास्येति च षड्भिः स्यात्पदैर्ङेतैः षडङ्गकम् ।
सिंच्यमानं युवतिभिः क्रीडन्तं नर्मदाजले

daśāsyeti ca ṣaḍbhiḥ syātpadairṅetaiḥ ṣaḍaṅgakam |
siṃcyamānaṃ yuvatibhiḥ krīḍantaṃ narmadājale

1,76.55

हस्तैर्जलौधं रुन्धन्तं ध्यायेन्मत्तं नृपोत्तमम् ।
एवं ध्यात्वायुतं मन्त्रं पजेदन्यत्तु पूर्ववत्

hastairjalaudhaṃ rundhantaṃ dhyāyenmattaṃ nṛpottamam |
evaṃ dhyātvāyutaṃ mantraṃ pajedanyattu pūrvavat

1,76.56

पूर्वं तु प्रजपेल्लक्षं पूजायोगश्च पूर्ववत् ।
कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान्

pūrvaṃ tu prajapellakṣaṃ pūjāyogaśca pūrvavat |
kārtavīryārjuno nāma rājā bāhusahasravān

1,76.57

तस्य संस्मरणादेव हृतं नष्टं च संवदेत् ।
लभ्यते मन्त्रवर्यो ऽयं द्वात्रिंशद्वर्णसंयुतः

tasya saṃsmaraṇādeva hṛtaṃ naṣṭaṃ ca saṃvadet |
labhyate mantravaryo 'yaṃ dvātriṃśadvarṇasaṃyutaḥ

1,76.58

पादैः सर्वेण पञ्चाङ्गं ध्यानपूजादि पूर्ववत् ।
कार्तवीर्याय शब्दान्ते विद्महे पदमुञ्चरेत्

pādaiḥ sarveṇa pañcāṅgaṃ dhyānapūjādi pūrvavat |
kārtavīryāya śabdānte vidmahe padamuñcaret

1,76.59

महावीर्याय वर्णान्ते धीमहीति पदं वदेत् ।
तन्नोरऽजुनः प्रवर्णान्ते चोदयात्पदमीरयेत्

mahāvīryāya varṇānte dhīmahīti padaṃ vadet |
tannor'junaḥ pravarṇānte codayātpadamīrayet

1,76.60

गायत्र्येषार्जुन स्योक्ता प्रयोगादौ जपेत्तु ताम् ।
अनुष्टुभं मनुं रात्रौ जपतां चौरसंचयाः

gāyatryeṣārjuna syoktā prayogādau japettu tām |
anuṣṭubhaṃ manuṃ rātrau japatāṃ caurasaṃcayāḥ

1,76.61

पलायन्ते गृहाद्दूरं तर्पणाद्ध्रवनादपि ।
अथो दीपविधिं वक्ष्ये कार्तवीर्यप्रियङ्करम्

palāyante gṛhāddūraṃ tarpaṇāddhravanādapi |
atho dīpavidhiṃ vakṣye kārtavīryapriyaṅkaram

1,76.62

वैशाखे श्रावणे मार्गे कार्तिकाश्विनपौषतः ।
माघफाल्गुनयोर्मासोर्दीपारंभं समाचरेत्

vaiśākhe śrāvaṇe mārge kārtikāśvinapauṣataḥ |
māghaphālgunayormāsordīpāraṃbhaṃ samācaret

1,76.63

तिथौ रिक्ताविहीनायां वारे शनिकुजौ विना ।
हस्तोत्तराश्विरौद्रेयपुष्यवैष्णववायुभे

tithau riktāvihīnāyāṃ vāre śanikujau vinā |
hastottarāśviraudreyapuṣyavaiṣṇavavāyubhe

1,76.64

द्विदैवते च रोहिण्यां दीपारंभो हितावहः ।
चरमे च व्यतीपाते धृतौ वृद्धौ सुकर्मणि

dvidaivate ca rohiṇyāṃ dīpāraṃbho hitāvahaḥ |
carame ca vyatīpāte dhṛtau vṛddhau sukarmaṇi

1,76.65

प्रीतौ हर्षं च सौभाग्ये शोभनायुष्मतोरपि ।
करणे विष्टिरहिते ग्रहणे ऽर्द्धोदयादिषु

prītau harṣaṃ ca saubhāgye śobhanāyuṣmatorapi |
karaṇe viṣṭirahite grahaṇe 'rddhodayādiṣu

1,76.66

योगेषु रात्रौ पूर्वाह्ने दीपारंभघः कृतः शुभः ।
कार्तिके शुक्लसप्तम्यां निशीथे ऽतीव शोभनः

yogeṣu rātrau pūrvāhne dīpāraṃbhaghaḥ kṛtaḥ śubhaḥ |
kārtike śuklasaptamyāṃ niśīthe 'tīva śobhanaḥ

1,76.67

यदि तत्र रवेर्वारः श्रवणं भं च दुर्लभम् ।
अत्यावश्यककार्येषु मासादीनां न शोधनम्

yadi tatra ravervāraḥ śravaṇaṃ bhaṃ ca durlabham |
atyāvaśyakakāryeṣu māsādīnāṃ na śodhanam

1,76.68

आद्ये ह्युपोष्य नियतो ब्रह्मचारी सपीतकैः ।
प्रातः स्नात्वा शुद्धभूमौ लिप्तायां गोमयोदकैः

ādye hyupoṣya niyato brahmacārī sapītakaiḥ |
prātaḥ snātvā śuddhabhūmau liptāyāṃ gomayodakaiḥ

1,76.69

प्राणानायम्य संकल्प्य न्यासान्पूर्वोदितांश्चरेत् ।
षट्कोणं रचयेद्भूमौ रक्तचन्दनतण्डुलैः

prāṇānāyamya saṃkalpya nyāsānpūrvoditāṃścaret |
ṣaṭkoṇaṃ racayedbhūmau raktacandanataṇḍulaiḥ

1,76.70

अतः स्मरं समालिख्य षट्कोणेषु समालिखेत् ।
नवार्णैर्वेष्टयेत्तञ्च त्रिकोणं तद्बहिः पुनः

ataḥ smaraṃ samālikhya ṣaṭkoṇeṣu samālikhet |
navārṇairveṣṭayettañca trikoṇaṃ tadbahiḥ punaḥ

1,76.71

एवं विलिखिते यन्त्रे निदध्याद्दीपभाजनम् ।
स्वर्णजं रजतोत्थं वा ताम्रजं तदभावतः

evaṃ vilikhite yantre nidadhyāddīpabhājanam |
svarṇajaṃ rajatotthaṃ vā tāmrajaṃ tadabhāvataḥ

1,76.72

कांस्यपात्रं मृण्मयं च कनिष्ठं लोहजं मृतौ ।
शान्तये मुद्गचूर्णोत्थं संधौ गोधूमचूर्णजम्

kāṃsyapātraṃ mṛṇmayaṃ ca kaniṣṭhaṃ lohajaṃ mṛtau |
śāntaye mudgacūrṇotthaṃ saṃdhau godhūmacūrṇajam

1,76.73

आज्ये पलसहस्रे तु पात्रं शतपलं स्मृतम् ।
आज्ये ऽयुतपले पात्रं पलपञ्चशता स्मृतम्

ājye palasahasre tu pātraṃ śatapalaṃ smṛtam |
ājye 'yutapale pātraṃ palapañcaśatā smṛtam

1,76.74

पञ्चसप्ततिसंख्ये तु पात्रं षष्टिपलं स्मृतम् ।
त्रिसाहस्री घृतपले शर्करापलभाजनम्

pañcasaptatisaṃkhye tu pātraṃ ṣaṣṭipalaṃ smṛtam |
trisāhasrī ghṛtapale śarkarāpalabhājanam

1,76.75

द्विसाहख्त्र्यां द्विशतमितं च भाजनमिष्यते ।
शते ऽक्षिचरसंश्यातमेवमन्यत्र कल्पयेत्

dvisāhakhtryāṃ dviśatamitaṃ ca bhājanamiṣyate |
śate 'kṣicarasaṃśyātamevamanyatra kalpayet

1,76.76

नित्यदीपे वह्निपलं पात्रमाज्यं पलं स्मृतम् ।
एवं पात्रं प्रतिष्ठाप्य वर्तीः सूत्रोत्थिताः क्षिपेत्

nityadīpe vahnipalaṃ pātramājyaṃ palaṃ smṛtam |
evaṃ pātraṃ pratiṣṭhāpya vartīḥ sūtrotthitāḥ kṣipet

1,76.77

एका तिस्रो ऽथवा पञ्चसप्ताद्या विषमा अपि ।
तिथिमानादासहस्रं तन्तुसंख्या विनिर्मिता

ekā tisro 'thavā pañcasaptādyā viṣamā api |
tithimānādāsahasraṃ tantusaṃkhyā vinirmitā

1,76.78

गोघृतं प्रक्षिपेत्तत्र शुद्धवस्त्रविशोधितम् ।
सहस्रपलसंख्यादिदशांशं कार्यगौरवात्

goghṛtaṃ prakṣipettatra śuddhavastraviśodhitam |
sahasrapalasaṃkhyādidaśāṃśaṃ kāryagauravāt

1,76.79

सुवर्णादिकृतां रम्यां शलाकां षोडशाङ्गुलाम् ।
तदर्द्धां वा तदर्द्धां वा सूक्ष्माग्रां स्थूलमूलिकाम्

suvarṇādikṛtāṃ ramyāṃ śalākāṃ ṣoḍaśāṅgulām |
tadarddhāṃ vā tadarddhāṃ vā sūkṣmāgrāṃ sthūlamūlikām

1,76.80

विमुञ्चेद्दक्षिणे पात्रमध्ये चाग्रे कृताग्रिकाम् ।
पात्रदक्षिणदिग्देशे मुक्त्वां गुलचतुष्टयम्

vimuñceddakṣiṇe pātramadhye cāgre kṛtāgrikām |
pātradakṣiṇadigdeśe muktvāṃ gulacatuṣṭayam

1,76.81

अधोग्रां दक्षिणाधारां निखनेच्छुरिकां शुभाम् ।
दीपं प्रज्वालयेत्तत्र गणेशस्मृतिपूर्वकम्

adhogrāṃ dakṣiṇādhārāṃ nikhanecchurikāṃ śubhām |
dīpaṃ prajvālayettatra gaṇeśasmṛtipūrvakam

1,76.82

दीपात्पूर्वत्र दिग्भागे सर्वतोभद्रमण्डले ।
तण्डुलाष्टदले वापि विधिवत्स्थापयेद्धूटम्

dīpātpūrvatra digbhāge sarvatobhadramaṇḍale |
taṇḍulāṣṭadale vāpi vidhivatsthāpayeddhūṭam

1,76.83

तत्रावाह्य नृपाधीशं पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः ।
जलाक्षतान्समादाय दीपं संकल्पयेत्ततः

tatrāvāhya nṛpādhīśaṃ pūjayetpūrvavatsudhīḥ |
jalākṣatānsamādāya dīpaṃ saṃkalpayettataḥ

1,76.84

दीपसंकल्पमन्त्रो ऽयं कथ्यते द्वीषुभूमितः ।
प्रणवः पाशमाये च शिखा कार्ताक्षराणि च

dīpasaṃkalpamantro 'yaṃ kathyate dvīṣubhūmitaḥ |
praṇavaḥ pāśamāye ca śikhā kārtākṣarāṇi ca

1,76.85

वीर्यार्जुनाय माहिष्मतीनाथाय सहस्र च ।
बाहवे इति वर्णान्ते सहस्रपदमुच्चरेत्

vīryārjunāya māhiṣmatīnāthāya sahasra ca |
bāhave iti varṇānte sahasrapadamuccaret

1,76.86

क्रतुदीक्षितहस्ताय दत्तात्रेयप्रियाय च ।
आत्रेयायानुसूयान्ते गर्भरत्नाय तत्परम्

kratudīkṣitahastāya dattātreyapriyāya ca |
ātreyāyānusūyānte garbharatnāya tatparam

1,76.87

नमो ग्रीवामकर्णेन्दुस्थितौ पाश इमं ततः ।
दीपं गृहाण अमुकं रक्ष रक्ष पदं पुनः

namo grīvāmakarṇendusthitau pāśa imaṃ tataḥ |
dīpaṃ gṛhāṇa amukaṃ rakṣa rakṣa padaṃ punaḥ

1,76.88

दुष्टान्नाशययुग्मं स्यात्तथा पातय घातय ।
शत्रून् जहिद्वयं माया तारः स्वं बीजमात्मभूः

duṣṭānnāśayayugmaṃ syāttathā pātaya ghātaya |
śatrūn jahidvayaṃ māyā tāraḥ svaṃ bījamātmabhūḥ

1,76.89

वह्नीप्रिया अनेनाथ दीपवर्येण पश्चिमा ।
भिमुखेनामुकं रक्ष अमुकान्ते वरप्रद

vahnīpriyā anenātha dīpavaryeṇa paścimā |
bhimukhenāmukaṃ rakṣa amukānte varaprada

1,76.90

मायाकाशद्वयं वामनेत्रचन्द्रयुतं शिवा ।
वेदादिकामचामुण्डाः स्वाहा तु पूसबिन्दुकौ

māyākāśadvayaṃ vāmanetracandrayutaṃ śivā |
vedādikāmacāmuṇḍāḥ svāhā tu pūsabindukau

1,76.91

प्रणवो ऽग्निप्रिया मन्त्रो नेत्रबाणाधराक्षरः ।
दत्तात्रेयो मुनिर्मालामन्त्रस्य परिकीर्तितः

praṇavo 'gnipriyā mantro netrabāṇādharākṣaraḥ |
dattātreyo munirmālāmantrasya parikīrtitaḥ

1,76.92

छन्दो ऽमितं कार्तवीर्युर्जुनो देवो ऽखिलाप्तिकृत् ।
चामुण्डया षडङ्गानि चरेत्षड्दीर्घयुक्तया

chando 'mitaṃ kārtavīryurjuno devo 'khilāptikṛt |
cāmuṇḍayā ṣaḍaṅgāni caretṣaḍdīrghayuktayā

1,76.93

ध्यात्वा देवं ततो मन्त्रं पठित्वान्ते क्षिपेज्जजलम् ।
गोविन्दाढ्यो हली सेंदुश्चामुण्डाबीजमीरितम्

dhyātvā devaṃ tato mantraṃ paṭhitvānte kṣipejjajalam |
govindāḍhyo halī seṃduścāmuṇḍābījamīritam

1,76.94

ततो नवाक्षरं मन्त्रं सहस्रं तत्पुरो जपेत् ।
तारो ऽनन्तो बिन्दुयुक्तो मायास्वं वामनेत्रयुक्

tato navākṣaraṃ mantraṃ sahasraṃ tatpuro japet |
tāro 'nanto binduyukto māyāsvaṃ vāmanetrayuk

1,76.95

कूर्माग्नी शान्तिबिन्द्वाढ्यौ वह्नि जायाङ्कुशं ध्रुवम् ।
ऋषिः पूर्वोदितोनुष्टुप्छन्दो ऽन्यत्पूर्ववत्पुनः

kūrmāgnī śāntibindvāḍhyau vahni jāyāṅkuśaṃ dhruvam |
ṛṣiḥ pūrvoditonuṣṭupchando 'nyatpūrvavatpunaḥ

1,76.96

सहस्रं मन्त्रराजं च जपित्वा कवचं पठेत् ।
एवं दीपप्रदानस्य कर्ताप्नोत्यखिले ऽप्सितम्

sahasraṃ mantrarājaṃ ca japitvā kavacaṃ paṭhet |
evaṃ dīpapradānasya kartāpnotyakhile 'psitam

1,76.97

दीपप्रबोधकाले तु वर्जयेदशुभां गिरम् ।
विप्रस्य दर्शनं तत्र शुभदं परिकीर्तितम्

dīpaprabodhakāle tu varjayedaśubhāṃ giram |
viprasya darśanaṃ tatra śubhadaṃ parikīrtitam

1,76.98

शूद्राणां प्रध्यमं प्रोक्तं म्लेच्छस्य वधबन्धनम् ।
आख्वोत्वोर्दर्शनं दुष्टं गवाश्वस्य सुखावहम्

śūdrāṇāṃ pradhyamaṃ proktaṃ mlecchasya vadhabandhanam |
ākhvotvordarśanaṃ duṣṭaṃ gavāśvasya sukhāvaham

1,76.99

दीपज्वाला समा सिद्ध्यै वक्रा निशविधायिनी ।
शब्दा भयदा कर्तुरुज्ज्वला सुखदा मता

dīpajvālā samā siddhyai vakrā niśavidhāyinī |
śabdā bhayadā karturujjvalā sukhadā matā

1,76.100

कृष्णा शत्रुभयोत्पत्त्ये वमन्ती पशुनाशिनी ।
कृते दीपे यदा पात्रं भग्नं दृश्यते दैवतः

kṛṣṇā śatrubhayotpattye vamantī paśunāśinī |
kṛte dīpe yadā pātraṃ bhagnaṃ dṛśyate daivataḥ

1,76.101

पक्षादर्वाक्तदा गच्छेद्यजमानो यमालयम् ।
वर्त्यतरं यदा कुर्यात्कार्यं सिद्ध्येद्विलंबतः

pakṣādarvāktadā gacchedyajamāno yamālayam |
vartyataraṃ yadā kuryātkāryaṃ siddhyedvilaṃbataḥ

1,76.102

नेत्रहीनो भवेत्कर्ता तस्मिन्दीपान्तरे कृते ।
अशुचिस्पर्शने व्याधिर्दीपनाशे तु चौरभीः

netrahīno bhavetkartā tasmindīpāntare kṛte |
aśucisparśane vyādhirdīpanāśe tu caurabhīḥ

1,76.103

श्वमार्जाराखुसंस्पर्शे भवेद्भूपतितो भयम् ।
पात्रारंभे वसुपलैः कृतो दीपो ऽखिलेष्टदः

śvamārjārākhusaṃsparśe bhavedbhūpatito bhayam |
pātrāraṃbhe vasupalaiḥ kṛto dīpo 'khileṣṭadaḥ

1,76.104

तस्माद्दीपः प्रयत्नेन रक्षणीयोंऽतरायतः ।
आसमाप्तेः प्रकुर्वीत ब्रह्मचर्यं च भूशयः

tasmāddīpaḥ prayatnena rakṣaṇīyoṃ'tarāyataḥ |
āsamāpteḥ prakurvīta brahmacaryaṃ ca bhūśayaḥ

1,76.105

स्त्रीशूद्रपतितादीनां संभाषामपि वर्जयेत् ।
जपेत्सहस्रं प्रत्येकं मन्त्रराजं नवाक्षरम्

strīśūdrapatitādīnāṃ saṃbhāṣāmapi varjayet |
japetsahasraṃ pratyekaṃ mantrarājaṃ navākṣaram

1,76.106

स्तोत्रपाठं प्रतिदिनं निशीथिन्यां विशेषतः ।
एकपादेन दीपाग्रे स्थित्वा यो मन्त्रनायकम्

stotrapāṭhaṃ pratidinaṃ niśīthinyāṃ viśeṣataḥ |
ekapādena dīpāgre sthitvā yo mantranāyakam

1,76.107

सहस्रं प्रजपेद्वात्रौ सो ऽभीष्टं क्षिप्रमाप्नुयात् ।
समाप्य शोभनदिने संभोज्य द्विजसत्तमान्

sahasraṃ prajapedvātrau so 'bhīṣṭaṃ kṣipramāpnuyāt |
samāpya śobhanadine saṃbhojya dvijasattamān

1,76.108

कुंभोदकेन कर्तारमभिषिञ्चन्मनुं जपेत् ।
कर्ता तु दक्षिणां दद्यात्पुष्कलां तोषहेतवे

kuṃbhodakena kartāramabhiṣiñcanmanuṃ japet |
kartā tu dakṣiṇāṃ dadyātpuṣkalāṃ toṣahetave

1,76.109

गुरौ तुष्टे ददातीष्टं कृतवीर्यसुतो नृपः ।
गुर्वाज्ञया स्वयं कुर्याद्यदि वा कारये द्गुरुः

gurau tuṣṭe dadātīṣṭaṃ kṛtavīryasuto nṛpaḥ |
gurvājñayā svayaṃ kuryādyadi vā kāraye dguruḥ

1,76.110

दत्त्वा धनादिकं तस्मै दीपदानाय नारद ।
गुर्वाज्ञामन्तरा कुर्याद्यो दीपं स्वेष्टसिद्धये

dattvā dhanādikaṃ tasmai dīpadānāya nārada |
gurvājñāmantarā kuryādyo dīpaṃ sveṣṭasiddhaye

1,76.111

सिद्धिर्न जायते तस्य हानिरेव पदे पदे ।
उत्तमं गोघृतं प्रोक्तं मध्यमं महषीभवम्

siddhirna jāyate tasya hānireva pade pade |
uttamaṃ goghṛtaṃ proktaṃ madhyamaṃ mahaṣībhavam

1,76.112

तिलतैलं तु तादृक् स्यात्कनीयो ऽजादिजं घृतम् ।
आस्यरोगे सुगन्धेन दद्यात्तैलेन दीपकम्

tilatailaṃ tu tādṛk syātkanīyo 'jādijaṃ ghṛtam |
āsyaroge sugandhena dadyāttailena dīpakam

1,76.113

सिद्ध्वार्थसंभवेनाथ द्विषतां नाशनाय च ।
सहस्रेण पलैर्दीपे विहिते च न दृश्यते

siddhvārthasaṃbhavenātha dviṣatāṃ nāśanāya ca |
sahasreṇa palairdīpe vihite ca na dṛśyate

1,76.114

कार्यसिद्धस्तदा कुर्यात्र्रिवारं दीपजं विधिम् ।
तदा सुदुर्लभमपि कार्य्यं सिद्ध्व्येन्न संशयः

kāryasiddhastadā kuryātrrivāraṃ dīpajaṃ vidhim |
tadā sudurlabhamapi kāryyaṃ siddhvyenna saṃśayaḥ

1,76.115

दीपप्रियः कार्तवीर्यो मार्तण्डो नतिवल्लभः ।
स्तुतिप्रोयो महाविष्णुर्गणेश स्तपर्णप्रियः

dīpapriyaḥ kārtavīryo mārtaṇḍo nativallabhaḥ |
stutiproyo mahāviṣṇurgaṇeśa staparṇapriyaḥ

1,76.116

दुर्गार्चनप्रिया नूनमभिषेकप्रियः शिवः ।
तस्मात्तेषां प्रतोषाय विदध्यात्तत्तदादरात्

durgārcanapriyā nūnamabhiṣekapriyaḥ śivaḥ |
tasmātteṣāṃ pratoṣāya vidadhyāttattadādarāt

Chapter 1.77

1,77.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कार्तवीर्यमाहात्म्यमन्त्रदीपकथनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः नारद उवाच साधु साधु महाप्राज्ञ सर्व तन्त्रविशारद ।
त्वया मह्यं समाख्यातं विधानं तन्त्रगोपितम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde kārtavīryamāhātmyamantradīpakathanaṃ nāma ṣaṭsaptatitamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca sādhu sādhu mahāprājña sarva tantraviśārada |
tvayā mahyaṃ samākhyātaṃ vidhānaṃ tantragopitam

1,77.2

अधुना तु महाभाग कीर्तवीर्यहनूमतोः ।
कवचे श्रोतुमिच्छामि तद्वदस्वकृपानिधे

adhunā tu mahābhāga kīrtavīryahanūmatoḥ |
kavace śrotumicchāmi tadvadasvakṛpānidhe

1,77.3

सनत्कुमार उवाच शृणु विप्रेन्द्र वक्ष्यामि कवचं परमाद्भुतम् ।
कार्तवीर्यस्य येनासौ प्रसन्नः कार्यसिद्धिकृत्

sanatkumāra uvāca śṛṇu viprendra vakṣyāmi kavacaṃ paramādbhutam |
kārtavīryasya yenāsau prasannaḥ kāryasiddhikṛt

1,77.4

सहस्रादित्यसंकाशे नानारत्नसमुज्ज्वंले ।
भास्वद्ध्वजपताकाढ्ये तुरगायुतभूषिते

sahasrādityasaṃkāśe nānāratnasamujjvaṃle |
bhāsvaddhvajapatākāḍhye turagāyutabhūṣite

1,77.5

महासंवर्तकांभोधिभीमरावविराविणि ।
समुद्धृतमहाछत्त्रवितानितवियत्पथे

mahāsaṃvartakāṃbhodhibhīmarāvavirāviṇi |
samuddhṛtamahāchattravitānitaviyatpathe

1,77.6

महारथवरे दीप्तनानायुधविराजिते ।
सुस्थितं विपुलोदारं सहस्रभुजमण्डितम्

mahārathavare dīptanānāyudhavirājite |
susthitaṃ vipulodāraṃ sahasrabhujamaṇḍitam

1,77.7

वामैरुद्दण्डकोदण्डान्दधानमपरैः शरान् ।
किरीटहारमुकुटकेयूरवलयाङ्गदैः

vāmairuddaṇḍakodaṇḍāndadhānamaparaiḥ śarān |
kirīṭahāramukuṭakeyūravalayāṅgadaiḥ

1,77.8

मुद्रिकोदरबन्धाद्यैर्माऐञ्जीनूपुरकादिभिः ।
भूषितं विविधाकल्पैर्भास्वरैः सुमहाधनैः

mudrikodarabandhādyairmāaiñjīnūpurakādibhiḥ |
bhūṣitaṃ vividhākalpairbhāsvaraiḥ sumahādhanaiḥ

1,77.9

आबद्धकवचं वीरं सुप्रसन्नाननांबुजम् ।
धनुर्ज्या सिंहनादेन कंपयन्तं जगत्त्रयम्

ābaddhakavacaṃ vīraṃ suprasannānanāṃbujam |
dhanurjyā siṃhanādena kaṃpayantaṃ jagattrayam

1,77.10

सर्वशत्रुक्षयकरं सर्वव्याधिविनाशनम् ।
सर्वसंपत्प्रदातारं विजयश्रीनिषेवितम्

sarvaśatrukṣayakaraṃ sarvavyādhivināśanam |
sarvasaṃpatpradātāraṃ vijayaśrīniṣevitam

1,77.11

सर्वसौभाग्यदं भद्रं भक्ताभयविधायिनम् ।
दिव्यमाल्यानुलेपाढ्यं सर्वलक्षणसंयुतम्

sarvasaubhāgyadaṃ bhadraṃ bhaktābhayavidhāyinam |
divyamālyānulepāḍhyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam

1,77.12

रथनागाश्वपादातवृन्दमध्यगमीश्वरम् ।
वरदं चक्रवर्तीनं सर्वलोकैकपालकम्

rathanāgāśvapādātavṛndamadhyagamīśvaram |
varadaṃ cakravartīnaṃ sarvalokaikapālakam

1,77.13

समानोदितसाहस्रदिवाकरसमद्युतिम् ।
महायोगभवैश्वर्यकीर्त्याक्रान्तजगत्त्रयम्

samānoditasāhasradivākarasamadyutim |
mahāyogabhavaiśvaryakīrtyākrāntajagattrayam

1,77.14

श्रीमञ्टतं हरेरंशादवतीर्णं महीतले ।
सम्यगात्मादिभेदेन ध्यात्वा रक्षामुदीरयेत्

śrīmañṭataṃ hareraṃśādavatīrṇaṃ mahītale |
samyagātmādibhedena dhyātvā rakṣāmudīrayet

1,77.15

अस्याङ्गमूर्तयः पञ्च पान्तु मां स्फटिकोज्ज्वलाः ।
अग्नीशासुरवायव्यकोणेषु हृदयादिकाः

asyāṅgamūrtayaḥ pañca pāntu māṃ sphaṭikojjvalāḥ |
agnīśāsuravāyavyakoṇeṣu hṛdayādikāḥ

1,77.16

सर्वतोस्रज्वलद्रूपा दरचर्मासिपाणयः ।
अव्याहतबलैश्वर्यशक्तिसामर्थ्यविग्रहाः

sarvatosrajvaladrūpā daracarmāsipāṇayaḥ |
avyāhatabalaiśvaryaśaktisāmarthyavigrahāḥ

1,77.17

क्षेमङ्करीशक्तियुतश्चौरवर्गविभञ्जनः ।
प्राचीं दिशं रक्षतु मे बाणबाणासनायुधः

kṣemaṅkarīśaktiyutaścauravargavibhañjanaḥ |
prācīṃ diśaṃ rakṣatu me bāṇabāṇāsanāyudhaḥ

1,77.18

श्रीकरीशक्तिसहितो मारीभयविनाशकः ।
शरचापधरः श्रीमान् दिशं मे पातु दक्षिणाम्

śrīkarīśaktisahito mārībhayavināśakaḥ |
śaracāpadharaḥ śrīmān diśaṃ me pātu dakṣiṇām

1,77.19

महावश्यकरीयुक्तः सर्वशत्रुविनाशकृत् ।
महेषुचापधृक्पातु मम प्राचेतसीं दिशम्

mahāvaśyakarīyuktaḥ sarvaśatruvināśakṛt |
maheṣucāpadhṛkpātu mama prācetasīṃ diśam

1,77.20

यशःकर्या समायुक्तो दैत्यसंघविनाशनः ।
परिरक्षतु मे सम्यग्विदिशं चैत्रभानवीम्

yaśaḥkaryā samāyukto daityasaṃghavināśanaḥ |
parirakṣatu me samyagvidiśaṃ caitrabhānavīm

1,77.21

विद्याकरीसमायुक्तः सुमहहुःखनाशनः ।
पातु मे नैरृतीं चापपाणिर्विदिशमीश्वरः

vidyākarīsamāyuktaḥ sumahahuḥkhanāśanaḥ |
pātu me nairṛtīṃ cāpapāṇirvidiśamīśvaraḥ

1,77.22

धनकर्या समायुक्तो महादुरित नाशनः ।
इष्वासनेषुधृक्पातु विदिशं मम वायवीम्

dhanakaryā samāyukto mahādurita nāśanaḥ |
iṣvāsaneṣudhṛkpātu vidiśaṃ mama vāyavīm

1,77.23

आयुःकर्या युतः श्रीमान्महाभयविनाशनः ।
चापेषुधारी शैवीं मे विदिशं परिरक्षतु

āyuḥkaryā yutaḥ śrīmānmahābhayavināśanaḥ |
cāpeṣudhārī śaivīṃ me vidiśaṃ parirakṣatu

1,77.24

विजयश्रीयुतः साक्षात्सहस्रारधरो विभुः ।
दिशमूर्द्ध्वामवतु मे सर्वदुष्टभयङ्करः

vijayaśrīyutaḥ sākṣātsahasrāradharo vibhuḥ |
diśamūrddhvāmavatu me sarvaduṣṭabhayaṅkaraḥ

1,77.25

शङ्खभृत्सुमहाशक्तिसंयुतो ऽप्यधरां दिशम् ।
परिरक्षतु मे दुःखध्वान्तसम्भेदभास्करः

śaṅkhabhṛtsumahāśaktisaṃyuto 'pyadharāṃ diśam |
parirakṣatu me duḥkhadhvāntasambhedabhāskaraḥ

1,77.26

महायोगसमायुक्तः सर्वदिक्चक्रमण्डलः ।
महायोगीश्वरः पातु सर्वतो मम पद्मभृत्

mahāyogasamāyuktaḥ sarvadikcakramaṇḍalaḥ |
mahāyogīśvaraḥ pātu sarvato mama padmabhṛt

1,77.27

एतास्तु मूर्तयो रक्ता रक्तमाल्यांशुकावृताः ।
प्रधानदेवतारूपाः पृथग्रथवरे स्थिताः

etāstu mūrtayo raktā raktamālyāṃśukāvṛtāḥ |
pradhānadevatārūpāḥ pṛthagrathavare sthitāḥ

1,77.28

शक्तयः पद्महस्ताश्चत नीलेन्दीवरसन्न्निभाः ।
शुक्लमाल्यानुवसनाः सुलिप्ततिलकोज्ज्वलाः

śaktayaḥ padmahastāścata nīlendīvarasannnibhāḥ |
śuklamālyānuvasanāḥ suliptatilakojjvalāḥ

1,77.29

तत्पार्शदेश्वराः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः ।
स्वस्वदिक्षु स्थिताः पान्तु मामिन्द्राद्या महाबलाः

tatpārśadeśvarāḥ svasvavāhanāyudhabhūṣaṇāḥ |
svasvadikṣu sthitāḥ pāntu māmindrādyā mahābalāḥ

1,77.30

एतस्तस्य समाख्याताः सर्वावरणदेवताः ।
सर्वतो मां सदा पातुं सर्वशक्तिसमन्विताः

etastasya samākhyātāḥ sarvāvaraṇadevatāḥ |
sarvato māṃ sadā pātuṃ sarvaśaktisamanvitāḥ

1,77.31

हृदये चोदरे नाभौ जठरे गुह्यमण्डले ।
तेजोरूपाः स्थिताः पातुं वाञ्छासुखनद्रुमाः

hṛdaye codare nābhau jaṭhare guhyamaṇḍale |
tejorūpāḥ sthitāḥ pātuṃ vāñchāsukhanadrumāḥ

1,77.32

दिशं चान्ये महावर्णा मन्त्ररूपा महोज्ज्वलाः ।
व्यापकत्वेन पान्त्वस्मानापादतलमस्तकम्

diśaṃ cānye mahāvarṇā mantrarūpā mahojjvalāḥ |
vyāpakatvena pāntvasmānāpādatalamastakam

1,77.33

कार्तवीर्यः शिरः पातु ललाटं हैहयेश्वरः ।
सुमुखो मे मुखं पातु कर्णौं व्याप्तजगत्त्रयः

kārtavīryaḥ śiraḥ pātu lalāṭaṃ haihayeśvaraḥ |
sumukho me mukhaṃ pātu karṇauṃ vyāptajagattrayaḥ

1,77.34

सुकुमारो हनुं पातु भ्रूयुगं मे धनुर्धरः ।
नयनं पुंमडरीकाक्षगो नासिकां मे गुणाकरः

sukumāro hanuṃ pātu bhrūyugaṃ me dhanurdharaḥ |
nayanaṃ puṃmaḍarīkākṣago nāsikāṃ me guṇākaraḥ

1,77.35

अधरोष्ठौ सदा पातु ब्रह्ज्ञेयो द्विजान्कविः ।
सर्वशास्त्रकलाधारी जिह्वां चिबुकमव्ययः

adharoṣṭhau sadā pātu brahjñeyo dvijānkaviḥ |
sarvaśāstrakalādhārī jihvāṃ cibukamavyayaḥ

1,77.36

दत्तात्रेयप्रियः कण्ठं स्कन्धौ राजकुलेश्वरः ।
भुजौ दशास्यदर्पघ्नो हृदयं मे महाबलः

dattātreyapriyaḥ kaṇṭhaṃ skandhau rājakuleśvaraḥ |
bhujau daśāsyadarpaghno hṛdayaṃ me mahābalaḥ

1,77.37

कुक्षिं रक्षतु मे विद्वान् वक्षः परपुरञ्जयः ।
करौ सर्वार्थदः पातुकराग्राणि जगत्प्रियः

kukṣiṃ rakṣatu me vidvān vakṣaḥ parapurañjayaḥ |
karau sarvārthadaḥ pātukarāgrāṇi jagatpriyaḥ

1,77.38

रेवांबगुलीलासंहप्तो जठरं परिरक्षतु ।
वीरशूरस्तु मे नाभिं पार्श्वौ मे सर्वदुष्टहा

revāṃbagulīlāsaṃhapto jaṭharaṃ parirakṣatu |
vīraśūrastu me nābhiṃ pārśvau me sarvaduṣṭahā

1,77.39

सहस्रभुजनृत्पृष्टं सप्तद्वीपाधिपः कटिम् ।
ऊरू माहिष्मतीनाथो जानुनी वल्लभो भुवः

sahasrabhujanṛtpṛṣṭaṃ saptadvīpādhipaḥ kaṭim |
ūrū māhiṣmatīnātho jānunī vallabho bhuvaḥ

1,77.40

जङ्घे वीराधिपः पातु पातु पादौ मनोजवः ।
पातु सर्वायुधधरः सर्वाङ्गं सर्वमर्मसु

jaṅghe vīrādhipaḥ pātu pātu pādau manojavaḥ |
pātu sarvāyudhadharaḥ sarvāṅgaṃ sarvamarmasu

1,77.41

सर्वदुष्टान्तकः पातु धात्वष्टककलेवरम् ।
प्राणादिदशजीवेशान्सर्वशिष्टेष्टदो ऽवतु

sarvaduṣṭāntakaḥ pātu dhātvaṣṭakakalevaram |
prāṇādidaśajīveśānsarvaśiṣṭeṣṭado 'vatu

1,77.42

वशीकृतेन्द्रियग्रामः पातु सर्वेन्द्रियाणि मे ।
अनुक्तमपि यत्स्थान शरीरान्तर्बहिश्च यत्

vaśīkṛtendriyagrāmaḥ pātu sarvendriyāṇi me |
anuktamapi yatsthāna śarīrāntarbahiśca yat

1,77.43

तत्सर्वं पातु मे सर्वलोकनाथेश्वरेश्वरः ।
वज्रात्सारतरं चेदं शरीरं कवचावृतम्

tatsarvaṃ pātu me sarvalokanātheśvareśvaraḥ |
vajrātsārataraṃ cedaṃ śarīraṃ kavacāvṛtam

1,77.44

बाधाशतविनिर्मुक्तमस्तु मे भयवर्जितम् ।
बद्धेदं कवचं दिव्यमभेद्यं हैहयेशितुः

bādhāśatavinirmuktamastu me bhayavarjitam |
baddhedaṃ kavacaṃ divyamabhedyaṃ haihayeśituḥ

1,77.45

विचरामि दिवा रात्रौ निर्भयेनान्तरात्मना ।
राजमार्गे महादुर्गे मार्गे चौरा दिसंकुले

vicarāmi divā rātrau nirbhayenāntarātmanā |
rājamārge mahādurge mārge caurā disaṃkule

1,77.46

विषमे विपिने घोरे दावाग्नौ गिरिकन्दरे ।
संग्रामे शस्त्रसंघाते सिंहव्याघ्रनिषेविते

viṣame vipine ghore dāvāgnau girikandare |
saṃgrāme śastrasaṃghāte siṃhavyāghraniṣevite

1,77.47

गह्वरे सर्वसंकीर्णे संध्याकाले नृपालये ।
विवादे विपुलावर्ते समुद्रे च नदीतटे

gahvare sarvasaṃkīrṇe saṃdhyākāle nṛpālaye |
vivāde vipulāvarte samudre ca nadītaṭe

1,77.48

परिपन्थिजनाकीर्णे देशे दस्युगणावृते ।
सर्वस्वहरणे प्राप्ते प्राप्ते प्राणस्य संकटे

paripanthijanākīrṇe deśe dasyugaṇāvṛte |
sarvasvaharaṇe prāpte prāpte prāṇasya saṃkaṭe

1,77.49

नानारोगज्वरावेशे पिशाचप्रेतयातने ।
मारीदुःस्वप्नपीडासु क्लिष्टे विश्वासघातके

nānārogajvarāveśe piśācapretayātane |
mārīduḥsvapnapīḍāsu kliṣṭe viśvāsaghātake

1,77.50

शारीरे च महादुःखे मानसे च महाज्वरे ।
आधिव्याधिभये विघ्नज्वालोपद्रवके ऽपि च

śārīre ca mahāduḥkhe mānase ca mahājvare |
ādhivyādhibhaye vighnajvālopadravake 'pi ca

1,77.51

न भवतु भयं किञ्चित्कवचेनावृतस्य मे ।
आङ्गुतुकामानखिलानस्मद्वसुविलुंपकान्

na bhavatu bhayaṃ kiñcitkavacenāvṛtasya me |
āṅgutukāmānakhilānasmadvasuviluṃpakān

1,77.52

निवारयतु दोर्दण्डसहस्रेण महारथः ।
स्वकरोद्धृतसाहस्रपाशबद्धान्सुदुर्जयान्

nivārayatu dordaṇḍasahasreṇa mahārathaḥ |
svakaroddhṛtasāhasrapāśabaddhānsudurjayān

1,77.53

संरुद्धूगतिसामर्थ्यान्करोतु कृतवीर्यजः ।
सृणिसाहस्रनिर्भिन्नान्सहस्रशरखण्डितान्

saṃruddhūgatisāmarthyānkarotu kṛtavīryajaḥ |
sṛṇisāhasranirbhinnānsahasraśarakhaṇḍitān

1,77.54

राजचूडामणिः क्षिप्रं करोत्वस्मद्विरोधकान् ।
खड्ग साहस्रदलितान्सहस्रमुशलार्दितान्

rājacūḍāmaṇiḥ kṣipraṃ karotvasmadvirodhakān |
khaḍga sāhasradalitānsahasramuśalārditān

1,77.55

चौरादि दुष्टसत्त्वौघान्करोतु कमलेक्षणः ।
स्वशङ्खनादसंत्रस्तान्सहस्रारसहस्रभृत्

caurādi duṣṭasattvaughānkarotu kamalekṣaṇaḥ |
svaśaṅkhanādasaṃtrastānsahasrārasahasrabhṛt

1,77.56

अवतारो हरेः साक्षात्पालयत्वखिलं मम ।
कार्तवीर्य महावीर्य सर्वदुष्टविनाशन

avatāro hareḥ sākṣātpālayatvakhilaṃ mama |
kārtavīrya mahāvīrya sarvaduṣṭavināśana

1,77.57

सर्वत्र सर्वदा दुष्टचौरान्नाशाय नाशय ।
किं त्वं स्वपिषि दुष्टघ्न किं तिष्टसि चिरायासि

sarvatra sarvadā duṣṭacaurānnāśāya nāśaya |
kiṃ tvaṃ svapiṣi duṣṭaghna kiṃ tiṣṭasi cirāyāsi

1,77.58

उत्तिष्ठ पाहि नः सर्वभयेभ्यः स्वसुतानिव ।
ये चौरा वसुहर्तारो विद्विषो ये च हिंसकाः

uttiṣṭha pāhi naḥ sarvabhayebhyaḥ svasutāniva |
ye caurā vasuhartāro vidviṣo ye ca hiṃsakāḥ

1,77.59

साधुभीतिकरा दुष्टाश्छद्मका ये दुराशयाः ।
दुर्हृदो दुष्टभू पाला दुष्टामात्याश्च पापकाः

sādhubhītikarā duṣṭāśchadmakā ye durāśayāḥ |
durhṛdo duṣṭabhū pālā duṣṭāmātyāśca pāpakāḥ

1,77.60

ये च कार्यविलोप्तोरो ये खलाः परिपन्थिनः ।
सर्वस्वहारिणां ये च पञ्च मायाविनो ऽपरेः

ye ca kāryaviloptoro ye khalāḥ paripanthinaḥ |
sarvasvahāriṇāṃ ye ca pañca māyāvino 'pareḥ

1,77.61

महाक्लेशकरा म्लेच्छा दस्यवो वृषलाश्च ये ।
ये ऽग्निदा गरदातारो वञ्चकाः शस्त्रपाणयः

mahākleśakarā mlecchā dasyavo vṛṣalāśca ye |
ye 'gnidā garadātāro vañcakāḥ śastrapāṇayaḥ

1,77.62

ये पापा दुष्टकर्माणो दुःखदा दुष्टबुद्धयः ।
व्याजकाः कुपथासक्ता ये च नानाभयप्रदाः

ye pāpā duṣṭakarmāṇo duḥkhadā duṣṭabuddhayaḥ |
vyājakāḥ kupathāsaktā ye ca nānābhayapradāḥ

1,77.63

छिद्रान्वेषरता नित्यं ये ऽस्मान्बाधितुमुद्यताः ।
ते सर्वे कार्तवीर्यस्य महाशङ्खरवाहताः

chidrānveṣaratā nityaṃ ye 'smānbādhitumudyatāḥ |
te sarve kārtavīryasya mahāśaṅkharavāhatāḥ

1,77.64

सहसा विलयं यान्तु दूरदिव विमोहिताः ।
ये दानवा महादित्या ये यक्षा ये च राक्षसाः

sahasā vilayaṃ yāntu dūradiva vimohitāḥ |
ye dānavā mahādityā ye yakṣā ye ca rākṣasāḥ

1,77.65

पिशाचा ये महासत्त्वा ये भूतब्रह्मराक्षसाः ।
अपस्मारग्रहा ये च ये ग्रहाः पिशिताशनाः

piśācā ye mahāsattvā ye bhūtabrahmarākṣasāḥ |
apasmāragrahā ye ca ye grahāḥ piśitāśanāḥ

1,77.66

महालोहितभोक्तारो वेताला ये च गुह्यकाः ।
गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा ये च देवादियोनयः

mahālohitabhoktāro vetālā ye ca guhyakāḥ |
gandharvāpsarasaḥ siddhā ye ca devādiyonayaḥ

1,77.67

डाकिन्यो द्रुणसाः प्रेताः क्षेत्रपाला विनायकाः ।
महाव्याघ्रमहामेघा महातुरागरूपकाः

ḍākinyo druṇasāḥ pretāḥ kṣetrapālā vināyakāḥ |
mahāvyāghramahāmeghā mahāturāgarūpakāḥ

1,77.68

महागजा महासिंहा महामहिषयोनयः ।
ऋक्षवाराहशुनकवानरोलूकमूर्तयः

mahāgajā mahāsiṃhā mahāmahiṣayonayaḥ |
ṛkṣavārāhaśunakavānarolūkamūrtayaḥ

1,77.69

महोष्ट्रखरमार्जारसर्पगोवृषमस्तकाः ।
नानारूपा महासत्त्वा नानाक्लेशसहस्रदाः

mahoṣṭrakharamārjārasarpagovṛṣamastakāḥ |
nānārūpā mahāsattvā nānākleśasahasradāḥ

1,77.70

नानारोगकराः क्षुद्रा महावीर्या महाबलाः ।
वातिकाः पैत्तिका घोरा श्लैष्मिकाः सान्निपातिकाः

nānārogakarāḥ kṣudrā mahāvīryā mahābalāḥ |
vātikāḥ paittikā ghorā ślaiṣmikāḥ sānnipātikāḥ

1,77.71

माहेश्वरा वैष्णवाश्च वैरिञ्च्याश्च महाग्रहाः ।
स्कान्दा वैनायकाः क्रूरा ये च प्रमथगुह्यकाः

māheśvarā vaiṣṇavāśca vairiñcyāśca mahāgrahāḥ |
skāndā vaināyakāḥ krūrā ye ca pramathaguhyakāḥ

1,77.72

महाशत्रुहा रौद्रा महामारीमसूरिकाः ।
ऐकाहिका व्द्याहिकाश्च त्र्याहिकाश्च महाज्वराः

mahāśatruhā raudrā mahāmārīmasūrikāḥ |
aikāhikā vdyāhikāśca tryāhikāśca mahājvarāḥ

1,77.73

चातुर्थिकाः पाक्षिकाश्च मास्याः षाण्मासिकाश्च ये ।
सांवत्सरा दुर्निवार्या ज्वराः परमदारुणाः

cāturthikāḥ pākṣikāśca māsyāḥ ṣāṇmāsikāśca ye |
sāṃvatsarā durnivāryā jvarāḥ paramadāruṇāḥ

1,77.74

स्वाप्निका ये महोत्पाता ये च दुःस्वाप्निका ग्रहाः ।
कूष्माण्डा जृंभिका भौमा द्रोणाः सान्निध्यवञ्चकाः

svāpnikā ye mahotpātā ye ca duḥsvāpnikā grahāḥ |
kūṣmāṇḍā jṛṃbhikā bhaumā droṇāḥ sānnidhyavañcakāḥ

1,77.75

भ्रमिकाः प्राणहर्तारो ये च बालग्रहादयः ।
मनोबुद्वीन्द्रियहराः स्फोटकाश्च महाग्रहाः

bhramikāḥ prāṇahartāro ye ca bālagrahādayaḥ |
manobudvīndriyaharāḥ sphoṭakāśca mahāgrahāḥ

1,77.76

महाशना बलिभुजो महाकुणपभोजनाः ।
दिवाचरा रात्रिचरा ये च संध्यासु दारुणाः

mahāśanā balibhujo mahākuṇapabhojanāḥ |
divācarā rātricarā ye ca saṃdhyāsu dāruṇāḥ

1,77.77

प्रमत्ता वाप्रमत्ता वै ये मां बाधितुमुद्यताः ।
ते सर्वे कार्त्तवीर्यस्य धनुर्मुक्तशराहताः

pramattā vāpramattā vai ye māṃ bādhitumudyatāḥ |
te sarve kārttavīryasya dhanurmuktaśarāhatāḥ

1,77.78

सहस्रधा प्रणश्यन्तु भग्नसत्त्वबलोद्यमाः ।
ये सर्पा ये महानागा महागिरिबिलेशयाः

sahasradhā praṇaśyantu bhagnasattvabalodyamāḥ |
ye sarpā ye mahānāgā mahāgiribileśayāḥ

1,77.79

कालव्याला महादंष्ट्रा महाजगरसंज्ञकाः ।
अनन्तशूलिकाद्याश्च दंष्ट्राविषमहाभयाः

kālavyālā mahādaṃṣṭrā mahājagarasaṃjñakāḥ |
anantaśūlikādyāśca daṃṣṭrāviṣamahābhayāḥ

1,77.80

अनेकशत शीर्षाश्च खण्डपुच्छाश्च दारुणाः ।
महाविषजलौकाश्च वृश्चिका रुक्तपुच्छकाः

anekaśata śīrṣāśca khaṇḍapucchāśca dāruṇāḥ |
mahāviṣajalaukāśca vṛścikā ruktapucchakāḥ

1,77.81

आशीविषाः कालकूटा महाहालाहलाह्वयाः ।
जलसर्पा जलव्याला जलग्राहाश्च कच्छपाः

āśīviṣāḥ kālakūṭā mahāhālāhalāhvayāḥ |
jalasarpā jalavyālā jalagrāhāśca kacchapāḥ

1,77.82

मत्स्यका विषपुच्छाश्च ये चान्ये जलवासिनः ।
जलजाः स्थलजाश्चैव कृत्रिमाश्च महाविषाः

matsyakā viṣapucchāśca ye cānye jalavāsinaḥ |
jalajāḥ sthalajāścaiva kṛtrimāśca mahāviṣāḥ

1,77.83

गुप्तरूपा गुप्तविषा मूषिका गृहगोधिकाः ।
नानाविषाश्च ये घोरा महोपविषसंज्ञकाः

guptarūpā guptaviṣā mūṣikā gṛhagodhikāḥ |
nānāviṣāśca ye ghorā mahopaviṣasaṃjñakāḥ

1,77.84

ये ऽस्मान्बाधितुमिच्छन्ति शरीरप्राणनाशकाः ।
ते सर्वे कार्तवीर्यस्य खङ्कसाहस्रदारिताः

ye 'smānbādhitumicchanti śarīraprāṇanāśakāḥ |
te sarve kārtavīryasya khaṅkasāhasradāritāḥ

1,77.85

दूरादेव विनश्यन्तु प्रणष्टेन्द्रियसाहसाः ।
मनुष्याः पशवो त्वृक्षवानरा वनगोचराः

dūrādeva vinaśyantu praṇaṣṭendriyasāhasāḥ |
manuṣyāḥ paśavo tvṛkṣavānarā vanagocarāḥ

1,77.86

सिंहव्याघ्रवराहाश्च महिषा ये महामृगाः ।
गजास्तुरङ्गा गवया रासभाः शरभा वृकाः

siṃhavyāghravarāhāśca mahiṣā ye mahāmṛgāḥ |
gajāsturaṅgā gavayā rāsabhāḥ śarabhā vṛkāḥ

1,77.87

शुनका द्वीपिनः शुभ्रा मार्जारा बिललोलुपाः ।
शृगालाः शशकाः श्येना गुरुत्मन्तो विहॄङ्गमाः

śunakā dvīpinaḥ śubhrā mārjārā bilalolupāḥ |
śṛgālāḥ śaśakāḥ śyenā gurutmanto vihṝṅgamāḥ

1,77.88

भेरुण्डा वायसा गूध्रा हंसाद्याः पक्षिजातयः ।
उद्भिज्जाश्चाण्डजाश्चैव स्वेदजाश्च जरायुजाः

bheruṇḍā vāyasā gūdhrā haṃsādyāḥ pakṣijātayaḥ |
udbhijjāścāṇḍajāścaiva svedajāśca jarāyujāḥ

1,77.89

नानाभेदकुले जाता नानाभेदाः पृथग्विधाः ।
ये ऽस्मान्बाधितुमिच्छन्ति सेध्यासु च दिवा निशि

nānābhedakule jātā nānābhedāḥ pṛthagvidhāḥ |
ye 'smānbādhitumicchanti sedhyāsu ca divā niśi

1,77.90

ते सर्वे कार्तवीर्यस्य गदासाहस्रदारिताः ।
दूरादेव विनश्यन्तु विनष्टगतिपौरुषाः

te sarve kārtavīryasya gadāsāhasradāritāḥ |
dūrādeva vinaśyantu vinaṣṭagatipauruṣāḥ

1,77.91

ये चाक्षेमप्रदातारः कूटमायाविनश्च ये ।
मारणोत्सादनोन्मूलद्वेषमोहनकारकाः

ye cākṣemapradātāraḥ kūṭamāyāvinaśca ye |
māraṇotsādanonmūladveṣamohanakārakāḥ

1,77.92

विश्वास घातका दुष्टा ये च स्वामिद्रुहो नराः ।
ये चाततायिनो दुष्टा ये पापा गोप्यहारिणः

viśvāsa ghātakā duṣṭā ye ca svāmidruho narāḥ |
ye cātatāyino duṣṭā ye pāpā gopyahāriṇaḥ

1,77.93

दाहोपद्यातगरलशस्त्रपातातिदुःखदाः ।
क्षेत्रवित्तादिहरणबन्धनादिभयप्रदाः

dāhopadyātagaralaśastrapātātiduḥkhadāḥ |
kṣetravittādiharaṇabandhanādibhayapradāḥ

1,77.94

ईतयो विविधाकारो ये चान्ये दुष्टजातयः ।
पीडाकरा ये सततं छिद्रमिच्छन्ति बाधितुम्

ītayo vividhākāro ye cānye duṣṭajātayaḥ |
pīḍākarā ye satataṃ chidramicchanti bādhitum

1,77.95

ते सर्वे कार्तवीर्यस्य चक्रसाहस्रदारिताः ।
दूरादेव क्षयं यान्तु विनष्टबलसाहसाः

te sarve kārtavīryasya cakrasāhasradāritāḥ |
dūrādeva kṣayaṃ yāntu vinaṣṭabalasāhasāḥ

1,77.96

ये मेघा ये महावर्षा ये वाता याश्च विद्युतः ।
ये महाशनयो दीप्ता ये निर्घाताश्च दारुणाः

ye meghā ye mahāvarṣā ye vātā yāśca vidyutaḥ |
ye mahāśanayo dīptā ye nirghātāśca dāruṇāḥ

1,77.97

उल्कापाताश्च ये घोरा ये महेन्द्रायुधादयः ।
सूर्येन्दुकुजसौम्याश्च गुरुकाव्यशनैश्चराः

ulkāpātāśca ye ghorā ye mahendrāyudhādayaḥ |
sūryendukujasaumyāśca gurukāvyaśanaiścarāḥ

1,77.98

राहुश्च केतवो घोरा नक्षत्रा राशयस्तथा ।
तिथयः संक्रमा मासा हायना युगनायकाः

rāhuśca ketavo ghorā nakṣatrā rāśayastathā |
tithayaḥ saṃkramā māsā hāyanā yuganāyakāḥ

1,77.99

मन्वन्तराधिपाः सिद्धा ऋषयो योगसिद्धयः ।
निधयो ऋग्यजुःसामाथर्वाणश्चैव वह्नयः

manvantarādhipāḥ siddhā ṛṣayo yogasiddhayaḥ |
nidhayo ṛgyajuḥsāmātharvāṇaścaiva vahnayaḥ

1,77.100

ऋतवो लोकपालाश्च पितरो देवसंहतिः ।
विद्याश्चैव चतुःषष्टिभेदा या भुवनत्रये

ṛtavo lokapālāśca pitaro devasaṃhatiḥ |
vidyāścaiva catuḥṣaṣṭibhedā yā bhuvanatraye

1,77.101

ये त्वत्र कीर्तिताः सर्वे चये चान्ये नानुकीर्तिताः ।
ते संतु नः सदा सौम्याः सर्वकालसुखावहाः

ye tvatra kīrtitāḥ sarve caye cānye nānukīrtitāḥ |
te saṃtu naḥ sadā saumyāḥ sarvakālasukhāvahāḥ

1,77.102

आज्ञया कार्तवीर्यस्य योगीन्द्रस्यामितद्युतेः ।
कार्तवीर्यार्जुनो धन्वी राजेन्द्रो हैहयेश्वरः

ājñayā kārtavīryasya yogīndrasyāmitadyuteḥ |
kārtavīryārjuno dhanvī rājendro haihayeśvaraḥ

1,77.103

दशास्यदर्पहा रेवालीलादृप्तकः सुदुर्जयः ।
दुःखहा चौरदमनो राजराजेश्वरः प्रभुः

daśāsyadarpahā revālīlādṛptakaḥ sudurjayaḥ |
duḥkhahā cauradamano rājarājeśvaraḥ prabhuḥ

1,77.104

सर्वज्ञः सर्वदः श्रीमान् सर्वशिष्टेष्टदः कृती ।
राजचूडामणिर्योगी सप्तद्वीपाधिनायकः

sarvajñaḥ sarvadaḥ śrīmān sarvaśiṣṭeṣṭadaḥ kṛtī |
rājacūḍāmaṇiryogī saptadvīpādhināyakaḥ

1,77.105

विजयी विश्वजिद्वाग्मी महागतिरलोलुपः ।
यज्वा विप्रप्रियो विद्वान् ब्रह्मज्ञेयः सनातनः

vijayī viśvajidvāgmī mahāgatiralolupaḥ |
yajvā viprapriyo vidvān brahmajñeyaḥ sanātanaḥ

1,77.106

माहिष्मतीपतिर्योधा महाकीर्तिर्महाभुजः ।
सुकुमारो महावीरो मारीघ्नो मदिरेक्षणः

māhiṣmatīpatiryodhā mahākīrtirmahābhujaḥ |
sukumāro mahāvīro mārīghno madirekṣaṇaḥ

1,77.107

शत्रुघ्नः शाश्वतः शूरः शङ्खभृद्योगिवल्लभः ।
महाभागवतो धीमान्महाभयविनाशनः

śatrughnaḥ śāśvataḥ śūraḥ śaṅkhabhṛdyogivallabhaḥ |
mahābhāgavato dhīmānmahābhayavināśanaḥ

1,77.108

असाध्यी विग्रहो दिव्यो भावो व्याप्तजगत्त्रयः ।
जितेन्द्रियो जितारातिः स्वच्छन्दो ऽनन्तविक्रममः

asādhyī vigraho divyo bhāvo vyāptajagattrayaḥ |
jitendriyo jitārātiḥ svacchando 'nantavikramamaḥ

1,77.109

चक्रभृत्परचक्रघ्नः संग्रामविधिपूजितः ।
सर्वशास्त्रकलाधरी विरजा लोकवन्दितः

cakrabhṛtparacakraghnaḥ saṃgrāmavidhipūjitaḥ |
sarvaśāstrakalādharī virajā lokavanditaḥ

1,77.110

वीरो विमलसत्त्वाढ्यो महाबलपराक्रमः ।
विजयश्रीमहामान्यो जितारिर्मन्त्रनायकः

vīro vimalasattvāḍhyo mahābalaparākramaḥ |
vijayaśrīmahāmānyo jitārirmantranāyakaḥ

1,77.111

खड्गभृत्कामदः कान्तः कालघ्नः कमलेक्षणः ।
भद्रवादप्रियो वैद्यो विबुधो वरदो वशी

khaḍgabhṛtkāmadaḥ kāntaḥ kālaghnaḥ kamalekṣaṇaḥ |
bhadravādapriyo vaidyo vibudho varado vaśī

1,77.112

महाधनो निधिपतिर्महायोगी गुरुप्रियः ।
योगाढ्यः सर्वरोगघ्नो राजिताखिलभूतलः

mahādhano nidhipatirmahāyogī gurupriyaḥ |
yogāḍhyaḥ sarvarogaghno rājitākhilabhūtalaḥ

1,77.113

दिव्यास्त्रभृदमेयात्मा सर्वगोप्ता महोज्ज्वलः ।
सर्वायुधधरो ऽभीष्टप्रदः परपुरञ्जयः

divyāstrabhṛdameyātmā sarvagoptā mahojjvalaḥ |
sarvāyudhadharo 'bhīṣṭapradaḥ parapurañjayaḥ

1,77.114

योगसिद्धो महाकायो महावृन्दशताधिपः ।
सर्वज्ञाननिधिः सर्वसिद्ध्विदानकृतोद्यमः

yogasiddho mahākāyo mahāvṛndaśatādhipaḥ |
sarvajñānanidhiḥ sarvasiddhvidānakṛtodyamaḥ

1,77.115

इत्यष्टशतनामोत्त्या मूर्तयो दश दिक्पथि ।
सम्यग्दशदिशो व्याप्य पालयन्तु च मां सदा

ityaṣṭaśatanāmottyā mūrtayo daśa dikpathi |
samyagdaśadiśo vyāpya pālayantu ca māṃ sadā

1,77.116

स्वस्थाः सर्वेन्द्रियाः संतुं शान्तिरस्तु सदा मम ।
शेषाद्या मूर्तयो ऽष्टौ च विक्रमेणैव भास्वराः

svasthāḥ sarvendriyāḥ saṃtuṃ śāntirastu sadā mama |
śeṣādyā mūrtayo 'ṣṭau ca vikrameṇaiva bhāsvarāḥ

1,77.117

अग्निनिरृतिवाय्वीशकोणगाः पान्तु मां सदा ।
मम सौख्यमसंबाधमारोग्यमपराजयः

agninirṛtivāyvīśakoṇagāḥ pāntu māṃ sadā |
mama saukhyamasaṃbādhamārogyamaparājayaḥ

1,77.118

दुःखहानिरविघ्नश्च प्रजावृद्धिः सुखो दयः ।
वाञ्छाप्तिरतिकल्याणमवैषम्यमनामयम्

duḥkhahāniravighnaśca prajāvṛddhiḥ sukho dayaḥ |
vāñchāptiratikalyāṇamavaiṣamyamanāmayam

1,77.119

अनालस्यमभीष्टं स्यान्मृत्युहानिर्बलोन्नतिः ।
भयहानिर्यशः कान्तिर्विद्या ऋद्धिर्महाश्रियः

anālasyamabhīṣṭaṃ syānmṛtyuhānirbalonnatiḥ |
bhayahāniryaśaḥ kāntirvidyā ṛddhirmahāśriyaḥ

1,77.120

अनष्टद्रव्यता चैव नष्टस्य पुनरागमः ।
दीर्घायुष्यं मनोहर्षः सौकुमार्यमभीप्सितम्

anaṣṭadravyatā caiva naṣṭasya punarāgamaḥ |
dīrghāyuṣyaṃ manoharṣaḥ saukumāryamabhīpsitam

1,77.121

अप्रधृष्यतमत्वं च महासामर्थ्यमेव च ।
संतु मे कार्तवीर्य्यस्य हैहयेन्द्रस्य कीर्तनात्

apradhṛṣyatamatvaṃ ca mahāsāmarthyameva ca |
saṃtu me kārtavīryyasya haihayendrasya kīrtanāt

1,77.122

य इदं कार्तवीर्य्यस्य कवच पुण्यवर्द्धनम् ।
सर्वपापप्रशमनं सर्वोपद्रवनाशनम्

ya idaṃ kārtavīryyasya kavaca puṇyavarddhanam |
sarvapāpapraśamanaṃ sarvopadravanāśanam

1,77.123

सर्वशान्तिकरं गुह्यं समस्तभयनाशनम् ।
विजयार्थप्रदं नॄणां सर्वसंपत्प्रदं शुभम्

sarvaśāntikaraṃ guhyaṃ samastabhayanāśanam |
vijayārthapradaṃ nṝṇāṃ sarvasaṃpatpradaṃ śubham

1,77.124

शृणुयाद्वा पठेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात् ।
चौरैर्हृतं यदा पश्येत्पश्वादिधनमात्मनः

śṛṇuyādvā paṭhedvāpi sarvakāmānavāpnuyāt |
caurairhṛtaṃ yadā paśyetpaśvādidhanamātmanaḥ

1,77.125

सप्तवारं तदा जप्येन्निशि पश्चिमदिङ्मुखः ।
सप्तरात्रेण लभते नष्टद्रव्यं न संशयः

saptavāraṃ tadā japyenniśi paścimadiṅmukhaḥ |
saptarātreṇa labhate naṣṭadravyaṃ na saṃśayaḥ

1,77.126

सप्तविंशतिधा जप्त्वा प्राचीदिग्वदनः पुमान् ।
देवासुरनिभं चापि परचक्रं निवारयेत्

saptaviṃśatidhā japtvā prācīdigvadanaḥ pumān |
devāsuranibhaṃ cāpi paracakraṃ nivārayet

1,77.127

विवादे कलहेघोरे पञ्चधा यः पठेदिदम् ।
विजयो जायते तस्य न कदाचित्पराजयः

vivāde kalaheghore pañcadhā yaḥ paṭhedidam |
vijayo jāyate tasya na kadācitparājayaḥ

1,77.128

सर्वरोगप्रपीडासु त्रेधा वा पञ्चधा पठेत् ।
स रोगमृत्युवेतालभूतप्रेतैर्न बाध्यते

sarvarogaprapīḍāsu tredhā vā pañcadhā paṭhet |
sa rogamṛtyuvetālabhūtapretairna bādhyate

1,77.129

सम्यग्द्वादशाधा रात्रौ प्रजपेद्बन्धमुक्तये ।
त्रिदिनान्निगडादूद्ध्वो मुच्यते नात्र संशयः

samyagdvādaśādhā rātrau prajapedbandhamuktaye |
tridinānnigaḍādūddhvo mucyate nātra saṃśayaḥ

1,77.130

अनेनैव विधानेन सर्वसाधनकर्मणि ।
असाध्यमपि सप्ताहात्साधयेन्मन्त्रवित्तमः

anenaiva vidhānena sarvasādhanakarmaṇi |
asādhyamapi saptāhātsādhayenmantravittamaḥ

1,77.131

यात्राकाले पठित्वेदं मार्गे गच्छति यः पुमान् ।
न दुष्टचौरव्याघ्राद्यैर्भयं स्यात्परिपन्थिभिः

yātrākāle paṭhitvedaṃ mārge gacchati yaḥ pumān |
na duṣṭacauravyāghrādyairbhayaṃ syātparipanthibhiḥ

1,77.132

जपन्नासेचनं कुर्वञ्जलेनाञ्जलिना तनौ ।
न चासौ विषकृत्यादिरोगस्फोटैः प्रबाध्यते

japannāsecanaṃ kurvañjalenāñjalinā tanau |
na cāsau viṣakṛtyādirogasphoṭaiḥ prabādhyate

1,77.133

कार्तवीर्यः खलद्वेषी कृतवीर्यसुतो बली ।
सहस्रबाहुः शत्रुघ्नो रक्तवासा धनुर्धरः

kārtavīryaḥ khaladveṣī kṛtavīryasuto balī |
sahasrabāhuḥ śatrughno raktavāsā dhanurdharaḥ

1,77.134

रक्तगन्धोरक्तमाल्यो राजा स्मर्तुरभीष्टदः ।
द्वादशैतानि नामानि कार्तवीर्यस्य यः पठेत्

raktagandhoraktamālyo rājā smarturabhīṣṭadaḥ |
dvādaśaitāni nāmāni kārtavīryasya yaḥ paṭhet

1,77.135

संपदस्तस्य जायन्ते जनास्तस्य वशे सदा ।
यः सेवते सदा विप्र श्रीमञ्चक्रावतारकम्

saṃpadastasya jāyante janāstasya vaśe sadā |
yaḥ sevate sadā vipra śrīmañcakrāvatārakam

1,77.136

तस्य रक्षां सदा कुर्याञ्चक्रं विष्णोर्महात्मनः ।
मयैतत्कवचं विप्र दत्तात्रेयान्मुनीश्वरात्

tasya rakṣāṃ sadā kuryāñcakraṃ viṣṇormahātmanaḥ |
mayaitatkavacaṃ vipra dattātreyānmunīśvarāt

1,77.137

श्रुतं तुभ्यं निगदितं धारयस्वाखिलेष्टदम्

śrutaṃ tubhyaṃ nigaditaṃ dhārayasvākhileṣṭadam

Chapter 1.78

1,78.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कार्तवीर्यकवचकथनं नाम सप्तसप्ततितोमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच कार्तवीर्यस्य कवचं कथितं ते मुनीश्वर ।
मोहविध्वंसनं जैत्रं मारुतेः कवचं शृणु

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde kārtavīryakavacakathanaṃ nāma saptasaptatitomo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca kārtavīryasya kavacaṃ kathitaṃ te munīśvara |
mohavidhvaṃsanaṃ jaitraṃ māruteḥ kavacaṃ śṛṇu

1,78.2

यस्य संधारणात्सद्यः सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः ।
भूतप्रेतारिजं दुःखं नाशमेति न संशयः

yasya saṃdhāraṇātsadyaḥ sarve naśyantyupadravāḥ |
bhūtapretārijaṃ duḥkhaṃ nāśameti na saṃśayaḥ

1,78.3

एकदाहं गतो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् ।
आनन्दवनिकासंस्थं ध्यायन्तं स्वात्मनः पदम्

ekadāhaṃ gato draṣṭuṃ rāmaṃ ramayatāṃ varam |
ānandavanikāsaṃsthaṃ dhyāyantaṃ svātmanaḥ padam

1,78.4

तत्र रामं रमानाथं पूजितं त्रिदशेश्वरैः ।
नमस्कृत्य तदादिष्टमासनं स्थितवान् पुरः

tatra rāmaṃ ramānāthaṃ pūjitaṃ tridaśeśvaraiḥ |
namaskṛtya tadādiṣṭamāsanaṃ sthitavān puraḥ

1,78.5

तत्र सर्वं मया वृत्तं रावणस्य वधान्तकम् ।
पृष्टं प्रोवाच राजेन्द्रः श्रीरामः स्वयमादरात्

tatra sarvaṃ mayā vṛttaṃ rāvaṇasya vadhāntakam |
pṛṣṭaṃ provāca rājendraḥ śrīrāmaḥ svayamādarāt

1,78.6

ततः कथान्ते भगवान्मारुतेः कवचं ददौ ।
मह्यं तत्ते प्रवक्ष्यामि न प्रकाश्यं हि कुत्रचित्

tataḥ kathānte bhagavānmāruteḥ kavacaṃ dadau |
mahyaṃ tatte pravakṣyāmi na prakāśyaṃ hi kutracit

1,78.7

भविष्यदेतन्निर्द्दिष्टं बालभावेन नारद ।
श्रीरामेणाञ्जनासूनासूनोर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

bhaviṣyadetannirddiṣṭaṃ bālabhāvena nārada |
śrīrāmeṇāñjanāsūnāsūnorbhuktimuktipradāyakam

1,78.8

हनुमान् पूर्वतः पातु दक्षिणे पवनात्मजः ।
पातु प्रतीच्यामक्षघ्नः सौम्ये सागरतारकः

hanumān pūrvataḥ pātu dakṣiṇe pavanātmajaḥ |
pātu pratīcyāmakṣaghnaḥ saumye sāgaratārakaḥ

1,78.9

ऊर्द्ध पातु कपिश्रेष्ठः केसरिप्रियनन्दनः ।
अधस्ताद्विष्णुभक्तस्तु पातु मध्ये च पावनिः

ūrddha pātu kapiśreṣṭhaḥ kesaripriyanandanaḥ |
adhastādviṣṇubhaktastu pātu madhye ca pāvaniḥ

1,78.10

लङ्काविदाहकः पातु सर्वापद्भ्यो निरन्तरम् ।
सुग्रीवसचिवः पातु मस्तकं वायुनन्दनः

laṅkāvidāhakaḥ pātu sarvāpadbhyo nirantaram |
sugrīvasacivaḥ pātu mastakaṃ vāyunandanaḥ

1,78.11

भालं पातु महावीरो भ्रुवोर्मध्ये निरन्तरम् ।
नेत्रे छायापहारी च पातु नः प्लवगेश्वरः

bhālaṃ pātu mahāvīro bhruvormadhye nirantaram |
netre chāyāpahārī ca pātu naḥ plavageśvaraḥ

1,78.12

कपोलौ कर्णमूले च पातु श्रीरामकिङ्करः ।
नासाग्रमञ्जनासूनुः पातु वक्त्रं हरीश्वरः

kapolau karṇamūle ca pātu śrīrāmakiṅkaraḥ |
nāsāgramañjanāsūnuḥ pātu vaktraṃ harīśvaraḥ

1,78.13

पातु कण्ठे तु दैत्यारिः स्कन्धौ पातु सुरारिजित् ।
भुजौ पातु महातेजाः करौ च चरणायुधः

pātu kaṇṭhe tu daityāriḥ skandhau pātu surārijit |
bhujau pātu mahātejāḥ karau ca caraṇāyudhaḥ

1,78.14

नखान्नाखायुधः पातु कुक्षौ पातु कपीश्वरः ।
वक्षो मुद्रापहारी च पातु पार्श्वे भुजायुधः

nakhānnākhāyudhaḥ pātu kukṣau pātu kapīśvaraḥ |
vakṣo mudrāpahārī ca pātu pārśve bhujāyudhaḥ

1,78.15

लङ्कानिभञ्जनः पातु पृष्टदेशे निरन्तरम् ।
नाभिं श्रीरामभक्तस्तु कटिं पात्वनिलात्मजः

laṅkānibhañjanaḥ pātu pṛṣṭadeśe nirantaram |
nābhiṃ śrīrāmabhaktastu kaṭiṃ pātvanilātmajaḥ

1,78.16

गुह्यं पातु महाप्रज्ञः सक्थिनी अतिथिप्रियः ।
ऊरू च जानुनी पातु लङ्काप्रासादभञ्जनः

guhyaṃ pātu mahāprajñaḥ sakthinī atithipriyaḥ |
ūrū ca jānunī pātu laṅkāprāsādabhañjanaḥ

1,78.17

जङ्घे पातु कपिश्रेष्ठो गुल्फौ पातु महाबलः ।
अचलोद्धारकः पातु पादौ भास्करसन्निभः

jaṅghe pātu kapiśreṣṭho gulphau pātu mahābalaḥ |
acaloddhārakaḥ pātu pādau bhāskarasannibhaḥ

1,78.18

अङ्गानि पातु सत्त्वाढ्यः पातु पादाङ्गुलीः सदा ।
मुखाङ्गानि महाशूरः पातु रोमाणि चात्मवान्

aṅgāni pātu sattvāḍhyaḥ pātu pādāṅgulīḥ sadā |
mukhāṅgāni mahāśūraḥ pātu romāṇi cātmavān

1,78.19

दिवारात्रौ त्रिलोकेषु सदागतिलुतो ऽवतु ।
स्थितं व्रजन्तमासीनं पिबन्तं जक्षतं कपिः

divārātrau trilokeṣu sadāgatiluto 'vatu |
sthitaṃ vrajantamāsīnaṃ pibantaṃ jakṣataṃ kapiḥ

1,78.20

लोकोत्तरगुणः श्रीमान् पातु त्र्यंबकसंभवः ।
प्रमत्तमप्रमत्तं वा शयानं गहनेंऽबुनि

lokottaraguṇaḥ śrīmān pātu tryaṃbakasaṃbhavaḥ |
pramattamapramattaṃ vā śayānaṃ gahaneṃ'buni

1,78.21

स्थलेंऽतरिक्षे ह्यग्नौ वा पर्वते सागरे द्रुमे ।
संग्रामे संकटे घोरे विराङ्रूपधरो ऽवतु

sthaleṃ'tarikṣe hyagnau vā parvate sāgare drume |
saṃgrāme saṃkaṭe ghore virāṅrūpadharo 'vatu

1,78.22

डाकिनीशाकिनीमारीकालरात्रिमरीचिकाः ।
शयानं मां विभुः पातु पिशाचोरगराक्षसीः

ḍākinīśākinīmārīkālarātrimarīcikāḥ |
śayānaṃ māṃ vibhuḥ pātu piśācoragarākṣasīḥ

1,78.23

दिव्यदेहधरो धीमान्सर्वसत्त्वभयङ्करः ।
साधकेन्द्रावनः शश्वत्पातु सर्वत एव माम्

divyadehadharo dhīmānsarvasattvabhayaṅkaraḥ |
sādhakendrāvanaḥ śaśvatpātu sarvata eva mām

1,78.24

यद्रूपं भीषणं दृष्ट्वा पलायन्ते भयानकाः ।
स सर्वरूपः सर्वज्ञः सृष्टिस्थितिकरो ऽवतु

yadrūpaṃ bhīṣaṇaṃ dṛṣṭvā palāyante bhayānakāḥ |
sa sarvarūpaḥ sarvajñaḥ sṛṣṭisthitikaro 'vatu

1,78.25

स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः साक्षाद्देवो महेश्वरः ।
सूर्यमण्डलगः श्रीदः पातु कालत्रये ऽपि माम्

svayaṃ brahmā svayaṃ viṣṇuḥ sākṣāddevo maheśvaraḥ |
sūryamaṇḍalagaḥ śrīdaḥ pātu kālatraye 'pi mām

1,78.26

यस्य शब्दमुपाकर्ण्य दैत्यदानवराक्षसाः ।
देवा मनुष्यास्तिर्यञ्चः स्थावरा जङ्गमास्तथा

yasya śabdamupākarṇya daityadānavarākṣasāḥ |
devā manuṣyāstiryañcaḥ sthāvarā jaṅgamāstathā

1,78.27

सभया भयनिर्मुक्ता भवन्ति स्वकृतानुगाः ।
यस्यानेककथाः पुण्याः श्रूयन्ते प्रतिकल्पके

sabhayā bhayanirmuktā bhavanti svakṛtānugāḥ |
yasyānekakathāḥ puṇyāḥ śrūyante pratikalpake

1,78.28

सो ऽवतात्साधकश्रेष्ठं सदा रामपरायणमः ।
वैधात्रधातृप्रभृति यत्किञ्चिद्दृश्यते ऽत्यलम्

so 'vatātsādhakaśreṣṭhaṃ sadā rāmaparāyaṇamaḥ |
vaidhātradhātṛprabhṛti yatkiñciddṛśyate 'tyalam

1,78.29

विद्ध्वि व्याप्तं यथा कीशरूपेणानञ्जनेन तत् ।
यो विभुः सो ऽहमेषो ऽहं स्वीयः स्वयमणुर्बृहत्

viddhvi vyāptaṃ yathā kīśarūpeṇānañjanena tat |
yo vibhuḥ so 'hameṣo 'haṃ svīyaḥ svayamaṇurbṛhat

1,78.30

ऋग्यजुःसामरूपश्च प्रणवस्त्रिवृदध्वरः ।
तस्मै स्वस्मै च सर्वस्मै नतो ऽस्म्यात्मसमाधिना

ṛgyajuḥsāmarūpaśca praṇavastrivṛdadhvaraḥ |
tasmai svasmai ca sarvasmai nato 'smyātmasamādhinā

1,78.31

अनेकानन्तब्रह्माण्डधृते ब्रह्मस्वरूपिणे ।
समीरणात्मने तस्मै नतो ऽस्म्यात्मस्वरूपिणे

anekānantabrahmāṇḍadhṛte brahmasvarūpiṇe |
samīraṇātmane tasmai nato 'smyātmasvarūpiṇe

1,78.32

नमो हनुमते तस्मै नमो मारुतसूनवे ।
नमः श्रीरामभक्ताय श्यामाय महते नमः

namo hanumate tasmai namo mārutasūnave |
namaḥ śrīrāmabhaktāya śyāmāya mahate namaḥ

1,78.33

नमो वानर वीराय सुग्रीवसख्यकारिणे ।
संकाविदहनायाथ महासागरतारिणे

namo vānara vīrāya sugrīvasakhyakāriṇe |
saṃkāvidahanāyātha mahāsāgaratāriṇe

1,78.34

सीताशोकविनाशाय राममुद्राधराय च ।
रावणान्तनिदानाय नमः सर्वोत्तरात्मने

sītāśokavināśāya rāmamudrādharāya ca |
rāvaṇāntanidānāya namaḥ sarvottarātmane

1,78.35

मेघनादमखध्वंसकारणाय नमोनमः ।
अशोकवनविध्वंसकारिणे जयदायिने

meghanādamakhadhvaṃsakāraṇāya namonamaḥ |
aśokavanavidhvaṃsakāriṇe jayadāyine

1,78.36

वायुपुत्राय वीराय आकाशोदरगामिने ।
वनपालशिरश्छेत्रे लङ्काप्रासादभञ्जिने

vāyuputrāya vīrāya ākāśodaragāmine |
vanapālaśiraśchetre laṅkāprāsādabhañjine

1,78.37

ज्वलत्काञ्चनवर्णाय दीर्घलाङ्गूलधारिणे ।
सौमित्रिजयदात्रे च रामदूताय ते नमः

jvalatkāñcanavarṇāya dīrghalāṅgūladhāriṇe |
saumitrijayadātre ca rāmadūtāya te namaḥ

1,78.38

अक्षस्य वधकर्त्रे च ब्रह्मशस्त्रनिवारिणे ।
लक्ष्मणाङ्गमहाशक्तिजातक्षतविनाशिने

akṣasya vadhakartre ca brahmaśastranivāriṇe |
lakṣmaṇāṅgamahāśaktijātakṣatavināśine

1,78.39

रक्षोघ्नाय रिपुघ्नाय भूतघ्नाय नमोनमः ।
ऋक्षवानरवीरौघप्रासादाय नमोनमः

rakṣoghnāya ripughnāya bhūtaghnāya namonamaḥ |
ṛkṣavānaravīraughaprāsādāya namonamaḥ

1,78.40

परसैन्यबलघ्नाय शस्त्रास्त्रघ्नाय ते नमः ।
विषघ्नाय द्विषघ्नाय भयघ्नाय नमोनमः

parasainyabalaghnāya śastrāstraghnāya te namaḥ |
viṣaghnāya dviṣaghnāya bhayaghnāya namonamaḥ

1,78.41

महीरिपुभयघ्नाय भक्तत्राणैककारिण ।
परप्रेरितमन्त्राणां मन्त्राणां स्तंभकारिणे

mahīripubhayaghnāya bhaktatrāṇaikakāriṇa |
parapreritamantrāṇāṃ mantrāṇāṃ staṃbhakāriṇe

1,78.42

पयः पाषाणतरणकारणाय नमोनमः ।
बालार्कमण्डलग्रासकारिणे दुःखहारिणे

payaḥ pāṣāṇataraṇakāraṇāya namonamaḥ |
bālārkamaṇḍalagrāsakāriṇe duḥkhahāriṇe

1,78.43

नखायुधाय भीमाय दन्तायुधधराय च ।
विहॄङ्गमाय शवाय वज्रदेहाय ते नमः

nakhāyudhāya bhīmāya dantāyudhadharāya ca |
vihṝṅgamāya śavāya vajradehāya te namaḥ

1,78.44

प्रतिग्रामस्थितायाथ भूतप्रेतवधार्थिने ।
करस्थशैलशस्त्राय राम शस्त्राय ते नमः

pratigrāmasthitāyātha bhūtapretavadhārthine |
karasthaśailaśastrāya rāma śastrāya te namaḥ

1,78.45

कौपीनवाससे तुभ्यं रामभक्तिरताय च ।
दक्षिणाशाभास्कराय सतां चन्द्रोदयात्मने

kaupīnavāsase tubhyaṃ rāmabhaktiratāya ca |
dakṣiṇāśābhāskarāya satāṃ candrodayātmane

1,78.46

कृत्याक्षतव्यथाघ्नाय सर्वक्लेशहराय च ।
स्वाम्याज्ञापार्थसंग्रामसख्यसंजयकारिणे

kṛtyākṣatavyathāghnāya sarvakleśaharāya ca |
svāmyājñāpārthasaṃgrāmasakhyasaṃjayakāriṇe

1,78.47

भक्तानां दिव्यवादेषु संग्रामे जयकारिणे ।
किल्किलावुवकाराय घोरशब्दकराय च

bhaktānāṃ divyavādeṣu saṃgrāme jayakāriṇe |
kilkilāvuvakārāya ghoraśabdakarāya ca

1,78.48

सर्वाग्निव्याधिसंस्तंभकारिणे भयहारिणे ।
सदा वनफलाहारसंतृप्ताय विशेषतः

sarvāgnivyādhisaṃstaṃbhakāriṇe bhayahāriṇe |
sadā vanaphalāhārasaṃtṛptāya viśeṣataḥ

1,78.49

महार्णवशिलाबद्ध्वसेतुबन्धाय ते नमः ।
इत्येतत्कथितं विप्र मारुतेः कवचं शिवम्

mahārṇavaśilābaddhvasetubandhāya te namaḥ |
ityetatkathitaṃ vipra māruteḥ kavacaṃ śivam

1,78.50

यस्मै कस्मै न दातव्यं रक्षणीयं प्रयत्नतः ।
अष्टगन्धैर्विलिख्याथ कवचं धारयेत्तु यः

yasmai kasmai na dātavyaṃ rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ |
aṣṭagandhairvilikhyātha kavacaṃ dhārayettu yaḥ

1,78.51

कण्ठे वा दक्षिणे बाहौ जयस्तस्य पदे पदे ।
किं पुनर्बहुनोक्तेन साधितं लक्षमादरात्

kaṇṭhe vā dakṣiṇe bāhau jayastasya pade pade |
kiṃ punarbahunoktena sādhitaṃ lakṣamādarāt

1,78.52

प्रजप्तमेतत्कवचमसाध्यं चापि साधयेत्

prajaptametatkavacamasādhyaṃ cāpi sādhayet

Chapter 1.79 (part 1/3)

1,79.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमत्कवचनिरूपणं नामाष्टसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् ।
यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde hanumatkavacanirūpaṇaṃ nāmāṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca athāparaṃ vāyusūnoścaritaṃ pāpanāśanam |
yaduktaṃ svāsu rāmeṇa ānandavanavāsinā

1,79.2

सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति ।
मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि

sadyojāte mahākalpe śrutavīrye hanūmati |
mama śrīrāmacandrasya bhaktirastu sadaiva hi

1,79.3

शृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक ।
चरितं सर्वपापघ्नं शृण्वतां पठतां सदा

śṛṇuṣva gadato mattaḥ kumārasya kumāraka |
caritaṃ sarvapāpaghnaṃ śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ sadā

1,79.4

वाञ्छाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा ।
रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे

vāñchāmyahaṃ sadā vipra saṃgamaṃ kīśarūpiṇā |
rahasyaṃ rahasi svasya mamānandavanottame

1,79.5

परीते ऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः ।
क्रीडन्ति सर्वदा चात्र प्राकट्ये ऽपि रहस्यपि

parīte 'tra sakhāyo me sakhyaśca vigatajvarāḥ |
krīḍanti sarvadā cātra prākaṭye 'pi rahasyapi

1,79.6

कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम ।
तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः

kasmiṃścidavatāre tu yadvṛttaṃ ca raho mama |
tadatra prakaṭaṃ tubhyaṃ karomi prītamānasaḥ

1,79.7

आविर्भूतो ऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये ।
चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने

āvirbhūto 'smyahaṃ pūrvaṃ rājño daśarathakṣaye |
caturyūhātmakastakatra tasya bhāryātraye mune

1,79.8

ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुङ्गवः ।
विश्वामित्रोरऽथयामास पितरं मम भूपतिम्

tataḥ katipayairabdairāgato dvijapuṅgavaḥ |
viśvāmitror'thayāmāsa pitaraṃ mama bhūpatim

1,79.9

यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् ।
प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम्

yakṣarakṣovighātārthaṃ lakṣmaṇena sahaiva mām |
preṣayāmāsa dharmātmā siddhāśramamaramyakam

1,79.10

तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ ।
ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नो ऽभूत्तदा मुनिः

tatra gatvāśramamṛberdūṣayantī niśācarau |
dhvastau subāhumārīcau prasanno 'bhūttadā muniḥ

1,79.11

अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा ।
ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात्

astragrāmaṃ dadau mahyaṃ māsaṃ cāvāsayattathā |
tato gādhisutodhīmān jñātvā bhāvyarthamādarāt

1,79.12

मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः ।
तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम्

mithilāmanayattatra raudraṃ cādarśayaddhvanuḥ |
tasya kanyāṃ paṇībhūtāṃ sītāṃ surasutopamām

1,79.13

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनो ऽस्य च ।
ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन्

dhanurvibhajya samiti labdhavānmānino 'sya ca |
tato mārge bhṛgupaterdarppamūḍhaṃ ciraṃ smayan

1,79.14

व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् ।
ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः

vyaṣanīyāgamaṃ paścādayodhyāṃ svapituḥ purīm |
tato rājñāhamājñāya prajāśīlanamānasaḥ

1,79.15

यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या संमन्त्र्यात्पैर्विकल्पितः ।
तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने

yauvarājye svayaṃ prītyā saṃmantryātpairvikalpitaḥ |
tacchutvā supriyā bhāryā kaikaiyī bhūpatiṃ mune

1,79.16

देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ ।
पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्ये ऽभिषिच्यताम्

devakāryavidhānārthaṃ vidūṣitamatirjagau |
putro me bharato nāma yauvarājye 'bhiṣicyatām

1,79.17

रामश्चतुर्दशसमा दण्डकान्प्रविवास्यताम् ।
तदाकर्ण्या हमुद्युक्तो ऽरण्यं भार्यानुजान्वितः

rāmaścaturdaśasamā daṇḍakānpravivāsyatām |
tadākarṇyā hamudyukto 'raṇyaṃ bhāryānujānvitaḥ

1,79.18

गन्तुं नृपतिनानुक्तो ऽप्यगमं चित्रकूटकम् ।
तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः

gantuṃ nṛpatinānukto 'pyagamaṃ citrakūṭakam |
tatra nityaṃ vanyaphalairmāṃsaiścāvartitakriyaḥ

1,79.19

निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् ।
ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ

nivasanneva rājñastu nidhanaṃ cāpyavāgamam |
tato bharataśatrughnau bhrātarau mama mānadau

1,79.20

मान्तृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ ।
व्यजिज्ञपतमागत्यपञ्चवट्यां निजाश्रमम्

māntṛvargayutau dīnau sācāryāmātyanāgarau |
vyajijñapatamāgatyapañcavaṭyāṃ nijāśramam

1,79.21

अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् ।
ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः

akalpayaṃ bhrātṛbhāryāsahitaśca trivatsaram |
tatastrayodaśe varṣe rāvaṇo nāma rākṣasaḥ

1,79.22

मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः ।
ततो ऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम्

māyayā hṛtavānsītāṃ priyāṃ mama parokṣataḥ |
tato 'haṃ dīnavadana ṛṣyamūkaṃ hi parvatam

1,79.23

भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च ।
अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः

bhāryāmanveṣayanprāptaḥ sakhyaṃ haryadhipena ca |
atha vālinamāhatya sugrīva statpade kṛtaḥ

1,79.24

सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम ।
विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः

saha vānarayūthaiśca sāhāyyaṃ kṛtavānmama |
virudhya rāvaṇenālaṃ mama bhakto vibhīṣaṇaḥ

1,79.25

आगतो ह्यभिषिच्याशुलङ्केशो हि विकल्पितः ।
हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबान्धवम्

āgato hyabhiṣicyāśulaṅkeśo hi vikalpitaḥ |
hatvā tu rāvaṇaṃ saṃkhye saputrāmātyabāndhavam

1,79.26

सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः ।
ततः कालान्तरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः

sītāmādāya saṃśuddhvāmayodhyāṃ samupāgataḥ |
tataḥ kālāntare viprasugrīvaśca vibhīṣaṇaḥ

1,79.27

निमन्त्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षट्कुलाश्च द्विजोत्तमाः ।
अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमन्त्रिताः

nimantritau pituḥ śrāddhve ṣaṭkulāśca dvijottamāḥ |
ayodhyāyāṃ samājagmuste tu sarve nimantritāḥ

1,79.28

ऋते विभीषिणं तत्र चिन्तयाने रघूत्तमे ।
शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः

ṛte vibhīṣiṇaṃ tatra cintayāne raghūttame |
śaṃbhurbrāhmaṇarūpeṇa ṣaṭkulaiśca sahāgataḥ

1,79.29

अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे ।
नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबन्धनात्

atha pṛṣṭo mayā śaṃbhurvibhīṣaṇasamāgame |
nītvā māṃ draviḍe deśe mocaya dvijabandhanāt

1,79.30

मया निमन्त्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः ।
संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममण्डलम्

mayā nimantritāḥ śraddhe hyagastyādyā munīśvarāḥ |
saṃbhojitāstu prayayuḥ svasvamāśramamaṇḍalam

1,79.31

ततः कालान्तरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः ।
गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः

tataḥ kālāntare viprā devā daityā nareśvarāḥ |
gautamena samāhūtāḥ sarve yajñasabhājitāḥ

1,79.32

ते सर्वे स्फआटिकं लिङ्गं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् ।
संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः

te sarve sphaāṭikaṃ liṅgaṃ tryaṃbakādrau niveśitam |
saṃpūjya nyavaṃsastatra devadaityanṛpāgrajāḥ

1,79.33

तस्मिन्समाजे वितते सर्वौंर्लिङ्गे समर्चिते ।
गौतमो ऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शङ्करम्

tasminsamāje vitate sarvauṃrliṅge samarcite |
gautamo 'pyatha madhyāhne pūjayāmāsa śaṅkaram

1,79.34

सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्ध्वूलितविग्रहाः ।
सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुण्ड्रकम्

sarve śuklāṃbaradharā bhasmoddhvūlitavigrahāḥ |
sitena bhasmanā kṛtvā sarvasthāne tripuṇḍrakam

1,79.35

नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः ।
हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम्

natvā tu bhārgavaṃ sarve bhūtaśuddhiṃ pracakramuḥ |
hṛtpadmamadhye suṣiraṃ tatraiva bhūtapañcakam

1,79.36

तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् ।
तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम्

teṣāṃ madhye mahākāśamākāśe nirmalāmalam |
tanmadhye ca maheśānaṃ dhyāyeddīptimayaṃ śubham

1,79.37

अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः ।
तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना

ajñānasaṃyutaṃ bhūtaṃ samalaṃ karmasaṃgataḥ |
taṃ dehamākāśadīpe pradahejjñānavahninā

1,79.38

आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् ।
दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत्

ākāśasyāvṛttiṃ cāhaṃ dagdhvākāśamatho dahet |
dagdhvākāśamatho vāyumagnibhūtaṃ tathā dahet

1,79.39

अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च ।
तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत्

abbhūtaṃ ca tato dagdhvā pṛthivībhūtameva ca |
tadāśritānguṇāndagdhvā tato dehaṃ pradāhayet

1,79.40

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना ।
शिखामध्यस्थितं विष्णुमानन्दरसनिर्भरम्

evaṃ pradagdhvā bhūtārdi dehī tajjñānavahninā |
śikhāmadhyasthitaṃ viṣṇumānandarasanirbharam

1,79.41

निष्पन्नचन्द्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् ।
शिवाङ्गोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः

niṣpannacandrakiraṇasaṃkāśakiraṇaṃ kiraṇaṃ śivam |
śivāṅgotpannakiraṇairamṛtadravasaṃyutaiḥ

1,79.42

सुशीतला ततो ज्वाला प्रशान्ता चन्द्ररश्मिवत् ।
प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः ।
अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिन्तयेत्परम्

suśītalā tato jvālā praśāntā candraraśmivat |
prasāritasudhārugbhiḥ sāṃdrībhūtaśca saṃplavaḥ |
anena plāvitaṃ bhūtagrāmaṃ saṃcintayetparam

1,79.43

इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हे मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः ।
पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै

itthaṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ kriyārhe martyaḥ śuddho jāyate hyeva sadyaḥ |
pūjāṃ kartuṃ japyakarmāpi paścādevaṃ dhyāyedbrahmahatyādiśuddhyai

1,79.44

एवं ध्यात्वा चद्रन्दीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिङ्गे शिवस्य ।
सदाशिवं दीपमध्ये विचिन्त्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु

evaṃ dhyātvā cadrandīptiprakāśaṃ dhyānenāropyāśu liṅge śivasya |
sadāśivaṃ dīpamadhye vicintya pañcākṣareṇārcanamavyayaṃ tu

1,79.45

आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छङ्करस्य ।
औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम्

āvāhanādīnupacārāṃratathāpi kṛtvā snānaṃ pūrvavacchaṅkarasya |
auduṃbaraṃ rājataṃ svarṇapīṭhaṃ vastrādicchannaṃ sarvameveha pīṭham

1,79.46

अन्ते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् ।
कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च

ante kṛtvā budbudābhyāṃ ca sṛṣṭiṃ pīṭhe pīṭhe nāgamekaṃ purastāt |
kuryātpīṭhe corddhvake nāgayugmaṃ devābhyāśe dakṣiṇe vāmataśca

1,79.47

जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये ।
सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिङ्गाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम्

japāpuṣpaṃ nāgamadhye nidhāya madhye vastraṃ dvādaśaprātiguṇye |
suśvetena tasya madhye maheśaṃ liṅgākāraṃ pīṭhayuktaṃ prapūjyam

1,79.48

एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पञ्चगन्धाशष्टगन्धम् ।
पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य

evaṃ kṛtvā sādhakāste tu sarve dattvā dattvā pañcagandhāśaṣṭagandham |
puṣpaiḥ patraiḥ śrītilairakṣataiśca tilonmiśraiḥ kevalaiścaprapūjya

1,79.49

धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् ।
पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः

dhūpaṃ dattvā vidhivatsaṃprayuktaṃ dīpaṃ dattvā coktamevopahāram |
pūjāśeṣaṃ te samāpyātha sarve gītaṃ nṛtyaṃ tatra tatrāpi cakruḥ

1,79.50

काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शङ्करात्मेति नाम्ना

kāle cāsminsuvrate gautamasya śiṣyaḥ prāptaḥ śaṅkarātmeti nāmnā

1,79.51

उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः ।
क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चण्डालसन्निभः

unmattaveṣo digvāsā anekāṃ vṛttimāsthitaḥ |
kvaciddvijātipravaraḥ kvaciñcaṇḍālasannibhaḥ

1,79.52

क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत ।
गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति

kvacicchūdrasamo yogī tāpasaḥ kvacidapyuta |
garjatyutpatate caiva nṛtyati stauti gāyati

1,79.53

रोदिति शृणुते ऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् ।
शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानन्दनिर्भरः

roditi śṛṇute 'tyuktaṃ patatyuttiṣṭhati kvacit |
śivajñānaikasaṃpannaḥ paramānandanirbharaḥ

1,79.54

संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यान्तिकं ययौ ।
बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च

saṃprāpto bhojyavelāyāṃ gautamasyāntikaṃ yayau |
bubhuje guruṇā sākaṃ kvaciducchiṣṭameva ca

1,79.55

क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् ।
हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित्

kvacillihati tatpātraṃ tūṣṇīmevābhyagātkvacit |
hastaṃ gṛhītvaiva guroḥ svayamevābhunakkvacit

1,79.56

क्वचिद् गृहान्तरे मूत्रं क्वचित्कर्दमले पनम् ।
सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मन्दिरम्

kvacid gṛhāntare mūtraṃ kvacitkardamale panam |
sarvadā taṃ gururdṛṣṭvā karamālaṃbya mandiram

1,79.57

प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् ।
स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः

praviśya svīyapīṭhe tamupaveśyāpyabhojayat |
svayaṃ tadasya pātreṇa bubhujegautamo muniḥ

1,79.58

तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी ।
अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा ।
निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सो ऽविशेषतः

tasya cittaṃ parijñātuṃ kadācidatha suṃdarī |
ahalyā śiṣyamāhūya bhuṅkṣveti prāha taṃ mudā |
nirdiṣṭo gurupatnyā tu bubhuje so 'viśeṣataḥ

1,79.59

यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा ।
कण्टकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत

yathā papau hi pānīyaṃ tathā vahnimapi dvijā |
kaṇṭakānannavadbhuktvā yathāpūrvamatiṣṭhata

1,79.60

पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च ।
दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम्

puro hi munikanyābhirāhūto bhojanāya ca |
dinedine tatpradattaṃ loṣṭamaṃbu ca gomayam

1,79.61

कर्दमं काष्ठदण्डं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः ।
एतादृशो मुनिरसौ चण्डालसदृशाकृतिः

kardamaṃ kāṣṭhadaṇḍaṃ ca bhuktvā pītvātha harṣitaḥ |
etādṛśo munirasau caṇḍālasadṛśākṛtiḥ

1,79.62

सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् ।
अन्त्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात्

sujīrṇopānahau haste gṛhītvā pralapanhasan |
antyajocitaveṣaśca vṛṣaparvāṇamabhyagāt

1,79.63

वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत ।
वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरो ऽच्छिनत्

vṛṣaparveśayormadhye digvāsāḥ samatiṣṭata |
vṛṣaparvā tamajñātvā pīḍayitvā śiro 'cchinat

1,79.64

हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् ।
अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा

hate tasmindvijaśreṣṭhe jagadetañcarācaram |
atīva kaluṣaṃ hyāsīttatrasthā munayastathā

1,79.65

गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः ।
निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव

gautamasya mahāśokaḥ saṃjātaḥ sumahātmanaḥ |
niryayau cakṣuṣo vāri śokaṃ saṃdarśayanniva

1,79.66

गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् ।
किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः

gautamaḥ sarvadaittayānāṃ sannidhau vākyamuktavān |
kimanena kṛte pāpaṃ yena cchinnamidaṃ śiraḥ

1,79.67

मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः ।
ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः

mama prāṇādhikasyeha sarvadā śivayoginaḥ |
mamāpi maraṇaṃ satyaṃ śiṣyacchadmā yato guruḥ

1,79.68

शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् ।
मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम्

śaivānāṃ dharmayuktānāṃ sarvadā śivavartinām |
maraṇaṃ yatra dṛṣṭaṃ syāttatra no maraṇaṃ dhruvam

1,79.69

तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः ।
एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शङ्करप्रियम्

tacchrutvā hyasurācāryaḥ sukraḥ prāha vidāṃvaraḥ |
enaṃ saṃjīvayiṣyāmi bhārgavaṃ śaṅkarapriyam

1,79.70

किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् ।
इति वादिनि विप्रेन्द्रे गौतमो ऽपि ममार ह

kimarthaṃ mriyate brahmanpaśya me tapaso balam |
iti vādini viprendre gautamo 'pi mamāra ha

1,79.71

तस्मिन्मृते ऽथ शुक्रो ऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः ।
तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः

tasminmṛte 'tha śukro 'pi prāṇāṃstatyāja yogataḥ |
tasyaivaṃ hatimājñāya prahlādādyā ditīśvarāḥ

1,79.72

देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् ।
मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः

devā nṛpā dvijāḥ sarve mṛtā āsaṃstadadbhutam |
mṛtamāsīdatha balaṃ tasya bāṇasya dhīmataḥ

1,79.73

अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः ।
गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः

ahalyā śokasaṃtaptā rurodoñcaiḥ punaḥpunaḥ |
gautamena maheśasya pūjayā pūjito vibhuḥ

1,79.74

वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह ।
अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः

vīrabhadro mahāyogī sarvaṃ dṛṣṭvā cukopa ha |
aho kaṣṭamahokaṣṭaṃ maheśā bahavo hatāḥ

1,79.75

शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ ।
इति निश्चित्य गतवान्मन्दराचलमव्ययम्

śivaṃ vijñāpayiṣyāmi tenoktaṃ karavāṇyatha |
iti niścitya gatavānmandarācalamavyayam

1,79.76

नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् ।
ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः

namaskṛtvā virūpākṣaṃ vṛttasarvamathoktavān |
brahmāṇaṃ ca hariṃ tatra sthitau prāha śivo vacaḥ

1,79.77

मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् /// गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम्

madbhaktaiḥ sāhasaṃ karma kṛtaṃ jñātvā varapradam /// gatvā paśyāmi he viṣṇo sarvaṃ tatkṛtasāhasam

1,79.78

इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः ।
नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रे ऽतिशोभने

ityuktvā vṛṣamāruhya vāyunā dhūtacāmaraḥ |
nandikena suveṣeṇa dhṛte chatre 'tiśobhane

1,79.79

सुश्वेते हेमदण्डे च नान्ययोग्ये धृते विभो ।
महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागान्तके स्थितः

suśvete hemadaṇḍe ca nānyayogye dhṛte vibho |
maheśānumatiṃ labdhvā harirnāgāntake sthitaḥ

1,79.80

आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः ।
शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढो ऽभवत्तदा

āraktanīlacchatrābhyāṃ śuśubhe lakṣmakaustubhaḥ |
śivānumatyā brahmāpi haṃsārūḍho 'bhavattadā

1,79.81

इन्द्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः ।
इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः

indragopaprabhākāracchatrābhyāṃ śuśubhe vidhiḥ |
indrādisarvadevāśca svasvavāhanasaṃyutāḥ

1,79.82

अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः ।
कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः

atha te niryayuḥ sarve nānāvādyānumoditāḥ |
koṭikoṭigaṇākīrṇā gautamasyāśramaṃ gatāḥ

1,79.83

ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् ।
स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात्

brahmaviṣṇu maheśānā dṛṣṭvā tatparamādbhutam |
svabhaktaṃ jīvayāmāsa vāmakoṇanirīkṣaṇāt

1,79.84

शङ्करो गौतमं प्राह तुष्टो ऽहं ते वरं वृणु ।
तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम्

śaṅkaro gautamaṃ prāha tuṣṭo 'haṃ te varaṃ vṛṇu |
tadākarṇya vacastasya gautamaḥ prāha sādaram

1,79.85

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम ।
त्वल्लिङ्गार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर

yadi prasanno deveśa yadi deyo varo mama |
tvalliṅgārcanasāmarthyaṃ nityamastu mameśvara

1,79.86

वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र शृणु चापरम् ।
शिष्यो ऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः

vṛtametanmayā deva trinetra śṛṇu cāparam |
śiṣyo 'yaṃ me mahābhāgo heyādeyādivarjitaḥ

1,79.87

प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा ।
न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत्

prekṣaṇīyaṃ mamatvena na ca paśyati cakṣuṣā |
na ghrāṇagrāhyaṃ deveśa na pātavyaṃ na cetarat

1,79.88

इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः ।
उन्मत्तविकृताकारः शङ्करात्मेति कीर्तितः

iti buddhvyā tathā kurvansa hi yogī mahāyaśaḥ |
unmattavikṛtākāraḥ śaṅkarātmeti kīrtitaḥ

1,79.89

न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि ।
एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा

na kaścittaṃ prati dveṣī na ca taṃ hiṃsayedapi |
etanme dīyatāṃ deva mṛtānāmamṛtistathā

1,79.90

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः ।
स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः

tacchrutvomāpatiḥ prīto nirīkṣya harimavyayaḥ |
svāṃśena vāyunā dehamāviśajjagadīśvaraḥ

1,79.91

हरिरूपः शङ्करात्मा मारुतिः कपिसत्तमः ।
पर्यायैरुच्यते ऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः

harirūpaḥ śaṅkarātmā mārutiḥ kapisattamaḥ |
paryāyairucyate 'dhīśaḥ sākṣādviṣṇuḥ śivaḥ paraḥ

1,79.92

आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः ।
ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः

ākalpateṣu pratyekaṃ kāmarūpamupāśritaḥ |
mamājñākārako rāmabhaktaḥ pūjitavigrahaḥ

1,79.93

अनन्तकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः ।
त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम्

anantakalpamīśānaḥ sthāsyati prītamānasaḥ |
tvayā kṛtamidaṃ veśma vistṛtaṃ supratiṣṭitam

1,79.94

नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् ।
समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम्

nityaṃ vai sarvarūpeṇa tiṣṭhāmaḥ kṣaṇamādarāt |
samarcitāḥ prayāsyāmaḥ svasvavāsaṃ tataḥ param

1,79.95

अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुङ्गवः ।
अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति

athābabhāṣe viśveśaṃ gautamo munipuṅgavaḥ |
ayogyaṃ prārthayāmīśa hyarthī doṣaṃ na paśyati

1,79.96

ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते ।
अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे

brahmādyalabhyaṃ deveśa dīyatāṃ yadi rocate |
atheśo viṣṇumālokya gṛhītvā tatkaraṃ kare

1,79.97

प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः ।
क्षामोदरो ऽसि गोविन्द देयं ते भोजनं किमु

prahasannaṃbujābhākṣamityuvāca sadāśivaḥ |
kṣāmodaro 'si govinda deyaṃ te bhojanaṃ kimu

1,79.98

स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुङ्क्ष्व स्वगेहवत् ।
गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति

svayaṃ praviśya yadi vā svayaṃ bhuṅkṣva svagehavat |
gaccha vā pārvatīgehaṃ yā kukṣiṃ pūrayiṣyati

1,79.99

इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकान्तमगमद्विभुः ।
आदिश्य नन्दिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत्

ityuktvā tatkarālaṃbī hyekāntamagamadvibhuḥ |
ādiśya nandinaṃ devo dvārādhyakṣaṃ yathoktavat

1,79.100

स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् ।
संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने

sa gatvā gautamaṃ vātha hyuktavānviṣṇubhāṣaṇam |
saṃpādayānnaṃ deveśā bhoktukāmā vayaṃ mune

1,79.101

इत्युक्त्वैकान्तमगमद्वासुदेवेन शङ्करः ।
मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ

ityuktvaikāntamagamadvāsudevena śaṅkaraḥ |
mṛduśayyāṃ samāruhya śayitau devatottamau

1,79.102

अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि ।
गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यन्तौ देवसत्तमौ

anyonyaṃ bhāṣaṇaṃ kṛtvā prottasthaturubhāvapi |
gatvā taḍāgaṃ gaṃbhīraṃ srāsyantau devasattamau

1,79.103

करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च ।
मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे

karāṃbupātamanyonyaṃ pṛthakkṛtvobhayatra ca |
munayo rākṣasāścaiva jalakrīḍāṃ pracakrire

1,79.104

अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः ।
चक्रतुः शङ्करऋ पद्मकिञ्जल्काञ्जलिना हरेः

atha viṣṇurmaheśaśca jalapānāni śīghrataḥ |
cakratuḥ śaṅkaraṛ padmakiñjalkāñjalinā hareḥ

1,79.105

अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने ।
नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः

avākiranmukhe tasya padmotphullavilocane |
netre keśarasaṃpātātpramīlayata keśavaḥ

1,79.106

अत्रान्तरे हरेः स्कन्धमारुरोह महेश्वरः ।
हर्युत्तमाङ्गं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत्

atrāntare hareḥ skandhamāruroha maheśvaraḥ |
haryuttamāṅgaṃ bāhubhyāṃ gṛhītvā saṃnyamajjayat

1,79.107

उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः ।
पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शङ्करम्

unmajjayitvā ca punaḥ punaścāpi punaḥpunaḥ |
pīḍitaḥ sa hariḥ sūkṣmaṃ pātayāmāsa śaṅkaram

1,79.108

अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह ।
अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम्

atha pādau gṛhītvā taṃ bhrāmayanvicakarṣa ha |
atāḍayaddhvarervakṣaḥ pātayāmāsa cācyutam

1,79.109

अथोत्थितो हरिस्तोयमादायाञ्जलिना ततः ।
शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः

athotthito haristoyamādāyāñjalinā tataḥ |
śīrṣe caivākiracchaṃbhumatha śaṃbhuratho hariḥ

1,79.110

जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणान्तरे ।
जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबन्धनाः

jalakrīḍaivamabhavadatha carṣigaṇāntare |
jalakrīḍāsaṃbhrameṇa visrastajaṭabandhanāḥ

1,79.111

अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबन्धनम् ।
इतरे तरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः

atha saṃbhramatāṃ teṣāmanyonyajaṭabandhanam |
itare tarabaddhvāsu jaṭāsu ca munīśvarāḥ

1,79.112

शक्तिमन्तो ऽशक्तिमत आकर्षन्ति च सव्यथम् ।
पातयन्तो ऽन्यतश्चापि क्त्रोशन्तो रुदतस्तथा

śaktimanto 'śaktimata ākarṣanti ca savyatham |
pātayanto 'nyataścāpi ktrośanto rudatastathā

1,79.113

एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि ।
आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च

evaṃ pravṛtte tumule saṃbhūte toyakarmaṇi |
ākāśe vānareśastu nanarta ca nanāda ca

1,79.114

विपञ्चीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ ।
सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश

vipañcīṃ vādayanvādyaṃ lalitāṃ gītimujjagau |
sugītyā lalitā yāstu āgāyata vidhā daśa

1,79.115

शुश्राव गीतिं मधुरां शङ्करो लोकभावतः ।
स्वयं गातुं हि ललितं मन्दंमन्दं प्रचक्रमे

śuśrāva gītiṃ madhurāṃ śaṅkaro lokabhāvataḥ |
svayaṃ gātuṃ hi lalitaṃ mandaṃmandaṃ pracakrame

1,79.116

स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् ।
स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम्

svayaṃ gāyati deveśe viśrāmaṃ galadeśikam |
svaraṃ dhruvaṃ samādāya sarvalakṣaṇasaṃyutam

1,79.117

स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् ।
वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत्

svadhārāmṛtasaṃyuktaṃ gānenaivamaponayan |
vāsudevo mardalaṃ ca karābhyāmapyavādayat

1,79.118

अम्बुजाङ्गश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ ।
तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजो ऽभवत्

ambujāṅgaścaturvakrastuṃbururmukharo babhau |
tānakā gautamādyāstu gayako vāyujo 'bhavat

1,79.119

गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे ।
म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन्

gāyake madhuraṃ gītaṃ hanūmati kapīśvare |
mlānamalmānamabhavatkṛśāḥ puṣṭāstadābhavan

1,79.120

स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता ।
तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम्

svāṃ svāṃ gītimataḥ sarve tiraskṛtyaiva mūrcchitā |
tūṣṇībhūtaṃ samabhavaddevarṣigaṇadānavam

1,79.121

एकः स हनुमान् गाता श्रोतारः सर्व एव ते ।
मध्याह्नकाले वितते गायमाने हनूमति ।
स्वस्ववाह नमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः

ekaḥ sa hanumān gātā śrotāraḥ sarva eva te |
madhyāhnakāle vitate gāyamāne hanūmati |
svasvavāha namāruhya nirgatāḥ sarvadevatāḥ

1,79.122

गानप्रियो महेशस्तु जग्राह प्लवगेश्वरम् ।
प्लवग त्वं मयाज्ञप्तो निःशङ्को वृषमारुह

gānapriyo maheśastu jagrāha plavageśvaram |
plavaga tvaṃ mayājñapto niḥśaṅko vṛṣamāruha

1,79.123

मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वानेकगायनम् ।
अथाह कपिशार्दूलो भगवन्तं महेश्वरम्

mama cābhimukho bhūtvā gāyasvānekagāyanam |
athāha kapiśārdūlo bhagavantaṃ maheśvaram

1,79.124

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष ॥
तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो

vṛṣabhārohasāmarthyaṃ tava nānyasya vidyate ṣa // tava vāhanamāruhya pātakī syāmahaṃ vibho

1,79.125

मामेवारुह देवेश विहॄङ्गः शिवधारणः ।
तव चाभिमुखं गानं करिष्यामि विलोकय

māmevāruha deveśa vihṝṅgaḥ śivadhāraṇaḥ |
tava cābhimukhaṃ gānaṃ kariṣyāmi vilokaya

1,79.126

अथेश्वरो हनूमन्तमारुरोह यथा वृषम् ।
आरूढे शङ्करे देवे हनुमत्कन्धरां शिवः

atheśvaro hanūmantamāruroha yathā vṛṣam |
ārūḍhe śaṅkare deve hanumatkandharāṃ śivaḥ

1,79.127

छित्वा त्वचं परावृत्य सुखं गायति पूर्ववत् ।
शृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौन्त मस्य गृहं ततः

chitvā tvacaṃ parāvṛtya sukhaṃ gāyati pūrvavat |
śṛṇvangītisudhāṃ śaṃbhurgaunta masya gṛhaṃ tataḥ

1,79.128

सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः ।
पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति

sarve cāpyāgatāstatra devarṣigaṇadānavāḥ |
pūjitā gautamenātha bhojanāvasare sati

1,79.129

यच्छुष्कं दारुसंभूतं गृहो पकरणादिकम् ।
प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति

yacchuṣkaṃ dārusaṃbhūtaṃ gṛho pakaraṇādikam |
prarūḍhamabhavatsarvaṃ gāyamāne hanūmati

1,79.130

तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रं दृष्टिरतिष्टत

tasmingāne samastānāṃ citraṃ dṛṣṭiratiṣṭata

1,79.131

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः ।
प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वाञ्जलिभिः शिरोभिः

dvibāhurīśasya padābhivaṃ danaḥ samastagātrābharaṇopapannaḥ |
prasannamūrtistaruṇaḥ sumadhye vinyastamūrddhvāñjalibhiḥ śirobhiḥ

1,79.132

शिरः कराभ्यां परिगृह्य शङ्करो हनूमतः पूर्वमुखं चकार ।
पद्मासनासीनहनूमतोंऽजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च

śiraḥ karābhyāṃ parigṛhya śaṅkaro hanūmataḥ pūrvamukhaṃ cakāra |
padmāsanāsīnahanūmatoṃ'jalau nidhāya pādaṃ tvaparaṃ mukhe ca

1,79.133

पादाङ्गुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् ।
स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षस्थले च स्तनमध्यमे हृदि

pādāṅgulībhyāmatha nāsikāṃ vibhuḥ snehena jagrāha ca mandamandam |
skandhe mukhe tvaṃsatale ca kaṇṭhe vakṣasthale ca stanamadhyame hṛdi

1,79.134

ततश्च कुक्षावथ नाभिमण्डलं पादं द्वितीयं विदधाति चाञ्जलौ ।
शिरो गृहीत्वावनमय्य शङ्करः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सो ऽध्वनि

tataśca kukṣāvatha nābhimaṇḍalaṃ pādaṃ dvitīyaṃ vidadhāti cāñjalau |
śiro gṛhītvāvanamayya śaṅkaraḥ pasparśa pṛṣṭhaṃ cibukena so 'dhvani

1,79.135

हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कण्ठगतं चकार

hāraṃ ca muktāparikalpitaṃ śivo hanūmataḥ kaṇṭhagataṃ cakāra

1,79.136

अथ विष्णुर्महेशानमिह वचनमुक्तवान् ।
हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले

atha viṣṇurmaheśānamiha vacanamuktavān |
hanūmatā samo nāsti kṛtsnabrahmāṇḍamaṇḍale

1,79.137

श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव कपिस्थितम् ।
सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसर्वयुक्

śrutidevādyagamyaṃ hi padaṃ tava kapisthitam |
sarvopaniṣadavyaktaṃ tvatpadaṃ kapisarvayuk

1,79.138

यमादिसाधनैरंयोगैर्न क्षणं ते पदं स्थिरम् ।
महायोगिहृदंभोजे परं स्वस्थं हनूमति

yamādisādhanairṃyogairna kṣaṇaṃ te padaṃ sthiram |
mahāyogihṛdaṃbhoje paraṃ svasthaṃ hanūmati

1,79.139

वर्षकोटिसहस्रं तु सहस्राब्दैरथान्वहम् ।
भक्त्या संपूजितो ऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया

varṣakoṭisahasraṃ tu sahasrābdairathānvaham |
bhaktyā saṃpūjito 'pīśa pādo no darśitastvayā

1,79.140

लोके वादो हि सुमहाञ्छंभुर्नारायणप्रियः ।
हरिप्रियस्तथा शंभुर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे

loke vādo hi sumahāñchaṃbhurnārāyaṇapriyaḥ |
haripriyastathā śaṃbhurna tādṛgbhāgyamasti me

1,79.141

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभुर्विष्णोः प्राह मुदान्वितः ।
न त्वया सदृशो मह्यं प्रियो ऽन्यो ऽस्ति हरे क्वचित्

tacchrutvā vacanaṃ śaṃbhurviṣṇoḥ prāha mudānvitaḥ |
na tvayā sadṛśo mahyaṃ priyo 'nyo 'sti hare kvacit

1,79.142

पार्वती वा त्वया तुल्या वर्तते नैव भिद्यते ।
अथ देवाय महते गौतमः प्राणिपत्य च

pārvatī vā tvayā tulyā vartate naiva bhidyate |
atha devāya mahate gautamaḥ prāṇipatya ca

1,79.143

व्यजिज्ञपदमेयात्मज्देवैर्हि करुणानिधे ।
मध्याह्नो ऽयं व्यतिक्रान्तो भुक्तिवेलाखिलस्य च

vyajijñapadameyātmajdevairhi karuṇānidhe |
madhyāhno 'yaṃ vyatikrānto bhuktivelākhilasya ca

1,79.144

अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः ।
प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे

athācamya mahādevo viṣṇunā sahito vibhuḥ |
praviśya gautamagṛhaṃ bhojanāyopacakrame

1,79.145

रत्नाङ्गुलीयैरथनूपुराभ्यां दुकूलबन्धेन तडित्सुकाञ्च्या ।
हारैरनेकैरथ कण्ठनिष्कयज्ञोपवीतोत्तरवाससी च

ratnāṅgulīyairathanūpurābhyāṃ dukūlabandhena taḍitsukāñcyā |
hārairanekairatha kaṇṭhaniṣkayajñopavītottaravāsasī ca

1,79.146

विलंबिचञ्चन्मणिकुण्डलेन सुपुष्पधंमिल्लवरेण चैव ।
पञ्चाङ्गगन्धस्य विलेपनेन बाह्वङ्गदैः कङ्कणकाङ्गुलीयैः

vilaṃbicañcanmaṇikuṇḍalena supuṣpadhaṃmillavareṇa caiva |
pañcāṅgagandhasya vilepanena bāhvaṅgadaiḥ kaṅkaṇakāṅgulīyaiḥ

1,79.147

अथो विभूषितः शिवो निविष्ट उत्तमासने ।
स्वसंमुखं हरिं तथा न्यवेशयद्वरासने

atho vibhūṣitaḥ śivo niviṣṭa uttamāsane |
svasaṃmukhaṃ hariṃ tathā nyaveśayadvarāsane

1,79.148

देवश्रेष्ठौ हरीशौ तावन्योन्याभिमुखस्थितौ ।
सुवर्णभाजनस्थान्नं ददौ भक्त्या स गौतमः

devaśreṣṭhau harīśau tāvanyonyābhimukhasthitau |
suvarṇabhājanasthānnaṃ dadau bhaktyā sa gautamaḥ

1,79.149

त्रिंशत्प्रभेदान्भक्ष्यांस्तु पायसं च चतुर्विधम् ।
सुपक्वं पाकजातं च कल्पितं यच्छतद्वयम्

triṃśatprabhedānbhakṣyāṃstu pāyasaṃ ca caturvidham |
supakvaṃ pākajātaṃ ca kalpitaṃ yacchatadvayam

1,79.150

अपक्कं मिश्रकं तद्वत्त्रिंशतं परिकल्पितम् ।
शतं शतं सुकन्दानां शाकानां च प्रकल्पितम्

apakkaṃ miśrakaṃ tadvattriṃśataṃ parikalpitam |
śataṃ śataṃ sukandānāṃ śākānāṃ ca prakalpitam

1,79.151

पञ्चविंशतिधा सर्पिःसंस्कृतं व्यञ्जनं तथा ।
शर्कराद्यं तथा चूतमोचाखर्जूरदाडिमम्

pañcaviṃśatidhā sarpiḥsaṃskṛtaṃ vyañjanaṃ tathā |
śarkarādyaṃ tathā cūtamocākharjūradāḍimam

1,79.152

द्राक्षेक्षुनागरङ्गं च मिष्टं पक्वं फलोत्करम् ।
प्रियालक्रञ्जम्बुफलं विकङ्कतफलं तथा

drākṣekṣunāgaraṅgaṃ ca miṣṭaṃ pakvaṃ phalotkaram |
priyālakrañjambuphalaṃ vikaṅkataphalaṃ tathā

1,79.153

एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणीशे समर्प्य च ।
दत्त्वापोशानकं विप्रो भुञ्जध्वमिति चाब्रवीत्

evamādīni cānyāni dravyāṇīśe samarpya ca |
dattvāpośānakaṃ vipro bhuñjadhvamiti cābravīt

1,79.154

भुञ्जानैषु च सर्वेषु व्यजनं सूक्ष्मविस्तृतम् ।
गौतमः स्वयमादाय शिवविष्णू अवीजयत्

bhuñjānaiṣu ca sarveṣu vyajanaṃ sūkṣmavistṛtam |
gautamaḥ svayamādāya śivaviṣṇū avījayat

1,79.155

परिहासमथो कर्तुमियेष परमेश्वरः ।
पश्य विष्णो हनूमन्तं कथं भुङ्क्ते स वानरः

parihāsamatho kartumiyeṣa parameśvaraḥ |
paśya viṣṇo hanūmantaṃ kathaṃ bhuṅkte sa vānaraḥ

1,79.156

वानरं पश्यति हरौ मण्डकं विष्णुभाजने ।
चक्षेप मुनिसंषेषु पश्यत्स्वपि महेश्वरः

vānaraṃ paśyati harau maṇḍakaṃ viṣṇubhājane |
cakṣepa munisaṃṣeṣu paśyatsvapi maheśvaraḥ

1,79.157

हनूमते दत्तवांश्च स्वोच्छिष्टं पायसादिकम् ।
त्वदुच्छिष्टभोज्यं तु तवैव वचनाद्विभो

hanūmate dattavāṃśca svocchiṣṭaṃ pāyasādikam |
tvaducchiṣṭabhojyaṃ tu tavaiva vacanādvibho

1,79.158

अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलादिकम् ।
मह्यं निवेद्य सकलं कूप एव विनिःक्षिपेत्

anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalādikam |
mahyaṃ nivedya sakalaṃ kūpa eva viniḥkṣipet

1,79.159

अभुक्ते त्वर्द्वञ्चो नूनं भुक्ते चापि कृपा तव ।
बाणलिङ्गे स्वयंभूते चन्द्रकान्ते हृदि स्थिते

abhukte tvardvañco nūnaṃ bhukte cāpi kṛpā tava |
bāṇaliṅge svayaṃbhūte candrakānte hṛdi sthite

1,79.160

चान्द्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् ।
भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथान्तरात्

cāndrāyaṇa samaṃ jñeyaṃ śambhornaivedyabhakṣaṇam |
bhuktiveleyamadhunā tadvairasyaṃ kathāntarāt

1,79.161

भुक्त्वा तु ककथयिष्यामि निर्विशङ्कं विभुङ्क्ष्व तत् ।
अथासौ जलसंस्कारं कृतवान् गौतमो मुनिः

bhuktvā tu kakathayiṣyāmi nirviśaṅkaṃ vibhuṅkṣva tat |
athāsau jalasaṃskāraṃ kṛtavān gautamo muniḥ

1,79.162

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभिताङ्गान् ।
तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत्

āraktasusnigandhasusūkṣmagātrānanekadhādhautasuśobhitāṅgān |
taḍāgatoyaiḥ katabījagharṣitairviśaudhitaistaiḥ karakānapūrayat

1,79.163

नद्याः सैकतवेदिकां नवतरां संछाद्य सूक्ष्मांबरैः,शुद्ध्वैः श्वेततरैरथोपरि घटांस्तोयेन पूर्णान्क्षिपेत् ।
लिप्त्वा नालकजातिमास्तपुटकं तत्कौलकं कारिकाचूर्णं चन्दनचन्द्ररश्मिविशदां मालां पुटान्तं क्षिपेत् ।
यामस्यापि पुनश्च वारिवसनेनाशोध्य कुम्भेन तञ्चन्द्प्रन्थिमथो निधाय बकुलं क्षिप्त्वा तथा पाटलम्

nadyāḥ saikatavedikāṃ navatarāṃ saṃchādya sūkṣmāṃbaraiḥ,śuddhvaiḥ śvetatarairathopari ghaṭāṃstoyena pūrṇānkṣipet |
liptvā nālakajātimāstapuṭakaṃ tatkaulakaṃ kārikācūrṇaṃ candanacandraraśmiviśadāṃ mālāṃ puṭāntaṃ kṣipet |
yāmasyāpi punaśca vārivasanenāśodhya kumbhena tañcandpranthimatho nidhāya bakulaṃ kṣiptvā tathā pāṭalam

1,79.164

शेफआलीस्तबकमथो जलं च तत्र,विन्यस्य प्रथमत एव तोयशुद्धिम् ।
कृत्वाथो मृदुतरं सूक्ष्मवस्त्रखण्डेनावेष्टेत्सृणिकमुखं च सूक्ष्मचन्द्रम्

śephaālīstabakamatho jalaṃ ca tatra,vinyasya prathamata eva toyaśuddhim |
kṛtvātho mṛdutaraṃ sūkṣmavastrakhaṇḍenāveṣṭetsṛṇikamukhaṃ ca sūkṣmacandram

1,79.165

अनातपप्रदेशे तु निधाय करकानथ ।
मन्दवातसमोपेते सूक्ष्मव्यजनवीजेते

anātapapradeśe tu nidhāya karakānatha |
mandavātasamopete sūkṣmavyajanavījete

1,79.166

सिंचेच्छीतैर्जलैश्चापि वासितैः सृणिकामपि ।
संस्कृताः स्वायतास्तत्र नरा नार्यो ऽथवा नृपाः

siṃcecchītairjalaiścāpi vāsitaiḥ sṛṇikāmapi |
saṃskṛtāḥ svāyatāstatra narā nāryo 'thavā nṛpāḥ

1,79.167

तत्कन्या वा क्षालिताङ्गा धौतपादाःसुवाससः ।
मधुर्पिगमनिर्यासमसांद्रमगुरूद्भवम्

tatkanyā vā kṣālitāṅgā dhautapādāḥsuvāsasaḥ |
madhurpigamaniryāsamasāṃdramagurūdbhavam

1,79.168

बाहुमूले च कण्ठे च विलिप्यासांद्रमेव च ।
मस्तके जापकं न्यस्य पञ्चगन्धविलेपनम्

bāhumūle ca kaṇṭhe ca vilipyāsāṃdrameva ca |
mastake jāpakaṃ nyasya pañcagandhavilepanam

Chapter 1.79 (part 2/3)

1,79.169

पुष्पनद्ध्वसुकेशास्तु ताः शुभाः स्युः सुनिर्मलाः ।
एवमेवार्चिता नार्य आप्तकुङ्कुमविग्रहाः

puṣpanaddhvasukeśāstu tāḥ śubhāḥ syuḥ sunirmalāḥ |
evamevārcitā nārya āptakuṅkumavigrahāḥ

1,79.170

युवत्यश्चारुसर्वाङ्ग्यो नितरां भूषणैरपि ।
एतादृग्वनिताभिर्वा नरैर्वा दापयेज्जलम्

yuvatyaścārusarvāṅgyo nitarāṃ bhūṣaṇairapi |
etādṛgvanitābhirvā narairvā dāpayejjalam

1,79.171

ते ऽपि प्रादानसमये सूक्ष्मवस्त्राल्पवेष्टनम् ।
अथवामकरे न्यस्य करकं प्रेक्ष्य तत्र हि

te 'pi prādānasamaye sūkṣmavastrālpaveṣṭanam |
athavāmakare nyasya karakaṃ prekṣya tatra hi

1,79.172

दोरिकान्यस्तमुन्मुच्य ततस्तोयं प्रदापयेत् ।
एवं स कारयामास गौतमो भगवान्मुनिः

dorikānyastamunmucya tatastoyaṃ pradāpayet |
evaṃ sa kārayāmāsa gautamo bhagavānmuniḥ

1,79.173

महेशादिषु सर्वेषु भुक्तवत्सु महात्मसु ।
प्रक्षालिताङ्घ्रिहस्तेषु गन्धोद्वर्तितपाणिषु

maheśādiṣu sarveṣu bhuktavatsu mahātmasu |
prakṣālitāṅghrihasteṣu gandhodvartitapāṇiṣu

1,79.174

उञ्चासनसमासीने देवदेवे महेश्वरे ।
अथ नीचसमासीनादेवाः सर्षिगणास्तथा

uñcāsanasamāsīne devadeve maheśvare |
atha nīcasamāsīnādevāḥ sarṣigaṇāstathā

1,79.175

मणिपात्रेषु संवेष्ट्थ पूगखण्डान्सुधूपितान् ।
अकोणान्वर्तुलान्स्थूलानसूक्ष्मानकृशानपि

maṇipātreṣu saṃveṣṭtha pūgakhaṇḍānsudhūpitān |
akoṇānvartulānsthūlānasūkṣmānakṛśānapi

1,79.176

श्वेतपत्राणि संशोध्य क्षिप्त्वा कर्पूरखण्डकम् ।
चूर्णं च शङ्करायाथ निवेदयति गौतमे

śvetapatrāṇi saṃśodhya kṣiptvā karpūrakhaṇḍakam |
cūrṇaṃ ca śaṅkarāyātha nivedayati gautame

1,79.177

गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ ।
कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खण्डकान्

gṛhāṇa deva tāṃbūlamityuktavacane munau |
kape gṛhāṇa tāṃbūlaṃ prayaccha mama khaṇḍakān

1,79.178

उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर ।
अनेकफलभोक्तृआत्वाद्वानरस्तु कथं शुचिः

uvāca vānaro nāsti mama śuddhirmaheśvara |
anekaphalabhoktṛātvādvānarastu kathaṃ śuciḥ

1,79.179

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् ।
मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम्

tacchrutvā tu virūpākṣāḥ prāha vānarasattamam |
madvākyādakhilaṃ śuddhyenmadvākyādamṛtaṃ viṣam

1,79.180

मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः ।
मद्वाङ्क्याद्ध्वर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते

madvākyādakhilā vedā madvākyāddevatādayaḥ |
madvāṅkyāddhvarmavijñānaṃ madvākyānmokṣa ucyate

1,79.181

पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः ।
अतो गृहाण तांबूलं मम देहि सुखण्डकान्

purāṇānyāgamāścaiva smṛtayo mama vākyataḥ |
ato gṛhāṇa tāṃbūlaṃ mama dehi sukhaṇḍakān

1,79.182

हरिर्वामकरेणाधात्तांबूलं पूगखण्डकम् ।
तततः पत्राणि संगृह्य तस्मै खण्डान्समर्पयत्

harirvāmakareṇādhāttāṃbūlaṃ pūgakhaṇḍakam |
tatataḥ patrāṇi saṃgṛhya tasmai khaṇḍānsamarpayat

1,79.183

कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाभक्षयच्छिवः ।
देवे तु कृततांबूले पार्वती मन्दराचलात्

karpūramagrato dattaṃ gṛhītvābhakṣayacchivaḥ |
deve tu kṛtatāṃbūle pārvatī mandarācalāt

1,79.184

जयाविजययोर्हस्तं गृहीत्वायान्मुनेर्गृहम् ।
देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाभवत्

jayāvijayayorhastaṃ gṛhītvāyānmunergṛham |
devapādau tato natvā vinamravadanābhavat

1,79.185

उन्नमय्य मुखि तस्या इदमाह त्रिलोचनः ।
त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया

unnamayya mukhi tasyā idamāha trilocanaḥ |
tvadarthaṃ devadeveśi aparādhaḥ kṛto mayā

1,79.186

यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि ।
यत्त्वां स्वमन्दिरे त्यक्त्वा महदेनो मया कृतम्

yattvāṃ vihāya bhuktaṃ hi tathānyacchṛṇu suṃdari |
yattvāṃ svamandire tyaktvā mahadeno mayā kṛtam

1,79.187

क्षन्तुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय ।
न बभाषे ऽप्येवमुक्ता सारुन्धत्या विनिर्ययौ

kṣantumarhasi deveśi tyaktakopā vilokaya |
na babhāṣe 'pyevamuktā sārundhatyā viniryayau

1,79.188

निर्गच्छन्तीं मुनिर्ज्ञात्वा दण्डवत्प्रणनाम ह ।
अथोवाच शिवा तं चगौतम त्वं किमिच्छसि

nirgacchantīṃ munirjñātvā daṇḍavatpraṇanāma ha |
athovāca śivā taṃ cagautama tvaṃ kimicchasi

1,79.189

अथाह गौतमो देवीं पार्वतीं प्रेक्ष्य सस्मिताम् ।
कृतकृत्यो भवेयं वै भुक्तायां मद्गृहे त्वयि

athāha gautamo devīṃ pārvatīṃ prekṣya sasmitām |
kṛtakṛtyo bhaveyaṃ vai bhuktāyāṃ madgṛhe tvayi

1,79.190

ततः प्राह शिवा विप्रं गौतमं रचिताञ्जलिम् ।
भोक्ष्यामि त्वद्गृहे विप्र शङ्करानुमतेन वै

tataḥ prāha śivā vipraṃ gautamaṃ racitāñjalim |
bhokṣyāmi tvadgṛhe vipra śaṅkarānumatena vai

1,79.191

अथ गत्वा शिवं विंशे लब्धानुज्ञस्त्वरागतः ।
भोजयामास गिरिजां देवीं चारुन्धतीं तथा

atha gatvā śivaṃ viṃśe labdhānujñastvarāgataḥ |
bhojayāmāsa girijāṃ devīṃ cārundhatīṃ tathā

1,79.192

भुक्त्वाथ पार्वती सर्वगन्धपुष्पाद्यलङ्कृता ।
सहानु चरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ

bhuktvātha pārvatī sarvagandhapuṣpādyalaṅkṛtā |
sahānu carakanyābhiḥ sahasrābhirharaṃ yayau

1,79.193

अथाहर् शकरो देवी गच्छ गौतममन्दिरम् ।
संध्योपास्तिमहं कृत्वा ह्यागमिष्ये तवान्तिकम्

athāhar śakaro devī gaccha gautamamandiram |
saṃdhyopāstimahaṃ kṛtvā hyāgamiṣye tavāntikam

1,79.194

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी गौतमस्यैव मदिरम् ।
संध्यावदनकामास्तु सर्व एव विनिर्गताः

ityuktvā prayayau devī gautamasyaiva madiram |
saṃdhyāvadanakāmāstu sarva eva vinirgatāḥ

1,79.195

कृतसंध्यास्तडागे तु महेशाद्याश्च कृत्स्नशः ।
अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यास कृत्वा जजाप ह

kṛtasaṃdhyāstaḍāge tu maheśādyāśca kṛtsnaśaḥ |
athottaramukhaḥ śaṃbhurnyāsa kṛtvā jajāpa ha

1,79.196

अथ विष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् ।
सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते

atha viṣṇurmahātejā maheśamidamabravīt |
sarvairnamasyate yastu sarvaireva samarcyate

1,79.197

हूयतं सर्वयज्ञेषु स भवान्किं जपिष्यति ।
रचिताञ्जलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासिते

hūyataṃ sarvayajñeṣu sa bhavānkiṃ japiṣyati |
racitāñjalayaḥ sarve tvāmevaikamupāsite

1,79.198

स भवान्देवदेवेशः कस्मै विरचिताञ्जलिः ।
नमस्कारादिपुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वरर

sa bhavāndevadeveśaḥ kasmai viracitāñjaliḥ |
namaskārādipuṇyānāṃ phaladastvaṃ maheśvarara

1,79.199

तव कः फलदो वन्द्यः को वा त्वत्तो ऽधिको वद ।
तच्छ्रुत्वा शङ्करः प्राह देवदेवं जनार्दनम्

tava kaḥ phalado vandyaḥ ko vā tvatto 'dhiko vada |
tacchrutvā śaṅkaraḥ prāha devadevaṃ janārdanam

1,79.200

ध्याये न किञ्चिद्गोविन्दनमस्ये ह न किञ्चन ।
किन्तु नास्तिकजन्तूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया

dhyāye na kiñcidgovindanamasye ha na kiñcana |
kintu nāstikajantūnāṃ pravṛttyarthamidaṃ mayā

1,79.201

दर्शनीयं हरे चैतदन्यथा पापकारिणः ।
तस्माल्लोकोपकारार्थमिदं सर्वं कृतं मया

darśanīyaṃ hare caitadanyathā pāpakāriṇaḥ |
tasmāllokopakārārthamidaṃ sarvaṃ kṛtaṃ mayā

1,79.202

ओमित्युक्त्वा हरिरथ तं नत्वा समतिष्टत ।
अथ ते गौतमगृहं प्राप्ता देवर्षयस्तदा

omityuktvā hariratha taṃ natvā samatiṣṭata |
atha te gautamagṛhaṃ prāptā devarṣayastadā

1,79.203

सर्वे पूजामथो चक्रुर्देवदेवाय शूलिने ।
देवो हनूमता सार्द्ध्वं गायन्नास्ते मुनीश्वर

sarve pūjāmatho cakrurdevadevāya śūline |
devo hanūmatā sārddhvaṃ gāyannāste munīśvara

1,79.204

पञ्चाक्षरीं महाविद्यां सर्वे एव तदाजपन् ।
हनुमत्करमालंब्य देवाभ्यां संगतो हरः

pañcākṣarīṃ mahāvidyāṃ sarve eva tadājapan |
hanumatkaramālaṃbya devābhyāṃ saṃgato haraḥ

1,79.205

एकशय्यासमांसीनौ तावुभौ देवदंपती ।
गायन्नास्ते च हनुमांस्तुंबुरुप्रमुखास्तथा

ekaśayyāsamāṃsīnau tāvubhau devadaṃpatī |
gāyannāste ca hanumāṃstuṃburupramukhāstathā

1,79.206

नानाविधविलासांश्च चकार परमेश्वरः ।
आहूय पार्वतीमीश इदं वाक्यमुवाच ह

nānāvidhavilāsāṃśca cakāra parameśvaraḥ |
āhūya pārvatīmīśa idaṃ vākyamuvāca ha

1,79.207

रचयिष्यामि धंमिल्लमेहि मत्पुरतः शुभे ।
देव्याह न च युक्तं तद्भर्त्त्रा शुश्रूषणं स्त्रियः

racayiṣyāmi dhaṃmillamehi matpurataḥ śubhe |
devyāha na ca yuktaṃ tadbharttrā śuśrūṣaṇaṃ striyaḥ

1,79.208

केशप्रसाधनकृतावनर्थान्तरमापतेत् ।
केशप्रसाधने देव तत्त्वं सर्वं न चेप्सितम्

keśaprasādhanakṛtāvanarthāntaramāpatet |
keśaprasādhane deva tattvaṃ sarvaṃ na cepsitam

1,79.209

अथ बन्धेकृते पश्चादंसप्रान्तप्रमार्जनम् ।
ततश्चरमसंलग्न केशपुष्पादिमार्जनम्

atha bandhekṛte paścādaṃsaprāntapramārjanam |
tataścaramasaṃlagna keśapuṣpādimārjanam

1,79.210

एतस्मिन्वर्तमाने तु महात्मानो यदागमन् ।
तदा किमुत्तरं वाच्यं तव देवादिवन्दित

etasminvartamāne tu mahātmāno yadāgaman |
tadā kimuttaraṃ vācyaṃ tava devādivandita

1,79.211

नायान्ति चेदथ विभो भीतिर्नाशमुपैष्यति ।
एवं हि भाषमाणां तां करेणाकृष्य शङ्करः

nāyānti cedatha vibho bhītirnāśamupaiṣyati |
evaṃ hi bhāṣamāṇāṃ tāṃ kareṇākṛṣya śaṅkaraḥ

1,79.212

स्वोर्वोः संस्थापयित्वैव विस्रस्य कचबन्धनम् ।
विभज्य च कराभ्यां स प्रससार नखैरपि

svorvoḥ saṃsthāpayitvaiva visrasya kacabandhanam |
vibhajya ca karābhyāṃ sa prasasāra nakhairapi

1,79.213

विष्णुदत्तां पारिजातस्रजं कचगतामपि ।
कृत्वा धंमिल्लमकरोदथ मालां करागताम्

viṣṇudattāṃ pārijātasrajaṃ kacagatāmapi |
kṛtvā dhaṃmillamakarodatha mālāṃ karāgatām

1,79.214

मल्लिकास्रजमादाय बबन्ध कचबन्धने ।
कल्पप्रसूनमालां च ब्रह्मदत्तां महेश्वरः

mallikāsrajamādāya babandha kacabandhane |
kalpaprasūnamālāṃ ca brahmadattāṃ maheśvaraḥ

1,79.215

पार्वतीवसने गूढगन्धाढ्ये च समाददात् ।
अथांसपृष्ठ संलग्नमार्जनं कृतवान् विभुः

pārvatīvasane gūḍhagandhāḍhye ca samādadāt |
athāṃsapṛṣṭha saṃlagnamārjanaṃ kṛtavān vibhuḥ

1,79.216

श्लथन्नीवेरधो देव्या वस्त्रवेष्टादधोगतः ।
किमिदं देवि चेत्युक्त्वा नीवीबन्धं चकार ह

ślathannīveradho devyā vastraveṣṭādadhogataḥ |
kimidaṃ devi cetyuktvā nīvībandhaṃ cakāra ha

1,79.217

नासाभूषणमेतत्ते सत्यमेव वदामि ते ।
ततः प्राह शिवा शंभुं स्मित्वा पर्वतनन्दिनी

nāsābhūṣaṇametatte satyameva vadāmi te |
tataḥ prāha śivā śaṃbhuṃ smitvā parvatanandinī

1,79.218

अहो त्वन्मन्दिरे शंभो सर्ववस्तु समृद्धिमत् ।
पूर्वमेव मया सर्वं ज्ञातप्रायमभूत्किल

aho tvanmandire śaṃbho sarvavastu samṛddhimat |
pūrvameva mayā sarvaṃ jñātaprāyamabhūtkila

1,79.219

सर्वद्रविणसंपत्तिर्भूषणैखगम्यते ।
शिरो विभूषितं देव ब्रह्मशीर्षस्य मालया

sarvadraviṇasaṃpattirbhūṣaṇaikhagamyate |
śiro vibhūṣitaṃ deva brahmaśīrṣasya mālayā

1,79.220

नरकस्य तथा माला वक्षस्थलविभूणम् ।
शेषश्च वासुकिश्चैव सविषौ तव कङ्कणौ

narakasya tathā mālā vakṣasthalavibhūṇam |
śeṣaśca vāsukiścaiva saviṣau tava kaṅkaṇau

1,79.221

दिशोंऽबरं जटाः केशा भसित चाङ्गरागकम् ।
महोक्षो वाहनं गोत्रं कुलं चाज्ञातमेव च

diśoṃ'baraṃ jaṭāḥ keśā bhasita cāṅgarāgakam |
mahokṣo vāhanaṃ gotraṃ kulaṃ cājñātameva ca

1,79.222

ज्ञायेते पितरौ नैव विरूपाक्षं तथा वपुः ।
एवं वदन्तीं गिरिजां विष्णुः प्राहातिकोपनः

jñāyete pitarau naiva virūpākṣaṃ tathā vapuḥ |
evaṃ vadantīṃ girijāṃ viṣṇuḥ prāhātikopanaḥ

1,79.223

किमर्थं निन्दसेदेवि देवदेवं जगत्पतिम् ।
दुष्प्राणा न प्रिया भद्रे तव नूनमसंयमात्

kimarthaṃ nindasedevi devadevaṃ jagatpatim |
duṣprāṇā na priyā bhadre tava nūnamasaṃyamāt

1,79.224

यत्रेशनिन्दनं भद्रे तत्र नो मरणव्रतम् ।
इत्युक्त्वाथ नखाभ्यां हि हरिश्छेत्तुं शिरो गतः

yatreśanindanaṃ bhadre tatra no maraṇavratam |
ityuktvātha nakhābhyāṃ hi hariśchettuṃ śiro gataḥ

1,79.225

महेशस्तत्करं गृह्य प्राह मा साहसं कृथाः ।
पार्वतीवचनं सर्वं प्रियं मम न चाप्रियम्

maheśastatkaraṃ gṛhya prāha mā sāhasaṃ kṛthāḥ |
pārvatīvacanaṃ sarvaṃ priyaṃ mama na cāpriyam

1,79.226

ममाप्रियं हृषीकेश कर्तुं यत्किञ्चिदिष्यते ।
ओमित्युक्त्वाथ भगवांस्तूष्णींभूतो ऽभवद्ध्वरिः

mamāpriyaṃ hṛṣīkeśa kartuṃ yatkiñcidiṣyate |
omityuktvātha bhagavāṃstūṣṇīṃbhūto 'bhavaddhvariḥ

1,79.227

हनुमानथ देवाय व्यज्ञापयदिदं वचः ।
अर्थयामि विनिष्कामं मम पूजाव्रतं तथा

hanumānatha devāya vyajñāpayadidaṃ vacaḥ |
arthayāmi viniṣkāmaṃ mama pūjāvrataṃ tathā

1,79.228

पूजार्थमप्यहं गच्छे मामनुज्ञातुमर्हसि ।
तच्छ्रत्वा शङ्करो देवः स्मित्वा प्राह वपीश्वरम्

pūjārthamapyahaṃ gacche māmanujñātumarhasi |
tacchratvā śaṅkaro devaḥ smitvā prāha vapīśvaram

1,79.229

कस्य पूजा क्व वा पूजा किं पुष्पं किं दलं वद ।
को गुरुः कश्च मन्त्रस्ते कीदृशं पूजन तथा

kasya pūjā kva vā pūjā kiṃ puṣpaṃ kiṃ dalaṃ vada |
ko guruḥ kaśca mantraste kīdṛśaṃ pūjana tathā

1,79.230

एवं वदति देवैशे हनुमान्नीतिसंयुतः ।
वेपमानसमस्ताङ्ग स्तोतुमेवं प्रचक्रमे

evaṃ vadati devaiśe hanumānnītisaṃyutaḥ |
vepamānasamastāṅga stotumevaṃ pracakrame

1,79.231

नमो देवाय महते शङ्करायामितात्मने ।
योरिने योगधात्रे च योगिनां गुरवे नमः

namo devāya mahate śaṅkarāyāmitātmane |
yorine yogadhātre ca yogināṃ gurave namaḥ

1,79.232

योगगम्याय देवाय ज्ञानिनां पतये नमः ।
वेदानां पतये तुभ्यं देवानां पतये नमः

yogagamyāya devāya jñānināṃ pataye namaḥ |
vedānāṃ pataye tubhyaṃ devānāṃ pataye namaḥ

1,79.233

ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातॄणां गुरवे नमः ।
अष्टमूर्ते नमस्तुभ्यं पशूनां पतये नमः

dhyānāya dhyānagamyāya dhyātṝṇāṃ gurave namaḥ |
aṣṭamūrte namastubhyaṃ paśūnāṃ pataye namaḥ

1,79.234

अंबकाय त्रिनेत्राय सोमसूर्याग्निचक्षुषे ।
सुभृङ्गराजधत्तूरद्रोणपुष्पप्रियस्य ते

aṃbakāya trinetrāya somasūryāgnicakṣuṣe |
subhṛṅgarājadhattūradroṇapuṣpapriyasya te

1,79.235

बृहतीपूग पुन्नागचपकादिप्रियाय च ।
नमस्ते ऽस्तु नमस्ते ऽस्तु भूय एव नमोनमः

bṛhatīpūga punnāgacapakādipriyāya ca |
namaste 'stu namaste 'stu bhūya eva namonamaḥ

1,79.236

शिवो हरिमथ प्राह मा भैषीर्वद मे ऽखिलम् ।
ततस्त्यक्त्वा भयं प्राह हनुमान् वाक्यकोविदः

śivo harimatha prāha mā bhaiṣīrvada me 'khilam |
tatastyaktvā bhayaṃ prāha hanumān vākyakovidaḥ

1,79.237

शिवलिङ्गार्चनं कार्यं भस्मोद्ध्वूलितदेहिना ।
दिवा संपादितैस्तैयैः पुष्पाद्यैरपि तादृशैः

śivaliṅgārcanaṃ kāryaṃ bhasmoddhvūlitadehinā |
divā saṃpāditaistaiyaiḥ puṣpādyairapi tādṛśaiḥ

1,79.238

देव विज्ञापयिष्यामि शिवपूजविधिं शुभम् ।
सायङ्काले तु संप्राप्ते अशिरःस्नानमाचरेत्

deva vijñāpayiṣyāmi śivapūjavidhiṃ śubham |
sāyaṅkāle tu saṃprāpte aśiraḥsnānamācaret

1,79.239

क्षालितं वसनं शुष्कं धृत्वाचम्य त्रिरन्यधीः ।
अथ भस्म समादाय आग्नेयं स्नानमाचरेत्

kṣālitaṃ vasanaṃ śuṣkaṃ dhṛtvācamya triranyadhīḥ |
atha bhasma samādāya āgneyaṃ snānamācaret

1,79.240

प्रणवेन समामन्त्र्य अष्टवारमथांपि वा ।
पञ्चाक्षरेण मन्त्रेण नाम्ना वा येन केनचित्

praṇavena samāmantrya aṣṭavāramathāṃpi vā |
pañcākṣareṇa mantreṇa nāmnā vā yena kenacit

1,79.241

सप्ताभिमन्त्रितं भस्म दर्भपाणिः समाहरेत् ।
ईशानः सर्वविद्यानामुक्त्वा शिरसिपातयेत्

saptābhimantritaṃ bhasma darbhapāṇiḥ samāharet |
īśānaḥ sarvavidyānāmuktvā śirasipātayet

1,79.242

तत्पुरुषाय विद्महे मुखे भस्म प्रसेचयेत् ।
अघोरेभ्यो ऽथ घोरेभ्यो भस्म वक्षसि निक्षिपेत्

tatpuruṣāya vidmahe mukhe bhasma prasecayet |
aghorebhyo 'tha ghorebhyo bhasma vakṣasi nikṣipet

1,79.243

वामदेवय नमः इति गुह्यस्थाने विनिक्षिपेत् ।
सद्योजातं प्रपद्यामि निक्षिपेदथ पादयोः

vāmadevaya namaḥ iti guhyasthāne vinikṣipet |
sadyojātaṃ prapadyāmi nikṣipedatha pādayoḥ

1,79.244

उद्ध्वूलयेत्समस्ताङ्गं प्रणवेन विचक्षणाः ।
त्रैवर्णिकानामुदितऋ स्नानादिविधिरुत्तमः

uddhvūlayetsamastāṅgaṃ praṇavena vicakṣaṇāḥ |
traivarṇikānāmuditaṛ snānādividhiruttamaḥ

1,79.245

शूद्रादीनां प्रवक्ष्यामि यदुक्तं गुरुणा तथो ।
शिवेति पदमुञ्चार्य भस्म संमन्त्रयेत्सुधीः

śūdrādīnāṃ pravakṣyāmi yaduktaṃ guruṇā tatho |
śiveti padamuñcārya bhasma saṃmantrayetsudhīḥ

1,79.246

सप्त वारमथादाय शिवायेति शिरस्यथ ।
शङ्कराय मुखे प्रोक्तं सर्वज्ञाय हृदि क्षिपेत्

sapta vāramathādāya śivāyeti śirasyatha |
śaṅkarāya mukhe proktaṃ sarvajñāya hṛdi kṣipet

1,79.247

स्थाणवे नम इत्युक्त्वा मुखे चापि स्वयंभुवे ।
उच्चार्य पादयोः क्षिप्त्वा भस्म शुद्ध्वमतः परम्

sthāṇave nama ityuktvā mukhe cāpi svayaṃbhuve |
uccārya pādayoḥ kṣiptvā bhasma śuddhvamataḥ param

1,79.248

नमः शिवायेत्युच्चार्य सर्वाङ्गोद्ध्वूलनं स्मृतम् ।
प्रक्षाल्य हस्तावाचम्य दर्भपाणिः समाहितः

namaḥ śivāyetyuccārya sarvāṅgoddhvūlanaṃ smṛtam |
prakṣālya hastāvācamya darbhapāṇiḥ samāhitaḥ

1,79.249

दर्भाभावे सुवर्णं स्यात्तदभावे गवालुकाः ।
तदभावे तु दूर्वाः स्युस्तदभावे तु राजतम्

darbhābhāve suvarṇaṃ syāttadabhāve gavālukāḥ |
tadabhāve tu dūrvāḥ syustadabhāve tu rājatam

1,79.250

संध्योपास्तिं जपं देव्याः कृत्वा देवगृहं व्रजेत् ।
देववेदीमथो वापि कल्पितं स्थण्डिलं तु वा

saṃdhyopāstiṃ japaṃ devyāḥ kṛtvā devagṛhaṃ vrajet |
devavedīmatho vāpi kalpitaṃ sthaṇḍilaṃ tu vā

1,79.251

मृण्मयं कल्पितं शुद्धूं पद्मादिरचनायुतम् ।
चातुर्वर्णकरं गैश्च श्वेतेनैकेन वा पुनः

mṛṇmayaṃ kalpitaṃ śuddhūṃ padmādiracanāyutam |
cāturvarṇakaraṃ gaiśca śvetenaikena vā punaḥ

1,79.252

विचित्राणि च पद्मानि स्वस्तिकादि तथैव च ।
उत्पलादिगदाशङ्खत्रिशूलडमरूंस्तथा

vicitrāṇi ca padmāni svastikādi tathaiva ca |
utpalādigadāśaṅkhatriśūlaḍamarūṃstathā

1,79.253

शरोक्तपञ्चप्रासादं शिवलिङ्गमथैव च ।
सर्वकामफलं वृक्षं कुलकं कोलकं तथा

śaroktapañcaprāsādaṃ śivaliṅgamathaiva ca |
sarvakāmaphalaṃ vṛkṣaṃ kulakaṃ kolakaṃ tathā

1,79.254

षट्कोणं च त्रिकोणं च नवकोणमथापि वा ।
कोणे द्वादशकान्दोलापादुकाव्यजनानि च

ṣaṭkoṇaṃ ca trikoṇaṃ ca navakoṇamathāpi vā |
koṇe dvādaśakāndolāpādukāvyajanāni ca

1,79.255

चामरच्छत्त्रयुगलं विष्णुब्रह्मादिकांस्तथा ।
चूर्णैविरचयेद्वेद्यां धीमान्देवालये ऽपि वा

cāmaracchattrayugalaṃ viṣṇubrahmādikāṃstathā |
cūrṇaiviracayedvedyāṃ dhīmāndevālaye 'pi vā

1,79.256

यत्रापि देवपूजा स्यात् तत्रैवं कल्पयेद्बुधः ।
स्वहस्तरचितं मुख्यं क्रीतं चैव तु मध्यमम्

yatrāpi devapūjā syāt tatraivaṃ kalpayedbudhaḥ |
svahastaracitaṃ mukhyaṃ krītaṃ caiva tu madhyamam

1,79.257

याचितं तु कनिष्टं स्याद्बलात्कारमथो ऽधमम् ।
अर्हेषु यत्त्वनर्हेषु बलात्कारात्तु निष्फलम्

yācitaṃ tu kaniṣṭaṃ syādbalātkāramatho 'dhamam |
arheṣu yattvanarheṣu balātkārāttu niṣphalam

1,79.258

रक्तशालिजपाशाणकलमासितरक्तकैः ।
तन्दुलैर्वीहिमात्रोत्थैः कणैश्चैव यथाक्रमम्

raktaśālijapāśāṇakalamāsitaraktakaiḥ |
tandulairvīhimātrotthaiḥ kaṇaiścaiva yathākramam

1,79.259

उत्तमैर्मध्यमैश्चैव कनिष्ठैरधमैस्तथा ।
पद्मादिस्थापनैरेव तत्सम्यग्यागमाचरेत्

uttamairmadhyamaiścaiva kaniṣṭhairadhamaistathā |
padmādisthāpanaireva tatsamyagyāgamācaret

1,79.260

प्रागुत्तरमुखो वापि यदि वा प्राङ्मुखो भवेत् ।
आसनं च प्रवक्ष्यामि यथादृष्टं यथा श्रुतम्

prāguttaramukho vāpi yadi vā prāṅmukho bhavet |
āsanaṃ ca pravakṣyāmi yathādṛṣṭaṃ yathā śrutam

1,79.261

कौशं चार्मं चैलतल्पे दारवं तालपत्रकम् ।
कांबलं काञ्चनं चैव राजतं ताम्रमेव च

kauśaṃ cārmaṃ cailatalpe dāravaṃ tālapatrakam |
kāṃbalaṃ kāñcanaṃ caiva rājataṃ tāmrameva ca

1,79.262

गोकरीपार्कजैर्वापि ह्यासनं परिकल्पयेत् ।
वैयाघ्रं रौरवं चैव हारिण मार्गमेव च

gokarīpārkajairvāpi hyāsanaṃ parikalpayet |
vaiyāghraṃ rauravaṃ caiva hāriṇa mārgameva ca

1,79.263

चार्मं चतुर्विधं ज्ञेयमथ बन्धुकमेव च ।
यथासंभवमेतेषु ह्यासनं परिकल्पयेत्

cārmaṃ caturvidhaṃ jñeyamatha bandhukameva ca |
yathāsaṃbhavameteṣu hyāsanaṃ parikalpayet

1,79.264

कृतपद्मासनो वापि स्वस्तिकासन एव च ।
दर्भभस्मसमासीनः प्राणानायम्य वाग्यन्तः

kṛtapadmāsano vāpi svastikāsana eva ca |
darbhabhasmasamāsīnaḥ prāṇānāyamya vāgyantaḥ

1,79.265

तावत्स देवतारूपो ध्यानं चान्तः समाचरेत् ।
शिखान्ते द्वादशाङ्गुल्ये स्थितं सूक्ष्मतनुं शिवम्

tāvatsa devatārūpo dhyānaṃ cāntaḥ samācaret |
śikhānte dvādaśāṅgulye sthitaṃ sūkṣmatanuṃ śivam

1,79.266

अन्तश्चरन्तं भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखम् ।
सर्वाभरणसंयुक्तमिमादिगुणान्वितम्

antaścarantaṃ bhūteṣu guhāyāṃ viśvatomukham |
sarvābharaṇasaṃyuktamimādiguṇānvitam

1,79.267

ध्यात्वा तं धारयेञ्चित्ते तद्दीप्त्या पूरयेत्तनुम् ।
तया दीप्त्या शरीरस्थं पापं नाशमुपागतम्

dhyātvā taṃ dhārayeñcitte taddīptyā pūrayettanum |
tayā dīptyā śarīrasthaṃ pāpaṃ nāśamupāgatam

1,79.268

स्वर्णपादैरसंपर्काद्रक्तं श्वेतं यथा भवेत् ।
तद्द्वादशदलावृत्तमष्ट पञ्च त्रिरेव वा

svarṇapādairasaṃparkādraktaṃ śvetaṃ yathā bhavet |
taddvādaśadalāvṛttamaṣṭa pañca trireva vā

1,79.269

परिकल्प्यासनं शुद्धवं तत्र लिङ्गं निधाय च ।
गुहास्थितं महेशानं र्लिङ्गेशं चिन्तयेत्था

parikalpyāsanaṃ śuddhavaṃ tatra liṅgaṃ nidhāya ca |
guhāsthitaṃ maheśānaṃ rliṅgeśaṃ cintayetthā

1,79.270

शोधिते कलशे तोयं शोधितं गन्धवासितम् ।
सुगन्धपुष्पं निक्षिप्य प्राणवेनाभिमन्त्रितम्

śodhite kalaśe toyaṃ śodhitaṃ gandhavāsitam |
sugandhapuṣpaṃ nikṣipya prāṇavenābhimantritam

1,79.271

प्राणायामश्च प्रणवः शूद्रेषु न विधीयते ।
प्राणायामपदे ध्यानं शिवेत्योङ्कारमन्त्रितम्

prāṇāyāmaśca praṇavaḥ śūdreṣu na vidhīyate |
prāṇāyāmapade dhyānaṃ śivetyoṅkāramantritam

1,79.272

गन्धपुष्पाक्षतादीनि पूजाद्रव्याणि यानि च ।
तानि स्थाप्य समीपे तु ततः संकल्प माचरेत्

gandhapuṣpākṣatādīni pūjādravyāṇi yāni ca |
tāni sthāpya samīpe tu tataḥ saṃkalpa mācaret

1,79.273

शिवपूजां करिष्यामि शिवतुष्ट्यर्थमेव च ।
इति संकल्पयित्वा तु तत आवाहनादिकम्

śivapūjāṃ kariṣyāmi śivatuṣṭyarthameva ca |
iti saṃkalpayitvā tu tata āvāhanādikam

1,79.274

कृत्वा तु स्नानपर्यन्तं ततः स्नानं प्रकल्पयेत् ।
नमस्तेत्यादिमन्त्रेण शतरुद्रविधानतः

kṛtvā tu snānaparyantaṃ tataḥ snānaṃ prakalpayet |
namastetyādimantreṇa śatarudravidhānataḥ

1,79.275

अविच्छिन्ना तु या धारा मुक्तिधारेति कीर्तिता ।
तया यः स्नापयेन्मांस जपचुद्रमुखांश्च चा

avicchinnā tu yā dhārā muktidhāreti kīrtitā |
tayā yaḥ snāpayenmāṃsa japacudramukhāṃśca cā

1,79.276

एकवारं त्रिवारं च पञ्च सप्त नवापि वा ।
एकादश तथा वारमथैकादशधान्वितम्

ekavāraṃ trivāraṃ ca pañca sapta navāpi vā |
ekādaśa tathā vāramathaikādaśadhānvitam

1,79.277

मुक्तिस्नानमिदं ज्ञेयं मासं मोक्षप्रदायकम् ।
शैवयाविद्यया स्नानं केवलं प्रणवेन वा

muktisnānamidaṃ jñeyaṃ māsaṃ mokṣapradāyakam |
śaivayāvidyayā snānaṃ kevalaṃ praṇavena vā

1,79.278

मृण्ययैर्नालिकेरस्य शकलैश्चोर्मिभिस्तथा ।
कांस्येन मुक्ताशुक्त्या च पुष्पादिकेसरेण वा

mṛṇyayairnālikerasya śakalaiścormibhistathā |
kāṃsyena muktāśuktyā ca puṣpādikesareṇa vā

1,79.279

स्नापयेद्देवदेवेशं यथासंभवमीरितैः ।
शृङ्गस्य च विधिं वक्ष्ये स्नानयोग्यं यथा भवेत्

snāpayeddevadeveśaṃ yathāsaṃbhavamīritaiḥ |
śṛṅgasya ca vidhiṃ vakṣye snānayogyaṃ yathā bhavet

1,79.280

पूर्वमन्तस्तु संशोध्य बहिरन्तस्तु शोधयेत् ।
सुग्रिग्धं लघु कृत्वाथ नाङ्गं छिन्द्यात्कथञ्चन

pūrvamantastu saṃśodhya bahirantastu śodhayet |
sugrigdhaṃ laghu kṛtvātha nāṅgaṃ chindyātkathañcana

1,79.281

नीचैकदेशविन्यस्तद्वारद्रोण्या सुहृत्तया ।
कृशानुयुक्तं स्नानं तु देवाय परिकल्पयेत्

nīcaikadeśavinyastadvāradroṇyā suhṛttayā |
kṛśānuyuktaṃ snānaṃ tu devāya parikalpayet

1,79.282

एवं गवयशृङ्गस्य जलपूर्तिरथोच्यते ।
द्वारे निषिद्धलोहार्द्धसंधिद्वारासमन्विते

evaṃ gavayaśṛṅgasya jalapūrtirathocyate |
dvāre niṣiddhalohārddhasaṃdhidvārāsamanvite

1,79.283

योगवक्रं नागदण्डं नागाकारं प्रकल्पंयेत् ।
फलस्थाने तु चषकं दण्डेन समरन्ध्रकम्

yogavakraṃ nāgadaṇḍaṃ nāgākāraṃ prakalpaṃyet |
phalasthāne tu caṣakaṃ daṇḍena samarandhrakam

1,79.284

तत्रैव पातयेत्तोयं मूर्द्ध्वयन्त्रघटे स्थितम् ।
पातयेदथ चान्येन वामेनैव करेण वा

tatraiva pātayettoyaṃ mūrddhvayantraghaṭe sthitam |
pātayedatha cānyena vāmenaiva kareṇa vā

1,79.285

मुक्तिधारा कृता तेन पवित्र पापनाशनम् ।
एवं संस्नाप्य देवेशं पञ्चगव्यैस्तथैव च

muktidhārā kṛtā tena pavitra pāpanāśanam |
evaṃ saṃsnāpya deveśaṃ pañcagavyaistathaiva ca

1,79.286

पञ्चामृतैरथ स्नाप्य मधुरत्रितयेन च ।
विभूष्य भूषणैर्देवं पुनः स्नाप्यमहेश्वरम्

pañcāmṛtairatha snāpya madhuratritayena ca |
vibhūṣya bhūṣaṇairdevaṃ punaḥ snāpyamaheśvaram

1,79.287

शीतोपचारं कृत्वाथ तत आचमनादिकम् ।
वस्त्रं तथोपवीतं च गन्धद्रव्यकमेव च

śītopacāraṃ kṛtvātha tata ācamanādikam |
vastraṃ tathopavītaṃ ca gandhadravyakameva ca

1,79.288

कर्पूरमगरुं चापि पाटीरमथवा भवेत् ।
उभयमिश्रितं चापि शिवलिङ्गं प्रपूजयेत् ।
कृत्स्नं पीठं गन्धपूर्णं यद्वा विभवसारतः ।
तूष्णीमथोपचारं वा कालीयं पुष्पमेव च

karpūramagaruṃ cāpi pāṭīramathavā bhavet |
ubhayamiśritaṃ cāpi śivaliṅgaṃ prapūjayet |
kṛtsnaṃ pīṭhaṃ gandhapūrṇaṃ yadvā vibhavasārataḥ |
tūṣṇīmathopacāraṃ vā kālīyaṃ puṣpameva ca

1,79.289

श्रीपन्नमरुचित्याज्यं यथाशक्तखिलं यथा ।
अनेकद्रव्यधूपं च गुग्गुलं केवलं तथा

śrīpannamarucityājyaṃ yathāśaktakhilaṃ yathā |
anekadravyadhūpaṃ ca guggulaṃ kevalaṃ tathā

1,79.290

कपिलाघृतसंयुक्तं सर्वधूपं प्रशस्यते ।
धूपं दत्वा यथाशक्ति कपिलाघृतदीपकान्

kapilāghṛtasaṃyuktaṃ sarvadhūpaṃ praśasyate |
dhūpaṃ datvā yathāśakti kapilāghṛtadīpakān

1,79.291

अथवा पूजामात्रेण दीपान्दत्वोपहारकम् ।
नैवेद्यमुपपन्नं च दत्वा पुष्पसमन्वितम्

athavā pūjāmātreṇa dīpāndatvopahārakam |
naivedyamupapannaṃ ca datvā puṣpasamanvitam

1,79.292

मुखशुद्धिं ततः कृत्वा दत्त्वा तांबूलमादरात् ।
प्रदक्षिणनमस्कारौ पूजैवं हि समाप्यते

mukhaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā dattvā tāṃbūlamādarāt |
pradakṣiṇanamaskārau pūjaivaṃ hi samāpyate

1,79.293

गीत्यङ्गपञ्चकं पश्चात्तानि विज्ञापयामि ते ।
गीतिर्वाद्यं पुराणं च नृत्यं हासोक्तिरेव च

gītyaṅgapañcakaṃ paścāttāni vijñāpayāmi te |
gītirvādyaṃ purāṇaṃ ca nṛtyaṃ hāsoktireva ca

1,79.294

नीराजनं च पुष्पाणामञ्जलिश्चाखिलार्पणम् ।
क्षमापनं चोद्रसनं प्रोक्तं पञ्चोपचारकम्

nīrājanaṃ ca puṣpāṇāmañjaliścākhilārpaṇam |
kṣamāpanaṃ codrasanaṃ proktaṃ pañcopacārakam

1,79.295

भूषणं च तथा छत्रं चामरव्यजने अपि ।
उपवीत च कैकर्यं षोडशानुपचारकान्

bhūṣaṇaṃ ca tathā chatraṃ cāmaravyajane api |
upavīta ca kaikaryaṃ ṣoḍaśānupacārakān

1,79.296

द्वात्रिंशदुपचारैस्तु यः समाराधयेच्छिवम् ।
एकेनाह्ना समस्तानां पातकानां क्षयो भवेत्

dvātriṃśadupacāraistu yaḥ samārādhayecchivam |
ekenāhnā samastānāṃ pātakānāṃ kṣayo bhavet

1,79.297

एतच्छ्रुत्वा हनुमतो वचनं प्राह शङ्करः ।
एवमेतत्कपिश्रेष्ठ युदुक्तं पूजनं मम

etacchrutvā hanumato vacanaṃ prāha śaṅkaraḥ |
evametatkapiśreṣṭha yuduktaṃ pūjanaṃ mama

1,79.298

सारभूतमहं तुभ्यमुपदेक्ष्यामि सांप्रतम् ।
आराधनं यथालिङ्गे विस्तरेण त्वयोदितम्

sārabhūtamahaṃ tubhyamupadekṣyāmi sāṃpratam |
ārādhanaṃ yathāliṅge vistareṇa tvayoditam

1,79.299

मत्पादयुगलं प्रार्च्य पूजाफलमवाप्नुहि ।
ततः प्राह कपिश्रेष्ठो देवदेवमुमापतिम्

matpādayugalaṃ prārcya pūjāphalamavāpnuhi |
tataḥ prāha kapiśreṣṭho devadevamumāpatim

1,79.300

गुरिणा लिङ्गपूजैव नियता परिकल्पिता ।
तां करोमि पुरा देव पश्चात्त्वत्पादपूजनम्

guriṇā liṅgapūjaiva niyatā parikalpitā |
tāṃ karomi purā deva paścāttvatpādapūjanam

1,79.301

इत्युक्त्वेश नमस्कृत्य शिवलिङ्गार्चनाय च ।
सरसस्तीरमागत्य कृत्वा सैकतवेदिकाम्

ityuktveśa namaskṛtya śivaliṅgārcanāya ca |
sarasastīramāgatya kṛtvā saikatavedikām

1,79.302

तालपत्रैर्विरचितमासनं पर्यकल्पयत् ।
प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च समाचम्य समाहितः

tālapatrairviracitamāsanaṃ paryakalpayat |
prakṣālya pādau hastau ca samācamya samāhitaḥ

1,79.303

भस्मस्नानमथो चक्रे पुनराचम्य वाग्यतः ।
देववेद्यामथो चक्रे पद्मं च सुमनोहरम्

bhasmasnānamatho cakre punarācamya vāgyataḥ |
devavedyāmatho cakre padmaṃ ca sumanoharam

1,79.304

अनन्तरं तालपत्रे पद्मासनगतः कपिः ।
प्राणानायम्य संन्यस्य शुल्कध्यानसमन्वितः

anantaraṃ tālapatre padmāsanagataḥ kapiḥ |
prāṇānāyamya saṃnyasya śulkadhyānasamanvitaḥ

1,79.305

प्रणम्य गुरुमीशानं जपन्नासीदतः परम् ।
अथ देवार्यनं कर्त्तुं यत्नमास्थितवान्कपिः

praṇamya gurumīśānaṃ japannāsīdataḥ param |
atha devāryanaṃ karttuṃ yatnamāsthitavānkapiḥ

1,79.306

पलाशपत्रपुटकद्वयानीतजलं शुचि ।
शिरः कमण्डलुगतं निधायाग्निनिमन्त्रितम्

palāśapatrapuṭakadvayānītajalaṃ śuci |
śiraḥ kamaṇḍalugataṃ nidhāyāgninimantritam

1,79.307

आवाहनादि कृत्वाथ स्नानपर्यन्तमेव च ।
अथ स्नापयितुं देवमादाय करसंपुटे

āvāhanādi kṛtvātha snānaparyantameva ca |
atha snāpayituṃ devamādāya karasaṃpuṭe

1,79.308

कृत्वा निरीक्षणं देवपीठं नो दृष्टवान्कपिः ।
लिङ्गमात्रं करगतं दृष्ट्वा भीतिसमन्वितः

kṛtvā nirīkṣaṇaṃ devapīṭhaṃ no dṛṣṭavānkapiḥ |
liṅgamātraṃ karagataṃ dṛṣṭvā bhītisamanvitaḥ

1,79.309

इदमाह महायोगी किंवा पापं मया कृतम् ।
यदेतत्पीठरहितं शिवलिङ्गं करस्थितम्

idamāha mahāyogī kiṃvā pāpaṃ mayā kṛtam |
yadetatpīṭharahitaṃ śivaliṅgaṃ karasthitam

1,79.310

ममाद्य मरणं सिद्धं न पीठं चागमिष्यति ।
अथ रुद्रं जपिष्यामि तदायति महेश्वरः

mamādya maraṇaṃ siddhaṃ na pīṭhaṃ cāgamiṣyati |
atha rudraṃ japiṣyāmi tadāyati maheśvaraḥ

1,79.311

इति निश्चित्य मनसा जजाप शतरुद्रियम् ।
यदा तु न समायातो महेशो ऽथ कपीश्वरः

iti niścitya manasā jajāpa śatarudriyam |
yadā tu na samāyāto maheśo 'tha kapīśvaraḥ

1,79.312

रुद्रं न्यपातयद्भूमौ वीरभद्रः समागतः ।
किमर्थं रुद्यते भद्र रुदिते कारणं वद

rudraṃ nyapātayadbhūmau vīrabhadraḥ samāgataḥ |
kimarthaṃ rudyate bhadra rudite kāraṇaṃ vada

1,79.313

तच्छ्रुत्वा प्राह हनुमान्वीरभद्रं मनोगतम् ।
पीठहीनमिदं लिङ्गं पश्य मे पापसंचयम्

tacchrutvā prāha hanumānvīrabhadraṃ manogatam |
pīṭhahīnamidaṃ liṅgaṃ paśya me pāpasaṃcayam

1,79.314

वीरभद्रस्ततः प्राह श्रुत्वा कपिसमीरितम् ।
यदि नायाति पीठं ते लिङ्गे मा साहसं कुरु

vīrabhadrastataḥ prāha śrutvā kapisamīritam |
yadi nāyāti pīṭhaṃ te liṅge mā sāhasaṃ kuru

1,79.315

दाहयिष्याम्यहं लोकान्यदि नायाति पीठकम् ।
पश्य दर्शय मे लिङ्गं पीठं चात्रागतं न वा

dāhayiṣyāmyahaṃ lokānyadi nāyāti pīṭhakam |
paśya darśaya me liṅgaṃ pīṭhaṃ cātrāgataṃ na vā

1,79.316

अत दृष्ट्वा वीरभद्रो लिङ्गे पीठमनागतम् ।
दग्धुकामो ऽखिलांल्लोकान्वीरभद्रः प्रातापवान्

ata dṛṣṭvā vīrabhadro liṅge pīṭhamanāgatam |
dagdhukāmo 'khilāṃllokānvīrabhadraḥ prātāpavān

1,79.317

अनलं भुवि चिक्षेप क्षणाद्दग्धा मही तदा ।
अथ सप्ततलान्दग्ध्वा पुनरूर्द्ध्वमवर्तत

analaṃ bhuvi cikṣepa kṣaṇāddagdhā mahī tadā |
atha saptatalāndagdhvā punarūrddhvamavartata

1,79.318

पञ्चोर्द्ध्वलोकानदहज्जनलोकनिवासिनः ।
ललाटनेत्रसंभूतं नखेनादाय चानलम्

pañcorddhvalokānadahajjanalokanivāsinaḥ |
lalāṭanetrasaṃbhūtaṃ nakhenādāya cānalam

1,79.319

जंबीरफलसंकाशं कृत्वा करतले विभुः ।
तपः सत्यं च संदग्धुमुद्यतो ऽभून्मुनीश्वरः

jaṃbīraphalasaṃkāśaṃ kṛtvā karatale vibhuḥ |
tapaḥ satyaṃ ca saṃdagdhumudyato 'bhūnmunīśvaraḥ

1,79.320

ततस्तु मुनयो दृष्ट्वातपोलोकनिवासिनः ।
दग्धुकामं वीरभद्रं गौतमाश्रममागताः

tatastu munayo dṛṣṭvātapolokanivāsinaḥ |
dagdhukāmaṃ vīrabhadraṃ gautamāśramamāgatāḥ

1,79.321

न दृष्ट्वा तत्र देवेशं शङ्करं स्वात्मनि स्थितम् ।
अस्तुवन्भक्तिसंयुक्ताः स्तोत्रैर्वेदसमुद्भवैः

na dṛṣṭvā tatra deveśaṃ śaṅkaraṃ svātmani sthitam |
astuvanbhaktisaṃyuktāḥ stotrairvedasamudbhavaiḥ

1,79.322

ओं वेदवेद्याय देवाय तस्मै शुद्धप्रभाचिन्त्यरूपाय कस्मै ।
ब्रह्माद्यधीशाय सृष्ट्यादिकर्त्रे,विष्णुप्रियायार्तिहॄन्त्रेंऽतकर्त्रे

oṃ vedavedyāya devāya tasmai śuddhaprabhācintyarūpāya kasmai |
brahmādyadhīśāya sṛṣṭyādikartre,viṣṇupriyāyārtihṝntreṃ'takartre

1,79.323

नमस्ते ऽखिलाधीश्वरायांबराय नमस्ते चरस्थावरव्यापकाय ।
नमो वेदगुह्याय भक्तप्रियाय नमः पाकभोक्त्रे मखेशाय तुभ्यम्

namaste 'khilādhīśvarāyāṃbarāya namaste carasthāvaravyāpakāya |
namo vedaguhyāya bhaktapriyāya namaḥ pākabhoktre makheśāya tubhyam

1,79.324

नमस्ते शिवायादिदेवाय कुर्मो नमो व्यालयज्ञोपवीतप्रधर्त्ने ।
नमस्ते सुराबिन्दुवर्षापनाय त्रयीमूर्तये कालकालाय नाथ

namaste śivāyādidevāya kurmo namo vyālayajñopavītapradhartne |
namaste surābinduvarṣāpanāya trayīmūrtaye kālakālāya nātha

1,79.325

धरित्रीमरुद्व्योमतोयेन्दुवह्निप्रभामण्डलात्माष्टधामूर्ति धर्त्रे ।
शिवायाशिवघ्नाय वीराय भूयात्सदा नः प्रसन्नो जगन्नाथकेज्यः

dharitrīmarudvyomatoyenduvahniprabhāmaṇḍalātmāṣṭadhāmūrti dhartre |
śivāyāśivaghnāya vīrāya bhūyātsadā naḥ prasanno jagannāthakejyaḥ

1,79.326

कलानाथभालाय आत्मा महात्मा मनो ह्यग्रयानो निरूप्यो न वाग्भिः ।
जगज्जाड्यविध्वंसनोभुक्तिमुक्तिप्रदः स्तात्प्रसन्नः सदा शुद्ध कीर्तिः

kalānāthabhālāya ātmā mahātmā mano hyagrayāno nirūpyo na vāgbhiḥ |
jagajjāḍyavidhvaṃsanobhuktimuktipradaḥ stātprasannaḥ sadā śuddha kīrtiḥ

1,79.327

यतः संप्रसूतं जगज्जातमीशात्स्थितं येन रक्षावता भावितं च ।
लयं यास्यते यत्र वाचां विदूरे स वै नः प्रसन्नो ऽस्तु कालत्रयात्मा

yataḥ saṃprasūtaṃ jagajjātamīśātsthitaṃ yena rakṣāvatā bhāvitaṃ ca |
layaṃ yāsyate yatra vācāṃ vidūre sa vai naḥ prasanno 'stu kālatrayātmā

1,79.328

यदार्दि च मध्यं तथान्तं न के ऽपि विजानन्ति विज्ञा अपि स्वानुमानाः ।
स वै सर्वमूर्तिः सदा नो विभूत्येप्रसन्नो ऽस्तु किं ज्ञापयामो ऽत्र कृत्यम्

yadārdi ca madhyaṃ tathāntaṃ na ke 'pi vijānanti vijñā api svānumānāḥ |
sa vai sarvamūrtiḥ sadā no vibhūtyeprasanno 'stu kiṃ jñāpayāmo 'tra kṛtyam

1,79.329

एतां स्तुतिमथाकर्ण्य भगनेत्रप्रदः शिवः ।
विष्णुमाह मुनीनेतानानयस्व मदन्तिकम्

etāṃ stutimathākarṇya bhaganetrapradaḥ śivaḥ |
viṣṇumāha munīnetānānayasva madantikam

1,79.330

अथ विष्णुः समागत्य तपोलोकनिवासिनः ।
मुनीन्सांत्वय्य विश्वेशं दर्शयामास शङ्करम्

atha viṣṇuḥ samāgatya tapolokanivāsinaḥ |
munīnsāṃtvayya viśveśaṃ darśayāmāsa śaṅkaram

1,79.331

तानाह शङ्करो वाक्यं किमर्थं यूयमागताः ।
तपोलोकाद्भूमिलोकं मुनयो मुक्तकिल्बिषाः

tānāha śaṅkaro vākyaṃ kimarthaṃ yūyamāgatāḥ |
tapolokādbhūmilokaṃ munayo muktakilbiṣāḥ

1,79.332

तच्छ्रुत्वा शूलिनो वाक्यं प्रोचुस्ते मुनिसत्तमाः ।
देव द्वादशलोकानां दृश्यन्ते भस्मराशयः

tacchrutvā śūlino vākyaṃ procuste munisattamāḥ |
deva dvādaśalokānāṃ dṛśyante bhasmarāśayaḥ

1,79.333

स्थितमेकं वनमिदं पश्य तल्लोकसंक्षयम् ।
तच्छ्रुत्वा गिरिशः प्राह तान्मुनीनूर्द्धरेतसः

sthitamekaṃ vanamidaṃ paśya tallokasaṃkṣayam |
tacchrutvā giriśaḥ prāha tānmunīnūrddharetasaḥ

1,79.334

भूर्लोकस्य तु संदाहे पातालानां तथैव च ।
सन्देहो नास्ति मुनयः स्थितानां नो रहःस्थले

bhūrlokasya tu saṃdāhe pātālānāṃ tathaiva ca |
sandeho nāsti munayaḥ sthitānāṃ no rahaḥsthale

1,79.335

ऊर्द्धपञ्चकलोकानां दाहे संदेह एव नः ।
कथमङ्गारवृष्टिश्च कथं नो वा महाध्वनिः

ūrddhapañcakalokānāṃ dāhe saṃdeha eva naḥ |
kathamaṅgāravṛṣṭiśca kathaṃ no vā mahādhvaniḥ

1,79.336

तदाकर्ण्य विभोर्वाक्यं शङ्करस्य मुनीश्वराः ।
प्रोचुः प्राञ्जलयो देवं ब्रह्मादिसुरसंगतम्

tadākarṇya vibhorvākyaṃ śaṅkarasya munīśvarāḥ |
procuḥ prāñjalayo devaṃ brahmādisurasaṃgatam

1,79.337

भीतिरस्माकमधुना वर्तते वीरभद्रतः ।
स एवाङ्गार वृष्टिं च पिपासुरपिबद्विभोः

bhītirasmākamadhunā vartate vīrabhadrataḥ |
sa evāṅgāra vṛṣṭiṃ ca pipāsurapibadvibhoḥ

1,79.338

देवो ऽथ वीरमाहूय किं वीरेत्यब्रवीद्वचः ।
वीरो ऽप्याह कपेर्लिङ्गे पीठाभावादिदं कृतम्

devo 'tha vīramāhūya kiṃ vīretyabravīdvacaḥ |
vīro 'pyāha kaperliṅge pīṭhābhāvādidaṃ kṛtam

1,79.339

तच्छ्रुत्वाह शिवो देवो मुनींस्तान्भयविह्वलान् ।
कपेश्चित्तं परिज्ञातुं मया कृतमिदं द्विजाः

tacchrutvāha śivo devo munīṃstānbhayavihvalān |
kapeścittaṃ parijñātuṃ mayā kṛtamidaṃ dvijāḥ

1,79.340

मा भैष्ट भवतां सौख्यं सदा संपादयाम्यहम् ।
इत्युक्त्वा तु यथापूर्वं देवदेवः कृपानिधिः

mā bhaiṣṭa bhavatāṃ saukhyaṃ sadā saṃpādayāmyaham |
ityuktvā tu yathāpūrvaṃ devadevaḥ kṛpānidhiḥ

1,79.341

दग्धानप्यखिलांल्लोकान्पूर्वतः शोभनान्विभुः ।
कल्पयामास विश्वात्मा वीरभद्रमथाब्रवीत्

dagdhānapyakhilāṃllokānpūrvataḥ śobhanānvibhuḥ |
kalpayāmāsa viśvātmā vīrabhadramathābravīt

1,79.342

साधु वत्स यतो भद्रं भक्तानामीहसे सदा ।
ततस्ते विपुला कीर्तिर्लोके स्थास्यति शाश्वती

sādhu vatsa yato bhadraṃ bhaktānāmīhase sadā |
tataste vipulā kīrtirloke sthāsyati śāśvatī

Chapter 1.79 (part 3/3)

1,79.343

इत्युक्त्वालिङ्ग्य शिरसि समाघ्राय महेश्वरः ।
तांबूलं वीरभद्राय दत्तवान्प्रीतमानसः

ityuktvāliṅgya śirasi samāghrāya maheśvaraḥ |
tāṃbūlaṃ vīrabhadrāya dattavānprītamānasaḥ

1,79.344

अथासौ हनुमानीपूजनं कृतवान्यथा ।
समाप्तायां तु पूजायां हनुमान्प्रीतमानसः

athāsau hanumānīpūjanaṃ kṛtavānyathā |
samāptāyāṃ tu pūjāyāṃ hanumānprītamānasaḥ

1,79.345

एकं वनचरं तत्र गन्धर्वं सविपञ्चकम् ।
ददर्श तमथाभ्याह वीणा मे दीयतामिति

ekaṃ vanacaraṃ tatra gandharvaṃ savipañcakam |
dadarśa tamathābhyāha vīṇā me dīyatāmiti

1,79.346

गन्धर्वो ऽप्याह न मया त्याज्या वीणा प्रिया मम ।
ममापीष्टेहं गन्धर्व वीणेत्याह कपीश्वरः

gandharvo 'pyāha na mayā tyājyā vīṇā priyā mama |
mamāpīṣṭehaṃ gandharva vīṇetyāha kapīśvaraḥ

1,79.347

यदा न दत्ते गन्धर्वो वल्लकीं कपये प्रियाम् ।
तदा मुष्टिप्रहारेण गन्धर्वः पातितः क्षितौ

yadā na datte gandharvo vallakīṃ kapaye priyām |
tadā muṣṭiprahāreṇa gandharvaḥ pātitaḥ kṣitau

1,79.348

वीणामादाय महतीं स्वरतन्तुसमन्विताम् ।
हनुमान्वानरश्रेष्ठो गायन्प्रागाच्छिवान्तिकम्

vīṇāmādāya mahatīṃ svaratantusamanvitām |
hanumānvānaraśreṣṭho gāyanprāgācchivāntikam

1,79.349

ततो गानेन महता प्रसाद्य जगदीश्वरम् ।
बृहतीकुसुमैः शुद्धैर् देवपादावपूजयत्

tato gānena mahatā prasādya jagadīśvaram |
bṛhatīkusumaiḥ śuddhair devapādāvapūjayat

1,79.350

ततः प्रसन्नो विश्वात्मा मुनीनां सन्निधौ तदा ।
दैत्यानां देवतानां च नृपाणां शङ्करो ऽपि च

tataḥ prasanno viśvātmā munīnāṃ sannidhau tadā |
daityānāṃ devatānāṃ ca nṛpāṇāṃ śaṅkaro 'pi ca

1,79.351

तस्मै वरमथ प्रादात्कल्पान्तं जीवितं पुनः ।
समुल्लङ्घने शक्तिं शास्त्रज्ञत्वं बलोन्नतिम्

tasmai varamatha prādātkalpāntaṃ jīvitaṃ punaḥ |
samullaṅghane śaktiṃ śāstrajñatvaṃ balonnatim

1,79.352

एवं दत्तं वरं प्राप्य महेशेन महात्मना ।
प्रत्यक्षं मम विप्रेन्द्र हनुमान्हर्षमागगतः

evaṃ dattaṃ varaṃ prāpya maheśena mahātmanā |
pratyakṣaṃ mama viprendra hanumānharṣamāgagataḥ

1,79.353

समस्तभूषासु षिताङ्गः स्वदीप्तिर्मदीकृतदेवदीप्तिः ।
प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः शिवांशः संभावयामास समस्तदेवान्

samastabhūṣāsu ṣitāṅgaḥ svadīptirmadīkṛtadevadīptiḥ |
prasannamūrtistaruṇaḥ śivāṃśaḥ saṃbhāvayāmāsa samastadevān

1,79.354

आज्ञप्तो हनुमांस्तत्र मत्सेवायै मुनीश्वरः ।
महेशेनाहमप्येनं शशिमौलिमवैमि च

ājñapto hanumāṃstatra matsevāyai munīśvaraḥ |
maheśenāhamapyenaṃ śaśimaulimavaimi ca

1,79.355

किं बहूक्तेन विप्रर्षे यादृशो वानरेश्वरः ।
बुद्धौ न्याये च वै धैर्ये तादृगन्यो ऽस्ति न क्वचित्

kiṃ bahūktena viprarṣe yādṛśo vānareśvaraḥ |
buddhau nyāye ca vai dhairye tādṛganyo 'sti na kvacit

1,79.356

इति ते सर्वमाख्यातं चरितं पापनाशनम् ।
पठतां शृण्वतां चैव गच्छ विप्र यथासुखम्

iti te sarvamākhyātaṃ caritaṃ pāpanāśanam |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva gaccha vipra yathāsukham

1,79.357

तच्छ्रुत्वा रामभद्रस्य रघुनाथस्य धीमतः ।
वचनं दक्षिणीकृत्य नत्वा चागां यथागतः

tacchrutvā rāmabhadrasya raghunāthasya dhīmataḥ |
vacanaṃ dakṣiṇīkṛtya natvā cāgāṃ yathāgataḥ

1,79.358

एतत्ते ऽभिहितं विप्र चरितं च हनूमतः ।
सुखदं मोक्षदं सारं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

etatte 'bhihitaṃ vipra caritaṃ ca hanūmataḥ |
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ kimanyacchrotumicchasi

Chapter 1.80 (part 1/2)

1,80.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमच्चरित्रं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच श्रुत्वा तु नारदो विप्राः कुमारवचनं मुनिः ।
यत्पप्रच्छ पुनस्तच्च युष्मभ्यं प्रवदाम्यहम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde hanumaccaritraṃ nāma ekonāśītitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca śrutvā tu nārado viprāḥ kumāravacanaṃ muniḥ |
yatpapraccha punastacca yuṣmabhyaṃ pravadāmyaham

1,80.2

कार्तवीर्यस्य कवचं तथा हनुमतो ऽपि च ।
चरितं च महत्पुण्यं श्रुत्वा भूयो ऽब्रवीद्वचः

kārtavīryasya kavacaṃ tathā hanumato 'pi ca |
caritaṃ ca mahatpuṇyaṃ śrutvā bhūyo 'bravīdvacaḥ

1,80.3

नारद उवाच साधु साधु मुनिश्रेष्ठ त्वयातिकरुणात्मना ।
श्रावितं चरितं पुण्यं शिवस्य च हनूमतः

nārada uvāca sādhu sādhu muniśreṣṭha tvayātikaruṇātmanā |
śrāvitaṃ caritaṃ puṇyaṃ śivasya ca hanūmataḥ

1,80.4

तन्त्रस्यांस्य क्रमप्राप्तं कथनीयं च यत्त्वया ।
तत्प्रब्रूहि महाभाग किं पृष्ट्वान्यद्विदांवर

tantrasyāṃsya kramaprāptaṃ kathanīyaṃ ca yattvayā |
tatprabrūhi mahābhāga kiṃ pṛṣṭvānyadvidāṃvara

1,80.5

सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये कृष्णमन्त्रान्भुक्तिमुक्तिफलप्रदान् ।
ब्रह्माद्या यान्समाराध्य सृष्ट्यादिकरणे क्षमाः

sanatkumāra uvāca atha vakṣye kṛṣṇamantrānbhuktimuktiphalapradān |
brahmādyā yānsamārādhya sṛṣṭyādikaraṇe kṣamāḥ

1,80.6

कामः कृष्णपदं ङतं गोविन्दं च तथाविधम् ।
गोपीजनपदं पश्चाद्वल्लभायाग्निसुंदरी

kāmaḥ kṛṣṇapadaṃ ṅataṃ govindaṃ ca tathāvidham |
gopījanapadaṃ paścādvallabhāyāgnisuṃdarī

1,80.7

अष्टादशार्णो मन्त्रो ऽयं दुर्गाधिष्ठातृदैवतः ।
नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः

aṣṭādaśārṇo mantro 'yaṃ durgādhiṣṭhātṛdaivataḥ |
nārado 'sya muniśchando gāyatrī devatā punaḥ

1,80.8

श्रीकृष्णः परमात्मा च कामो बीजं प्रकीर्तितम् ।
स्वाहा शक्तिर्नियोगस्तु चतुर्वर्गप्रसिद्धये

śrīkṛṣṇaḥ paramātmā ca kāmo bījaṃ prakīrtitam |
svāhā śaktirniyogastu caturvargaprasiddhaye

1,80.9

ऋषिं शिरसि वक्त्रे तु छन्दश्च हृदि देवताम् ।
गुह्ये बीजं पदोः शक्तिं न्यसेत्साधकसत्तमः

ṛṣiṃ śirasi vaktre tu chandaśca hṛdi devatām |
guhye bījaṃ padoḥ śaktiṃ nyasetsādhakasattamaḥ

1,80.10

युगेवदाब्धि निगमैर्द्वाभ्यां वर्णैर्मनूद्भवैः ।
पञ्चाङ्गानि प्रविन्यस्य तत्त्वन्यासं समाचरेत्

yugevadābdhi nigamairdvābhyāṃ varṇairmanūdbhavaiḥ |
pañcāṅgāni pravinyasya tattvanyāsaṃ samācaret

1,80.11

हृदन्तिमादिकान्तार्णमपराद्यानि चात्मने ।
मत्यन्तानि च तत्वानि जीवाद्यानि न्यसेत्क्रमात्

hṛdantimādikāntārṇamaparādyāni cātmane |
matyantāni ca tatvāni jīvādyāni nyasetkramāt

1,80.12

जीवं प्राणं मतिमहॄङ्कारं मनस्तथैव च ।
शब्दं स्पर्शं रूपरसौ गन्धं श्रोत्रं त्वचं तथा

jīvaṃ prāṇaṃ matimahṝṅkāraṃ manastathaiva ca |
śabdaṃ sparśaṃ rūparasau gandhaṃ śrotraṃ tvacaṃ tathā

1,80.13

नेत्रं च रसनाङ्घ्राणं वाचं पाणिं पदेन्द्रियम् ।
पायुं शिश्नमथाकाशं वायुं वह्निं जलं महीम्

netraṃ ca rasanāṅghrāṇaṃ vācaṃ pāṇiṃ padendriyam |
pāyuṃ śiśnamathākāśaṃ vāyuṃ vahniṃ jalaṃ mahīm

1,80.14

जीवं प्राणं च सर्वागे मत्यादित्रितयं हृदि ।
मूर्द्धास्यहृद्गुह्य पादेष्वथ शब्दादिकान्न्यसेत्

jīvaṃ prāṇaṃ ca sarvāge matyāditritayaṃ hṛdi |
mūrddhāsyahṛdguhya pādeṣvatha śabdādikānnyaset

1,80.15

कर्णादिस्वस्वस्थानेषु श्रोत्रादीनीन्द्रियाणि च ।
तथा वागादीन्द्रियाणि स्वस्वस्थानषु विन्यसेत्

karṇādisvasvasthāneṣu śrotrādīnīndriyāṇi ca |
tathā vāgādīndriyāṇi svasvasthānaṣu vinyaset

1,80.16

मूद्धस्यहृद्गुह्यपादेष्वाकाशादीन्न्यसेत्ततः ।
हृत्पुण्डरीकमर्केन्दुह्निबिंबान्यनुक्रमात्

mūddhasyahṛdguhyapādeṣvākāśādīnnyasettataḥ |
hṛtpuṇḍarīkamarkenduhnibiṃbānyanukramāt

1,80.17

द्विषठ्यष्टदशकलाव्याप्तानि च तथा मतः ।
भूताष्टां गाक्षिपदगैर्वर्णैः प्रग्विन्न्यसेद्धृदि

dviṣaṭhyaṣṭadaśakalāvyāptāni ca tathā mataḥ |
bhūtāṣṭāṃ gākṣipadagairvarṇaiḥ pragvinnyaseddhṛdi

1,80.18

अथाकाशादिस्थलेषु वासुदेवादिकांस्ततः ।
वासुदेवः संकर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

athākāśādisthaleṣu vāsudevādikāṃstataḥ |
vāsudevaḥ saṃkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ

1,80.19

नारायणश्च क्रमशः परमेष्ठ्यादिभिर्युताः ।
परमेष्ठिपुमाञ्च्छौ चविश्वनिवृत्तिसर्वकाः

nārāyaṇaśca kramaśaḥ parameṣṭhyādibhiryutāḥ |
parameṣṭhipumāñcchau caviśvanivṛttisarvakāḥ

1,80.20

श्वेतानिलाग्न्यंबुभूमिवर्णैः प्राग्वत्प्रविन्यसेत् ।
स्वबीजाद्यं कोपतत्वं नृसिंहं व्यापकेन च

śvetānilāgnyaṃbubhūmivarṇaiḥ prāgvatpravinyaset |
svabījādyaṃ kopatatvaṃ nṛsiṃhaṃ vyāpakena ca

1,80.21

प्राग्वद्विन्यस्य सर्वागे तत्त्वन्यासो ऽयमीरितः ।
मकाराद्या आद्यवर्णाः सर्वे स्युश्चन्द्रभूषिताः

prāgvadvinyasya sarvāge tattvanyāso 'yamīritaḥ |
makārādyā ādyavarṇāḥ sarve syuścandrabhūṣitāḥ

1,80.22

वासुदेवादिका ज्ञेया ङेंताः साधकसत्तमैः ।
प्राणायामं ततः कृत्वा पूरकुम्भकरेचकैः

vāsudevādikā jñeyā ṅeṃtāḥ sādhakasattamaiḥ |
prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā pūrakumbhakarecakaiḥ

1,80.23

चतुर्भिः षड्भर्द्वाभ्यां च मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ।
केचिदाहुरिहाचार्याः प्राणायामोत्तरं पुनः

caturbhiḥ ṣaḍbhardvābhyāṃ ca mūlamantreṇa mantravit |
kecidāhurihācāryāḥ prāṇāyāmottaraṃ punaḥ

1,80.24

पीठन्यासं विधायाथ न्यासानन्यान्समाचरेत् ।
दशतत्त्वादि विन्यस्य वक्ष्यमाणविधानतः

pīṭhanyāsaṃ vidhāyātha nyāsānanyānsamācaret |
daśatattvādi vinyasya vakṣyamāṇavidhānataḥ

1,80.25

मूर्तिपञ्जरनामानं पूर्वोक्तं विन्यसेद्बुधः ।
सर्वाङ्गे व्यापकं कृत्वा किरीटमनुना सुधीः

mūrtipañjaranāmānaṃ pūrvoktaṃ vinyasedbudhaḥ |
sarvāṅge vyāpakaṃ kṛtvā kirīṭamanunā sudhīḥ

1,80.26

ततस्तारपुटं मन्त्रं व्यापय्य करयोस्त्रिशः ।
पञ्चाङ्गुलीषु करयोः पञ्चाङ्गं विन्यसेत्ततः

tatastārapuṭaṃ mantraṃ vyāpayya karayostriśaḥ |
pañcāṅgulīṣu karayoḥ pañcāṅgaṃ vinyasettataḥ

1,80.27

त्रिशो मूलेन मूर्द्धादिपादान्तं व्यापकं न्यसेत् ।
सकृद्व्यापय्य तारेण मन्त्रन्यासं ततश्चरेत्

triśo mūlena mūrddhādipādāntaṃ vyāpakaṃ nyaset |
sakṛdvyāpayya tāreṇa mantranyāsaṃ tataścaret

1,80.28

शिरोललाटे भ्रूमध्ये कर्णयोश्चक्षुषोस्तथा ।
घ्राणयोर्वदने कण्ठे हृदि नाभौ तथा पुनः

śirolalāṭe bhrūmadhye karṇayoścakṣuṣostathā |
ghrāṇayorvadane kaṇṭhe hṛdi nābhau tathā punaḥ

1,80.29

कट्यां लिङ्गे जानुनोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् ।
हृदन्तान्मन्त्रवर्णांश्च ततो मूर्ध्नि ध्रुवं न्यसेत्

kaṭyāṃ liṅge jānunośca pādayorvinyasetkramāt |
hṛdantānmantravarṇāṃśca tato mūrdhni dhruvaṃ nyaset

1,80.30

पुनर्नयनयोरास्ये हृदि गुह्ये च पादयोः ।
विन्यसेद्धृदयान्तानि मनोः पञ्चपदानि च

punarnayanayorāsye hṛdi guhye ca pādayoḥ |
vinyaseddhṛdayāntāni manoḥ pañcapadāni ca

1,80.31

भूयो मुन्यादिकं न्यस्य पञ्चाङ्गं पूर्ववन्न्यसेत् ।
अथ वक्ष्ये महागुह्यं सर्वन्यासोत्तमोत्तमम्

bhūyo munyādikaṃ nyasya pañcāṅgaṃ pūrvavannyaset |
atha vakṣye mahāguhyaṃ sarvanyāsottamottamam

1,80.32

यस्य विज्ञानमात्रेण जीवन्मुक्तो भवेन्नरः ।
अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः

yasya vijñānamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ |
aṇimādyaṣṭasiddhīnāmīśvaraḥ syānna saṃśayaḥ

1,80.33

यस्याराधनतो मन्त्री कृष्णसंनिध्यतां व्रजेत् ।
ताराद्याभिर्व्याहृतिभिः संपुटं विन्यसेन्मनुम्

yasyārādhanato mantrī kṛṣṇasaṃnidhyatāṃ vrajet |
tārādyābhirvyāhṛtibhiḥ saṃpuṭaṃ vinyasenmanum

1,80.34

मन्त्रेण पुटितांश्चापि प्रणवाद्यांस्ततो न्यसेत् ।
गायत्र्या पुटुतं मन्त्रं विन्यसेन्मातृकास्थले

mantreṇa puṭitāṃścāpi praṇavādyāṃstato nyaset |
gāyatryā puṭutaṃ mantraṃ vinyasenmātṛkāsthale

1,80.35

मन्त्रेण पुटितां तां च गायत्रीं विन्यसेत्क्रमात् ।
मातृकापुटितं मूलं विन्यसेत्साधकोत्तमः

mantreṇa puṭitāṃ tāṃ ca gāyatrīṃ vinyasetkramāt |
mātṛkāpuṭitaṃ mūlaṃ vinyasetsādhakottamaḥ

1,80.36

मूलेन पुटितां चैव मातृकां विन्यसेत्क्रमात् ।
तृचं न मातृकावर्णान्पूर्वं तत्तत्स्थले सुधीः

mūlena puṭitāṃ caiva mātṛkāṃ vinyasetkramāt |
tṛcaṃ na mātṛkāvarṇānpūrvaṃ tattatsthale sudhīḥ

1,80.37

विन्यसेन्न्यासषट्कं च षोढा न्यासो ऽयमीरितः ।
अनेन न्यासवर्येण साक्षात्कृष्णसमो भवेत्

vinyasennyāsaṣaṭkaṃ ca ṣoḍhā nyāso 'yamīritaḥ |
anena nyāsavaryeṇa sākṣātkṛṣṇasamo bhavet

1,80.38

न्यासेन पुटितं दृष्ट्वा सिद्धगन्धर्वकिन्नराः ।
देवा अपि नमन्त्येनं किंपुनर्मानवा भुवि

nyāsena puṭitaṃ dṛṣṭvā siddhagandharvakinnarāḥ |
devā api namantyenaṃ kiṃpunarmānavā bhuvi

1,80.39

सुदर्शनस्य मन्त्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः ।
देवं ध्यायन्स्वहृदये सर्वाभीष्टप्रदायकम्

sudarśanasya mantreṇa kuryāddigbandhanaṃ tataḥ |
devaṃ dhyāyansvahṛdaye sarvābhīṣṭapradāyakam

1,80.40

उत्फुल्लकुसुमव्रातनम्रशाखैर्वरद्रुमैः ।
सस्मेयमञ्जरीवृन्दवल्लरीवेष्टितैः शुभैः

utphullakusumavrātanamraśākhairvaradrumaiḥ |
sasmeyamañjarīvṛndavallarīveṣṭitaiḥ śubhaiḥ

1,80.41

गलत्परागधूलिभिः सुरभीकृतदिङ्मुखः ।
स्मरेच्छिशिरितं वृन्दावनं मन्त्रीसमाहितः

galatparāgadhūlibhiḥ surabhīkṛtadiṅmukhaḥ |
smarecchiśiritaṃ vṛndāvanaṃ mantrīsamāhitaḥ

1,80.42

उन्मीलन्नवकञ्जालिविगलन्मधुसंचयैः ।
लुब्धान्तः करणैर्गुञ्जद्द्विरेफपटलैः शुभम्

unmīlannavakañjālivigalanmadhusaṃcayaiḥ |
lubdhāntaḥ karaṇairguñjaddvirephapaṭalaiḥ śubham

1,80.43

मरालपरभृत्कीरकपोतनिकरैर्मुहुः ।
मुखरीकृतमानृत्यन्मायूरकुलमञ्जुलम्

marālaparabhṛtkīrakapotanikarairmuhuḥ |
mukharīkṛtamānṛtyanmāyūrakulamañjulam

1,80.44

कालिन्द्या लोलकल्लोलविप्रुषैर्मन्दवाहिभिः ।
उन्निद्रांबुरुहव्रातरजोभिर्धूसरैः शिवैः

kālindyā lolakallolavipruṣairmandavāhibhiḥ |
unnidrāṃburuhavrātarajobhirdhūsaraiḥ śivaiḥ

1,80.45

प्रदीपित स्मरैर्गोष्ठसुंदरीमृदुवाससाम् ।
विलोलनपरैः संसेवितं वा तैर्निरन्तरम्

pradīpita smarairgoṣṭhasuṃdarīmṛduvāsasām |
vilolanaparaiḥ saṃsevitaṃ vā tairnirantaram

1,80.46

स्मरेत्तदन्ते गीर्वाणभूरुहं सुमनोहरम् ।
तदधः स्वर्णवेद्यां च रत्नपीठमनुत्तमम्

smarettadante gīrvāṇabhūruhaṃ sumanoharam |
tadadhaḥ svarṇavedyāṃ ca ratnapīṭhamanuttamam

1,80.47

रत्नकुट्टिमपीठे ऽस्मिन्नरुणं कमलं स्मरेत् ।
अष्टपत्रं च तन्मध्ये मुकुन्दं संस्मरेत्स्थितम्

ratnakuṭṭimapīṭhe 'sminnaruṇaṃ kamalaṃ smaret |
aṣṭapatraṃ ca tanmadhye mukundaṃ saṃsmaretsthitam

1,80.48

फुल्लेन्दीवरकान्तं च केकिबर्हावतंसकम् ।
पीतांशुकं चन्द्रमुखं सरसीरुहनेत्रकम्

phullendīvarakāntaṃ ca kekibarhāvataṃsakam |
pītāṃśukaṃ candramukhaṃ sarasīruhanetrakam

1,80.49

कौस्तुभोद्भासिताङ्गं च श्रीवत्सांकं सुभूषितम् ।
व्रजस्त्रीनेत्रकमलाभ्यर्चितं गोगणावृतम्

kaustubhodbhāsitāṅgaṃ ca śrīvatsāṃkaṃ subhūṣitam |
vrajastrīnetrakamalābhyarcitaṃ gogaṇāvṛtam

1,80.50

गोपवृन्दयुतं वंशीं वादयन्तं स्मरेत्सुधीः ।
एवं ध्यात्वा जपेदादावयुतद्वितयं बुधः

gopavṛndayutaṃ vaṃśīṃ vādayantaṃ smaretsudhīḥ |
evaṃ dhyātvā japedādāvayutadvitayaṃ budhaḥ

1,80.51

जुहुयादरुणांभोजैस्तद्दशांशं समाहितः ।
जपेत्पश्चान्मन्त्रसिद्ध्यै भूतलक्षं समाहितः

juhuyādaruṇāṃbhojaistaddaśāṃśaṃ samāhitaḥ |
japetpaścānmantrasiddhyai bhūtalakṣaṃ samāhitaḥ

1,80.52

अरुणैः कमलैहुत्वा सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।
पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः

aruṇaiḥ kamalaihutvā sarvasiddhīśvaro bhavet |
pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ

1,80.53

तस्यामावाह्य चाभ्यर्चेद्गोपीजनमनोहरम् ।
मुखे वेणुं समभ्यर्च्य वनमालां च कौस्तुभम्

tasyāmāvāhya cābhyarcedgopījanamanoharam |
mukhe veṇuṃ samabhyarcya vanamālāṃ ca kaustubham

1,80.54

श्रीवत्सं च हृदि प्रार्च्य ततः पुष्पाञ्जलिं क्षिपेत् ।
ततः श्वेतां च तुलसीं शुक्लचन्दनपङ्किलाम्

śrīvatsaṃ ca hṛdi prārcya tataḥ puṣpāñjaliṃ kṣipet |
tataḥ śvetāṃ ca tulasīṃ śuklacandanapaṅkilām

1,80.55

रक्तां च तुलसीं रक्तञ्चदनाक्तां क्रसात्सुधीः ।
अर्पयेद्दक्षिणे जद्वयमश्वारियुग्मकम्

raktāṃ ca tulasīṃ raktañcadanāktāṃ krasātsudhīḥ |
arpayeddakṣiṇe jadvayamaśvāriyugmakam

1,80.56

हयमारद्वयेनैव हृदि मूर्ध्नि तथा पुनः ।
पद्मद्वयं च विधिवत्ततः शीर्षे समर्पयेत्

hayamāradvayenaiva hṛdi mūrdhni tathā punaḥ |
padmadvayaṃ ca vidhivattataḥ śīrṣe samarpayet

1,80.57

तुलसीद्वयमंभोजद्वयमश्वारियुग्मकम् ।
ततः सर्वाणि पुष्पाणि सर्वाङ्गेषु समर्पयेत्

tulasīdvayamaṃbhojadvayamaśvāriyugmakam |
tataḥ sarvāṇi puṣpāṇi sarvāṅgeṣu samarpayet

1,80.58

दक्षिणे वासुदेवाख्यं स्वच्छं चैतन्यमव्ययम् ।
वामे च रुक्मिणीं तदून्नित्यां रक्तां रजोगुणाम्

dakṣiṇe vāsudevākhyaṃ svacchaṃ caitanyamavyayam |
vāme ca rukmiṇīṃ tadūnnityāṃ raktāṃ rajoguṇām

1,80.59

एवं संपूज्य गोपालं कुर्यादावरणार्चनम् ।
यजेद्दामसुदामौ च वसुदामं च किङ्किणीम्

evaṃ saṃpūjya gopālaṃ kuryādāvaraṇārcanam |
yajeddāmasudāmau ca vasudāmaṃ ca kiṅkiṇīm

1,80.60

पूर्वाद्याशासु दामाद्या ङेंनमोन्तध्रुवादिकाः ।
अग्निनैरृतिवाय्वीशकोणेषु हृदयादिकान्

pūrvādyāśāsu dāmādyā ṅeṃnamontadhruvādikāḥ |
agninairṛtivāyvīśakoṇeṣu hṛdayādikān

1,80.61

दिक्ष्वस्त्राणि समभ्यर्च्य पत्रेषु महिषीर्यजेत् ।
रुक्मिणी सत्यभामा च नाग्नजित्यभिधा पुनः

dikṣvastrāṇi samabhyarcya patreṣu mahiṣīryajet |
rukmiṇī satyabhāmā ca nāgnajityabhidhā punaḥ

1,80.62

सुविन्दा मित्रविन्दा च लक्ष्मणा चर्क्षजा ततः ।
सुशीला च लसद्रम्यचित्रितांबरभूषणा

suvindā mitravindā ca lakṣmaṇā carkṣajā tataḥ |
suśīlā ca lasadramyacitritāṃbarabhūṣaṇā

1,80.63

ततो यजेद्दलाग्रेषु वसुदेवञ्च देवकीम् ।
नन्दगोपं यशोदां च बलभद्रं सुभद्रिकाम्

tato yajeddalāgreṣu vasudevañca devakīm |
nandagopaṃ yaśodāṃ ca balabhadraṃ subhadrikām

1,80.64

गोपानूगोपीश्च गोविन्दविलीनमतिलोचनान् ।
ज्ञानमुद्राभयकरौ पितरौ पीतपाण्डुरौ

gopānūgopīśca govindavilīnamatilocanān |
jñānamudrābhayakarau pitarau pītapāṇḍurau

1,80.65

दिव्यमाल्यांबरालेपभूषणे मातरौ पुनः ।
धारयन्त्यौ चरुं चैव पायसीं पूर्णपात्रिकाम्

divyamālyāṃbarālepabhūṣaṇe mātarau punaḥ |
dhārayantyau caruṃ caiva pāyasīṃ pūrṇapātrikām

1,80.66

अरुणश्यामले हारमणिकुं डलमण्डिते ।
बलः शङ्खेन्दुधवलो मुशलं लाङ्गलं दधत्

aruṇaśyāmale hāramaṇikuṃ ḍalamaṇḍite |
balaḥ śaṅkhendudhavalo muśalaṃ lāṅgalaṃ dadhat

1,80.67

हालालोलो नीलवासा हलवानेककुण्डलः ।
कला या श्यामला भद्रा सुभद्रा भद्रभूषणा

hālālolo nīlavāsā halavānekakuṇḍalaḥ |
kalā yā śyāmalā bhadrā subhadrā bhadrabhūṣaṇā

1,80.68

वराभययुता पीतवसना रूढयौवना ।
वेणुवीणाहेमयष्टिशङ्खशृङ्गादिपाणयः

varābhayayutā pītavasanā rūḍhayauvanā |
veṇuvīṇāhemayaṣṭiśaṅkhaśṛṅgādipāṇayaḥ

1,80.69

गोपा गोप्यश्च विविधप्राभृतान्नकरांबुजाः ।
मन्दारदींश्च तद्बाह्ये पूजयेत्कल्पपादपान्

gopā gopyaśca vividhaprābhṛtānnakarāṃbujāḥ |
mandāradīṃśca tadbāhye pūjayetkalpapādapān

1,80.70

मन्दारश्च तथा संतानको वै पारिजातकः ।
कल्पद्रुमस्ततः पश्चाद्ध्वरिचन्दनसंज्ञकः

mandāraśca tathā saṃtānako vai pārijātakaḥ |
kalpadrumastataḥ paścāddhvaricandanasaṃjñakaḥ

1,80.71

मध्ये दिक्षु समभ्यर्च्य बहिः शक्रादिकान्यजेत् ।
तदस्त्राणि च संपूज्य यजेत्कृष्णाष्टकेन च

madhye dikṣu samabhyarcya bahiḥ śakrādikānyajet |
tadastrāṇi ca saṃpūjya yajetkṛṣṇāṣṭakena ca

1,80.72

कृष्णं च वासुदेवं च देवकीनन्दनं तथा ।
नारायणं यदुश्रेष्ठं वार्ष्णेयं धर्मपालकम्

kṛṣṇaṃ ca vāsudevaṃ ca devakīnandanaṃ tathā |
nārāyaṇaṃ yaduśreṣṭhaṃ vārṣṇeyaṃ dharmapālakam

1,80.73

असुराक्रान्तभूभारहारिणं पूजयेत्ततः ।
एभिरावरणैः पूजा कर्तव्यासुखैरिणः

asurākrāntabhūbhārahāriṇaṃ pūjayettataḥ |
ebhirāvaraṇaiḥ pūjā kartavyāsukhairiṇaḥ

1,80.74

संसारसागरोत्थीर्त्यै सर्वकामाप्तये बुधः ।
एवं पूजादिभिः सिद्धा भवद्वैश्रवणो यमः

saṃsārasāgarotthīrtyai sarvakāmāptaye budhaḥ |
evaṃ pūjādibhiḥ siddhā bhavadvaiśravaṇo yamaḥ

1,80.75

त्रिकालपूजनं चास्य वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदम् ।
श्रीमदुद्यानसंवीतिहेमभूरत्नमण्डपे

trikālapūjanaṃ cāsya vakṣye sarvārthasiddhidam |
śrīmadudyānasaṃvītihemabhūratnamaṇḍape

1,80.76

लसत्कल्पद्रुमाधस्थरत्नाब्जपीठसंस्थितम् ।
सुत्रामरत्नसंकाशं गुडस्निग्धालकं शिशुम्

lasatkalpadrumādhastharatnābjapīṭhasaṃsthitam |
sutrāmaratnasaṃkāśaṃ guḍasnigdhālakaṃ śiśum

1,80.77

चलत्कनककुण्डलोल्लसितचारुगण्डस्थलं सुघोणधरमद्भुतस्मितमुखांवुतं सुन्दरम् ।
स्फुरद्विमलरत्नयुक्कनकसूत्रनद्ध दधत्सुवर्णपरिमण्डितं सुभगपैण्डरीकं नखम्

calatkanakakuṇḍalollasitacārugaṇḍasthalaṃ sughoṇadharamadbhutasmitamukhāṃvutaṃ sundaram |
sphuradvimalaratnayukkanakasūtranaddha dadhatsuvarṇaparimaṇḍitaṃ subhagapaiṇḍarīkaṃ nakham

1,80.78

समुद्धूसरोरस्थले धेनुधूल्या सुपुष्टाङ्गमष्टापदाकल्पदीप्तम् ।
कटीलस्थले चारुजङ्घान्तयुग्मं पिनद्धं क्वणत्किङ्किणीजालदाम्ना

samuddhūsarorasthale dhenudhūlyā supuṣṭāṅgamaṣṭāpadākalpadīptam |
kaṭīlasthale cārujaṅghāntayugmaṃ pinaddhaṃ kvaṇatkiṅkiṇījāladāmnā

1,80.79

हसन्तं हसद्वन्धुजीवप्रसूनप्रभापाणिपादांबुजोदारकान्त्या ।
दधानं करो दक्षिणे पायसान्न सुहैयङ्गवीनं तथा वामहस्ते

hasantaṃ hasadvandhujīvaprasūnaprabhāpāṇipādāṃbujodārakāntyā |
dadhānaṃ karo dakṣiṇe pāyasānna suhaiyaṅgavīnaṃ tathā vāmahaste

1,80.80

लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्ये स्थितं वासवाद्यैः सुरैरर्चितान्ध्रिम् ।
महाभारभूतामरारातियूथांस्ततः पूतनादीन्निहॄन्तुं प्रवृत्तम्

lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhye sthitaṃ vāsavādyaiḥ surairarcitāndhrim |
mahābhārabhūtāmarārātiyūthāṃstataḥ pūtanādīnnihṝntuṃ pravṛttam

1,80.81

एवं ध्यात्वार्च्चयेद्देवं पूर्ववत्स्थिरमानसः ।
दध्ना गुडेन नैवेद्यं दत्वा दशशतं जपेत्

evaṃ dhyātvārccayeddevaṃ pūrvavatsthiramānasaḥ |
dadhnā guḍena naivedyaṃ datvā daśaśataṃ japet

1,80.82

मध्यन्दिने यजेदेवं विशिष्यरूपधारिणम् ।
नारदाद्यैर्मुनिगणैः सुरवृन्दैश्च पूजितम्

madhyandine yajedevaṃ viśiṣyarūpadhāriṇam |
nāradādyairmunigaṇaiḥ suravṛndaiśca pūjitam

1,80.83

लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्यस्तितं सांद्रमेघप्रभंसुंन्दराङ्गम् ।
शिखण्डिच्छदापीडमब्जायताक्षं लसञ्चिल्लिकं पूर्णचद्राननं च

lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhyastitaṃ sāṃdrameghaprabhaṃsuṃndarāṅgam |
śikhaṇḍicchadāpīḍamabjāyatākṣaṃ lasañcillikaṃ pūrṇacadrānanaṃ ca

1,80.84

चलत्कुण्डलोल्लासिगण्डस्थलश्रीभरं सुन्दरं मन्दहासं सुनासम् ।
सुकार्तस्वराभांबरं दिव्यभूषं क्वणत्किङ्किणीजालमत्तानुलेपम्

calatkuṇḍalollāsigaṇḍasthalaśrībharaṃ sundaraṃ mandahāsaṃ sunāsam |
sukārtasvarābhāṃbaraṃ divyabhūṣaṃ kvaṇatkiṅkiṇījālamattānulepam

1,80.85

वेणुं धमन्तं स्वकरे दधानं सव्ये दरं यष्टिमुदारवेषम् ।
दक्षे तथैवेप्सितदानदक्षं ध्यात्वार्चयेन्नन्दजमिन्दिराप्त्यै

veṇuṃ dhamantaṃ svakare dadhānaṃ savye daraṃ yaṣṭimudāraveṣam |
dakṣe tathaivepsitadānadakṣaṃ dhyātvārcayennandajamindirāptyai

1,80.86

एवं ध्यात्वार्चयेत्कृष्णं पूर्ववद्वैष्णवोत्तमः ।
अपूपपायसान्नाद्यैर्नैवैद्यं परिकल्पयेत्

evaṃ dhyātvārcayetkṛṣṇaṃ pūrvavadvaiṣṇavottamaḥ |
apūpapāyasānnādyairnaivaidyaṃ parikalpayet

1,80.87

हुत्वा चाष्टत्तरशतं पयो ऽनैः सर्पिषाप्लुतैः ।
स्वस्वदिक्षु बलिं दद्याद्दिशेदाचमनं ततः

hutvā cāṣṭattaraśataṃ payo 'naiḥ sarpiṣāplutaiḥ |
svasvadikṣu baliṃ dadyāddiśedācamanaṃ tataḥ

1,80.88

अष्ट्त्तरसहस्रं च प्रजपेन्मन्त्रमुत्तमम् ।
अह्नो मध्ये यजेदेवं यः कृष्णं वैष्णवोत्तमः

aṣṭttarasahasraṃ ca prajapenmantramuttamam |
ahno madhye yajedevaṃ yaḥ kṛṣṇaṃ vaiṣṇavottamaḥ

1,80.89

देवाः सर्वे नमस्यन्ति लोकानां वल्लभो नरः ।
मेधायुःश्रीकान्तियुक्तः पुत्रैः पौत्रैश्च वर्द्धते

devāḥ sarve namasyanti lokānāṃ vallabho naraḥ |
medhāyuḥśrīkāntiyuktaḥ putraiḥ pautraiśca varddhate

1,80.90

तृतीयकालपूजायामस्ति कालविकल्पना ।
सायाह्ने निशि वेत्यत्र वदन्त्येके विपश्चितः

tṛtīyakālapūjāyāmasti kālavikalpanā |
sāyāhne niśi vetyatra vadantyeke vipaścitaḥ

1,80.91

दशाक्षरेण चेद्रात्रौ सायाह्ने ऽष्टादशार्णतः ।
उभयीमुभयेनैव कुर्यादित्यपरे जगुः

daśākṣareṇa cedrātrau sāyāhne 'ṣṭādaśārṇataḥ |
ubhayīmubhayenaiva kuryādityapare jaguḥ

1,80.92

सायाह्ने द्वारवत्यां तु चित्रोद्यानोपशोभिते ।
अष्टसाहस्रसंख्यातैर्भवनैरुपमण्डिते

sāyāhne dvāravatyāṃ tu citrodyānopaśobhite |
aṣṭasāhasrasaṃkhyātairbhavanairupamaṇḍite

1,80.93

हंससारससंकीर्णकमलोत्पलशालिभिः ।
सरोभिर्नीलांभोभिः परीते भवनोत्तमे

haṃsasārasasaṃkīrṇakamalotpalaśālibhiḥ |
sarobhirnīlāṃbhobhiḥ parīte bhavanottame

1,80.94

उद्यत्प्रद्योतनोद्योतद्युतौ श्रीमणिमण्डले ।
हेमांभोजासनासीनं कृष्णं त्रैलोक्यमोहनम्

udyatpradyotanodyotadyutau śrīmaṇimaṇḍale |
hemāṃbhojāsanāsīnaṃ kṛṣṇaṃ trailokyamohanam

1,80.95

मुनिवृन्दैः परिवृतमात्मतत्त्वविनिर्णये ।
तेभ्यो मुनिभ्यः स्वं धाम दिशन्तं परमक्षरम्

munivṛndaiḥ parivṛtamātmatattvavinirṇaye |
tebhyo munibhyaḥ svaṃ dhāma diśantaṃ paramakṣaram

1,80.96

उन्निद्रेदीवरश्यामं पद्मपत्रायतेक्षणम् ।
स्निग्धं कुन्तलसंभिन्नकिरीटवनमालिनम्

unnidredīvaraśyāmaṃ padmapatrāyatekṣaṇam |
snigdhaṃ kuntalasaṃbhinnakirīṭavanamālinam

1,80.97

चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ।
श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं सुमनोहरम्

cāruprasannavadanaṃ sphuranmakarakuṇḍalam |
śrīvatsavakṣasaṃ bhrājatkaustubhaṃ sumanoharam

1,80.98

काश्मीरकपिशोरस्कं पीतकौशेयवाससम् ।
हारकेयूरकटककटिसूत्रैरलङ्कृतम्

kāśmīrakapiśoraskaṃ pītakauśeyavāsasam |
hārakeyūrakaṭakakaṭisūtrairalaṅkṛtam

1,80.99

हृतविश्वंभराभूरिभारं मुदितमानसम् ।
शङ्खचक्रगदापद्मराजद्भुजचतुष्टयम्

hṛtaviśvaṃbharābhūribhāraṃ muditamānasam |
śaṅkhacakragadāpadmarājadbhujacatuṣṭayam

1,80.100

एवं ध्यात्वार्चयेन्मन्त्री स्यादङ्गैः प्रथमावृत्तिः ।
द्वितीया महिषीभिस्तु तृतीयायां समर्चयेत्

evaṃ dhyātvārcayenmantrī syādaṅgaiḥ prathamāvṛttiḥ |
dvitīyā mahiṣībhistu tṛtīyāyāṃ samarcayet

1,80.101

नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् ।
विष्वक्सेनं च शैनेयं दिक्ष्वग्रे विनतासुतम्

nāradaṃ parvataṃ jiṣṇuṃ niśaṭhoddhavadārukān |
viṣvaksenaṃ ca śaineyaṃ dikṣvagre vinatāsutam

1,80.102

लोकपालैश्च वज्राद्यैः पूजयेद्वैष्णवोत्तमः ।
एवं संपूज्य विधिवत्पायसं विनिवेदयेत्

lokapālaiśca vajrādyaiḥ pūjayedvaiṣṇavottamaḥ |
evaṃ saṃpūjya vidhivatpāyasaṃ vinivedayet

1,80.103

तर्पयित्वा खण्डमिश्रदुग्धबुद्ध्या जलैरिह ।
जपेदष्टशतं मन्त्री भावयन्पुरुषोत्तमम्

tarpayitvā khaṇḍamiśradugdhabuddhyā jalairiha |
japedaṣṭaśataṃ mantrī bhāvayanpuruṣottamam

1,80.104

पूजासु होमं सर्वासु कुर्यान्मध्यन्दिने ऽथवा ।
आसनादर्घ्यपर्यन्तं कृत्वा स्तुत्वा नमेत्सुधीः

pūjāsu homaṃ sarvāsu kuryānmadhyandine 'thavā |
āsanādarghyaparyantaṃ kṛtvā stutvā nametsudhīḥ

1,80.105

समर्थात्मानमुद्वास्य स्वीयहृत्सरसीरुहे ।
विन्यस्य तन्मयो भूत्वा पुनरात्मानमर्चयेत्

samarthātmānamudvāsya svīyahṛtsarasīruhe |
vinyasya tanmayo bhūtvā punarātmānamarcayet

1,80.106

सायाह्ने वासुदेवं यो नित्यमेवं समर्चयेत् ।
सर्वान्कामानवाप्यान्ते स याति परमां गतिम्

sāyāhne vāsudevaṃ yo nityamevaṃ samarcayet |
sarvānkāmānavāpyānte sa yāti paramāṃ gatim

1,80.107

रात्रौ चेन्मदनाक्रान्तचेतसं नन्दनन्दनम् ।
यजेद्रासपरिश्रान्तं गोपीमण्डलमध्यगम्

rātrau cenmadanākrāntacetasaṃ nandanandanam |
yajedrāsapariśrāntaṃ gopīmaṇḍalamadhyagam

1,80.108

विकसत्कुन्दकह्लारमल्लिकाकुसुमोद्गतैः ।
रजोभिर्धूसरैर्मन्दमारुतैः शिशिरीकृते

vikasatkundakahlāramallikākusumodgataiḥ |
rajobhirdhūsarairmandamārutaiḥ śiśirīkṛte

1,80.109

उन्मीलन्नवकैरवालिविगलन्माध्वीकलब्धान्तरं भ्राम्यन्मत्तमिलिन्दगीतललिते सन्मल्लिकोज्जृम्भिते ।
पीयूषांशुकरैर्विशालितहरित्प्रान्ते स्मरोद्दीपने कालिन्दीपुलिनाङ्गणे स्मितमुखं वेणुं रणन्तं मुहुः

unmīlannavakairavālivigalanmādhvīkalabdhāntaraṃ bhrāmyanmattamilindagītalalite sanmallikojjṛmbhite |
pīyūṣāṃśukarairviśālitaharitprānte smaroddīpane kālindīpulināṅgaṇe smitamukhaṃ veṇuṃ raṇantaṃ muhuḥ

1,80.110

अन्तस्तोयलसन्नवांबुदघटासंघट्टकारत्विषं चञ्चञ्चिल्लिकमंबुजायतदृशं बिम्बाधरं सुन्दरम् ।
मायूरच्छदबद्धमौलिविलसद्धंमिल्लमालं चलं दीप्यत्कुण्डलरत्नरश्मिविलसद्गण्डद्वयोद्बासितम्

antastoyalasannavāṃbudaghaṭāsaṃghaṭṭakāratviṣaṃ cañcañcillikamaṃbujāyatadṛśaṃ bimbādharaṃ sundaram |
māyūracchadabaddhamaulivilasaddhaṃmillamālaṃ calaṃ dīpyatkuṇḍalaratnaraśmivilasadgaṇḍadvayodbāsitam

1,80.111

काञ्चीनूपुरहारकङ्कणलसत्केयूरभूषान्वितं गोपीनां द्वितयां तरे सुललितं वन्यप्रसूनस्रजम् ।
अन्योन्यं विनिबद्धगोपदयितादोर्वल्लिवीतं लसद्रासक्रीडनलोलुपं मनसिजाक्रान्तं मुकुन्दं भवेत्

kāñcīnūpurahārakaṅkaṇalasatkeyūrabhūṣānvitaṃ gopīnāṃ dvitayāṃ tare sulalitaṃ vanyaprasūnasrajam |
anyonyaṃ vinibaddhagopadayitādorvallivītaṃ lasadrāsakrīḍanalolupaṃ manasijākrāntaṃ mukundaṃ bhavet

1,80.112

विविधश्रुतिभिन्नमनोज्ञतरस्वरसप्तकमूर्छनतानगणैः ।
भ्रममाणममूभिरुदारमणिस्फुटमण्डनसिंजितचारुतनुम्

vividhaśrutibhinnamanojñatarasvarasaptakamūrchanatānagaṇaiḥ |
bhramamāṇamamūbhirudāramaṇisphuṭamaṇḍanasiṃjitacārutanum

1,80.113

इतरेतरबद्धकरप्रमदागणकल्पितरासविहारविधौ ।
मणिशङ्कुगमप्यमुना वपुषा बहुधा विहितस्वकदिव्यतनुम्

itaretarabaddhakarapramadāgaṇakalpitarāsavihāravidhau |
maṇiśaṅkugamapyamunā vapuṣā bahudhā vihitasvakadivyatanum

1,80.114

एवं ध्यात्वार्चयेन्मन्त्री स्यादङ्गैः प्रथमावृतिः ।
श्रीकामः सस्वराद्यानि कलाब्जैर्वैष्णवोत्तमः

evaṃ dhyātvārcayenmantrī syādaṅgaiḥ prathamāvṛtiḥ |
śrīkāmaḥ sasvarādyāni kalābjairvaiṣṇavottamaḥ

1,80.115

यजेत्केशवकीर्त्यादिमिथुनानि च षोडश ।
इन्द्राद्यानपि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम्

yajetkeśavakīrtyādimithunāni ca ṣoḍaśa |
indrādyānapi vajrādīnpūjayettadanantaram

1,80.116

पृन्थु सुवृत्तं मसृणं वितस्तिमात्रोन्नतं कौ विनिखन्य शङ्कुम् ।
आक्रम्य पद्भ्यामितरेतरैस्तु हस्तैर्भ्रमो ऽयं खलु रासगोष्ठी

pṛnthu suvṛttaṃ masṛṇaṃ vitastimātronnataṃ kau vinikhanya śaṅkum |
ākramya padbhyāmitaretaraistu hastairbhramo 'yaṃ khalu rāsagoṣṭhī

1,80.117

सपूज्यैवं च पयसा ससितो पलसर्पिषा ।
नैवेद्यमर्चयित्वा तु चषकैर्नृपसंख्यकैः

sapūjyaivaṃ ca payasā sasito palasarpiṣā |
naivedyamarcayitvā tu caṣakairnṛpasaṃkhyakaiḥ

1,80.118

सततं पापप्ते (?) मन्त्री मिथुनेष्वर्पयेत्क्रमात् ।
विधाय पूर्ववच्छेषं सहस्रं प्रजपेन्मनुम्

satataṃ pāpapte (?) mantrī mithuneṣvarpayetkramāt |
vidhāya pūrvavaccheṣaṃ sahasraṃ prajapenmanum

1,80.119

स्तुत्वा नत्वा च संप्रार्थ्य पूजाशेषं समापयेत् ।
एवं यः पूजयेत्कृष्णं स सस्मृद्धेः पदं भवेत्

stutvā natvā ca saṃprārthya pūjāśeṣaṃ samāpayet |
evaṃ yaḥ pūjayetkṛṣṇaṃ sa sasmṛddheḥ padaṃ bhavet

1,80.120

अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः ।
भुक्त्वेह विविधान्भोगानन्ते विष्णुपदं व्रजेत्

aṇimādyaṣṭasiddhīnāmīśvaraḥ syānna saṃśayaḥ |
bhuktveha vividhānbhogānante viṣṇupadaṃ vrajet

1,80.121

एवं पूजादिभिः सिद्धे मनौकाम्यानि साधयेत् ।
अष्टाविंशतिवारं वा त्रिकालं पूजयेत्सुधीः

evaṃ pūjādibhiḥ siddhe manaukāmyāni sādhayet |
aṣṭāviṃśativāraṃ vā trikālaṃ pūjayetsudhīḥ

1,80.122

स्वकालविहितान् भूयः परिवारांश्च तर्पयेत् ।
प्रातर्द्दध्ना गुडाक्तेन मध्याह्ने पयसा पुनः

svakālavihitān bhūyaḥ parivārāṃśca tarpayet |
prātarddadhnā guḍāktena madhyāhne payasā punaḥ

1,80.123

नवनीतयुतेनाथ सायाह्ने तर्पयेत्पुनः ।
ससितोपलमिश्रेण पयसा वैष्णवोत्तमः

navanītayutenātha sāyāhne tarpayetpunaḥ |
sasitopalamiśreṇa payasā vaiṣṇavottamaḥ

1,80.124

तर्पयामिपदं योज्यं मन्त्रान्ते स्वेषु नामसु ।
द्वितीयान्तेषु तु पुनः पूजाशेषं समापयेत्

tarpayāmipadaṃ yojyaṃ mantrānte sveṣu nāmasu |
dvitīyānteṣu tu punaḥ pūjāśeṣaṃ samāpayet

1,80.125

अभ्युक्ष्यतत्प्रसादाद्भिरात्मानं प्रपबेदपः ।
तत्तृत्पस्तमथोद्वास्य तन्मयः प्रजपेन्मनुम्

abhyukṣyatatprasādādbhirātmānaṃ prapabedapaḥ |
tattṛtpastamathodvāsya tanmayaḥ prajapenmanum

1,80.126

अथ द्रव्याणि काम्येषु प्रोच्यन्ते तर्पणेषु च ।
तानि प्रोक्तविधानानामाश्रित्यान्यतमं भजेत्

atha dravyāṇi kāmyeṣu procyante tarpaṇeṣu ca |
tāni proktavidhānānāmāśrityānyatamaṃ bhajet

1,80.127

पायसं दाधिकं चाज्यं गौडान्नं कृसरं पयः ।
दधीनि कदली मोचा चिञ्चा रजस्वला तथा

pāyasaṃ dādhikaṃ cājyaṃ gauḍānnaṃ kṛsaraṃ payaḥ |
dadhīni kadalī mocā ciñcā rajasvalā tathā

1,80.128

अपूपा मोदका लाजाः पृथुका नवनीतकम् ।
द्रव्यषोडशकं ह्येतत्कथितं पद्मजादिभिः

apūpā modakā lājāḥ pṛthukā navanītakam |
dravyaṣoḍaśakaṃ hyetatkathitaṃ padmajādibhiḥ

1,80.129

लाजान्ते पृथुकं प्राक्च समर्प्य च सितोपलम् ।
चतुःसप्ततिवारं यः प्रातरेवं प्रतर्पयेत्

lājānte pṛthukaṃ prākca samarpya ca sitopalam |
catuḥsaptativāraṃ yaḥ prātarevaṃ pratarpayet

1,80.130

ध्यात्वा कृष्णपदं मत्री मण्डलादिष्टमाप्नुयात् ।
धारोष्णपक्कपयसा नवनीतं दधीनि च

dhyātvā kṛṣṇapadaṃ matrī maṇḍalādiṣṭamāpnuyāt |
dhāroṣṇapakkapayasā navanītaṃ dadhīni ca

1,80.131

दौग्धाम्रामाज्यं मत्स्यण्डी क्षौद्रं कीलालमेव च ।
पूजयेन्नवभिर्द्रव्यैः प्रत्येकं रविसंख्यया

daugdhāmrāmājyaṃ matsyaṇḍī kṣaudraṃ kīlālameva ca |
pūjayennavabhirdravyaiḥ pratyekaṃ ravisaṃkhyayā

1,80.132

एवमष्टोतरशतंसंख्याकं तर्पणं पुनः ।
यः कुर्याद्वैष्णवश्रेष्ठः पूर्वोक्तं फलमाप्नुयात्

evamaṣṭotaraśataṃsaṃkhyākaṃ tarpaṇaṃ punaḥ |
yaḥ kuryādvaiṣṇavaśreṣṭhaḥ pūrvoktaṃ phalamāpnuyāt

1,80.133

किं बहूक्तेन सर्वेष्टदायकं तर्पणं त्विदम् ।
ससितोपलधारोष्णदुग्धबुद्ध्या जलेन वै

kiṃ bahūktena sarveṣṭadāyakaṃ tarpaṇaṃ tvidam |
sasitopaladhāroṣṇadugdhabuddhyā jalena vai

1,80.134

कृष्णं प्रतपर्यन् ग्रामं व्रजन्प्राप्नोति साधकः ।
धनवस्त्राणि भोज्यं च परिवारगणैः सह

kṛṣṇaṃ prataparyan grāmaṃ vrajanprāpnoti sādhakaḥ |
dhanavastrāṇi bhojyaṃ ca parivāragaṇaiḥ saha

1,80.135

यावत्संतर्पयेन्मन्त्री तावत्संख्यं जपेन्मनुम् ।
तर्पणेनैव कार्याणि साधयेदखिलान्यपि

yāvatsaṃtarpayenmantrī tāvatsaṃkhyaṃ japenmanum |
tarpaṇenaiva kāryāṇi sādhayedakhilānyapi

1,80.136

काम्यहोममथो वक्ष्ये साधकानां हिताय च ।
श्रीपुष्पैर्जुहुयान्मन्त्री श्रियमिच्छन्निनिन्दिताम्

kāmyahomamatho vakṣye sādhakānāṃ hitāya ca |
śrīpuṣpairjuhuyānmantrī śriyamicchannininditām

1,80.137

साज्येनान्नेन जुहुयात्घृतान्नस्य समृद्धये ।
वन्यपुष्पैर्द्विजान् जातीपुष्पैश्च पृथिवीपतीन्

sājyenānnena juhuyātghṛtānnasya samṛddhaye |
vanyapuṣpairdvijān jātīpuṣpaiśca pṛthivīpatīn

1,80.138

असितैः कुसुमैर्वैश्यान् शूद्रान्नीलोत्पलैस्तथा ।
वशयेल्लवणैः सर्वानंबुजैर्युवतीजनम्

asitaiḥ kusumairvaiśyān śūdrānnīlotpalaistathā |
vaśayellavaṇaiḥ sarvānaṃbujairyuvatījanam

1,80.139

गोशालासु कृतो होमः पायसेन ससर्पिषा ।
गवां शान्तिं करोत्याशु गोपालो गोकुलेश्वरः

gośālāsu kṛto homaḥ pāyasena sasarpiṣā |
gavāṃ śāntiṃ karotyāśu gopālo gokuleśvaraḥ

1,80.140

शिक्षावेषधरं कृष्णं किङ्किणीजालशोभितम् ।
ध्यात्वा प्रतर्पयेन्मन्त्री दुग्धबुद्ध्या शुभैर्जलैः

śikṣāveṣadharaṃ kṛṣṇaṃ kiṅkiṇījālaśobhitam |
dhyātvā pratarpayenmantrī dugdhabuddhyā śubhairjalaiḥ

1,80.141

धनं धान्यं सुतान्कीर्तिं प्रीतस्तस्मै ददाति सः ।
ब्रह्मवृक्षसमिद्भिर्वा कुशैर्वा तिलतन्दुलैः

dhanaṃ dhānyaṃ sutānkīrtiṃ prītastasmai dadāti saḥ |
brahmavṛkṣasamidbhirvā kuśairvā tilatandulaiḥ

1,80.142

जुहुयादयुतं मन्त्री त्रिमध्वाक्तैर्हुताशने ।
वशये द्ब्राह्मणांश्चाथ राजवृक्षसमुद्भवैः

juhuyādayutaṃ mantrī trimadhvāktairhutāśane |
vaśaye dbrāhmaṇāṃścātha rājavṛkṣasamudbhavaiḥ

1,80.143

प्रसूनैः क्षत्रियान्वैश्यान्कुरण्डकुसुमैस्तथा ।
पाटलोत्थैश्च कुसुमैर्वशयेदन्तिमान्सुधीः

prasūnaiḥ kṣatriyānvaiśyānkuraṇḍakusumaistathā |
pāṭalotthaiśca kusumairvaśayedantimānsudhīḥ

1,80.144

श्वेतपद्मै रक्तपप्दैश्चंपकैः पाटलैः क्रमात् ।
हुत्वायुतं त्रिमध्वाक्तैर्वशयेत्तद्वराङ्गनाः

śvetapadmai raktapapdaiścaṃpakaiḥ pāṭalaiḥ kramāt |
hutvāyutaṃ trimadhvāktairvaśayettadvarāṅganāḥ

1,80.145

नित्यं हयारिकुसुमौर्निशीथे त्रिमधुप्लुतैः ।
वरस्त्रीर्वशयेत्प्राज्ञः सम्यग्धृत्वा दिनाष्टकम्

nityaṃ hayārikusumaurniśīthe trimadhuplutaiḥ |
varastrīrvaśayetprājñaḥ samyagdhṛtvā dināṣṭakam

1,80.146

अयुतत्रितयं रात्रौ सिद्धार्थैस्त्रिमधुप्लुतैः ।
प्रत्यहं जुह्वतो मासात्सुरेशो ऽपि वशीभवेत्

ayutatritayaṃ rātrau siddhārthaistrimadhuplutaiḥ |
pratyahaṃ juhvato māsātsureśo 'pi vaśībhavet

1,80.147

आहृत्य बल्लवीवस्त्राण्यारूढं नीपभूरुहे ।
स्मरेत्कृष्णं जपेद्रात्रौ सहस्रं खेन्दूहात्सुधीः

āhṛtya ballavīvastrāṇyārūḍhaṃ nīpabhūruhe |
smaretkṛṣṇaṃ japedrātrau sahasraṃ khendūhātsudhīḥ

1,80.148

हठादाकर्षयेच्छीघ्रमुर्वशीमपि साधकः ।
बहुना किमिहोक्तेन मन्त्रो ऽयं सर्ववश्यकृत्

haṭhādākarṣayecchīghramurvaśīmapi sādhakaḥ |
bahunā kimihoktena mantro 'yaṃ sarvavaśyakṛt

1,80.149

रहस्यं परमं चाथ वक्ष्ये मोक्षप्रदं नृणाम् ।
ध्यायेत्स्वहृत्सरसिजे देवकीनन्दनं विभुम्

rahasyaṃ paramaṃ cātha vakṣye mokṣapradaṃ nṛṇām |
dhyāyetsvahṛtsarasije devakīnandanaṃ vibhum

1,80.150

श्रीमत्कुन्देन्दुगौरं सरसिजनयनं शङ्खचक्रे गदाब्जे बिभ्राणं हस्तपद्मैर्नवनलिनलसन्मालयादीप्यमानम् ।
वन्दे वेद्यं मुनीन्द्रैः कणिकमुनिलसद्दिव्यभूषाभिरामं दिव्याङ्गालेपभासं सकलभयहरं पीतवस्त्रं नुरारिम्

śrīmatkundendugauraṃ sarasijanayanaṃ śaṅkhacakre gadābje bibhrāṇaṃ hastapadmairnavanalinalasanmālayādīpyamānam |
vande vedyaṃ munīndraiḥ kaṇikamunilasaddivyabhūṣābhirāmaṃ divyāṅgālepabhāsaṃ sakalabhayaharaṃ pītavastraṃ nurārim

1,80.151

एवं ध्यात्वा पुमांसं स्फुटहृदयसरोजासनासीनमाद्यं सांद्रांभोदाच्छबिंबाद्भुतकनकनिभं संजपेदर्कलक्षम् ।
मन्वोरेकं द्वितारान्तरितमथः हुनेदर्कसाहस्रमिध्मैः क्षीरिद्रूत्थर्यथोक्तैः समधुघृतसितेनाथवा पायसेन

evaṃ dhyātvā pumāṃsaṃ sphuṭahṛdayasarojāsanāsīnamādyaṃ sāṃdrāṃbhodācchabiṃbādbhutakanakanibhaṃ saṃjapedarkalakṣam |
manvorekaṃ dvitārāntaritamathaḥ hunedarkasāhasramidhmaiḥ kṣīridrūttharyathoktaiḥ samadhughṛtasitenāthavā pāyasena

1,80.152

एवं लोकेश्वराराध्यं कृष्णं स्वहृदयांबुजे ।
ध्यायन्ननुदिनं मन्त्री त्रिसहस्रं जपेन्मनुम्

evaṃ lokeśvarārādhyaṃ kṛṣṇaṃ svahṛdayāṃbuje |
dhyāyannanudinaṃ mantrī trisahasraṃ japenmanum

1,80.153

सायाह्नोक्तेन विधिना संपूज्य हवनं पुनः ।
कृत्वा पूर्वोक्तविधिना मन्त्री तद्गतमानसः

sāyāhnoktena vidhinā saṃpūjya havanaṃ punaḥ |
kṛtvā pūrvoktavidhinā mantrī tadgatamānasaḥ

1,80.154

एवं यो भजते नित्यं विद्वान् गोपालनन्दनम् ।
समुत्तीर्य भवांभोधिं स याति परमं पदम्

evaṃ yo bhajate nityaṃ vidvān gopālanandanam |
samuttīrya bhavāṃbhodhiṃ sa yāti paramaṃ padam

1,80.155

मध्ये केणेषु बाह्येष्वनलपुरपुटस्यालिखेत्कर्णिकायां कन्दर्पं साध्ययुक्तं विवरगतषडर्णद्विषः केशरेषु ।
शक्तिः श्रीपूर्विकाणिद्विनवलिपिमनोरक्षराणिच्छदानां मध्ये वर्णान्दशान्तो दशलिपिमनुवर्यस्य वैकैकशो ऽब्जम्

madhye keṇeṣu bāhyeṣvanalapurapuṭasyālikhetkarṇikāyāṃ kandarpaṃ sādhyayuktaṃ vivaragataṣaḍarṇadviṣaḥ keśareṣu |
śaktiḥ śrīpūrvikāṇidvinavalipimanorakṣarāṇicchadānāṃ madhye varṇāndaśānto daśalipimanuvaryasya vaikaikaśo 'bjam

1,80.156

भूसद्मनाभिवृतमस्रगमन्मथेन गोरोचनाविलिखितं तपनीयसूच्या ।
पट्टे हिरण्यरचिते गुलिकीकृतं तद्गोपालयन्त्रमखिलार्थदमेतदुक्तम्

bhūsadmanābhivṛtamasragamanmathena gorocanāvilikhitaṃ tapanīyasūcyā |
paṭṭe hiraṇyaracite gulikīkṛtaṃ tadgopālayantramakhilārthadametaduktam

1,80.157

संयातसिक्तमभिजप्तमिमं महद्भिर्धार्यं जगत्त्रयवशीकरणैकदक्षम् ।
रक्षायशः सुतमहीधनधान्यलक्ष्मीसौभाग्यलिप्सुभिरजस्रमनर्घ्यवीर्यम्

saṃyātasiktamabhijaptamimaṃ mahadbhirdhāryaṃ jagattrayavaśīkaraṇaikadakṣam |
rakṣāyaśaḥ sutamahīdhanadhānyalakṣmīsaubhāgyalipsubhirajasramanarghyavīryam

1,80.158

स्मरस्त्रिविक्रमाक्रान्तश्चाक्रीष्ट्याय हृदित्यसौ ।
षडक्षरो ऽयं संप्रोक्तः सर्वसिद्धिकरो मनुः

smarastrivikramākrāntaścākrīṣṭyāya hṛdityasau |
ṣaḍakṣaro 'yaṃ saṃproktaḥ sarvasiddhikaro manuḥ

1,80.159

क्रोडः शान्तीन्दुवह्न्याढ्यो माया बीज प्रकीर्ततम् ।
गोविन्दवह्निचन्द्राढ्यो मनुः श्रीबीजमीरितम्

kroḍaḥ śāntīnduvahnyāḍhyo māyā bīja prakīrtatam |
govindavahnicandrāḍhyo manuḥ śrībījamīritam

1,80.160

आभ्यामष्टादशक्लिपः स्याद्विंशत्यक्षरो मनुः ।
शालग्रामे मणौ यन्त्रे मण्डले प्रतिमासु वा

ābhyāmaṣṭādaśaklipaḥ syādviṃśatyakṣaro manuḥ |
śālagrāme maṇau yantre maṇḍale pratimāsu vā

1,80.161

नित्यं पूजा हरेः कार्या न तु केवलभूतले ।
एवं यो भजन्ते कृष्णं स याति परमां गतिम्

nityaṃ pūjā hareḥ kāryā na tu kevalabhūtale |
evaṃ yo bhajante kṛṣṇaṃ sa yāti paramāṃ gatim

1,80.162

विंशार्णस्य मुनिर्ब्रह्मा गायत्री छन्द ईरितम् ।
कृष्णश्च देवता कामो बीजं शक्तिर्द्विठो बुधैः

viṃśārṇasya munirbrahmā gāyatrī chanda īritam |
kṛṣṇaśca devatā kāmo bījaṃ śaktirdviṭho budhaiḥ

Chapter 1.80 (part 2/2)

1,80.163

रामाग्निवेदवेदाब्धेर्नेत्रार्णैरङ्गकल्पनम् ।
मूलेन व्यापकं कृत्वा मनुना पुटितानथ

rāmāgnivedavedābdhernetrārṇairaṅgakalpanam |
mūlena vyāpakaṃ kṛtvā manunā puṭitānatha

1,80.164

मातृकार्णान्न्यसेत्तत्तत्स्थानेषु सुसमाहितः ।
दशतत्त्वानि विन्यस्य मूलेन व्यापकं चरेत्

mātṛkārṇānnyasettattatsthāneṣu susamāhitaḥ |
daśatattvāni vinyasya mūlena vyāpakaṃ caret

1,80.165

मन्त्रन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये ।
शीर्षे ललाटे भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा

mantranyāsaṃ tataḥ kuryāddevatābhāvasiddhaye |
śīrṣe lalāṭe bhrūmadhye netrayoḥ karṇayostathā

1,80.166

नसोर्वक्रे च चिबुके कण्ठे दोर्मूलके हृदि ।
उदरे नाभिदेशे च लिङ्गे मूलसरोरुहे

nasorvakre ca cibuke kaṇṭhe dormūlake hṛdi |
udare nābhideśe ca liṅge mūlasaroruhe

1,80.167

कट्यां जान्वोर्जङ्घयोश्च गुल्फयोः पादयोः क्रमात् ।
न्यसेद्धृदन्तान्मन्त्राणां सृष्टिन्यासो ऽयमीरितः

kaṭyāṃ jānvorjaṅghayośca gulphayoḥ pādayoḥ kramāt |
nyaseddhṛdantānmantrāṇāṃ sṛṣṭinyāso 'yamīritaḥ

1,80.168

हृदये चोदरे नाभौ लिङ्गे मूलसरोरुहे ।
कट्यां जान्वोर्जङ्घयोश्च गुल्फयोः पादयोस्तथा

hṛdaye codare nābhau liṅge mūlasaroruhe |
kaṭyāṃ jānvorjaṅghayośca gulphayoḥ pādayostathā

1,80.169

मूर्ध्नि कपोले भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोर्नसोः ।
वदने चिबुके कण्ठे दोर्मूले विन्यसेत्क्रमात्

mūrdhni kapole bhrūmadhye netrayoḥ karṇayornasoḥ |
vadane cibuke kaṇṭhe dormūle vinyasetkramāt

1,80.170

नमोतान्मन्त्रवर्णांश्च स्थितिन्यासो ऽयमीरितः ।
पादयोर्गुल्फयोश्चैव जङ्घयोर्जानुनोस्तथा

namotānmantravarṇāṃśca sthitinyāso 'yamīritaḥ |
pādayorgulphayoścaiva jaṅghayorjānunostathā

1,80.171

कट्यां मूले ध्वजे नाभौ जठरे हृदये पुनः ।
दोर्मूले कण्ठदेशे च चिबुके वदने नसोः

kaṭyāṃ mūle dhvaje nābhau jaṭhare hṛdaye punaḥ |
dormūle kaṇṭhadeśe ca cibuke vadane nasoḥ

1,80.172

कर्णयोर्नेत्रयोश्चैव भ्रूमध्ये निटिले तथा ।
मूर्ध्नि न्यसेन्मन्त्रवर्णान्संहाराख्यो ऽयमीरितः

karṇayornetrayoścaiva bhrūmadhye niṭile tathā |
mūrdhni nyasenmantravarṇānsaṃhārākhyo 'yamīritaḥ

1,80.173

पुनः सृष्टिस्थितिन्यासौ विधाय वैष्णवोत्तमः ।
मूर्तिपञ्जरनामानं विन्यसेत्पूर्ववत्ततः

punaḥ sṛṣṭisthitinyāsau vidhāya vaiṣṇavottamaḥ |
mūrtipañjaranāmānaṃ vinyasetpūrvavattataḥ

1,80.174

पुनः षडङ्गं कृत्वाथ ध्यायेत्कृष्णं हृदंबुजे ।
द्वारवत्यां सहस्रार्कभास्वरैर्भवनोत्तमैः

punaḥ ṣaḍaṅgaṃ kṛtvātha dhyāyetkṛṣṇaṃ hṛdaṃbuje |
dvāravatyāṃ sahasrārkabhāsvarairbhavanottamaiḥ

1,80.175

अनल्पैः कल्पवृक्षैश्च परीते मणिमण्डपे ।
ज्वलद्रत्न मयस्तंभद्वारतोरणकुड्यके

analpaiḥ kalpavṛkṣaiśca parīte maṇimaṇḍape |
jvaladratna mayastaṃbhadvāratoraṇakuḍyake

1,80.176

फुल्लप्रफुल्लसञ्चित्रवितानालंबिमौक्तिके ।
पद्मरागस्थलीराजद्रत्नसंघैश्च मध्यतः

phullapraphullasañcitravitānālaṃbimauktike |
padmarāgasthalīrājadratnasaṃghaiśca madhyataḥ

1,80.177

अनारतगलद्रत्नधाराढ्यस्वस्तस्तरोरधः ।
रत्नप्रदीपावलिभिः प्रदीपितदिगन्तरे

anāratagaladratnadhārāḍhyasvastastaroradhaḥ |
ratnapradīpāvalibhiḥ pradīpitadigantare

1,80.178

उद्यदादित्यसंकाशमणिसिंहासनांबुजे ।
समासीनो ऽच्युतो ध्येयो द्रुतहाटकसन्निभः

udyadādityasaṃkāśamaṇisiṃhāsanāṃbuje |
samāsīno 'cyuto dhyeyo drutahāṭakasannibhaḥ

1,80.179

समानोदितचन्द्रार्कतडित्कोटिसमद्युतिः ।
सर्वाङ्गसुंदरः सौम्यः सर्वाभरणभूषितः

samānoditacandrārkataḍitkoṭisamadyutiḥ |
sarvāṅgasuṃdaraḥ saumyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ

1,80.180

पीतवासाः शङ्खचक्रगदांभोजलसत्करः ।
अनाहतोच्छलद्रत्नधारौघकलशं स्पृशन्

pītavāsāḥ śaṅkhacakragadāṃbhojalasatkaraḥ |
anāhatocchaladratnadhāraughakalaśaṃ spṛśan

1,80.181

वामपादांबुजाग्रेण मुष्णता पल्लवच्छविम् ।
रुक्मिणीसत्यभामे ऽस्य मूर्ध्नि रत्नौघधारया

vāmapādāṃbujāgreṇa muṣṇatā pallavacchavim |
rukmiṇīsatyabhāme 'sya mūrdhni ratnaughadhārayā

1,80.182

सिंचन्त्यौ दक्षवामस्थे स्वदोस्थकलशोत्थया ।
नाग्नजिती सुनन्दा च दिशन्त्यौ कलशौ तयोः

siṃcantyau dakṣavāmasthe svadosthakalaśotthayā |
nāgnajitī sunandā ca diśantyau kalaśau tayoḥ

1,80.183

ताभ्यां च दक्षवामस्थमित्रविन्दासुलक्ष्मणे ।
रत्ननद्याः समुद्धृत्य रत्नपूर्णौं घटौ तयोः

tābhyāṃ ca dakṣavāmasthamitravindāsulakṣmaṇe |
ratnanadyāḥ samuddhṛtya ratnapūrṇauṃ ghaṭau tayoḥ

1,80.184

जांबवती सुशीला च दिशन्त्यौ दक्षवामके ।
बहिः षोडश साहस्रसंख्याकाः परितः प्रियाः

jāṃbavatī suśīlā ca diśantyau dakṣavāmake |
bahiḥ ṣoḍaśa sāhasrasaṃkhyākāḥ paritaḥ priyāḥ

1,80.185

ध्येयाः कनकरत्नौघधारायुक्कलशोज्वलाः ।
तद्बहिश्चाष्टनिधायः पूरयन्तो धनैर्धराम्

dhyeyāḥ kanakaratnaughadhārāyukkalaśojvalāḥ |
tadbahiścāṣṭanidhāyaḥ pūrayanto dhanairdharām

1,80.186

तद्बहिर्वृष्णयः सर्वे पुरोवच्च स्वरादयः ।
एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षपञ्चकं तद्दशांशतः

tadbahirvṛṣṇayaḥ sarve purovacca svarādayaḥ |
evaṃ dhyātvā japellakṣapañcakaṃ taddaśāṃśataḥ

1,80.187

अरुणैः कमलैर्हुत्वा पीठे पूर्वोदिते यजेत् ।
विलिप्य गन्धपङ्केन लिखेदष्टदलांबुजम्

aruṇaiḥ kamalairhutvā pīṭhe pūrvodite yajet |
vilipya gandhapaṅkena likhedaṣṭadalāṃbujam

1,80.188

कर्णिकायां च षट्कोणं ससाध्यं तत्र मन्मथम् ।
शिष्टैस्तु सप्तदशभिरक्षरैर्वेष्टयेत्स्वरम्

karṇikāyāṃ ca ṣaṭkoṇaṃ sasādhyaṃ tatra manmatham |
śiṣṭaistu saptadaśabhirakṣarairveṣṭayetsvaram

1,80.189

प्राग्रक्षो ऽनिलकोणेषु श्रियं शिष्टेषु संविदम् ।
षट्सु संधिषु षट्कर्णे केसरेषु त्रिशस्त्रिशः

prāgrakṣo 'nilakoṇeṣu śriyaṃ śiṣṭeṣu saṃvidam |
ṣaṭsu saṃdhiṣu ṣaṭkarṇe kesareṣu triśastriśaḥ

1,80.190

विलिखेत्स्मरगायत्रीं मालामन्त्रं दलाष्टके ।
षटूषः संलिख्य तद्बाह्ये वेष्टयेन्मातृकाक्षरैः

vilikhetsmaragāyatrīṃ mālāmantraṃ dalāṣṭake |
ṣaṭūṣaḥ saṃlikhya tadbāhye veṣṭayenmātṛkākṣaraiḥ

1,80.191

भूबिंबं च लिखेद्बाह्ये श्रीमायादिग्विदिक्ष्वपि ।
भूग्रहं चतुरस्रं स्यादष्टवज्रविभूषितम्

bhūbiṃbaṃ ca likhedbāhye śrīmāyādigvidikṣvapi |
bhūgrahaṃ caturasraṃ syādaṣṭavajravibhūṣitam

1,80.192

एतद्यन्त्रं हाटकादिपट्टेष्वालिख्य पूर्ववत् ।
संस्कृतं धारयेद्यो वै सोरऽच्यते त्रिदशैरपि

etadyantraṃ hāṭakādipaṭṭeṣvālikhya pūrvavat |
saṃskṛtaṃ dhārayedyo vai sor'cyate tridaśairapi

1,80.193

स्याद्गायत्री वामदेवपुष्पबाणौ तु ङेंतिमौ ।
विद्महेधीमहियुतौ तन्नो ऽनङ्गः प्रचोदयात्

syādgāyatrī vāmadevapuṣpabāṇau tu ṅeṃtimau |
vidmahedhīmahiyutau tanno 'naṅgaḥ pracodayāt

1,80.194

जप्या जपादौ गोपालमनूनां जनरञ्जनी ।
हृदयं कामदेवाय ङेंतं सर्वजनप्रियम्

japyā japādau gopālamanūnāṃ janarañjanī |
hṛdayaṃ kāmadevāya ṅeṃtaṃ sarvajanapriyam

1,80.195

उक्त्वा सर्वजनान्ते तु संमोहनपदं तथा ।
ज्वल ज्वल प्रज्वलेति प्रोच्य सर्वजनस्य च

uktvā sarvajanānte tu saṃmohanapadaṃ tathā |
jvala jvala prajvaleti procya sarvajanasya ca

1,80.196

हृदयं मम च ब्रूयाद्वशङ्कुरुयुगं शिरः ।
प्रोक्तो मदनमन्त्रो ऽष्टचत्वारिंशद्भिरक्षरैः

hṛdayaṃ mama ca brūyādvaśaṅkuruyugaṃ śiraḥ |
prokto madanamantro 'ṣṭacatvāriṃśadbhirakṣaraiḥ

1,80.197

जपादौ स्मरबीजाद्यो जगत्त्रयवशीकरः ।
पीठ प्राग्वत्समभ्यर्च्य मूर्ति संकल्प्य मूलतः

japādau smarabījādyo jagattrayavaśīkaraḥ |
pīṭha prāgvatsamabhyarcya mūrti saṃkalpya mūlataḥ

1,80.198

तत्रावाह्याच्युतं भक्त्या सकलीकृत्य पूजयेत् ।
आसनादिविभूषान्तं पुनर्न्यासक्रमाद्यजेत्

tatrāvāhyācyutaṃ bhaktyā sakalīkṛtya pūjayet |
āsanādivibhūṣāntaṃ punarnyāsakramādyajet

1,80.199

सृष्टिं स्थितिं षडङ्गं च किरीटं कुण्डलद्वयम् ।
शङ्खं चक्रं गदां पद्मं मालां श्रीवत्सकौस्तुभौ

sṛṣṭiṃ sthitiṃ ṣaḍaṅgaṃ ca kirīṭaṃ kuṇḍaladvayam |
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ mālāṃ śrīvatsakaustubhau

1,80.200

गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य मूलेन वैष्णवोत्तमः ।
षट्कोणेषु षडङ्गानि दिग्दलेषु क्रमाद्यजेत्

gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya mūlena vaiṣṇavottamaḥ |
ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni digdaleṣu kramādyajet

1,80.201

वासुदेवादिकान्कोणेषु तु शान्त्यादिकांस्ततः ।
पत्राग्रगा महिष्यो ऽष्टौ यजेत्साधकसत्तमः

vāsudevādikānkoṇeṣu tu śāntyādikāṃstataḥ |
patrāgragā mahiṣyo 'ṣṭau yajetsādhakasattamaḥ

1,80.202

ततः षोडशसाहस्रं सकृदेवार्चयेत्प्रियाः ।
इन्द्रनीलमुकुन्दांश्च करालानन्दकच्छपान्

tataḥ ṣoḍaśasāhasraṃ sakṛdevārcayetpriyāḥ |
indranīlamukundāṃśca karālānandakacchapān

1,80.203

शङ्खपद्मौ ततः पद्मान्निधीनष्टौ क्रमाद्यजेत् ।
तद्बहिर्लोकपालांश्च वज्राद्यानपि पूजयेत्

śaṅkhapadmau tataḥ padmānnidhīnaṣṭau kramādyajet |
tadbahirlokapālāṃśca vajrādyānapi pūjayet

1,80.204

एवं सप्तावृत्तिवृतं कृष्णमभ्यर्च्य चादरात् ।
प्रीणयेद्दधिखण्डाज्यमिश्रेण तु पयोंऽधसा

evaṃ saptāvṛttivṛtaṃ kṛṣṇamabhyarcya cādarāt |
prīṇayeddadhikhaṇḍājyamiśreṇa tu payoṃ'dhasā

1,80.205

दिव्योपचारं दत्वाथ स्तुत्वा नत्वा च केशवम् ।
उद्वासयेत्स्वहृदये परिवारगणैः सह

divyopacāraṃ datvātha stutvā natvā ca keśavam |
udvāsayetsvahṛdaye parivāragaṇaiḥ saha

1,80.206

न्यस्यात्मानं समभ्यर्च्य तन्मयो विहरेत्सुधीः ।
रत्नाभिषेकध्यानेज्या विंशत्यर्णाश्रिते रिता

nyasyātmānaṃ samabhyarcya tanmayo viharetsudhīḥ |
ratnābhiṣekadhyānejyā viṃśatyarṇāśrite ritā

1,80.207

एवं यो भजते मन्त्रं स समृद्धेः पदं भवेत् ।
जपहोमार्चनध्यानैर्यो मनुं प्रजपेदमुम्

evaṃ yo bhajate mantraṃ sa samṛddheḥ padaṃ bhavet |
japahomārcanadhyānairyo manuṃ prajapedamum

1,80.208

तद्वेश्म पूर्यते रत्नैः रवर्णधान्यैरनारतम् ।
पृथ्वी पृथ्वी करे तस्य सर्वसस्यसमाकुला

tadveśma pūryate ratnaiḥ ravarṇadhānyairanāratam |
pṛthvī pṛthvī kare tasya sarvasasyasamākulā

1,80.209

पुत्रैर्मित्रैः सुसंपन्नः प्रयात्यन्ते परां गतिम् ।
वह्नावभ्यर्च्य गोविन्दं शुक्लपुष्पैः सतन्दुलैः

putrairmitraiḥ susaṃpannaḥ prayātyante parāṃ gatim |
vahnāvabhyarcya govindaṃ śuklapuṣpaiḥ satandulaiḥ

1,80.210

आज्याक्तैरयुतं हुत्वा भस्म तन्मूर्ध्नि धारयेत् ।
तस्यान्नादिसमृद्धिः स्यात्तदूशे सर्वयोषितः

ājyāktairayutaṃ hutvā bhasma tanmūrdhni dhārayet |
tasyānnādisamṛddhiḥ syāttadūśe sarvayoṣitaḥ

1,80.211

रक्तांभोजैस्त्रिमध्वक्तैर्हुनेल्लक्षं समाहितः ।
श्रिया तस्यैन्द्रमैश्वर्यं तृणलेशायते ध्रुवम्

raktāṃbhojaistrimadhvaktairhunellakṣaṃ samāhitaḥ |
śriyā tasyaindramaiśvaryaṃ tṛṇaleśāyate dhruvam

1,80.212

त्रिमध्वक्तैः सितैः पुष्पैरष्टोत्तरसहस्रकम् ।
यो हुनेत्प्रत्यहं मासात्पुरोधा नृपतेर्भवेत्

trimadhvaktaiḥ sitaiḥ puṣpairaṣṭottarasahasrakam |
yo hunetpratyahaṃ māsātpurodhā nṛpaterbhavet

1,80.213

एवमादिप्रयोगांश्च साधयेन्मनुनामुना ।
मन्त्रराजमथो वक्ष्ये दशार्णं सर्वसिद्धिदम्

evamādiprayogāṃśca sādhayenmanunāmunā |
mantrarājamatho vakṣye daśārṇaṃ sarvasiddhidam

1,80.214

स्मृतिः सद्यान्विता साक्षिर्लोहितो जनवल्लभा ।
पवनो ऽग्निप्रियान्तो ऽयं दशार्णो मन्त्र ईरितः

smṛtiḥ sadyānvitā sākṣirlohito janavallabhā |
pavano 'gnipriyānto 'yaṃ daśārṇo mantra īritaḥ

1,80.215

नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो विराट् कृष्णो ऽस्य देवता ।
कामो बीजं वह्निजाया शक्तिः प्रोक्ता मनीषिभिः

nārado 'sya muniśchando virāṭ kṛṣṇo 'sya devatā |
kāmo bījaṃ vahnijāyā śaktiḥ proktā manīṣibhiḥ

1,80.216

आचक्रं च विचक्रं च सुचक्रं तदनन्तरम् ।
त्रैलोक्यरक्षणं चक्रमसुरान्तकगचक्रकम्

ācakraṃ ca vicakraṃ ca sucakraṃ tadanantaram |
trailokyarakṣaṇaṃ cakramasurāntakagacakrakam

1,80.217

एतैर्ङेठद्वयान्तैश्च चक्रैः पञ्चाङ्गकं मनोः ।
ततस्तारपुटं मन्त्रं व्यापय्य करयोस्त्रिशः

etairṅeṭhadvayāntaiśca cakraiḥ pañcāṅgakaṃ manoḥ |
tatastārapuṭaṃ mantraṃ vyāpayya karayostriśaḥ

1,80.218

सेंदून्हृदन्तान्मन्त्रार्णान्प्रणवान्तरितान्न्यसेत् ।
दक्षाङ्गुष्ठाच्च वामाङ्गुष्ठान्तमङ्गुलिपर्वसु

seṃdūnhṛdantānmantrārṇānpraṇavāntaritānnyaset |
dakṣāṅguṣṭhācca vāmāṅguṣṭhāntamaṅguliparvasu

1,80.219

सृष्टिन्यासो ऽयमुदितः स्थितिन्यासो ऽधुनोच्यते ।
न्यसेद्वामकनिष्ठादिकनिष्टान्तं स्थितौ सुधीः

sṛṣṭinyāso 'yamuditaḥ sthitinyāso 'dhunocyate |
nyasedvāmakaniṣṭhādikaniṣṭāntaṃ sthitau sudhīḥ

1,80.220

वामाङ्गुष्ठान्न्यसेद्दक्षां गुष्ठान्तं संहृतौ तथा ।
संहृतिर्देषसंघातहारिणी परिकीर्तिता

vāmāṅguṣṭhānnyaseddakṣāṃ guṣṭhāntaṃ saṃhṛtau tathā |
saṃhṛtirdeṣasaṃghātahāriṇī parikīrtitā

1,80.221

विद्याप्रदश्च सृष्ट्यन्तो वर्णिनां शुद्धचेतसाम् ।
स्थित्यन्तः स्याद्गृहस्थानामेवं काम्यादिरूपतः

vidyāpradaśca sṛṣṭyanto varṇināṃ śuddhacetasām |
sthityantaḥ syādgṛhasthānāmevaṃ kāmyādirūpataḥ

1,80.222

संहारान्ते मुनीन्द्राणां विरक्तानां च सर्वशः ।
पुनः स्थितिक्रमेणार्णान्मनोरङ्गुलिषु न्यसेत्

saṃhārānte munīndrāṇāṃ viraktānāṃ ca sarvaśaḥ |
punaḥ sthitikrameṇārṇānmanoraṅguliṣu nyaset

1,80.223

पुनश्चक्रैश्च पूर्वोक्तैः पञ्चागं करयोर्न्यसेत् ।
ततो मूलेन पुटितान्मातृकार्णान्सबिन्दुकान्

punaścakraiśca pūrvoktaiḥ pañcāgaṃ karayornyaset |
tato mūlena puṭitānmātṛkārṇānsabindukān

1,80.224

विन्यसेन्मातृकान्यासस्थानेषु प्रणतः सुधीः ।
ततस्तारपुटं मूलं व्यापकत्वेन विन्यसेत्

vinyasenmātṛkānyāsasthāneṣu praṇataḥ sudhīḥ |
tatastārapuṭaṃ mūlaṃ vyāpakatvena vinyaset

1,80.225

संहारसृष्टिभेदेन दशतत्त्वानि विन्यसेत् ।
नमोन्तमूलमन्त्रार्णपदायाम्यानि चात्मने

saṃhārasṛṣṭibhedena daśatattvāni vinyaset |
namontamūlamantrārṇapadāyāmyāni cātmane

1,80.226

मत्यन्तानि च तत्त्वानि पृथिव्याद्यानि च क्रमात् ।
पृथ्वी जलं तथा वह्निर्वायुराकाशमेव च

matyantāni ca tattvāni pṛthivyādyāni ca kramāt |
pṛthvī jalaṃ tathā vahnirvāyurākāśameva ca

1,80.227

अहॄङ्कारो महत्तत्वं प्रकृतिं पुरुषं परम् ।
प्रविन्यसेन्मस्तके च नेत्रयोः श्रोत्रयोर्नसोः

ahṝṅkāro mahattatvaṃ prakṛtiṃ puruṣaṃ param |
pravinyasenmastake ca netrayoḥ śrotrayornasoḥ

1,80.228

वदने हृदये नाभौ लिङ्गे जान्वोश्च पादयोः ।
प्रणवान्तरितान्वर्णान्हृदन्तान्विज्यसेन्मनोः

vadane hṛdaye nābhau liṅge jānvośca pādayoḥ |
praṇavāntaritānvarṇānhṛdantānvijyasenmanoḥ

1,80.229

सृष्टिन्यासो ऽयमाख्यातः स्थितिन्यासं शृणु द्विज ।
हृदि नाभौ ध्वजे जान्वोः पादयोर्मस्तके पुनः

sṛṣṭinyāso 'yamākhyātaḥ sthitinyāsaṃ śṛṇu dvija |
hṛdi nābhau dhvaje jānvoḥ pādayormastake punaḥ

1,80.230

नेत्रयोः कर्णयोर्घ्राणे वदने विन्यसेत्क्रमात् ।
पदोर्जान्वोर्लिङ्गदेशे नाभौ हृदि मुखे नसोः

netrayoḥ karṇayorghrāṇe vadane vinyasetkramāt |
padorjānvorliṅgadeśe nābhau hṛdi mukhe nasoḥ

1,80.231

कर्णयोर्नेत्रयोर्मूर्ध्नि संहाराख्यो ऽयमीरितः ।
सृष्ट्यन्तो वर्णिनांन्यासः स्थित्यन्तोगृहमेधिनाम्

karṇayornetrayormūrdhni saṃhārākhyo 'yamīritaḥ |
sṛṣṭyanto varṇināṃnyāsaḥ sthityantogṛhamedhinām

1,80.232

यतेर्वैराग्ययुक्तस्य संहारान्तः प्रकीर्तितः ।
चतुर्द्धा वर्णिनां चैव गृहस्थानां च पञ्चधा

yatervairāgyayuktasya saṃhārāntaḥ prakīrtitaḥ |
caturddhā varṇināṃ caiva gṛhasthānāṃ ca pañcadhā

1,80.233

यतीनां च त्रिधा न्यासः प्रोक्तो ऽयं क्रमतः शुभः ।
केचिद्विरक्ते गृहगे संहारान्तं विदुर्बुधाः

yatīnāṃ ca tridhā nyāsaḥ prokto 'yaṃ kramataḥ śubhaḥ |
kecidvirakte gṛhage saṃhārāntaṃ vidurbudhāḥ

1,80.234

विभूतिपञ्जरं न्यासं कुर्यादिष्टाप्तये ततः ।
मनोर्दशावृत्तिमयं कृष्णसांनिध्यकारकम्

vibhūtipañjaraṃ nyāsaṃ kuryādiṣṭāptaye tataḥ |
manordaśāvṛttimayaṃ kṛṣṇasāṃnidhyakārakam

1,80.235

आधारे च ध्वजे नाभौ हृदि कण्ठे मुखे शये ।
ऊर्वोश्च कन्धरायां च नाभौ कुक्षौ तथा हृदि

ādhāre ca dhvaje nābhau hṛdi kaṇṭhe mukhe śaye |
ūrvośca kandharāyāṃ ca nābhau kukṣau tathā hṛdi

1,80.236

स्तनयोः पार्श्वयोः श्रोण्योर्मस्तकेवदनेतथा ।
नेत्रयोः कर्णयोर्नासापुटयोश्च कपोलयोः

stanayoḥ pārśvayoḥ śroṇyormastakevadanetathā |
netrayoḥ karṇayornāsāpuṭayośca kapolayoḥ

1,80.237

एवं दक्षिणदोर्मूससंध्यग्रेष्वङ्गुलीषु च ।
ततः शिरसि तत्पूर्वाद्यांशासु स्वकलासु च

evaṃ dakṣiṇadormūsasaṃdhyagreṣvaṅgulīṣu ca |
tataḥ śirasi tatpūrvādyāṃśāsu svakalāsu ca

1,80.238

दोष्णोः सक्थ्नोः शिरोक्ष्यास्यकण्ठहृज्जठरेषु च ।
मूलाधारे लिङ्गदेशे जानुनोः पादयोस्तथा

doṣṇoḥ sakthnoḥ śirokṣyāsyakaṇṭhahṛjjaṭhareṣu ca |
mūlādhāre liṅgadeśe jānunoḥ pādayostathā

1,80.239

श्रोत्रगण्डांसवक्षोजपार्श्वलिङ्गेषु विन्यसेत् ।
ऊर्वोर्जान्वोर्जङ्घयोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात्

śrotragaṇḍāṃsavakṣojapārśvaliṅgeṣu vinyaset |
ūrvorjānvorjaṅghayośca pādayorvinyasetkramāt

1,80.240

विभूतिपञ्जराख्यो ऽयं न्यासः सर्वार्थसिद्धिदः ।
अनेन न्यासवर्येण साक्षात्कृष्णतनुर्भवेत्

vibhūtipañjarākhyo 'yaṃ nyāsaḥ sarvārthasiddhidaḥ |
anena nyāsavaryeṇa sākṣātkṛṣṇatanurbhavet

1,80.241

मूर्ति पञ्जरनामानं न्यासं पूर्वोदितं न्यसेत् ।
ततो दशाङ्गपञ्चाङ्गौ न्यासवर्यौं न्यसे क्रमात्

mūrti pañjaranāmānaṃ nyāsaṃ pūrvoditaṃ nyaset |
tato daśāṅgapañcāṅgau nyāsavaryauṃ nyase kramāt

1,80.242

हृदि मूर्ध्नि शिखायां च सर्वाङ्गे दिक्षु पार्श्वयोः ।
कट्यां पृष्ठे तथा मूर्ध्नि विन्यसेद्वैष्णवोत्तमः

hṛdi mūrdhni śikhāyāṃ ca sarvāṅge dikṣu pārśvayoḥ |
kaṭyāṃ pṛṣṭhe tathā mūrdhni vinyasedvaiṣṇavottamaḥ

1,80.243

पञ्चाङ्गानि न्यसेद्भूयश्चक्रैः प्राग्वत्समाहितः ।
अन्यो ऽप्यष्टादशार्णोक्तः कर्तव्यो न्याससंचयः

pañcāṅgāni nyasedbhūyaścakraiḥ prāgvatsamāhitaḥ |
anyo 'pyaṣṭādaśārṇoktaḥ kartavyo nyāsasaṃcayaḥ

1,80.244

ततः किरीटमन्त्रेण व्यापकं रचयेत्सुधीः ।
वेणुबिल्वादिमुद्रांश्च दर्शयेत्साधकोत्तमः

tataḥ kirīṭamantreṇa vyāpakaṃ racayetsudhīḥ |
veṇubilvādimudrāṃśca darśayetsādhakottamaḥ

1,80.245

सुदर्शनस्य मन्त्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः ।
अनङ्गुष्ठाश्च ऋजवः करशाखा भवन्ति चेत्

sudarśanasya mantreṇa kuryāddigbandhanaṃ tataḥ |
anaṅguṣṭhāśca ṛjavaḥ karaśākhā bhavanti cet

1,80.246

हृन्मुद्रेयं समाख्याता शिरोमुद्रा तथा भवेत् ।
अधोङ्गुष्ठा तु या मुष्टिः शिखामुद्रेयमीरिता ।
प्रसारितकराङ्गुल्योर्वर्ममुद्रेयमीरिता

hṛnmudreyaṃ samākhyātā śiromudrā tathā bhavet |
adhoṅguṣṭhā tu yā muṣṭiḥ śikhāmudreyamīritā |
prasāritakarāṅgulyorvarmamudreyamīritā

1,80.247

नाराचमुष्ट्या धृतबाहुयुग्मः अङ्गुष्ठतर्जन्युदितो ध्वनिस्तु ।
विष्वग्विमुक्ता कथितास्त्रमुद्रा यत्राक्षिणी तर्जनिमध्यमे च

nārācamuṣṭyā dhṛtabāhuyugmaḥ aṅguṣṭhatarjanyudito dhvanistu |
viṣvagvimuktā kathitāstramudrā yatrākṣiṇī tarjanimadhyame ca

1,80.248

ओष्ठे वामकराङ्गुष्टो लग्नस्तस्य कनिष्टिका ।
दक्षिणाङ्गुष्टसंसक्ता तत्कनिष्ठा प्रसारिता

oṣṭhe vāmakarāṅguṣṭo lagnastasya kaniṣṭikā |
dakṣiṇāṅguṣṭasaṃsaktā tatkaniṣṭhā prasāritā

1,80.249

तर्जनी मध्यमानामा किञ्चित्सकुञ्च्य चालिता ।
वेणुमुद्रेयमुदिता सुगुप्ता प्रेयसी हरेः ।
नोच्यन्ते तत्र सिद्धत्वान्मालाश्रीवत्सकौस्तुभाः

tarjanī madhyamānāmā kiñcitsakuñcya cālitā |
veṇumudreyamuditā suguptā preyasī hareḥ |
nocyante tatra siddhatvānmālāśrīvatsakaustubhāḥ

1,80.250

वामाङ्गुष्ठं समुद्रं तमपरकराङ्गुष्ठकेनाथ बद्ध्वा संपीड्याग्रं च दक्षाङ्गुलिभिरपि च तां वामहस्ताङ्गुलीभिः ।
गाढं बद्ध्वा स्वकीये हृदयसरसिजे स्थापयेत्कामबीजं प्रोच्चार्यैषा तु गोप्या सकलसुखकरी विल्वमुद्रा मुनीन्द्रैः

vāmāṅguṣṭhaṃ samudraṃ tamaparakarāṅguṣṭhakenātha baddhvā saṃpīḍyāgraṃ ca dakṣāṅgulibhirapi ca tāṃ vāmahastāṅgulībhiḥ |
gāḍhaṃ baddhvā svakīye hṛdayasarasije sthāpayetkāmabījaṃ proccāryaiṣā tu gopyā sakalasukhakarī vilvamudrā munīndraiḥ

1,80.251

कायेन मनसा वाचा यत्पापं समुपार्जितम् ।
मुद्राया ज्ञान मात्रेण सर्वं नाशमुपैष्यति

kāyena manasā vācā yatpāpaṃ samupārjitam |
mudrāyā jñāna mātreṇa sarvaṃ nāśamupaiṣyati

1,80.252

ध्यानं जपस्त्रिकालार्चा कार्या पूर्वोदिता मनोः ।
सर्वेष्वेकः क्रमः प्रोक्तो दशार्णाष्टादशार्णयोः

dhyānaṃ japastrikālārcā kāryā pūrvoditā manoḥ |
sarveṣvekaḥ kramaḥ prokto daśārṇāṣṭādaśārṇayoḥ

1,80.253

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति ।
उद्दण्डबाहुदोर्दंहधृतगोवर्द्धनाचलम्

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānkartumarhati |
uddaṇḍabāhudordaṃhadhṛtagovarddhanācalam

1,80.254

अन्यहस्तागुलीव्यक्तस्वरवंशार्पिताननम् ।
ध्यायन्कृष्णं जपेन्मन्त्रं व्रजेच्छत्रं विना सुधीः

anyahastāgulīvyaktasvaravaṃśārpitānanam |
dhyāyankṛṣṇaṃ japenmantraṃ vrajecchatraṃ vinā sudhīḥ

1,80.255

वर्षवाताशनिभ्यो ऽपि भयं तस्य न जायते ।
मोघमेधौघव्राताद्गगतेन्द्रं तं स्मरन्हुनेत्

varṣavātāśanibhyo 'pi bhayaṃ tasya na jāyate |
moghamedhaughavrātādgagatendraṃ taṃ smaranhunet

1,80.256

लोणैरयुतसंख्यैः स्यादनावृष्टिर्न संशयः ।
क्रीडन्तमर्कजातीरे मज्जनस्नापनादिभिः

loṇairayutasaṃkhyaiḥ syādanāvṛṣṭirna saṃśayaḥ |
krīḍantamarkajātīre majjanasnāpanādibhiḥ

1,80.257

तच्छीकरजलासारैः सिच्यमानं प्रियाजनैः ।
ध्यात्वायुतं पयः सिक्तैर्हुनेद्वा नीरतर्पणैः

tacchīkarajalāsāraiḥ sicyamānaṃ priyājanaiḥ |
dhyātvāyutaṃ payaḥ siktairhunedvā nīratarpaṇaiḥ

1,80.258

वृष्टिर्भवत्यकाले ऽपि महती नात्र संशयः ।
सदाहमोहैरार्तस्य विस्फोटकज्वरादिभिः

vṛṣṭirbhavatyakāle 'pi mahatī nātra saṃśayaḥ |
sadāhamohairārtasya visphoṭakajvarādibhiḥ

1,80.259

अमुमेव स्मरन्मूर्ध्नि जपेच्छान्तिर्भवेत्क्षणात् ।
अथवा गरुडारूढं प्रद्युम्नबलसंयुतम्

amumeva smaranmūrdhni japecchāntirbhavetkṣaṇāt |
athavā garuḍārūḍhaṃ pradyumnabalasaṃyutam

1,80.260

निजज्वरनिष्पिष्टज्वराभिष्टुतमच्युतम् ।
ध्यात्वा मूर्ध्नि जपेन्मन्त्रं ज्वरमुक्तो भवेज्ज्वरी

nijajvaraniṣpiṣṭajvarābhiṣṭutamacyutam |
dhyātvā mūrdhni japenmantraṃ jvaramukto bhavejjvarī

1,80.261

ध्यात्वैवमग्नावभ्यर्च्य यथोक्तैश्चतुरङ्गुलैः ।
जुहुयादमृताखण्डैरयुतं ज्वरशान्तये

dhyātvaivamagnāvabhyarcya yathoktaiścaturaṅgulaiḥ |
juhuyādamṛtākhaṇḍairayutaṃ jvaraśāntaye

1,80.262

शिलीमुखविनिर्भिन्नभीष्मतापहरं हरिम् ।
ध्यात्वा जपेत्स्पृशन्नार्तं पाणिभ्यां ज्वरशान्तये

śilīmukhavinirbhinnabhīṣmatāpaharaṃ harim |
dhyātvā japetspṛśannārtaṃ pāṇibhyāṃ jvaraśāntaye

1,80.263

सांदीपनाय ददतं पुत्रं ध्यात्वायुतं हुनेत् ।
यथोक्तैरमृताखण्डैरपमृत्युनिवृत्तये

sāṃdīpanāya dadataṃ putraṃ dhyātvāyutaṃ hunet |
yathoktairamṛtākhaṇḍairapamṛtyunivṛttaye

1,80.264

सपार्थं मृतपुत्रायार्पयन्तं च द्विजन्मने ।
सुतं ध्यात्वा जपेल्लक्षं पुत्रपौत्रादिवृद्धये

sapārthaṃ mṛtaputrāyārpayantaṃ ca dvijanmane |
sutaṃ dhyātvā japellakṣaṃ putrapautrādivṛddhaye

1,80.265

पुत्रजीवफलैर्हुत्वायुतं मधुरसंप्लुतैः ।
तत्काष्ठैरेधिते वह्नौ सुतान्दीर्घायुषो लभेत्

putrajīvaphalairhutvāyutaṃ madhurasaṃplutaiḥ |
tatkāṣṭhairedhite vahnau sutāndīrghāyuṣo labhet

1,80.266

क्षीरद्रुक्त्वाथसंपूर्णमभ्यर्च्य कलशं निशि ।
प्रातर्ज्जप्त्वायुतं नारीमभिषिञ्चेद्दिषड्दिनम्

kṣīradruktvāthasaṃpūrṇamabhyarcya kalaśaṃ niśi |
prātarjjaptvāyutaṃ nārīmabhiṣiñceddiṣaḍdinam

1,80.267

एवं कृते तु वन्ध्यापि लभेत्पुत्रांश्चिरायुषः ।
प्रातर्वाचंयमाश्वत्थदलसंपुटकं जलम्

evaṃ kṛte tu vandhyāpi labhetputrāṃścirāyuṣaḥ |
prātarvācaṃyamāśvatthadalasaṃpuṭakaṃ jalam

1,80.268

अष्टोत्तरशतं जप्तं मासं पुत्रार्थिनी पिबेत् ।
सर्वलक्षणसंपन्नं वन्ध्यापि लभते सुतम्

aṣṭottaraśataṃ japtaṃ māsaṃ putrārthinī pibet |
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ vandhyāpi labhate sutam

1,80.269

जित्वा कृत्यां काशिराजप्रेषितां च निजारिणः ।
तेजसा तस्य नगरं दहॄन्तं भावयन्हरिम्

jitvā kṛtyāṃ kāśirājapreṣitāṃ ca nijāriṇaḥ |
tejasā tasya nagaraṃ dahṝntaṃ bhāvayanharim

1,80.270

हुनेत्सप्तदिनं मन्त्री सुस्नेहाक्तैश्च सर्षपैः ।
कृत्याकर्तारमेवास्मै कुपिता नाशयेद्ध्रुवम्

hunetsaptadinaṃ mantrī susnehāktaiśca sarṣapaiḥ |
kṛtyākartāramevāsmai kupitā nāśayeddhruvam

1,80.271

बदरीद्रुमसंकीर्णे स्थितं दिव्याश्रमे शुभे ।
स्पृशन्तं करपद्माभ्यां घण्टाकर्णकलेवरम्

badarīdrumasaṃkīrṇe sthitaṃ divyāśrame śubhe |
spṛśantaṃ karapadmābhyāṃ ghaṇṭākarṇakalevaram

1,80.272

ध्यात्वैवं जुहुयाल्लक्षं तिलैस्त्रिमधुराप्लुतैः ।
महापापयुतो ऽप्येवं पूतो भवति तत्क्षणात्

dhyātvaivaṃ juhuyāllakṣaṃ tilaistrimadhurāplutaiḥ |
mahāpāpayuto 'pyevaṃ pūto bhavati tatkṣaṇāt

1,80.273

द्यूतासक्तौ रुक्मिबलौ द्वेषयन्तं हरिं स्मरन् ।
जुहुयादिष्टयोर्द्विष्ट्यै गुलिका गोमयोद्भवाः

dyūtāsaktau rukmibalau dveṣayantaṃ hariṃ smaran |
juhuyādiṣṭayordviṣṭyai gulikā gomayodbhavāḥ

1,80.274

नित्यं सहस्रं सप्ताहान्मिथो विद्वेषयेदरीन् ।
वर्षन्तं गरुडारूढं ज्वलदग्निमुखैः शरैः

nityaṃ sahasraṃ saptāhānmitho vidveṣayedarīn |
varṣantaṃ garuḍārūḍhaṃ jvaladagnimukhaiḥ śaraiḥ

1,80.275

धावन्तं रिपुसंघातमनुधावतमच्युतम् ।
ध्यात्वा सप्तसहस्रं तु जपेन्मन्त्रमनन्यधीः

dhāvantaṃ ripusaṃghātamanudhāvatamacyutam |
dhyātvā saptasahasraṃ tu japenmantramananyadhīḥ

1,80.276

उच्चाटनं भवत्येव शत्रूणां सप्तभिर्दिनैः ।
ध्यायन्नुत्क्षिप्तवत्सं तु कपित्थफलहारिणम्

uccāṭanaṃ bhavatyeva śatrūṇāṃ saptabhirdinaiḥ |
dhyāyannutkṣiptavatsaṃ tu kapitthaphalahāriṇam

1,80.277

प्रजपेदयुतं शत्रुमुञ्चाटयति तत्क्षणात् ।
आत्मानं कंसमथनं ध्यायन्मञ्चान्निपातितम्

prajapedayutaṃ śatrumuñcāṭayati tatkṣaṇāt |
ātmānaṃ kaṃsamathanaṃ dhyāyanmañcānnipātitam

1,80.278

कंसात्मानं व्यकर्षन्तं गतासुं तं जपेन्मनुम् ।
रिपुजन्मर्क्षवृक्षोत्थसमिद्भिरयुतं निशि

kaṃsātmānaṃ vyakarṣantaṃ gatāsuṃ taṃ japenmanum |
ripujanmarkṣavṛkṣotthasamidbhirayutaṃ niśi

1,80.279

जुहुयादेवमुग्रो ऽपि सपत्नो निधनं व्रजेत् ।
अथवा निंबतैलाक्तैर्हुनेधोभिरक्षजैः

juhuyādevamugro 'pi sapatno nidhanaṃ vrajet |
athavā niṃbatailāktairhunedhobhirakṣajaiḥ

1,80.280

अयुतं नियतो रात्रौ मारयेदचिरादरीन् ।
निशादिष्टदलव्योषकार्पासास्थिकरैर्निशि

ayutaṃ niyato rātrau mārayedacirādarīn |
niśādiṣṭadalavyoṣakārpāsāsthikarairniśi

1,80.281

हुनेदेरण्डतैलाक्तैः श्मशाने रिपुशान्तये ।
न शस्तं मारणं कर्म कुर्य्याञ्चेदयुतं हुनेत्

hunederaṇḍatailāktaiḥ śmaśāne ripuśāntaye |
na śastaṃ māraṇaṃ karma kuryyāñcedayutaṃ hunet

1,80.282

पायसैर्वा हुनेत्तावच्छान्तये शान्तमानसः ।
पारिजातहरं कृष्णं ध्यायन् लक्षं जपेन्मनुम्

pāyasairvā hunettāvacchāntaye śāntamānasaḥ |
pārijātaharaṃ kṛṣṇaṃ dhyāyan lakṣaṃ japenmanum

1,80.283

सर्वत्रैव जयस्तस्य न कदापि पराजयः ।
व्याख्यामुद्राकरं कृष्णं रथस्थं भावयञ्जपेत्

sarvatraiva jayastasya na kadāpi parājayaḥ |
vyākhyāmudrākaraṃ kṛṣṇaṃ rathasthaṃ bhāvayañjapet

1,80.284

पार्थे दिशन्तं गीतार्थं धर्मवृद्ध्यै सुमानवः ।
पावाशपुष्पैर्मध्वक्तैर्लक्षं विद्याप्तयेहुनेत्

pārthe diśantaṃ gītārthaṃ dharmavṛddhyai sumānavaḥ |
pāvāśapuṣpairmadhvaktairlakṣaṃ vidyāptayehunet

1,80.285

राष्ट्रपूर्ग्रामवस्तूनां शरीरस्यापि रक्षणे ।
विश्वरूपधर प्रोद्यद्भानुकोटिसमप्रभम्

rāṣṭrapūrgrāmavastūnāṃ śarīrasyāpi rakṣaṇe |
viśvarūpadhara prodyadbhānukoṭisamaprabham

1,80.286

अग्रीषोमात्मकं कृष्णं द्रुतचामीकरप्रभम् ।
अर्काग्निद्योतितास्याङ्घ्रिंप्रङ्कज दिव्यभूषणम्

agrīṣomātmakaṃ kṛṣṇaṃ drutacāmīkaraprabham |
arkāgnidyotitāsyāṅghriṃpraṅkaja divyabhūṣaṇam

1,80.287

नानायुधधरं प्राप्तं विश्वाकाशावकाशकम् ।
ध्यात्वा लक्ष जपेन्मन्त्रं रक्षणाय समाहितः

nānāyudhadharaṃ prāptaṃ viśvākāśāvakāśakam |
dhyātvā lakṣa japenmantraṃ rakṣaṇāya samāhitaḥ

1,80.288

रक्तैर्वन्यप्रसूनैर्यो दिनादौ पूजयेद्धरिम् ।
दिनमध्योक्तविधिना जपेदष्टोत्तरं शतम्

raktairvanyaprasūnairyo dinādau pūjayeddharim |
dinamadhyoktavidhinā japedaṣṭottaraṃ śatam

1,80.289

सहस्रमण्डलान्मन्त्री वशयेन्मुखरान्द्विजान् ।
जातिपुष्पैः क्षत्रियांश्च गोपवेषधरं स्मरन्

sahasramaṇḍalānmantrī vaśayenmukharāndvijān |
jātipuṣpaiḥ kṣatriyāṃśca gopaveṣadharaṃ smaran

1,80.290

ध्यायन् क्रीडारतं कृष्णं रक्तैरश्वारिपुष्पकैः ।
वशयेद्वैश्यजातीयान् शूद्रान्नीलोत्पलैः स्मरन्

dhyāyan krīḍārataṃ kṛṣṇaṃ raktairaśvāripuṣpakaiḥ |
vaśayedvaiśyajātīyān śūdrānnīlotpalaiḥ smaran

1,80.291

गीतनृत्यरतं श्वेतपुष्पैः साज्यैश्च तन्दुलैः ।
हुत्वान्वहं सप्तदिनं भस्म भाले च मूर्द्धनि

gītanṛtyarataṃ śvetapuṣpaiḥ sājyaiśca tandulaiḥ |
hutvānvahaṃ saptadinaṃ bhasma bhāle ca mūrddhani

1,80.292

धारयन्वशयेत्कान्तां सापि तद्वत्पतिं ध्रुवम् ।
तांबूलं कुसुमं वासोंऽजनं चन्दनमेव च

dhārayanvaśayetkāntāṃ sāpi tadvatpatiṃ dhruvam |
tāṃbūlaṃ kusumaṃ vāsoṃ'janaṃ candanameva ca

1,80.293

सहस्रं मनुना जप्तं दद्याद्यस्मै नराय च ।
सो ऽचिरादेष वशगः सपुत्रपशुबान्धवः

sahasraṃ manunā japtaṃ dadyādyasmai narāya ca |
so 'cirādeṣa vaśagaḥ saputrapaśubāndhavaḥ

1,80.294

वृन्दारण्यस्थितं ध्यायन्बल्लवीसंयुतं हरिम् ।
अपामार्गसमिद्भिस्तु हुत्वा तु वशयेज्जगत्

vṛndāraṇyasthitaṃ dhyāyanballavīsaṃyutaṃ harim |
apāmārgasamidbhistu hutvā tu vaśayejjagat

1,80.295

संप्राप्य सद्गुरोर् दीक्षां कृष्णं यो विधिनामुना ।
अर्चयेद्वैष्णवश्रेष्ठः सो ऽष्टसिद्धीश्वरो भवेत्

saṃprāpya sadguror dīkṣāṃ kṛṣṇaṃ yo vidhināmunā |
arcayedvaiṣṇavaśreṣṭhaḥ so 'ṣṭasiddhīśvaro bhavet

1,80.296

तस्य दर्शनमात्रेण वादिनो निष्प्रभाः स्मृताः ।
वसेत्सरस्वती वक्रे गृहे चापि सभासदः

tasya darśanamātreṇa vādino niṣprabhāḥ smṛtāḥ |
vasetsarasvatī vakre gṛhe cāpi sabhāsadaḥ

1,80.297

भुक्त्वा नानाविधान्भोगानन्ते विष्णुपदं व्रजेत्

bhuktvā nānāvidhānbhogānante viṣṇupadaṃ vrajet

Chapter 1.81

1,81.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे तृतीयपादे कृष्णमन्त्रनिरूपणं नामाशीतितमो ऽध्यायः श्रीसनत्कुमार उवाच ।
अथ कृष्णस्य मन्त्राणां वक्ष्ये भेदान् मुनीश्वर ।
यान्समाराध्य मनुजाः साधयन्तीष्टमात्मनः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge tṛtīyapāde kṛṣṇamantranirūpaṇaṃ nāmāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīsanatkumāra uvāca |
atha kṛṣṇasya mantrāṇāṃ vakṣye bhedān munīśvara |
yānsamārādhya manujāḥ sādhayantīṣṭamātmanaḥ

1,81.2

शक्तिश्रीमारपूर्वश्च श्रीशक्तिस्मरपूर्वकः ।
मारशक्तिरमापूर्वो दशार्णा मनवस्त्रयः

śaktiśrīmārapūrvaśca śrīśaktismarapūrvakaḥ |
māraśaktiramāpūrvo daśārṇā manavastrayaḥ

1,81.3

मुनिः स्यान्ना रदच्छन्दो गायत्री देवता पुनः ।
कृष्णो गोविन्दनामात्र सर्वकामप्रदो नृणाम्

muniḥ syānnā radacchando gāyatrī devatā punaḥ |
kṛṣṇo govindanāmātra sarvakāmaprado nṛṇām

1,81.4

चक्रैः पूर्ववदङ्गानि त्रयाणामपि कल्पयेत् ।
ततः किरीटमनुनाव्यापकं हि समाचरेत्

cakraiḥ pūrvavadaṅgāni trayāṇāmapi kalpayet |
tataḥ kirīṭamanunāvyāpakaṃ hi samācaret

1,81.5

सुदर्शनस्य मनुना कुर्याद्दिग्बन्धनं तथा ।
विंशत्यर्णोक्तवत्कुर्यादाद्ये ध्यानार्चनादिकम्

sudarśanasya manunā kuryāddigbandhanaṃ tathā |
viṃśatyarṇoktavatkuryādādye dhyānārcanādikam

1,81.6

द्वितीये तु दशार्णोक्तं ध्यानपूजादिकं चरेत् ।
तृतीये तु हरिं ध्यायेत्समाहितमनाः सुधीः

dvitīye tu daśārṇoktaṃ dhyānapūjādikaṃ caret |
tṛtīye tu hariṃ dhyāyetsamāhitamanāḥ sudhīḥ

1,81.7

शखचक्रधनुर्बाणपाशाङ्कुशधरारुणम् ।
दोर्भ्यां धृतं धमन्तं च वेणुं कृष्णदिवाकरम्

śakhacakradhanurbāṇapāśāṅkuśadharāruṇam |
dorbhyāṃ dhṛtaṃ dhamantaṃ ca veṇuṃ kṛṣṇadivākaram

1,81.8

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रान्पञ्चलक्षं पृथक् सुधीः ।
जुहुयात्तद्दशांशेन पायसेन ससर्पिषा

evaṃ dhyātvā japenmantrānpañcalakṣaṃ pṛthak sudhīḥ |
juhuyāttaddaśāṃśena pāyasena sasarpiṣā

1,81.9

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री कुर्यात्काम्यानि पूर्ववत् ।
श्रीशक्तिकामः कृष्णाय गोविन्दायाग्निसुन्दरी

evaṃ siddhe manau mantrī kuryātkāmyāni pūrvavat |
śrīśaktikāmaḥ kṛṣṇāya govindāyāgnisundarī

1,81.10

रत्र्यर्णो ब्रह्मगायत्रीकृष्णा ऋष्यादयो ऽस्य तु ।
बीजैरमाब्धियुग्मार्णैः षडङ्गानि प्रकल्पयेत्

ratryarṇo brahmagāyatrīkṛṣṇā ṛṣyādayo 'sya tu |
bījairamābdhiyugmārṇaiḥ ṣaḍaṅgāni prakalpayet

1,81.11

विंशत्यर्णोदितजपध्यानहोमार्चनादिकम् ।
किं बहूक्तेन मन्त्रो ऽयं सर्वाभीष्टफलप्रदः

viṃśatyarṇoditajapadhyānahomārcanādikam |
kiṃ bahūktena mantro 'yaṃ sarvābhīṣṭaphalapradaḥ

1,81.12

श्रीशक्तिस्मरपूर्वोगजन्मा शक्तिरमान्तिकः ।
दशाक्षरः स एवादौ प्रोक्तः शक्तिरमायुतः

śrīśaktismarapūrvogajanmā śaktiramāntikaḥ |
daśākṣaraḥ sa evādau proktaḥ śaktiramāyutaḥ

1,81.13

मन्त्रौ षोडशरव्यार्णौं चक्रैरङ्गानि कल्पयेत् ।
वरदाभयहस्ताभ्यां श्लिष्यन्तं स्वाङ्गके प्रिये

mantrau ṣoḍaśaravyārṇauṃ cakrairaṅgāni kalpayet |
varadābhayahastābhyāṃ śliṣyantaṃ svāṅgake priye

1,81.14

पद्मोत्पलकरे ताभ्यां श्लिष्टं चक्रदरोज्वलम् ।
ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षदशकं तद्दशांशतः

padmotpalakare tābhyāṃ śliṣṭaṃ cakradarojvalam |
dhyātvaivaṃ prajapellakṣadaśakaṃ taddaśāṃśataḥ

1,81.15

आज्यैर्हुत्वा ततः सिद्धौ भवेतां मन्त्रनायकौ ।
सर्वकामप्रदौ सर्वसंपत्सौभगाग्यदौ नृणाम्

ājyairhutvā tataḥ siddhau bhavetāṃ mantranāyakau |
sarvakāmapradau sarvasaṃpatsaubhagāgyadau nṛṇām

1,81.16

अष्टादशार्णः कामान्तो मनुः सुतधनप्रदः ।
नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता मनोः

aṣṭādaśārṇaḥ kāmānto manuḥ sutadhanapradaḥ |
nārado 'sya muniśchando gāyatrī devatā manoḥ

1,81.17

कृष्णः कामो बीजमुक्तं शक्तिर्वह्निप्रिया मता ।
षड्वीर्याढ्येन बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

kṛṣṇaḥ kāmo bījamuktaṃ śaktirvahnipriyā matā |
ṣaḍvīryāḍhyena bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,81.18

पाणौ पायसपक्वं च दक्षे हैयङ्गवीनकम् ।
वामे दधद्दिव्यदिगंबरो गोपीसुतो ऽवतु

pāṇau pāyasapakvaṃ ca dakṣe haiyaṅgavīnakam |
vāme dadhaddivyadigaṃbaro gopīsuto 'vatu

1,81.19

ध्यात्वैवं प्रजपेन्मन्त्रं द्वात्रिंशल्लक्षमानतः ।
दशांशं जुहुयादग्नौ सिताढ्येन पयोंऽधसा

dhyātvaivaṃ prajapenmantraṃ dvātriṃśallakṣamānataḥ |
daśāṃśaṃ juhuyādagnau sitāḍhyena payoṃ'dhasā

1,81.20

पूर्वोक्तवैष्णवे पीठे यजेदष्टादशार्णवत् ।
पद्मस्थं कृष्णमभ्यर्च्य तर्पयेत्तन्मुखांबुजे

pūrvoktavaiṣṇave pīṭhe yajedaṣṭādaśārṇavat |
padmasthaṃ kṛṣṇamabhyarcya tarpayettanmukhāṃbuje

1,81.21

क्षीरेण कदलीपक्कैर्दध्ना हैयङ्गवेन च ।
पुत्रार्थी तर्पयेदेवं वत्सराल्लभते सुतम्

kṣīreṇa kadalīpakkairdadhnā haiyaṅgavena ca |
putrārthī tarpayedevaṃ vatsarāllabhate sutam

1,81.22

यद्यदिच्छति तत्सर्वं तर्पणादेव सिद्ध्यति ।
वाक्कामो ङेयुतं कृष्णपदं माया ततः पगरम्

yadyadicchati tatsarvaṃ tarpaṇādeva siddhyati |
vākkāmo ṅeyutaṃ kṛṣṇapadaṃ māyā tataḥ pagaram

1,81.23

गोविन्दाय रमा पश्चाद्दशार्णं च समुद्धरेत् ।
मनुस्वरयुतौ सर्गयुक्तौ भृगुतदूर्द्धूगौ

govindāya ramā paścāddaśārṇaṃ ca samuddharet |
manusvarayutau sargayuktau bhṛgutadūrddhūgau

1,81.24

द्वाविंशत्यक्षरो मन्त्रो वागीशत्वप्रदायकः ।
ऋषिः स्यान्नारदश्छन्दो गायत्री देवता पुनः

dvāviṃśatyakṣaro mantro vāgīśatvapradāyakaḥ |
ṛṣiḥ syānnāradaśchando gāyatrī devatā punaḥ

1,81.25

विद्याप्रदश्च गोपालः कामो बीजं प्रकीर्तितम् ।
शक्तिस्तु वाग्भवं विद्याप्राप्तये विनियोजना

vidyāpradaśca gopālaḥ kāmo bījaṃ prakīrtitam |
śaktistu vāgbhavaṃ vidyāprāptaye viniyojanā

1,81.26

वामोर्द्ध्वहस्ते दधतं विद्यापुस्तकमुत्तमम् ।
अक्षमालां च दक्षोर्द्ध्वस्फआटिकीं मातृकामयीम्

vāmorddhvahaste dadhataṃ vidyāpustakamuttamam |
akṣamālāṃ ca dakṣorddhvasphaāṭikīṃ mātṛkāmayīm

1,81.27

शब्दब्रह्म मयं वेणुमधः पाणिद्वये पुनः ।
गायत्रीगीतवसनं श्यामलं कोमलच्छविम्

śabdabrahma mayaṃ veṇumadhaḥ pāṇidvaye punaḥ |
gāyatrīgītavasanaṃ śyāmalaṃ komalacchavim

1,81.28

बर्हावतंसं सर्वज्ञं सेवितं मुनिपुङ्गवैः ।
ध्यात्वैवं प्रमदावेशविलासं भुवनेश्वरम्

barhāvataṃsaṃ sarvajñaṃ sevitaṃ munipuṅgavaiḥ |
dhyātvaivaṃ pramadāveśavilāsaṃ bhuvaneśvaram

1,81.29

वेदलक्षं जपेन्मन्त्रं किंशुकैस्तद्दशांशतः ।
हुत्वा तु पूजयेन्मन्त्री विंशत्यर्णविधानतः

vedalakṣaṃ japenmantraṃ kiṃśukaistaddaśāṃśataḥ |
hutvā tu pūjayenmantrī viṃśatyarṇavidhānataḥ

1,81.30

एवं यो भजते मन्त्रं भवेद्वागीश्वरस्तु सः ।
अदृष्टान्यपि शास्त्राणि तस्य गङ्गातरङ्गवत्

evaṃ yo bhajate mantraṃ bhavedvāgīśvarastu saḥ |
adṛṣṭānyapi śāstrāṇi tasya gaṅgātaraṅgavat

1,81.31

तारः कृष्णयुगं पश्चान्महाकृष्ण इतीरयेत् ।
सर्वज्ञ त्वंप्रशंशब्दान्ते सीदमे ऽग्निश्च मारम्

tāraḥ kṛṣṇayugaṃ paścānmahākṛṣṇa itīrayet |
sarvajña tvaṃpraśaṃśabdānte sīdame 'gniśca māram

1,81.32

णान्ति विद्येश विद्यामाशु प्रयच्छ ततश्च मे ।
त्रयस्त्रिंशदक्षरो ऽयं महाविद्याप्रदोमनुः

ṇānti vidyeśa vidyāmāśu prayaccha tataśca me |
trayastriṃśadakṣaro 'yaṃ mahāvidyāpradomanuḥ

1,81.33

नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुम् कृष्णो ऽस्य देवता ।
पादैः सर्वेण पञ्चाङ्गं कृत्वा ध्यायेत्ततो हरिम्

nārado 'sya muniśchando 'nuṣṭum kṛṣṇo 'sya devatā |
pādaiḥ sarveṇa pañcāṅgaṃ kṛtvā dhyāyettato harim

1,81.34

दिव्योद्याने विवस्वत्प्रतिममणिमये मण्डपे योगपीठे मध्ये यः सर्ववेदान्तमयसुरतरोः संनिविष्टो मुकुन्दः ।
वेदैः कल्पद्रुरूपैः शिखरिशतसमालंबिकोशैश्चतुर्भिर्न्यायैस्तर्कैपुराणैः स्मृतिभिरभिवृतस्तादृशैश्चामराद्यैः

divyodyāne vivasvatpratimamaṇimaye maṇḍape yogapīṭhe madhye yaḥ sarvavedāntamayasurataroḥ saṃniviṣṭo mukundaḥ |
vedaiḥ kalpadrurūpaiḥ śikhariśatasamālaṃbikośaiścaturbhirnyāyaistarkaipurāṇaiḥ smṛtibhirabhivṛtastādṛśaiścāmarādyaiḥ

1,81.35

दद्याद्बिभ्रत्कराग्रैरपि दरमुरलीपुष्पबाणेक्षुचापानक्षस्पृक्पूर्णकुंभौ स्मरललितवपुर्दिव्यभूषाङ्गरागः ।
व्याख्यां वामे वितन्वन् स्फुटरुचिरपदो वेणुना विश्वमात्रे शब्दब्रह्मोद्भवेन श्रियमरुणरुचिर्बल्लवीवल्लभो नः

dadyādbibhratkarāgrairapi daramuralīpuṣpabāṇekṣucāpānakṣaspṛkpūrṇakuṃbhau smaralalitavapurdivyabhūṣāṅgarāgaḥ |
vyākhyāṃ vāme vitanvan sphuṭarucirapado veṇunā viśvamātre śabdabrahmodbhavena śriyamaruṇarucirballavīvallabho naḥ

1,81.36

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसैर्हुनेत् ।
अष्टादशार्णवत्कुर्याद्यजनं चास्य मन्त्रवित्

evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ pāyasairhunet |
aṣṭādaśārṇavatkuryādyajanaṃ cāsya mantravit

1,81.37

तारो नमो भगवते नन्दपुत्राय संवदेत् ।
आनन्दवपुषे दद्यादृशार्णं तदनन्तरम्

tāro namo bhagavate nandaputrāya saṃvadet |
ānandavapuṣe dadyādṛśārṇaṃ tadanantaram

1,81.38

अष्टाविंशतिवर्णो ऽयं मन्त्रः सर्वेष्टदायकः ।
नन्दपुत्रपदं ङेंतं श्यामलाङ्गपदं तथा

aṣṭāviṃśativarṇo 'yaṃ mantraḥ sarveṣṭadāyakaḥ |
nandaputrapadaṃ ṅeṃtaṃ śyāmalāṅgapadaṃ tathā

1,81.39

तथा बालवपुःकृष्णं गोविन्दं च तथा पुनः ।
दशार्णो ऽतो भवेन्मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरान्वितः

tathā bālavapuḥkṛṣṇaṃ govindaṃ ca tathā punaḥ |
daśārṇo 'to bhavenmantro dvātriṃśadakṣarānvitaḥ

1,81.40

अनयोर्नारदऋषिश्छन्दस्तूष्णिगनुष्टुभौ ।
देवता नन्दपुत्रस्तु विनियोगो ऽखिलाप्तये

anayornāradaṛṣiśchandastūṣṇiganuṣṭubhau |
devatā nandaputrastu viniyogo 'khilāptaye

1,81.41

चक्रैः पञ्चाङ्गमर्चास्यादङ्गदिक्पालहेतिभिः ।
दक्षिणे रत्नचषकं वामे सौवर्णनेत्रकम्

cakraiḥ pañcāṅgamarcāsyādaṅgadikpālahetibhiḥ |
dakṣiṇe ratnacaṣakaṃ vāme sauvarṇanetrakam

1,81.42

करे दधानं देवीभ्यां श्लिष्टं संचिन्तयेद्विभुम् ।
लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्पायसेन तु

kare dadhānaṃ devībhyāṃ śliṣṭaṃ saṃcintayedvibhum |
lakṣaṃ japo daśāṃśena juhuyātpāyasena tu

1,81.43

एताभ्यां सिद्धमन्त्राभ्यां मन्त्री कुर्याद्यथेप्सितम् ।
प्रणवः कमला माया नमो भगवते ततः

etābhyāṃ siddhamantrābhyāṃ mantrī kuryādyathepsitam |
praṇavaḥ kamalā māyā namo bhagavate tataḥ

1,81.44

नन्दपुत्राय तत्पश्चाद्बालान्ते वपुषे पदम् ।
ऊनविंशतिवर्णो ऽयं मुनिर्ब्रह्मा समीरितः

nandaputrāya tatpaścādbālānte vapuṣe padam |
ūnaviṃśativarṇo 'yaṃ munirbrahmā samīritaḥ

1,81.45

छन्दो ऽनुष्टुप् देवता च कृष्णो बालवपुः स्वयम् ।
मन्त्रो ऽयं सर्वसंपत्तिसिद्धये सेव्यते बुधैः

chando 'nuṣṭup devatā ca kṛṣṇo bālavapuḥ svayam |
mantro 'yaṃ sarvasaṃpattisiddhaye sevyate budhaiḥ

1,81.46

तारो ह्यद्भगवानङेंतो रुक्मिणीवल्लभाय च ।
वह्निजायावधिः प्रोक्तो मन्त्रः षोडशवर्णवान्

tāro hyadbhagavānaṅeṃto rukmiṇīvallabhāya ca |
vahnijāyāvadhiḥ prokto mantraḥ ṣoḍaśavarṇavān

1,81.47

नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप् च देवता मनोः ।
रुक्मिणीवल्लभश्चन्द्रदृग्वेदाङ्गाक्षिवर्णकैः ।
पञ्चाङ्गानि प्रकुर्वीत ततो ध्यायेत्सुरेश्वरम्

nārado 'sya muniśchando 'nuṣṭup ca devatā manoḥ |
rukmiṇīvallabhaścandradṛgvedāṅgākṣivarṇakaiḥ |
pañcāṅgāni prakurvīta tato dhyāyetsureśvaram

1,81.48

तापिच्छच्छविरङ्कगां प्रियतमां स्वर्णप्रभामंबुजप्रोद्यद्दामभुजां स्ववामभुजयाश्लिष्यन्स्वचित्ताशया ।
श्लिष्यन्तीं स्वयमन्यहस्तविलत्सौवर्णवेत्रश्चिरं पायान्नः सुविशुद्धपीतवसनो नानाविभूषो हरिः

tāpicchacchaviraṅkagāṃ priyatamāṃ svarṇaprabhāmaṃbujaprodyaddāmabhujāṃ svavāmabhujayāśliṣyansvacittāśayā |
śliṣyantīṃ svayamanyahastavilatsauvarṇavetraściraṃ pāyānnaḥ suviśuddhapītavasano nānāvibhūṣo hariḥ

1,81.49

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं रक्तैः पद्मैर्दशांशतः

dhyātvaivaṃ prajapellakṣaṃ raktaiḥ padmairdaśāṃśataḥ

1,81.50

त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्पीठे पूर्वोक्ते पूजयेद्धरिम् ।
अङ्गैर्नारदमुख्यैश्च लोकेशैश्च तदायुधैः

trimadhvaktairhunetpīṭhe pūrvokte pūjayeddharim |
aṅgairnāradamukhyaiśca lokeśaiśca tadāyudhaiḥ

1,81.51

एवं सिद्धो मनुर्दद्यात्सर्वान्कामांश्च मन्त्रिणे ।
लीलादण्डपदाब्जो ऽपि जनसंसक्तदोः पदम्

evaṃ siddho manurdadyātsarvānkāmāṃśca mantriṇe |
līlādaṇḍapadābjo 'pi janasaṃsaktadoḥ padam

1,81.52

दण्डान्ते वा धरावह्निरधीशाढ्यो ऽथ लोहितः ।
मेघश्यामपदं पश्चाद्भगवान् सलिलंसदृक्

daṇḍānte vā dharāvahniradhīśāḍhyo 'tha lohitaḥ |
meghaśyāmapadaṃ paścādbhagavān salilaṃsadṛk

1,81.53

विष्णो इत्युक्त्वा ठद्वयं स्यादेकोनत्रिंशदर्णवान् ।
नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप् च देवता मनोः

viṣṇo ityuktvā ṭhadvayaṃ syādekonatriṃśadarṇavān |
nārado 'sya muniśchando 'nuṣṭup ca devatā manoḥ

1,81.54

लीलादण्डहरिः प्रोक्तो मन्वब्धधियुगवह्निभिः ।
वेदैः पञ्चां गकं भागैर्मन्त्रवर्णोत्थितैः क्रमात्

līlādaṇḍahariḥ prokto manvabdhadhiyugavahnibhiḥ |
vedaiḥ pañcāṃ gakaṃ bhāgairmantravarṇotthitaiḥ kramāt

1,81.55

संमोहयंश्च निजवामकरस्थलीलादण्डेन गोपयुवतीः परसुंदरीश्च ।
दिश्यन्निजप्रियसखांसगन्दक्षहस्तो देवश्रियं निहतकंस उरुक्रमो नः

saṃmohayaṃśca nijavāmakarasthalīlādaṇḍena gopayuvatīḥ parasuṃdarīśca |
diśyannijapriyasakhāṃsagandakṣahasto devaśriyaṃ nihatakaṃsa urukramo naḥ

1,81.56

लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्तिलतण्डुलैः ।
त्रिमध्वक्तैस्ततो ऽभ्यर्चेदङ्गं दिक्पालहेतिभिः

lakṣaṃ japo daśāṃśena juhuyāttilataṇḍulaiḥ |
trimadhvaktaistato 'bhyarcedaṅgaṃ dikpālahetibhiḥ

1,81.57

लीलादण्ड हरिं यो वै भजते नित्यमादरात् ।
स सर्वैः पूज्यते लोकैस्तस्य गेहे स्थिरा रमा

līlādaṇḍa hariṃ yo vai bhajate nityamādarāt |
sa sarvaiḥ pūjyate lokaistasya gehe sthirā ramā

1,81.58

सद्यारूढा स्मृतिस्तोयं केशवाढ्यधरायुगम् ।
भयाग्निवल्लभामन्त्रः सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः

sadyārūḍhā smṛtistoyaṃ keśavāḍhyadharāyugam |
bhayāgnivallabhāmantraḥ saptārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

1,81.59

ऋषिः स्यान्नारदश्छन्दो उष्णिग्गोवल्लमस्य तु ।
देवतापूर्ववच्चक्रैः पञ्चाङ्गानि तु कल्पयेत्

ṛṣiḥ syānnāradaśchando uṣṇiggovallamasya tu |
devatāpūrvavaccakraiḥ pañcāṅgāni tu kalpayet

1,81.60

ध्येयो हरिः सकपिलागणमध्यसंस्थस्ता आह्वयन्दधद्दक्षिणदोस्थवेणुम् ।
पाशं सयष्टिमपरत्र पयोदनीलः पीताम्बराहिरिपुपिच्छकृतावतंसः

dhyeyo hariḥ sakapilāgaṇamadhyasaṃsthastā āhvayandadhaddakṣiṇadosthaveṇum |
pāśaṃ sayaṣṭimaparatra payodanīlaḥ pītāmbarāhiripupicchakṛtāvataṃsaḥ

1,81.61

सप्तलक्षं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्ततः ।
गोदुग्धैः पूजयेत्पीठे स्यादङ्गैः प्रथमावृतिः

saptalakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttataḥ |
godugdhaiḥ pūjayetpīṭhe syādaṅgaiḥ prathamāvṛtiḥ

1,81.62

सुवर्णपिङ्गलां गौरपिङ्गलां रक्तपिङ्गलाम् ।
गुडपिङ्गां बभ्रुवर्णां चोत्तमां कपिलां तथा

suvarṇapiṅgalāṃ gaurapiṅgalāṃ raktapiṅgalām |
guḍapiṅgāṃ babhruvarṇāṃ cottamāṃ kapilāṃ tathā

1,81.63

चतुष्कपिङ्गलां पीतपिङ्गलां चोत्तमां शुभाम् ।
गोगणाष्टकमभ्यर्च्य लोकेशानुयुधैर्युतान्

catuṣkapiṅgalāṃ pītapiṅgalāṃ cottamāṃ śubhām |
gogaṇāṣṭakamabhyarcya lokeśānuyudhairyutān

1,81.64

संपूज्यैवं मनौ सिद्धे कुर्यात्काम्यानि मन्त्रवित् ।
अष्टोत्तरसहस्रं यः पयोभिर्दिनशो हुनेत्

saṃpūjyaivaṃ manau siddhe kuryātkāmyāni mantravit |
aṣṭottarasahasraṃ yaḥ payobhirdinaśo hunet

1,81.65

पक्षात्सगोगणो मुक्तो दशार्णे चाप्ययं विधिः ।
तारो हृद्भगवान् ङेंतः श्रीगोविन्दस्तथा भवेत्

pakṣātsagogaṇo mukto daśārṇe cāpyayaṃ vidhiḥ |
tāro hṛdbhagavān ṅeṃtaḥ śrīgovindastathā bhavet

1,81.66

द्वादशार्णो मनुः प्रोक्तो नारदो ऽस्य मुनिर्मतः ।
छन्दः प्रोक्तं च गायत्री श्रीगोविन्दो ऽस्य देवता ।
चन्द्राक्षियुगभूतार्णैः सर्वैः पञ्चाङ्गकल्पनम्

dvādaśārṇo manuḥ prokto nārado 'sya munirmataḥ |
chandaḥ proktaṃ ca gāyatrī śrīgovindo 'sya devatā |
candrākṣiyugabhūtārṇaiḥ sarvaiḥ pañcāṅgakalpanam

1,81.67

ध्यायेत्कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थं मेघश्यामं पिशङ्गांशुकमतिसुभगं शङ्खरेत्रे कराभ्याम्

dhyāyetkalpadrumūlāśritamaṇivilasaddivyasiṃhāsanasthaṃ meghaśyāmaṃ piśaṅgāṃśukamatisubhagaṃ śaṅkharetre karābhyām

1,81.68

बिभ्राणं गोसहस्रैर्वृतममरपतिं प्रौढहस्तैककुंभप्रश्चोतत्सौधधारास्नपितमभिनवांभोजपत्राभनेत्रम्

bibhrāṇaṃ gosahasrairvṛtamamarapatiṃ prauḍhahastaikakuṃbhapraścotatsaudhadhārāsnapitamabhinavāṃbhojapatrābhanetram

1,81.69

रविलक्षं जपेन्मन्त्रं दुग्धैर्हुत्वा दशांशतः ।
यजेच्च पूर्ववद्गोष्ठस्थितं वा प्रतिमादिषु

ravilakṣaṃ japenmantraṃ dugdhairhutvā daśāṃśataḥ |
yajecca pūrvavadgoṣṭhasthitaṃ vā pratimādiṣu

1,81.70

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ।
तत्रावाह्य यजेत्कृष्णं गुरुपूजनपूर्वकम्

pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ |
tatrāvāhya yajetkṛṣṇaṃ gurupūjanapūrvakam

1,81.71

रुक्मिणीं सत्यभामां च पार्श्वयोरिन्द्रमग्रतः ।
पृष्ठतः सुरभिं चेष्ट्वा केसरेष्वङ्गपूजनम्

rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ ca pārśvayorindramagrataḥ |
pṛṣṭhataḥ surabhiṃ ceṣṭvā kesareṣvaṅgapūjanam

1,81.72

कालिं द्याद्या महिष्यो ऽष्टौ वसुपत्रेषु संस्थिताः ।
पीठकोणेषु बद्ध्वादिकिङ्कणीं च तथा पुनः

kāliṃ dyādyā mahiṣyo 'ṣṭau vasupatreṣu saṃsthitāḥ |
pīṭhakoṇeṣu baddhvādikiṅkaṇīṃ ca tathā punaḥ

1,81.73

दामानि पृष्ठयोर्वेणुं पुरः श्रीवत्सकौस्तुभौ ।
अग्रतो वनमासादिर्दिक्ष्वष्टसु तथा स्थिताः

dāmāni pṛṣṭhayorveṇuṃ puraḥ śrīvatsakaustubhau |
agrato vanamāsādirdikṣvaṣṭasu tathā sthitāḥ

1,81.74

पाञ्चजन्यं गदा चक्रं वसुदेवश्च देवकी ।
नन्दगोपो यशोदा च सगोगोपालगोपिकाः

pāñcajanyaṃ gadā cakraṃ vasudevaśca devakī |
nandagopo yaśodā ca sagogopālagopikāḥ

1,81.75

इन्द्राद्याश्च स्थिता बाह्ये वज्राद्याश्च ततः परम् ।
कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीको ऽथ वामनः

indrādyāśca sthitā bāhye vajrādyāśca tataḥ param |
kumudaḥ kumudākṣaśca puṇḍarīko 'tha vāmanaḥ

1,81.76

शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्टितः ।
विष्वक्सेनश्च संपूज्यः स्वात्मा चार्च्यस्ततः परम्

śaṅkukarṇaḥ sarvanetraḥ sumukhaḥ supratiṣṭitaḥ |
viṣvaksenaśca saṃpūjyaḥ svātmā cārcyastataḥ param

1,81.77

एककालं त्रिकालं वा यो गोविन्दं यजेन्नरः ।
स चिरायुर्निरातङ्को धनधान्यपतिर्भवेत्

ekakālaṃ trikālaṃ vā yo govindaṃ yajennaraḥ |
sa cirāyurnirātaṅko dhanadhānyapatirbhavet

1,81.78

स्मृतिः सद्यान्विता चक्री दक्षकर्णयुतोधरा ।
नाथाय हृदयान्तो ऽयं वसुवर्णो महामनुः

smṛtiḥ sadyānvitā cakrī dakṣakarṇayutodharā |
nāthāya hṛdayānto 'yaṃ vasuvarṇo mahāmanuḥ

1,81.79

मुनिर्ब्रह्मास्य गायत्री छन्दः कृष्णो ऽस्य देवता ।
वर्णद्वन्द्वैश्च सर्वेण पञ्चाङ्गान्यस्य कल्पयेत्

munirbrahmāsya gāyatrī chandaḥ kṛṣṇo 'sya devatā |
varṇadvandvaiśca sarveṇa pañcāṅgānyasya kalpayet

1,81.80

पञ्चवर्षमतिलोलमङ्गणे धावमानमतिचञ्चलेक्षणम् ।
किङ्किणीवलयहारनूपुरै रञ्जितं नमत गोपबालकम्

pañcavarṣamatilolamaṅgaṇe dhāvamānamaticañcalekṣaṇam |
kiṅkiṇīvalayahāranūpurai rañjitaṃ namata gopabālakam

1,81.81

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षं मन्त्री दशांशतः ।
ब्रह्मवृक्षसमिद्भिश्च जुहुयात्पायसेन वा

evaṃ dhyātvā japedaṣṭalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ |
brahmavṛkṣasamidbhiśca juhuyātpāyasena vā

1,81.82

प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ।
तत्रावाह्यार्चयेत्कृष्णं मन्त्री वै स्थिरमानसः

prāgukte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ |
tatrāvāhyārcayetkṛṣṇaṃ mantrī vai sthiramānasaḥ

1,81.83

केसरेषु चतुर्दिक्षु विदिक्ष्वङ्गानि पूजयेत् ।
वासुदेवं बलं दिक्षु प्रद्युम्नमनिरुद्धकम्

kesareṣu caturdikṣu vidikṣvaṅgāni pūjayet |
vāsudevaṃ balaṃ dikṣu pradyumnamaniruddhakam

1,81.84

विदिक्षु रुक्मिणीसत्यभामे वै लक्ष्यणर्क्षजे ।
लोकेशान्सायुधान्बाह्ये एवं सिद्धो भवेन्मनुः

vidikṣu rukmiṇīsatyabhāme vai lakṣyaṇarkṣaje |
lokeśānsāyudhānbāhye evaṃ siddho bhavenmanuḥ

1,81.85

तारः श्रीभुवनाकामो ङेंतं श्रीकृष्णमीरयेत् ।
श्रीगोविन्दं ततः प्रोच्य गोपीजनपदं ततः

tāraḥ śrībhuvanākāmo ṅeṃtaṃ śrīkṛṣṇamīrayet |
śrīgovindaṃ tataḥ procya gopījanapadaṃ tataḥ

1,81.86

वल्लभाय ततः पद्मात्रयं तत्वाक्षरो मनुः ।
मुन्यादिकं च पूर्वोक्तं सिद्धगोपालकं स्मरेत्

vallabhāya tataḥ padmātrayaṃ tatvākṣaro manuḥ |
munyādikaṃ ca pūrvoktaṃ siddhagopālakaṃ smaret

1,81.87

माधवीमण्डपासीनौ गरुडेनाभिपालितौ ।
दिव्यक्रीडासु निरतौ रामकृष्णौ स्मरन् जपेत्

mādhavīmaṇḍapāsīnau garuḍenābhipālitau |
divyakrīḍāsu niratau rāmakṛṣṇau smaran japet

1,81.88

पूजनं पूर्ववच्चास्य कर्तव्यं वैष्णवोत्तमैः ।
चक्री मुनिस्वरोपेतः सर्गी चैकाक्षरो मनुः

pūjanaṃ pūrvavaccāsya kartavyaṃ vaiṣṇavottamaiḥ |
cakrī munisvaropetaḥ sargī caikākṣaro manuḥ

1,81.89

कृष्णेति द्व्यक्षरः प्रोक्तः कामादिः स्यात्त्रिवर्णकः ।
सैव ङेंतो युगार्णः स्यात्कृष्णाय नम इत्यपि

kṛṣṇeti dvyakṣaraḥ proktaḥ kāmādiḥ syāttrivarṇakaḥ |
saiva ṅeṃto yugārṇaḥ syātkṛṣṇāya nama ityapi

1,81.90

पञ्चाक्षरश्च कृष्णाय कामरुद्धस्तथा परः ।
गोपालायाग्निजायान्तो रसवर्णः प्रकीर्तितः

pañcākṣaraśca kṛṣṇāya kāmaruddhastathā paraḥ |
gopālāyāgnijāyānto rasavarṇaḥ prakīrtitaḥ

1,81.91

कामः कृष्णपदं ङेंतं वह्निजायान्तकः परः ।
कृष्णगोविन्दकौ ङेंतौ सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः

kāmaḥ kṛṣṇapadaṃ ṅeṃtaṃ vahnijāyāntakaḥ paraḥ |
kṛṣṇagovindakau ṅeṃtau saptārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

1,81.92

श्रीशक्तिकामाः कृष्णाय कामः सप्ताक्षरः परः ।
कृष्णगोविन्दकौ ङेंतौ हृदन्तो ऽन्यो नवाक्षरः

śrīśaktikāmāḥ kṛṣṇāya kāmaḥ saptākṣaraḥ paraḥ |
kṛṣṇagovindakau ṅeṃtau hṛdanto 'nyo navākṣaraḥ

1,81.93

ङेंतौ च कृष्णगोविन्दौ तथा कामः पुटः परः ।
कामः शार्ङ्गी धरासंस्थो मन्विन्द्वाढ्यश्च मन्मथः

ṅeṃtau ca kṛṣṇagovindau tathā kāmaḥ puṭaḥ paraḥ |
kāmaḥ śārṅgī dharāsaṃstho manvindvāḍhyaśca manmathaḥ

1,81.94

श्यामलाङ्गाय हृदयं दशार्णः सर्वसिद्धिदः ।
बालान्ते वपुषे कृष्णायाग्निजायान्तिमो ऽपरः

śyāmalāṅgāya hṛdayaṃ daśārṇaḥ sarvasiddhidaḥ |
bālānte vapuṣe kṛṣṇāyāgnijāyāntimo 'paraḥ

1,81.95

द्विठान्ते बालवपुषे कामः कृष्णाय संवदेत् ।
ततो ध्यायन्स्वहृदये गोपीजनमनोहरम्

dviṭhānte bālavapuṣe kāmaḥ kṛṣṇāya saṃvadet |
tato dhyāyansvahṛdaye gopījanamanoharam

1,81.96

श्रीवृन्दाविपिनप्रतोलिषु नमत्संफुल्लवल्लीततिष्वन्तर्जालविघट्टैनः सुरभिणा वातेन संसेविते ।
कालिन्दीपुलिने विहारिणमथो राधैकजीवातुकं वन्दे नन्दकिशोरमिन्दुवदनं स्निग्धांबुदाडंबरम्

śrīvṛndāvipinapratoliṣu namatsaṃphullavallītatiṣvantarjālavighaṭṭainaḥ surabhiṇā vātena saṃsevite |
kālindīpuline vihāriṇamatho rādhaikajīvātukaṃ vande nandakiśoraminduvadanaṃ snigdhāṃbudāḍaṃbaram

1,81.97

पूर्वाक्तवर्त्मना पूजा ज्ञेया ह्येषां मुनीश्वर ।
देवकीसुतवर्णान्ते गोविन्दपदमुच्चरेत्

pūrvāktavartmanā pūjā jñeyā hyeṣāṃ munīśvara |
devakīsutavarṇānte govindapadamuccaret

1,81.98

वासुदेवपदं प्रोच्य संबृद्ध्यन्तं जगत्पतिंम् ।
देहि मे तनयं पश्चात्कृष्ण त्वामहमीरयेत्

vāsudevapadaṃ procya saṃbṛddhyantaṃ jagatpatiṃm |
dehi me tanayaṃ paścātkṛṣṇa tvāmahamīrayet

1,81.99

शरणं गत इत्यन्तो मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरः ।
नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री चाप्यनुष्टुभम् ।
देवः सुतप्रदः कृष्णः पादैः सर्वेण चाङ्गकम्

śaraṇaṃ gata ityanto mantro dvātriṃśadakṣaraḥ |
nārado 'sya muniśchando gāyatrī cāpyanuṣṭubham |
devaḥ sutapradaḥ kṛṣṇaḥ pādaiḥ sarveṇa cāṅgakam

1,81.100

विजयेन युतो रथस्थितः प्रसमानीय समुद्रमध्यतः ।
प्रददत्तनयान् द्विजन्मने स्मरणीयो वसुदेवनन्दनः

vijayena yuto rathasthitaḥ prasamānīya samudramadhyataḥ |
pradadattanayān dvijanmane smaraṇīyo vasudevanandanaḥ

1,81.101

लक्षं जपो ऽयुतं होमस्तलैर्मधुरसंप्लुतैः ।
अर्चा पूर्वोदिते पीठे अङ्गलोकेश्वरायुधैः

lakṣaṃ japo 'yutaṃ homastalairmadhurasaṃplutaiḥ |
arcā pūrvodite pīṭhe aṅgalokeśvarāyudhaiḥ

1,81.102

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री वन्ध्यायामपि पुत्रवान् ।
तारो माया ततः सांतसेंदुष्वान्तश्च सर्ववान्

evaṃ siddhe manau mantrī vandhyāyāmapi putravān |
tāro māyā tataḥ sāṃtaseṃduṣvāntaśca sarvavān

1,81.103

सो ऽहं वह्निप्रियान्तो ऽयं मन्त्रो वस्वक्षरः परः ।
पञ्चब्रह्मात्मकस्यास्य मन्त्रस्य मुनि सत्तमः

so 'haṃ vahnipriyānto 'yaṃ mantro vasvakṣaraḥ paraḥ |
pañcabrahmātmakasyāsya mantrasya muni sattamaḥ

1,81.104

ऋषिर्ब्रह्मा च परमा गायत्रीछन्द ईरितम् ।
परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म देवता परिकीर्तितम्

ṛṣirbrahmā ca paramā gāyatrīchanda īritam |
parañjyotiḥ paraṃ brahma devatā parikīrtitam

1,81.105

प्रणवो बीजमाख्यातं स्वाहा शक्तिरुदाहृता ।
स्वाहेति हृदयं प्रोक्तं सो ऽहं वेति शिरो मतम्

praṇavo bījamākhyātaṃ svāhā śaktirudāhṛtā |
svāheti hṛdayaṃ proktaṃ so 'haṃ veti śiro matam

1,81.106

हंसश्चेति शिखा प्रोक्ता हृल्लेखा कवचं स्मृतम् ।
प्रणवो नेत्रमाख्यातमस्त्रं हरिहरेति च

haṃsaśceti śikhā proktā hṛllekhā kavacaṃ smṛtam |
praṇavo netramākhyātamastraṃ harihareti ca

1,81.107

स ब्रह्मा स शिवो विप्र स हरिः सैव देवराट् ।
स सर्वरूपः सर्वाख्यः सो ऽक्षरः परमः स्वराट्

sa brahmā sa śivo vipra sa hariḥ saiva devarāṭ |
sa sarvarūpaḥ sarvākhyaḥ so 'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ

1,81.108

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षहोमो दशांशतः ।
पूजाप्रणवपीठे ऽस्य सांगावरणकैर्मता

evaṃ dhyātvā japedaṣṭalakṣahomo daśāṃśataḥ |
pūjāpraṇavapīṭhe 'sya sāṃgāvaraṇakairmatā

1,81.109

एवं सिद्धे मनौ ज्ञानं साधकेन्द्रस्य नारद ।
जायते तत्त्वमस्यादिवाक्योक्तं निर्विकल्पकम्

evaṃ siddhe manau jñānaṃ sādhakendrasya nārada |
jāyate tattvamasyādivākyoktaṃ nirvikalpakam

1,81.110

कामो ङेंतो हृषीकेशो हृदयान्तो गजाक्षरः ।
ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छन्दो गायत्रमीरितम्

kāmo ṅeṃto hṛṣīkeśo hṛdayānto gajākṣaraḥ |
ṛṣirbrahmāsya gāyatrī chando gāyatramīritam

1,81.111

देवता तु हृषीकेशो विनियोगो ऽखिलाप्तये ।
कामो बीजं तथायेति शक्तिरस्य ह्युदाहृता

devatā tu hṛṣīkeśo viniyogo 'khilāptaye |
kāmo bījaṃ tathāyeti śaktirasya hyudāhṛtā

1,81.112

बीजेनैव षडङ्गानि कृत्वा ध्यानं समाचरेत् ।
पुरुषोत्तममन्त्रोक्तं सर्वं वास्य प्रकीर्तितम्

bījenaiva ṣaḍaṅgāni kṛtvā dhyānaṃ samācaret |
puruṣottamamantroktaṃ sarvaṃ vāsya prakīrtitam

1,81.113

लक्षं जपो ऽयुतं होमो घृतेनैव प्रकीर्तितः ।
तर्पणं सर्वकामाप्त्यै प्रोक्तं संमोहिनीसुमैः

lakṣaṃ japo 'yutaṃ homo ghṛtenaiva prakīrtitaḥ |
tarpaṇaṃ sarvakāmāptyai proktaṃ saṃmohinīsumaiḥ

1,81.114

श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडङ्कस्तथा ।
त्रैलोक्यमोहनः शब्दो नमोंऽतो मनुरीरितः

śrībījaṃ śaktirāpeti bījenaiva ṣaḍaṅkastathā |
trailokyamohanaḥ śabdo namoṃ'to manurīritaḥ

1,81.115

ऋषिर्ब्रह्मा च गायत्री छन्दः श्रीधरदेवता ।
श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडङ्गकम्

ṛṣirbrahmā ca gāyatrī chandaḥ śrīdharadevatā |
śrībījaṃ śaktirāpeti bījenaiva ṣaḍaṅgakam

1,81.116

पुरुषोत्तमवद्ध्यानपूजादिकमिहोदितः ।
लक्षं जपस्तथा होम आज्येनैव दशांशतः

puruṣottamavaddhyānapūjādikamihoditaḥ |
lakṣaṃ japastathā homa ājyenaiva daśāṃśataḥ

1,81.117

सुगन्धश्वेतपुष्पैस्तु पूजां होमादिकं चरेत् ।
एवं कृते तु विप्रेन्द्र साक्षात्स्याच्छ्रीधरः स्वयम्

sugandhaśvetapuṣpaistu pūjāṃ homādikaṃ caret |
evaṃ kṛte tu viprendra sākṣātsyācchrīdharaḥ svayam

1,81.118

अच्युतानन्तगोविन्दपदं ङेंतं नमोन्तिमम् ।
मन्त्रो ऽस्य शौनकऋषिर्विराट् छन्दः प्रकीर्तितम्

acyutānantagovindapadaṃ ṅeṃtaṃ namontimam |
mantro 'sya śaunakaṛṣirvirāṭ chandaḥ prakīrtitam

1,81.119

एषां पराशरव्यासनारदा ऋषयः स्मृताः ।
विराट् छन्दः समाख्यातं परब्रह्मात्मको हरिः

eṣāṃ parāśaravyāsanāradā ṛṣayaḥ smṛtāḥ |
virāṭ chandaḥ samākhyātaṃ parabrahmātmako hariḥ

1,81.120

देवताबीजशक्ती तु पूर्वोक्ते साधकैर्मते ।
शङ्खचक्रधरं देवं चतुर्बाहुं किरीटिनम्

devatābījaśaktī tu pūrvokte sādhakairmate |
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ caturbāhuṃ kirīṭinam

1,81.121

सर्वैरप्यायुधैर्युक्तं गरुडोपरि संस्थितम् ।
सनकादिमुनीन्द्रैस्तु सर्वदेवैरुपासितम्

sarvairapyāyudhairyuktaṃ garuḍopari saṃsthitam |
sanakādimunīndraistu sarvadevairupāsitam

1,81.122

श्रीभूमिसहितं देवमुदयादित्यसन्निभम् ।
प्रातरुद्यत्सहस्रांशुमण्डलोपमकुण्डलम्

śrībhūmisahitaṃ devamudayādityasannibham |
prātarudyatsahasrāṃśumaṇḍalopamakuṇḍalam

1,81.123

सर्वलोकस्य रक्षार्थमनन्तं नित्यमेव हि ।
अभयं वरदं देवं प्रयच्छन्तं मुदान्वितम्

sarvalokasya rakṣārthamanantaṃ nityameva hi |
abhayaṃ varadaṃ devaṃ prayacchantaṃ mudānvitam

1,81.124

एवं ध्यात्वार् चयेत्पीठे वैष्णवे सुसमाहितः ।
आद्यावरणसंगैः स्याच्चक्रशङ्खगदासिभिः

evaṃ dhyātvār cayetpīṭhe vaiṣṇave susamāhitaḥ |
ādyāvaraṇasaṃgaiḥ syāccakraśaṅkhagadāsibhiḥ

1,81.125

मुशलाढ्यधनुः पाशाङ्कुशैः प्रोक्तं द्वितीयकम् ।
सनकादिकशाक्तेयव्यासनारदशौनकैः

muśalāḍhyadhanuḥ pāśāṅkuśaiḥ proktaṃ dvitīyakam |
sanakādikaśākteyavyāsanāradaśaunakaiḥ

1,81.126

तृतीयं लोकपालैस्तु चतुर्थं परिकीर्तितम् ।
लक्षं जपो दशांशेन घृतेन हवनं स्मृतम्

tṛtīyaṃ lokapālaistu caturthaṃ parikīrtitam |
lakṣaṃ japo daśāṃśena ghṛtena havanaṃ smṛtam

1,81.127

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगानप्युपाचरेत् ।
श्रीवृक्षमूले देवेशं ध्यायन्वैरोगिणं स्मरन्

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānapyupācaret |
śrīvṛkṣamūle deveśaṃ dhyāyanvairogiṇaṃ smaran

1,81.128

स्पृष्ट्वा जप्त्वायुतं साध्यं स्मृत्वा वा मनसा द्विज ।
रोगिणां रोगनिर्मुक्तिं कुर्यान्मन्त्री तु मण्डलात्

spṛṣṭvā japtvāyutaṃ sādhyaṃ smṛtvā vā manasā dvija |
rogiṇāṃ roganirmuktiṃ kuryānmantrī tu maṇḍalāt

1,81.129

कन्यार्थी जुहुयाल्लाजैर्बिल्वैश्चापि धनाप्तये ।
वस्त्रार्थी गन्धकुसुमैरारोग्याय तिलैर्हुनेत्

kanyārthī juhuyāllājairbilvaiścāpi dhanāptaye |
vastrārthī gandhakusumairārogyāya tilairhunet

1,81.130

रविवारे जले स्थित्वा नाभिमात्रे जपेत्तु यः ।
अष्टोत्तरसहस्रं वै स ज्वरं नाशयेद् ध्रुवम्

ravivāre jale sthitvā nābhimātre japettu yaḥ |
aṣṭottarasahasraṃ vai sa jvaraṃ nāśayed dhruvam

1,81.131

विवाहार्थं जपेन्मासं शशिमण्डलमध्यगम् ।
ध्यात्वा कृष्णं लभेत्कन्यां वाञ्छितां चापि नारद

vivāhārthaṃ japenmāsaṃ śaśimaṇḍalamadhyagam |
dhyātvā kṛṣṇaṃ labhetkanyāṃ vāñchitāṃ cāpi nārada

1,81.132

वसुदेवपदं प्रोच्य निगडच्छेदशब्दतः ।
वासुदेवाय वर्मास्त्रे स्वाहान्तो मनुरीरितः

vasudevapadaṃ procya nigaḍacchedaśabdataḥ |
vāsudevāya varmāstre svāhānto manurīritaḥ

1,81.133

नारदो ऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री कृष्णदेवता ।
वर्म बीजं शिरः शक्तिरन्यत्सर्वं दशार्णवत्

nārado 'sya ṛṣiśchando gāyatrī kṛṣṇadevatā |
varma bījaṃ śiraḥ śaktiranyatsarvaṃ daśārṇavat

1,81.134

बालः पवनदीर्घैदुयुक्तो झिण्टीशयुर्जलम् ।
अत्रिर्व्यासाय हृदयं मनुरष्टाक्षरो ऽवतु

bālaḥ pavanadīrghaiduyukto jhiṇṭīśayurjalam |
atrirvyāsāya hṛdayaṃ manuraṣṭākṣaro 'vatu

1,81.135

ब्राह्मानुष्टुप् मुनिश्छन्दो देवः सत्यवतीसुतः ।
आद्यं बीजं नमः शक्तिदीर्घाढ्यो नादिनाङ्गकम्

brāhmānuṣṭup muniśchando devaḥ satyavatīsutaḥ |
ādyaṃ bījaṃ namaḥ śaktidīrghāḍhyo nādināṅgakam

1,81.136

व्याख्यामुद्रिकया लसत्करतलं सद्योगपीठस्थितं वामे जानुतले दधानमपरं हस्तं सुविद्यानिधिम् ।
विप्रव्रातवृतं प्रसन्नमनसं पाथोरुहाङ्गद्युतिं पाराशर्य्यमतीव पुण्यचरितं व्यासं स्मरेत्सिद्धये

vyākhyāmudrikayā lasatkaratalaṃ sadyogapīṭhasthitaṃ vāme jānutale dadhānamaparaṃ hastaṃ suvidyānidhim |
vipravrātavṛtaṃ prasannamanasaṃ pāthoruhāṅgadyutiṃ pārāśaryyamatīva puṇyacaritaṃ vyāsaṃ smaretsiddhaye

1,81.137

जपेदष्टसहस्राणि पायसैर्हेममाचरेत् ।
पूर्वोक्तपीठे व्यासस्य पूर्वमङ्गानि पूजयेत्

japedaṣṭasahasrāṇi pāyasairhemamācaret |
pūrvoktapīṭhe vyāsasya pūrvamaṅgāni pūjayet

1,81.138

प्राच्यादिषु यजेत्पैलं वैशंपायनजैमिनी ।
सुमंप्तुं कोणभागेषु श्रीशुकं रोमहर्षणम्

prācyādiṣu yajetpailaṃ vaiśaṃpāyanajaiminī |
sumaṃptuṃ koṇabhāgeṣu śrīśukaṃ romaharṣaṇam

1,81.139

उग्रश्रवसमन्यांश्च मुनीन्सेंद्रादिकाययुधान् ।
एवं सिद्धमनुर्मन्त्री कवित्वं शोभनाः प्रजाः

ugraśravasamanyāṃśca munīnseṃdrādikāyayudhān |
evaṃ siddhamanurmantrī kavitvaṃ śobhanāḥ prajāḥ

1,81.140

व्याख्यानशक्तिं कीर्तिं च लभते संपदां चयम् ।
नृसिंहो माधवो दृष्टो लोहितो निगमादिमः

vyākhyānaśaktiṃ kīrtiṃ ca labhate saṃpadāṃ cayam |
nṛsiṃho mādhavo dṛṣṭo lohito nigamādimaḥ

1,81.141

कृशानुजाया पञ्चार्णो मनुर्विषहरः परः ।
अनन्तपङ्क्तिपक्षीन्द्रा मुनिश्छन्दः सुरा मताः

kṛśānujāyā pañcārṇo manurviṣaharaḥ paraḥ |
anantapaṅktipakṣīndrā muniśchandaḥ surā matāḥ

1,81.142

तारवह्निप्रिये बीजशक्ती मन्त्रस्य कीर्तिते ।
ज्वलज्वल महामन्त्री स्वाहा हृदयमीरितम्

tāravahnipriye bījaśaktī mantrasya kīrtite |
jvalajvala mahāmantrī svāhā hṛdayamīritam

1,81.143

गरुडेति पदस्यान्ते चूडाननशुचिप्रिया ।
शिरोमन्त्रो गरुडतः शिखे स्वाहा शिखा मनुः

garuḍeti padasyānte cūḍānanaśucipriyā |
śiromantro garuḍataḥ śikhe svāhā śikhā manuḥ

1,81.144

गरुडेति पदं प्रोच्य प्रभञ्जययुगं वदेत् ।
प्रभेदययुगं पश्चाद्वित्रासय विमर्दय

garuḍeti padaṃ procya prabhañjayayugaṃ vadet |
prabhedayayugaṃ paścādvitrāsaya vimardaya

1,81.145

प्रत्येकं द्विस्ततः स्वाहा कवचस्य मनुर्मतः ।
उग्ररूपधरान्ते तु सर्वविषहरेति च

pratyekaṃ dvistataḥ svāhā kavacasya manurmataḥ |
ugrarūpadharānte tu sarvaviṣahareti ca

1,81.146

भीषयद्वितयं प्रोच्य सर्वं दहदहेति च ।
भस्मीकुरु ततः स्वाहा नेत्रमन्त्रो ऽयमीरितः

bhīṣayadvitayaṃ procya sarvaṃ dahadaheti ca |
bhasmīkuru tataḥ svāhā netramantro 'yamīritaḥ

1,81.147

अप्रतिहतवर्णान्ते बलाय प्रहतेति च ।
शासनान्ते तथा हुं फट् स्वाहास्त्रमनुरीरितः

apratihatavarṇānte balāya prahateti ca |
śāsanānte tathā huṃ phaṭ svāhāstramanurīritaḥ

1,81.148

पादे कटौ हृदि मुखे मूर्ध्निं वर्णान्प्रविन्यसेत्

pāde kaṭau hṛdi mukhe mūrdhniṃ varṇānpravinyaset

1,81.149

तप्तस्वर्णनिभं फणीन्द्रनिकरैःकॢप्ताङ्ग भूषंप्रभुं स्तर्तृआणां शमयन्तमुग्रमखिलं नॄणां विषं तत्क्षणात् ।
चञ्च्वग्रप्रचलद्भुजङ्गमभयं पाण्योर्वरं बिभ्रतं पक्षोच्चारितसामगीतममलं श्रीपक्षिराजं भजे

taptasvarṇanibhaṃ phaṇīndranikaraiḥkḷptāṅga bhūṣaṃprabhuṃ startṛāṇāṃ śamayantamugramakhilaṃ nṝṇāṃ viṣaṃ tatkṣaṇāt |
cañcvagrapracaladbhujaṅgamabhayaṃ pāṇyorvaraṃ bibhrataṃ pakṣoccāritasāmagītamamalaṃ śrīpakṣirājaṃ bhaje

1,81.150

पञ्चलक्षं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्तिलैः ।
पूजयेन्मातृकापीठे गरुडं वेदविग्रहम्

pañcalakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ |
pūjayenmātṛkāpīṭhe garuḍaṃ vedavigraham

1,81.151

चतुर्थ्यन्तः पक्षिराजः स्वाहा पीठमनुः स्मृतः ।
दृष्ट्वाङ्गं कर्णिकामध्ये नागान्यन्त्रेषु पूजयेत्

caturthyantaḥ pakṣirājaḥ svāhā pīṭhamanuḥ smṛtaḥ |
dṛṣṭvāṅgaṃ karṇikāmadhye nāgānyantreṣu pūjayet

1,81.152

तद्बिहिर्लोकपालांश्च वज्राद्यैर्विलसत्करान् ।
एवं सिद्धमनुर्मन्त्री नाशयेद्गरलद्वयम् ।
देहान्ते लभते चापिश्रीविष्णोः परमं पदम्

tadbihirlokapālāṃśca vajrādyairvilasatkarān |
evaṃ siddhamanurmantrī nāśayedgaraladvayam |
dehānte labhate cāpiśrīviṣṇoḥ paramaṃ padam

Chapter 1.82 (part 1/2)

1,82.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कृष्णादिमन्त्रभेदनिरूपणं नामैकाशीतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच किं त्वं नारद जानासि पूर्वजन्मनि यत्त्वया ।
प्राप्तं भगवतः साक्षाच्छूलिनो युगलात्मकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde kṛṣṇādimantrabhedanirūpaṇaṃ nāmaikāśītitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca kiṃ tvaṃ nārada jānāsi pūrvajanmani yattvayā |
prāptaṃ bhagavataḥ sākṣācchūlino yugalātmakam

1,82.2

कृष्णमन्त्ररहस्यं च स्मर विस्मृतिमागतम् ।
सूत उवाच इत्युक्तो नारदो विप्राः कुमारेण तु धीमता

kṛṣṇamantrarahasyaṃ ca smara vismṛtimāgatam |
sūta uvāca ityukto nārado viprāḥ kumāreṇa tu dhīmatā

1,82.3

ध्याने विवेदाशु चिरं चरितं पूर्वजन्मनः ।
ततश्चिरं ध्यानपरो नारदो भगवत्प्रियः

dhyāne vivedāśu ciraṃ caritaṃ pūrvajanmanaḥ |
tataściraṃ dhyānaparo nārado bhagavatpriyaḥ

1,82.4

ज्ञात्वा सर्वं सुवृत्तान्तं सुप्रसन्नाननो ऽब्रवीत् ।
भगवन्सर्ववृत्तान्तः पूर्वकल्पसमुद्बवः

jñātvā sarvaṃ suvṛttāntaṃ suprasannānano 'bravīt |
bhagavansarvavṛttāntaḥ pūrvakalpasamudbavaḥ

1,82.5

मम स्मृतिमनुप्राप्तो विना युगललंभनम् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः

mama smṛtimanuprāpto vinā yugalalaṃbhanam |
tacchrutvā vacanaṃ tasya nāradasya mahātmanaḥ

1,82.6

सनत्कुमारो भगवान् व्याजहार यथातथम् ।
सनत्कुमार उवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यस्मिञ्जन्मनि शूलिनः

sanatkumāro bhagavān vyājahāra yathātatham |
sanatkumāra uvāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi yasmiñjanmani śūlinaḥ

1,82.7

प्राप्तं कृष्णरहस्यं वै सावधानो भवाधुना ।
अस्मात्सारस्वतात्कल्पात्पूर्वस्मिन्पञ्चविंशके

prāptaṃ kṛṣṇarahasyaṃ vai sāvadhāno bhavādhunā |
asmātsārasvatātkalpātpūrvasminpañcaviṃśake

1,82.8

कल्पे त्वं काश्यपो जातो नारदो नाम नामतः ।
तत्रैकदा त्वं कैलासं प्राप्तः कृष्णस्य योगिनः

kalpe tvaṃ kāśyapo jāto nārado nāma nāmataḥ |
tatraikadā tvaṃ kailāsaṃ prāptaḥ kṛṣṇasya yoginaḥ

1,82.9

संप्रष्टुं परमं तत्वं शिवं कैलासवासिनम् ।
त्वया पृष्टो महादेवो रहस्यं स्वप्रकाशितम्

saṃpraṣṭuṃ paramaṃ tatvaṃ śivaṃ kailāsavāsinam |
tvayā pṛṣṭo mahādevo rahasyaṃ svaprakāśitam

1,82.10

कथयामास तत्वेन नित्यलीलानुगं हरेः ।
ततस्तदन्ते तु पुनस्त्वया विज्ञापितो हरः

kathayāmāsa tatvena nityalīlānugaṃ hareḥ |
tatastadante tu punastvayā vijñāpito haraḥ

1,82.11

नित्यां लीलां हरेर्द्रष्टुं ततः प्राह सदाशिवः ।
गोपीजनपदस्यान्ते वल्लभेति पदं ततः

nityāṃ līlāṃ harerdraṣṭuṃ tataḥ prāha sadāśivaḥ |
gopījanapadasyānte vallabheti padaṃ tataḥ

1,82.12

चरणाच्छरणं पश्चात्प्रपद्ये इति वै मनुः ।
मन्त्रस्यास्य ऋषिः प्रोक्तो सुरभिश्छन्द एव च

caraṇāccharaṇaṃ paścātprapadye iti vai manuḥ |
mantrasyāsya ṛṣiḥ prokto surabhiśchanda eva ca

1,82.13

गायत्री देवता चास्य बल्लवीवल्लभो विभुः ।
प्रपन्नो ऽस्मीति तद्भक्तौ विनियोग उदाहृतः

gāyatrī devatā cāsya ballavīvallabho vibhuḥ |
prapanno 'smīti tadbhaktau viniyoga udāhṛtaḥ

1,82.14

नास्य सिद्धादिकं विप्र शोधनं न्यासकल्पनम् ।
केवलं चिन्तनं सद्यो नित्यलीलाप्रकाशकम्

nāsya siddhādikaṃ vipra śodhanaṃ nyāsakalpanam |
kevalaṃ cintanaṃ sadyo nityalīlāprakāśakam

1,82.15

आभ्यन्तरस्य धर्मस्य साधनं वच्मि सांप्रतम्

ābhyantarasya dharmasya sādhanaṃ vacmi sāṃpratam

1,82.16

संगृह्य मन्त्रं गुरुभक्तियुक्तो विचिन्त्य सर्वं मनसा तदीहितम् ।
कृपां तदीयां निजधर्मसंस्थो विभावयन्नात्मनि तोषयेद्गुरुम्

saṃgṛhya mantraṃ gurubhaktiyukto vicintya sarvaṃ manasā tadīhitam |
kṛpāṃ tadīyāṃ nijadharmasaṃstho vibhāvayannātmani toṣayedgurum

1,82.17

सताः शिक्षेत वै धर्मांन्प्रपन्नानां भयापहान् ।
ऐहिकामुष्मिकीचिन्ताविधुरान् सिद्धिदायकान्

satāḥ śikṣeta vai dharmāṃnprapannānāṃ bhayāpahān |
aihikāmuṣmikīcintāvidhurān siddhidāyakān

1,82.18

स्वेष्टदेवधिया नित्यं तोषयेद्वैष्णवांस्तथा ।
भर्त्सनादिकमेतेषां न कदाचिद्विचिन्तयेत्

sveṣṭadevadhiyā nityaṃ toṣayedvaiṣṇavāṃstathā |
bhartsanādikameteṣāṃ na kadācidvicintayet

1,82.19

पूर्वकर्मवशाद्भव्यमैहिकं भोग्यमेव च ।
आयुष्यकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति

pūrvakarmavaśādbhavyamaihikaṃ bhogyameva ca |
āyuṣyakaṃ tathā kṛṣṇaḥ svayameva kariṣyati

1,82.20

श्रीकृष्णं नित्यलीलास्थं चिन्तयेत्स्वधियानिशम् ।
श्रीमदर्चावतारेण कृष्णं परिचरेत्सदा

śrīkṛṣṇaṃ nityalīlāsthaṃ cintayetsvadhiyāniśam |
śrīmadarcāvatāreṇa kṛṣṇaṃ paricaretsadā

1,82.21

अनन्यचिन्तनीयो ऽसौ प्रपन्नैः शरणार्थिभिः ।
स्थेयं च देहगेहादावुदासीनतया बुधैः

ananyacintanīyo 'sau prapannaiḥ śaraṇārthibhiḥ |
stheyaṃ ca dehagehādāvudāsīnatayā budhaiḥ

1,82.22

गुरोरवज्ञां साधूनां निन्दां भेदं हरे हरौ ।
वेदनिन्दां हरेर्नामबलात्पापसमीहनम्

guroravajñāṃ sādhūnāṃ nindāṃ bhedaṃ hare harau |
vedanindāṃ harernāmabalātpāpasamīhanam

1,82.23

अर्थवादं हरेर् नाम्नि पाषण्डं नामसंग्रहे ।
अलसे नास्तिके चैव हरिनामोपदेशनम्

arthavādaṃ harer nāmni pāṣaṇḍaṃ nāmasaṃgrahe |
alase nāstike caiva harināmopadeśanam

1,82.24

नामविस्मरणं चापि नाम्न्यनादरमेव च ।
संत्यजेद् दूरतो वत्स दोषानेतान्सुदारुणान्

nāmavismaraṇaṃ cāpi nāmnyanādarameva ca |
saṃtyajed dūrato vatsa doṣānetānsudāruṇān

1,82.25

प्रपन्नो ऽस्मीति सततं चिन्तयेद्धृद्गतं हरिम् ।
स एव पालनं नित्यं करिष्यति ममेति च

prapanno 'smīti satataṃ cintayeddhṛdgataṃ harim |
sa eva pālanaṃ nityaṃ kariṣyati mameti ca

1,82.26

तवास्मि राधिकानाथ कर्मणा मनसा गिरा ।
कृष्णकान्तेति चैवास्मि युवामेव गतिर्मम

tavāsmi rādhikānātha karmaṇā manasā girā |
kṛṣṇakānteti caivāsmi yuvāmeva gatirmama

1,82.27

दासाः सखायः पितरः प्रेयस्यश्च हरेरिह ।
सर्वे नित्या मुनिश्रेष्ठ चिन्तनीया महात्मभिः

dāsāḥ sakhāyaḥ pitaraḥ preyasyaśca hareriha |
sarve nityā muniśreṣṭha cintanīyā mahātmabhiḥ

1,82.28

गमनागमने नित्यकरोति वनगोष्टयोः ।
गोचारणं वयस्यैश्च विनासुरविघातनम्

gamanāgamane nityakaroti vanagoṣṭayoḥ |
gocāraṇaṃ vayasyaiśca vināsuravighātanam

1,82.29

सखायो द्वादशाख्याता हरेः श्रीदामपूर्वकाः ।
राधिकायाः सुशीलाद्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः

sakhāyo dvādaśākhyātā hareḥ śrīdāmapūrvakāḥ |
rādhikāyāḥ suśīlādyāḥ sakhyo dvātriṃśadīritāḥ

1,82.30

आत्मानं चिन्तयेद्वत्स तासां मध्ये मनोरमाम् ।
रूपयौवनसंपन्नां किशोरीं च स्वलङ्कृताम्

ātmānaṃ cintayedvatsa tāsāṃ madhye manoramām |
rūpayauvanasaṃpannāṃ kiśorīṃ ca svalaṅkṛtām

1,82.31

नानाशिल्पकलाभिज्ञां कृष्णभोगानुरूपिणीम् ।
तत्सेवनसुखाह्लादभावेनातिसुनिर्वृताम्

nānāśilpakalābhijñāṃ kṛṣṇabhogānurūpiṇīm |
tatsevanasukhāhlādabhāvenātisunirvṛtām

1,82.32

ब्राह्मं मुहूर्तमारभ्य यावदर्धनिशा भवेत् ।
तावत्परिचरेत्तौ तु यथाकालानुसेवया

brāhmaṃ muhūrtamārabhya yāvadardhaniśā bhavet |
tāvatparicarettau tu yathākālānusevayā

1,82.33

सहस्रं च तयोर्न्नाम्नां पठेन्नित्यं समाहितः ।
एतसाधनमुद्दिष्टं प्रपन्नानां मुनीश्वर

sahasraṃ ca tayornnāmnāṃ paṭhennityaṃ samāhitaḥ |
etasādhanamuddiṣṭaṃ prapannānāṃ munīśvara

1,82.34

नाख्येयं कस्यचित्तुभ्यं मया तत्त्वं प्रकाशितम् ।
सनत्कुमार उवाच ततस्त्वं नारद पुनः पृष्टवान्वै सदाशिवम्

nākhyeyaṃ kasyacittubhyaṃ mayā tattvaṃ prakāśitam |
sanatkumāra uvāca tatastvaṃ nārada punaḥ pṛṣṭavānvai sadāśivam

1,82.35

नाम्नां सहस्रं तच्चापि प्रोक्तवां स्तच्छृणुष्व मे ।
ध्यात्वा वृन्दावने रम्ये यमुनातीरसंगतम्

nāmnāṃ sahasraṃ taccāpi proktavāṃ stacchṛṇuṣva me |
dhyātvā vṛndāvane ramye yamunātīrasaṃgatam

1,82.36

कल्पवृक्षं समाश्रित्य तिष्ठन्तं राधिकायुतम् ।
पठेन्नामसहस्रं तु युगलाख्यं महामुने

kalpavṛkṣaṃ samāśritya tiṣṭhantaṃ rādhikāyutam |
paṭhennāmasahasraṃ tu yugalākhyaṃ mahāmune

1,82.37

देवकीनन्दनः शौरिर्वासुदेवो बलानुजः ।
गदाग्रजः कंसमोहः कंससेवकमोहनः

devakīnandanaḥ śaurirvāsudevo balānujaḥ |
gadāgrajaḥ kaṃsamohaḥ kaṃsasevakamohanaḥ

1,82.38

भिन्नर्गलः भिन्नलोहः पितृबाह्यः पितृस्तुतः ।
मातृस्तुतः शिवध्येयो यमुनाजलभेदनः

bhinnargalaḥ bhinnalohaḥ pitṛbāhyaḥ pitṛstutaḥ |
mātṛstutaḥ śivadhyeyo yamunājalabhedanaḥ

1,82.39

व्रजवासी व्रजानन्दी नन्दबालो दयानिधिः ।
लीलाबालः पद्मनेत्रो गोकुलोत्सव ईश्वरः

vrajavāsī vrajānandī nandabālo dayānidhiḥ |
līlābālaḥ padmanetro gokulotsava īśvaraḥ

1,82.40

गोपिकानन्दनः कृष्णो गोपानन्दः सतां गतिः ।
बकप्राणहरो विष्णुर्बकमुक्तिप्रदो हरिः

gopikānandanaḥ kṛṣṇo gopānandaḥ satāṃ gatiḥ |
bakaprāṇaharo viṣṇurbakamuktiprado hariḥ

1,82.41

बलदोलाशयशयः श्यामलः सर्वसुंदरः ।
पद्मनाभो हृषीकेशः क्रीडामनुजबालकः

baladolāśayaśayaḥ śyāmalaḥ sarvasuṃdaraḥ |
padmanābho hṛṣīkeśaḥ krīḍāmanujabālakaḥ

1,82.42

लीलाविध्वस्तशकटो वेदमन्त्राभिषेचितः ।
यशोदानन्दनः कान्तो मुनिकोटिनिषेवितः

līlāvidhvastaśakaṭo vedamantrābhiṣecitaḥ |
yaśodānandanaḥ kānto munikoṭiniṣevitaḥ

1,82.43

नित्यं मधुवनावासी वैकुण्ठः संभवः क्रतुः ।
रमापतिर्यदुपतिर्मुरारिर्मधुसूदनः

nityaṃ madhuvanāvāsī vaikuṇṭhaḥ saṃbhavaḥ kratuḥ |
ramāpatiryadupatirmurārirmadhusūdanaḥ

1,82.44

माधवो मानहारी च श्रीपतिर्भूधरः प्रभुः ।
बृहद्वनमहालीलो नन्दसूनुर्महासनः

mādhavo mānahārī ca śrīpatirbhūdharaḥ prabhuḥ |
bṛhadvanamahālīlo nandasūnurmahāsanaḥ

1,82.45

तृणावर्तप्राणहारी यशोदाविस्मयप्रदः ।
त्रैलोक्यवक्त्रः पद्माक्षः पद्महस्तः प्रियङ्करः

tṛṇāvartaprāṇahārī yaśodāvismayapradaḥ |
trailokyavaktraḥ padmākṣaḥ padmahastaḥ priyaṅkaraḥ

1,82.46

ब्रह्मण्यो धर्मगोप्ता च भूपतिः श्रीधरः स्वराट् ।
अजाध्यक्षः शिवाध्यक्षो धर्माध्यक्षो महेश्वरः

brahmaṇyo dharmagoptā ca bhūpatiḥ śrīdharaḥ svarāṭ |
ajādhyakṣaḥ śivādhyakṣo dharmādhyakṣo maheśvaraḥ

1,82.47

वेदान्तवेद्यो ब्रह्मस्थः प्रजापतिरमोघदृक् ।
गोपीकरावलंबी च गोपबालकसुप्रियः

vedāntavedyo brahmasthaḥ prajāpatiramoghadṛk |
gopīkarāvalaṃbī ca gopabālakasupriyaḥ

1,82.48

बालानुयीयी बलवान् श्रीदामप्रिय आत्मवान् ।
गोपीगृहाङ्गणरतिर्भद्रः सुश्लोकमङ्गलः

bālānuyīyī balavān śrīdāmapriya ātmavān |
gopīgṛhāṅgaṇaratirbhadraḥ suślokamaṅgalaḥ

1,82.49

नवनीतहरो बालो नवनीतप्रियाशनः ।
बालवृन्दी मर्कवृन्दी चकिताक्षः पलायितः

navanītaharo bālo navanītapriyāśanaḥ |
bālavṛndī markavṛndī cakitākṣaḥ palāyitaḥ

1,82.50

यशोदातर्जितः कंपी मायारुदितशोभनः ।
दामोदरो ऽप्रमेयात्मा दयालुर्भक्तवत्सलः

yaśodātarjitaḥ kaṃpī māyāruditaśobhanaḥ |
dāmodaro 'prameyātmā dayālurbhaktavatsalaḥ

1,82.51

सुबद्धोलूखले नम्रशिरा गोपीकदर्थितः ।
वृक्षभङ्गी शोकभङ्गी धनदात्मजमोक्षणः

subaddholūkhale namraśirā gopīkadarthitaḥ |
vṛkṣabhaṅgī śokabhaṅgī dhanadātmajamokṣaṇaḥ

1,82.52

देवर्षिवचनश्लाघी भक्तवात्सल्यसागरः ।
व्रजकोलाहलकरो व्रजानदविवर्द्धनः

devarṣivacanaślāghī bhaktavātsalyasāgaraḥ |
vrajakolāhalakaro vrajānadavivarddhanaḥ

1,82.53

गोपात्मा प्रेरकः साक्षी वृन्दावननिवासकृत् ।
वत्सपालो वत्सपतिर्गोपदारकमण्डनः

gopātmā prerakaḥ sākṣī vṛndāvananivāsakṛt |
vatsapālo vatsapatirgopadārakamaṇḍanaḥ

1,82.54

बालक्रीडो बालरतिर्बालकः कनकाङ्गदी ।
पीताम्बरो हेममाली मणिमुक्ताविभूषणः

bālakrīḍo bālaratirbālakaḥ kanakāṅgadī |
pītāmbaro hemamālī maṇimuktāvibhūṣaṇaḥ

1,82.55

किङ्किणीकटकी सूत्री नूपुरी मुद्रि कान्वितः ।
वत्सासुरपतिध्वंसी बकासुरविनाशनः

kiṅkiṇīkaṭakī sūtrī nūpurī mudri kānvitaḥ |
vatsāsurapatidhvaṃsī bakāsuravināśanaḥ

1,82.56

अघासुरविनाशी च विनिद्रीकृतबालकः ।
आद्य आत्मप्रदः संगी यमुनातीरभोजनः

aghāsuravināśī ca vinidrīkṛtabālakaḥ |
ādya ātmapradaḥ saṃgī yamunātīrabhojanaḥ

1,82.57

गोपालमण्डलीमध्यः सर्वगोपालभूषणः ।
कृतहस्ततलग्रासो व्यञ्जनाश्रितशाखिकः

gopālamaṇḍalīmadhyaḥ sarvagopālabhūṣaṇaḥ |
kṛtahastatalagrāso vyañjanāśritaśākhikaḥ

1,82.58

कृतबाहुशृङ्गयष्टिगुञ्जालङ्कृतकण्ठकः ।
मयूरपिच्छमुकुटो वनमालाविभूषितः

kṛtabāhuśṛṅgayaṣṭiguñjālaṅkṛtakaṇṭhakaḥ |
mayūrapicchamukuṭo vanamālāvibhūṣitaḥ

1,82.59

गैरिकाचित्रितवपुर्नवमेघवपुः स्मरः ।
कोटिकन्दर्पलावण्यो लसन्मकरकुण्डलः

gairikācitritavapurnavameghavapuḥ smaraḥ |
koṭikandarpalāvaṇyo lasanmakarakuṇḍalaḥ

1,82.60

आजानुबाहुर्भगवान्निद्रारहितलोचनः ।
कोटिसागरगाभीर्यः कालकालः सदाशिवः

ājānubāhurbhagavānnidrārahitalocanaḥ |
koṭisāgaragābhīryaḥ kālakālaḥ sadāśivaḥ

1,82.61

विरञ्चिमोहनवपुर्गोपवत्सवपुर्द्धरः ।
ब्रह्माण्डकोटिजनको ब्रह्ममोहविनाशकः

virañcimohanavapurgopavatsavapurddharaḥ |
brahmāṇḍakoṭijanako brahmamohavināśakaḥ

1,82.62

ब्रह्मा ब्रह्मेडितः स्वामी शक्रदर्पादिनाशनः ।
गिरिपूजोपदेष्टा च धृतगोवर्द्धनाचलः

brahmā brahmeḍitaḥ svāmī śakradarpādināśanaḥ |
giripūjopadeṣṭā ca dhṛtagovarddhanācalaḥ

1,82.63

पुरन्दरेडितः पूज्यः कामधेनुप्रपूजितः ।
सर्वतीर्थाभिषिक्तश्च गोविन्दो गोपरक्षकः

purandareḍitaḥ pūjyaḥ kāmadhenuprapūjitaḥ |
sarvatīrthābhiṣiktaśca govindo goparakṣakaḥ

1,82.64

कालियार्तिकरः क्रूरो नागपत्नीडितो विराट् ।
धेनुकारिः प्रलंबारिर्वृषासुरविमर्दनः

kāliyārtikaraḥ krūro nāgapatnīḍito virāṭ |
dhenukāriḥ pralaṃbārirvṛṣāsuravimardanaḥ

1,82.65

मायासुरात्मजध्वंसी केशिकण्ठविदारकः ।
गोपगोप्ता धेनुगोप्ता दावाग्निपरिशोषकः

māyāsurātmajadhvaṃsī keśikaṇṭhavidārakaḥ |
gopagoptā dhenugoptā dāvāgnipariśoṣakaḥ

1,82.66

गोपकन्यावस्त्रहारी गोपकन्यावरप्रदः ।
यज्ञपत्न्यन्नभोजी च मुनिमानापहारकः

gopakanyāvastrahārī gopakanyāvarapradaḥ |
yajñapatnyannabhojī ca munimānāpahārakaḥ

1,82.67

जलेशमानमथनो नन्दगोपालजीवनः ।
गन्धर्वशापमोक्ता च शङ्खचूडशिरोहरः

jaleśamānamathano nandagopālajīvanaḥ |
gandharvaśāpamoktā ca śaṅkhacūḍaśiroharaḥ

1,82.68

वंशी वटी वेणुवादी गोपीचिन्तापहारकः ।
सर्वगोप्ता समाह्वानः सर्वगोपीमनोरथः

vaṃśī vaṭī veṇuvādī gopīcintāpahārakaḥ |
sarvagoptā samāhvānaḥ sarvagopīmanorathaḥ

1,82.69

व्यङ्गधर्मप्रवक्ता च गोपीमण्डलमोहनः ।
रासक्रीडारसास्वादी रसिको राधिकाधवः

vyaṅgadharmapravaktā ca gopīmaṇḍalamohanaḥ |
rāsakrīḍārasāsvādī rasiko rādhikādhavaḥ

1,82.70

किशोरीप्राणनाथश्च वृषभानसुताप्रियः ।
सर्वगोपीजनानन्दी गोपीजनविमोहनः

kiśorīprāṇanāthaśca vṛṣabhānasutāpriyaḥ |
sarvagopījanānandī gopījanavimohanaḥ

1,82.71

गोपिकागीतचरितो गोपीनर्तनलालसः ।
गोपीस्कन्धाश्रितकरो गोपिकाचुंबनप्रियः

gopikāgītacarito gopīnartanalālasaḥ |
gopīskandhāśritakaro gopikācuṃbanapriyaḥ

1,82.72

गोपिकामार्जितमुखो गोपीव्यञ्जनवीजितः ।
गोपिकाकेशसंस्कारी गोपिकापुष्पसंस्तरः

gopikāmārjitamukho gopīvyañjanavījitaḥ |
gopikākeśasaṃskārī gopikāpuṣpasaṃstaraḥ

1,82.73

गोपिकाहृदयालंबी गोपीवहनतत्परः ।
गोपिकामदहारी च गोपिकापरमार्जितः

gopikāhṛdayālaṃbī gopīvahanatatparaḥ |
gopikāmadahārī ca gopikāparamārjitaḥ

1,82.74

गोपिकाकृतसंनीलो गोपिकासंस्मृतप्रियः ।
गोपिकावन्दितपदो गोपिकावशवर्तनः

gopikākṛtasaṃnīlo gopikāsaṃsmṛtapriyaḥ |
gopikāvanditapado gopikāvaśavartanaḥ

1,82.75

राधा पराजितः श्रीमान्निकुञ्जेसुविहारवान् ।
कुञ्जप्रियः कुञ्जवासी वृन्दावनविकासनः

rādhā parājitaḥ śrīmānnikuñjesuvihāravān |
kuñjapriyaḥ kuñjavāsī vṛndāvanavikāsanaḥ

1,82.76

यमुनाजलसिक्ताङ्गो यमुनासौख्यदायकः ।
शशिसंस्तंभनः शूरः कामी कामविमोहनः

yamunājalasiktāṅgo yamunāsaukhyadāyakaḥ |
śaśisaṃstaṃbhanaḥ śūraḥ kāmī kāmavimohanaḥ

1,82.77

कामाद्याः कामनाथश्च काममानसभेदनः ।
कामदः कामरूपश्च कामिनीकामसंचयः

kāmādyāḥ kāmanāthaśca kāmamānasabhedanaḥ |
kāmadaḥ kāmarūpaśca kāminīkāmasaṃcayaḥ

1,82.78

नित्यक्रीडो महालीलः सर्वः सर्वगतस्तथा ।
परमात्मा पराधीशः सर्वकारणकारणः (म्)

nityakrīḍo mahālīlaḥ sarvaḥ sarvagatastathā |
paramātmā parādhīśaḥ sarvakāraṇakāraṇaḥ (m)

1,82.79

गृहीतनारदवचा ह्यक्रूरपरिचिन्तितः ।
अक्रूरवन्दितपदो गोपिकातोषकारकः

gṛhītanāradavacā hyakrūraparicintitaḥ |
akrūravanditapado gopikātoṣakārakaḥ

1,82.80

अक्रूरवाक्यसंग्राही मथुरावासकारणः (म्) ।
अक्रूरतापशमनो रजकायुःप्रणाशनः

akrūravākyasaṃgrāhī mathurāvāsakāraṇaḥ (m) |
akrūratāpaśamano rajakāyuḥpraṇāśanaḥ

1,82.81

मथुरानन्ददायी च कंसवस्त्रविलुण्ठनः ।
कंसवस्त्रपरीधानो गोपवस्त्रप्रदायकः

mathurānandadāyī ca kaṃsavastraviluṇṭhanaḥ |
kaṃsavastraparīdhāno gopavastrapradāyakaḥ

1,82.82

सुदामगृहगामी च सुदामपरिपूजितः ।
तन्तुवाय कसंप्रीतः कुब्जाचन्दनलेपनः

sudāmagṛhagāmī ca sudāmaparipūjitaḥ |
tantuvāya kasaṃprītaḥ kubjācandanalepanaḥ

1,82.83

कुब्जारूपप्रदो विज्ञो मुकुन्दो विष्टरश्रवाः ।
सर्वज्ञो मथुरालोकी सर्वलोकाभिनन्दनः

kubjārūpaprado vijño mukundo viṣṭaraśravāḥ |
sarvajño mathurālokī sarvalokābhinandanaḥ

1,82.84

कृपाकटाक्षदर्शी च दैत्यारिर्देवपालकः ।
सर्वदुःखप्रशमनो धनुभर्ङ्गी महोत्सवः

kṛpākaṭākṣadarśī ca daityārirdevapālakaḥ |
sarvaduḥkhapraśamano dhanubharṅgī mahotsavaḥ

1,82.85

कुवलयापीडहॄन्ता दन्तस्कन्धबलाग्रणीः ।
कल्परूपधरोधीरो दिव्यवस्त्रानुलेपनः

kuvalayāpīḍahṝntā dantaskandhabalāgraṇīḥ |
kalparūpadharodhīro divyavastrānulepanaḥ

1,82.86

मल्लरूपो महाकालः कामरूपी बलान्वितः ।
कंसत्रासकरो भीमो मुष्टिकान्तश्च कंसहा

mallarūpo mahākālaḥ kāmarūpī balānvitaḥ |
kaṃsatrāsakaro bhīmo muṣṭikāntaśca kaṃsahā

1,82.87

चाणूरघ्नो भयहरः शलारिस्तोशलान्तकः ।
वैकुण्ठवासी कंसारिः सर्वदुष्टनिषूदनः

cāṇūraghno bhayaharaḥ śalāristośalāntakaḥ |
vaikuṇṭhavāsī kaṃsāriḥ sarvaduṣṭaniṣūdanaḥ

1,82.88

देवदुन्दुभिनिर्घोषी पितृशोकनिवारणः ।
यादवेन्द्रः सतांनाथो यादवारिप्रमर्द्दनः

devadundubhinirghoṣī pitṛśokanivāraṇaḥ |
yādavendraḥ satāṃnātho yādavāripramarddanaḥ

1,82.89

शौरिशोकविनाशी च देवकीतापनाशनः ।
उग्रसेनपरित्राता उग्रसेनाभिपूजितः

śauriśokavināśī ca devakītāpanāśanaḥ |
ugrasenaparitrātā ugrasenābhipūjitaḥ

1,82.90

उग्रसेनाभिषेकी च उग्रसेनदया परः ।
सर्वसात्वतसाक्षी च यदूनामभिनन्दनः

ugrasenābhiṣekī ca ugrasenadayā paraḥ |
sarvasātvatasākṣī ca yadūnāmabhinandanaḥ

1,82.91

सर्वमाथुरसंसेव्यः करुणो भक्तबान्धवः ।
सर्वगोपालधनदो गोपीगोपाललालसः

sarvamāthurasaṃsevyaḥ karuṇo bhaktabāndhavaḥ |
sarvagopāladhanado gopīgopālalālasaḥ

1,82.92

शौरिदत्तोपवीती च उग्रसेनदयाकरः ।
गुरुभक्तो ब्रह्मचारी निगमाध्ययने रतः

śauridattopavītī ca ugrasenadayākaraḥ |
gurubhakto brahmacārī nigamādhyayane rataḥ

1,82.93

संकर्षणसहाध्यायी सुदामसुहृदेव च ।
विद्यानिधिः कलाकोशो मृतपुत्रदस्तथा

saṃkarṣaṇasahādhyāyī sudāmasuhṛdeva ca |
vidyānidhiḥ kalākośo mṛtaputradastathā

1,82.94

चक्री पाञ्चजनी चैव सर्वनारकिमोचनः ।
यमार्चितः परो देवो नामोच्चारवसो (शो)ऽच्युतः

cakrī pāñcajanī caiva sarvanārakimocanaḥ |
yamārcitaḥ paro devo nāmoccāravaso (śo)'cyutaḥ

1,82.95

कुब्जा विलासी सुभगो दीनबन्धुरनूपमः ।
अक्रूरगृहगोप्ता च प्रतिज्ञापालकः शुभः

kubjā vilāsī subhago dīnabandhuranūpamaḥ |
akrūragṛhagoptā ca pratijñāpālakaḥ śubhaḥ

1,82.96

जरासंधजयी विद्वान् यवनान्तो द्विजाश्रयः ।
मुचुकुन्दप्रियकरोजरासंधपलायितः

jarāsaṃdhajayī vidvān yavanānto dvijāśrayaḥ |
mucukundapriyakarojarāsaṃdhapalāyitaḥ

1,82.97

द्वारकाजनको गूढो ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः ।
लीलाधरः प्रियकरो विश्वकर्मा यशःप्रदः

dvārakājanako gūḍho brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ |
līlādharaḥ priyakaro viśvakarmā yaśaḥpradaḥ

1,82.98

रुक्मिणीप्रियसंदेशो रुक्मशोकविवर्द्धनः ।
चैद्यशोकालयः श्रेष्ठो दुष्टराजन्यनाशनः

rukmiṇīpriyasaṃdeśo rukmaśokavivarddhanaḥ |
caidyaśokālayaḥ śreṣṭho duṣṭarājanyanāśanaḥ

1,82.99

रुक्मिवैरूप्यकरणो रुक्मिणीवचने रतः ।
बलभद्रवचोग्राही मुक्तरुक्मी जनार्दनः

rukmivairūpyakaraṇo rukmiṇīvacane rataḥ |
balabhadravacogrāhī muktarukmī janārdanaḥ

1,82.100

रुक्मिणीप्राणनाथश्च सत्यभामापतिः स्वयम् ।
भक्तपक्षी भक्तिवश्यो ह्यक्रूरमणिदायकः

rukmiṇīprāṇanāthaśca satyabhāmāpatiḥ svayam |
bhaktapakṣī bhaktivaśyo hyakrūramaṇidāyakaḥ

1,82.101

शतधन्वाप्राणहारी ऋक्षराजसुताप्रियः ।
सत्राजित्तनयाकान्तो मित्रविन्दापहारकः

śatadhanvāprāṇahārī ṛkṣarājasutāpriyaḥ |
satrājittanayākānto mitravindāpahārakaḥ

1,82.102

सत्यापतिर्लक्ष्मणाजित्पूज्यो भद्राप्रियङ्करः ।
नरका सुरघातीं च लीलाकन्याहरो जयी

satyāpatirlakṣmaṇājitpūjyo bhadrāpriyaṅkaraḥ |
narakā suraghātīṃ ca līlākanyāharo jayī

1,82.103

मुरारिर्मदनेशो ऽपि धरित्रीदुःखनाशनः ।
वैनतेयी स्वर्गगामी अदित्य कुण्डलप्रदः

murārirmadaneśo 'pi dharitrīduḥkhanāśanaḥ |
vainateyī svargagāmī aditya kuṇḍalapradaḥ

1,82.104

इन्द्रार्चितो रमाकान्तो वज्रिभार्याप्रपूजितः ।
पारिजातापहारी च शक्रमानापहारकः

indrārcito ramākānto vajribhāryāprapūjitaḥ |
pārijātāpahārī ca śakramānāpahārakaḥ

1,82.105

प्रद्युम्नजनकः सांबतातो बहुसुतो विधुः ।
गर्गाचार्यः सत्यगतिर्धर्माधारो धारधरः

pradyumnajanakaḥ sāṃbatāto bahusuto vidhuḥ |
gargācāryaḥ satyagatirdharmādhāro dhāradharaḥ

1,82.106

द्वारकामण्डनः श्लोक्यः सुश्लोको निगमालयः ।
पैण्ड्रकप्राणहारी च काशीराजशिरोहरः

dvārakāmaṇḍanaḥ ślokyaḥ suśloko nigamālayaḥ |
paiṇḍrakaprāṇahārī ca kāśīrājaśiroharaḥ

1,82.107

अवैष्णवविप्रदाही सुदक्षिणभयाबहः ।
जरासंधविदारीं च धर्मनन्दनयज्ञकृत्

avaiṣṇavavipradāhī sudakṣiṇabhayābahaḥ |
jarāsaṃdhavidārīṃ ca dharmanandanayajñakṛt

1,82.108

शिशुपालशिररश्चेदी दन्तवक्रविनाशनः ।
विदूरथांसकः श्रीशः श्रीदो द्विविदनाशनः

śiśupālaśiraraścedī dantavakravināśanaḥ |
vidūrathāṃsakaḥ śrīśaḥ śrīdo dvividanāśanaḥ

1,82.109

रुक्मिणीमानहारी च रुक्मिणीमानवर्द्धनः ।
देवर्षिशापहर्ता च द्रौपदीवाक्यपालकः

rukmiṇīmānahārī ca rukmiṇīmānavarddhanaḥ |
devarṣiśāpahartā ca draupadīvākyapālakaḥ

1,82.110

दुर्वासो भयहाति व पाञ्चालीस्मरणागतः ।
पार्थदूतः पार्थमन्त्री पार्थदुःखौधनाशनः

durvāso bhayahāti va pāñcālīsmaraṇāgataḥ |
pārthadūtaḥ pārthamantrī pārthaduḥkhaudhanāśanaḥ

1,82.111

पार्थमानापहारी च पार्थजीवनदायकः ।
पाञ्चाली वस्त्रदाता च विश्वपालकपालकः

pārthamānāpahārī ca pārthajīvanadāyakaḥ |
pāñcālī vastradātā ca viśvapālakapālakaḥ

1,82.112

श्वेताश्वसारथिः सत्यः सत्यसाध्यो भयापहः ।
सत्यसंधः सत्यरतिः सत्यप्रिय उदारधीः

śvetāśvasārathiḥ satyaḥ satyasādhyo bhayāpahaḥ |
satyasaṃdhaḥ satyaratiḥ satyapriya udāradhīḥ

1,82.113

महासेनजयी चैव शिवसैन्यविनाशननः ।
बाणासुरभुजच्छेत्ता बाणबाहुवरप्रदः

mahāsenajayī caiva śivasainyavināśananaḥ |
bāṇāsurabhujacchettā bāṇabāhuvarapradaḥ

1,82.114

तार्क्ष्यमानापहारी च तार्क्ष्यतेजोविवर्द्धनः ।
रामस्वरूपधारी च सत्यभामामुदावहः

tārkṣyamānāpahārī ca tārkṣyatejovivarddhanaḥ |
rāmasvarūpadhārī ca satyabhāmāmudāvahaḥ

1,82.115

रत्नाकरजलक्रीडो व्रजलीलाप्रदर्शकः ।
स्वप्रतिज्ञापरिध्वंसी भीष्माज्ञापरिपालकः

ratnākarajalakrīḍo vrajalīlāpradarśakaḥ |
svapratijñāparidhvaṃsī bhīṣmājñāparipālakaḥ

1,82.116

वीरायुधहरः कालः कालिकेशो महाबलः ।
वर्वरीषशिरोहारी वर्वरीषशिरःप्रदः

vīrāyudhaharaḥ kālaḥ kālikeśo mahābalaḥ |
varvarīṣaśirohārī varvarīṣaśiraḥpradaḥ

1,82.117

धर्मपुत्रजयी शूरदुर्योधनमदान्तकः ।
गोपिकाप्रीतिनिर्बन्धनित्यक्रीडो व्रजेश्वरः

dharmaputrajayī śūraduryodhanamadāntakaḥ |
gopikāprītinirbandhanityakrīḍo vrajeśvaraḥ

1,82.118

राधाकुण्डरतिर्धन्यः सदान्दोलसमाश्रितः ।
सदामधुवनानन्दी सदावृन्दावनप्रियः

rādhākuṇḍaratirdhanyaḥ sadāndolasamāśritaḥ |
sadāmadhuvanānandī sadāvṛndāvanapriyaḥ

1,82.119

अशोकवनसन्नद्धः सदातिलकसंगतः ।
सदागोवर्द्धनरतिः सदा गोकुलवल्लभः

aśokavanasannaddhaḥ sadātilakasaṃgataḥ |
sadāgovarddhanaratiḥ sadā gokulavallabhaḥ

1,82.120

भाण्डीरवटसंवासी नित्यं वंशीवटस्थितः ।
नन्दग्रामकृतावासो वृषभानुग्रहप्रियः

bhāṇḍīravaṭasaṃvāsī nityaṃ vaṃśīvaṭasthitaḥ |
nandagrāmakṛtāvāso vṛṣabhānugrahapriyaḥ

1,82.121

गृहीतकामिनीरूपो नित्यं रासिविलासकृत् ।
वल्लवीजनसंगोप्ता वल्लवीजनवल्लभः

gṛhītakāminīrūpo nityaṃ rāsivilāsakṛt |
vallavījanasaṃgoptā vallavījanavallabhaḥ

1,82.122

देवशर्मकृपाकर्ता कल्पपादपसंस्थितः ।
शिलानुगन्धनिलयः पादचारी घनच्छविः

devaśarmakṛpākartā kalpapādapasaṃsthitaḥ |
śilānugandhanilayaḥ pādacārī ghanacchaviḥ

1,82.123

अतसीकुसुमप्रख्यः सदा लक्ष्मीकृपाकरः ।
त्रिपुरारिप्रियकरो ह्युग्रधन्वापराजितः

atasīkusumaprakhyaḥ sadā lakṣmīkṛpākaraḥ |
tripurāripriyakaro hyugradhanvāparājitaḥ

1,82.124

षड्धुरध्वंसकर्ता च निकुंभप्राणहारकः ।
वज्रनाभपुरध्वंसी पैण्ड्रकप्राणहारकः

ṣaḍdhuradhvaṃsakartā ca nikuṃbhaprāṇahārakaḥ |
vajranābhapuradhvaṃsī paiṇḍrakaprāṇahārakaḥ

1,82.125

बहुलाश्वप्रीतिकर्ता द्विजवर्यप्रियङ्करः ।
शिवसंकटहारी च वृकासुरविनाशनः

bahulāśvaprītikartā dvijavaryapriyaṅkaraḥ |
śivasaṃkaṭahārī ca vṛkāsuravināśanaḥ

1,82.126

भृगुसत्कारकारी च शिवसात्त्विकताप्रदः ।
गोकर्णपूजकः सांबकुष्ठविध्वंसकारणः

bhṛgusatkārakārī ca śivasāttvikatāpradaḥ |
gokarṇapūjakaḥ sāṃbakuṣṭhavidhvaṃsakāraṇaḥ

1,82.127

वेदस्तुतो वेदवेत्ता यदुवंशविवर्द्धनः ।
यदुवंशविनाशी च उद्धवोद्धारकारकः

vedastuto vedavettā yaduvaṃśavivarddhanaḥ |
yaduvaṃśavināśī ca uddhavoddhārakārakaḥ

1,82.128

राधा च राधिका चैव आनन्दा वृषभानुजा ।
वृन्दावनेश्वरी पुण्या कृष्णमानसहारिणी

rādhā ca rādhikā caiva ānandā vṛṣabhānujā |
vṛndāvaneśvarī puṇyā kṛṣṇamānasahāriṇī

1,82.129

प्रगल्भा चतुरा कामा कामिनी हरिमोहिनी ।
ललिता मधुरा माध्वी किशोरी कनकप्रभा

pragalbhā caturā kāmā kāminī harimohinī |
lalitā madhurā mādhvī kiśorī kanakaprabhā

1,82.130

जितचन्द्रा जितमृगा जितसिंहा जितद्विपा ।
जितरंभा जितपिका गोविन्दहृदयोद्भवा

jitacandrā jitamṛgā jitasiṃhā jitadvipā |
jitaraṃbhā jitapikā govindahṛdayodbhavā

1,82.131

जितबिंबा जितशुका जितपद्मा कुमारिका ।
श्रीकृष्णाकर्षणा देवी नित्यं युग्मस्वरूपिणी

jitabiṃbā jitaśukā jitapadmā kumārikā |
śrīkṛṣṇākarṣaṇā devī nityaṃ yugmasvarūpiṇī

1,82.132

नित्यं विहारिणी कान्ता रसिका कृष्णवल्लभा ।
आमोदिनी मोदवती नन्दनन्दनभूषिता

nityaṃ vihāriṇī kāntā rasikā kṛṣṇavallabhā |
āmodinī modavatī nandanandanabhūṣitā

1,82.133

दिव्यांबरा दिव्यहारा मुक्तामणिविभूषिता ।
कुञ्जप्रिया कुञ्जवासा कुञ्जनायकनायिका

divyāṃbarā divyahārā muktāmaṇivibhūṣitā |
kuñjapriyā kuñjavāsā kuñjanāyakanāyikā

1,82.134

चारुरूपा चारुवक्त्रा चारुहेमाङ्गदा शुभा ।
श्रीकृष्णवेणुसंगीता मुरलीहारिणी शिवा

cārurūpā cāruvaktrā cāruhemāṅgadā śubhā |
śrīkṛṣṇaveṇusaṃgītā muralīhāriṇī śivā

1,82.135

भद्रा भगवती शान्ता कुमुदा सुन्दरी प्रिया ।
कृष्णरतिः श्रीकृष्णसहचारिणी

bhadrā bhagavatī śāntā kumudā sundarī priyā |
kṛṣṇaratiḥ śrīkṛṣṇasahacāriṇī

1,82.136

वंशीवटप्रियस्थाना युग्मायुग्मस्वरूपिणी ।
भाण्डीरवासिनी शुभ्रा गोपीनाथप्रिया सखी

vaṃśīvaṭapriyasthānā yugmāyugmasvarūpiṇī |
bhāṇḍīravāsinī śubhrā gopīnāthapriyā sakhī

1,82.137

श्रुतिनिःश्वसिता दिव्या गोविन्दरसदायिनी ।
श्रीकृष्णप्रार्थनीशाना महानन्दप्रदायिनी

śrutiniḥśvasitā divyā govindarasadāyinī |
śrīkṛṣṇaprārthanīśānā mahānandapradāyinī

1,82.138

वैकुण्ठजनसंसेव्या कोटिलक्ष्मी सुखावहा ।
कोटिकन्दर्पलावण्या रतिकोटिरतिप्रदा

vaikuṇṭhajanasaṃsevyā koṭilakṣmī sukhāvahā |
koṭikandarpalāvaṇyā ratikoṭiratipradā

1,82.139

भक्तिग्राह्या भक्तिरूपा लावण्यसरसी उमा ।
ब्रह्मरुद्रादिसंराध्या नित्यं कौतूहलान्विता

bhaktigrāhyā bhaktirūpā lāvaṇyasarasī umā |
brahmarudrādisaṃrādhyā nityaṃ kautūhalānvitā

1,82.140

नित्यलीला नित्यकामा नित्यशृङ्गारभूषिता ।
नित्यवृन्दावनरसा नन्दनन्दनसंयुता

nityalīlā nityakāmā nityaśṛṅgārabhūṣitā |
nityavṛndāvanarasā nandanandanasaṃyutā

1,82.141

गोपगिकामण्डलीयुक्ता नित्यं गोपालसंगता ।
गोरसक्षेपणी शूरा सानन्दानन्ददायिनी

gopagikāmaṇḍalīyuktā nityaṃ gopālasaṃgatā |
gorasakṣepaṇī śūrā sānandānandadāyinī

1,82.142

महालीला प्रकृष्टा च नागरी नगचारिणी ।
नित्यमाघूर्णिता पूर्णा कस्तूरीतिलकान्विता

mahālīlā prakṛṣṭā ca nāgarī nagacāriṇī |
nityamāghūrṇitā pūrṇā kastūrītilakānvitā

1,82.143

पद्मा श्यामा मृगाक्षी च सिद्धिरूपा रसावहा ।
कोटिचन्द्रानना गौरी कोटिकोकिलसुस्वरा

padmā śyāmā mṛgākṣī ca siddhirūpā rasāvahā |
koṭicandrānanā gaurī koṭikokilasusvarā

1,82.144

शीलसैन्दर्यनिलया नन्दनन्दनलालिता ।
अशोकवनसंवासा भाण्डीरवनसङ्गता

śīlasaindaryanilayā nandanandanalālitā |
aśokavanasaṃvāsā bhāṇḍīravanasaṅgatā

1,82.145

कल्पद्रुमतलाविष्टा कृष्णा विश्वा हरिप्रिया ।
अजागम्या भवागम्या गोवर्द्धनकृतालया

kalpadrumatalāviṣṭā kṛṣṇā viśvā haripriyā |
ajāgamyā bhavāgamyā govarddhanakṛtālayā

1,82.146

यमुनातीरनिलया शश्वद्गोविन्दजल्पिनी ।
शश्वन्मानवती स्निग्धा श्रीकृष्णपरिवन्दिता

yamunātīranilayā śaśvadgovindajalpinī |
śaśvanmānavatī snigdhā śrīkṛṣṇaparivanditā

1,82.147

कृष्णस्तुता कृष्णवृता श्रीकृष्णहृदयालया ।
देवद्रुमफला सेव्या वृन्दावनरसालया

kṛṣṇastutā kṛṣṇavṛtā śrīkṛṣṇahṛdayālayā |
devadrumaphalā sevyā vṛndāvanarasālayā

1,82.148

कोटितीर्थमयी सत्या कोटितीर्थफलप्रदा ।
कोटियोगसुदुष्प्राप्या कोटियज्ञदुराश्रया

koṭitīrthamayī satyā koṭitīrthaphalapradā |
koṭiyogasuduṣprāpyā koṭiyajñadurāśrayā

1,82.149

मनसा शशिलेखा च श्रीकोटिसुभगानघा ।
कोटिमुक्तसुखा सौम्या लक्ष्मीकोटिविलासिनी

manasā śaśilekhā ca śrīkoṭisubhagānaghā |
koṭimuktasukhā saumyā lakṣmīkoṭivilāsinī

1,82.150

तिलोत्तमा त्रिकालस्था त्रिकालज्ञाप्यधीश्वरी ।
त्रिवेदज्ञा त्रिलोकज्ञा तुरीयान्तनिवासिनी

tilottamā trikālasthā trikālajñāpyadhīśvarī |
trivedajñā trilokajñā turīyāntanivāsinī

1,82.151

दुर्गाराध्या रमाराध्या विश्वाराध्या चिदात्मिका ।
देवाराध्या पराराध्या ब्रह्माराध्या परात्मिका

durgārādhyā ramārādhyā viśvārādhyā cidātmikā |
devārādhyā parārādhyā brahmārādhyā parātmikā

1,82.152

शिवाराध्या प्रेमसाध्या भक्ताराध्या रसात्मिका ।
कृष्णप्राणार्पिणी भामा शुद्धप्रेमविलासिनी

śivārādhyā premasādhyā bhaktārādhyā rasātmikā |
kṛṣṇaprāṇārpiṇī bhāmā śuddhapremavilāsinī

1,82.153

कृष्णाराध्या भक्तिसाध्या भक्तवृन्दनिषेविता ।
विश्वाधारा कृपाधारा जीवधारातिनायिका

kṛṣṇārādhyā bhaktisādhyā bhaktavṛndaniṣevitā |
viśvādhārā kṛpādhārā jīvadhārātināyikā

1,82.154

शुद्धप्रेममयी लज्जा नित्यसिद्धा शिरोमणिः ।
दिव्यरूपा दिव्यभोगा दिव्यवेषा मुदान्विता

śuddhapremamayī lajjā nityasiddhā śiromaṇiḥ |
divyarūpā divyabhogā divyaveṣā mudānvitā

1,82.155

दिव्याङ्गनावृन्दसारा नित्यनूतनयौवना ।
परब्रह्मावृता ध्येया महारूपा महोज्ज्वला

divyāṅganāvṛndasārā nityanūtanayauvanā |
parabrahmāvṛtā dhyeyā mahārūpā mahojjvalā

1,82.156

कोटिसूर्यप्रभा कोटिचन्द्रबिंबाधिकच्छविः ।
कोमलामृतवागाद्या वेदाद्या वेददुर्लभा

koṭisūryaprabhā koṭicandrabiṃbādhikacchaviḥ |
komalāmṛtavāgādyā vedādyā vedadurlabhā

1,82.157

कृष्णासक्ता कृष्णभक्ता चन्द्रावलिनिषेविता ।
कलाषोडशसंपूर्णा कृष्णदेहार्द्धधारिणी

kṛṣṇāsaktā kṛṣṇabhaktā candrāvaliniṣevitā |
kalāṣoḍaśasaṃpūrṇā kṛṣṇadehārddhadhāriṇī

1,82.158

कृष्णबुद्धिः कृष्णसाराकृष्णरूपविहारिणी ।
कृष्णकान्ता कृष्णधना कृष्णमोहनकारिणी

kṛṣṇabuddhiḥ kṛṣṇasārākṛṣṇarūpavihāriṇī |
kṛṣṇakāntā kṛṣṇadhanā kṛṣṇamohanakāriṇī

1,82.159

कृष्णदृष्टिः कृष्णगोत्री कृष्णदेवी कुलोद्वहा ।
सर्वभूतस्थितावात्मा सर्वलोकनमस्कृता

kṛṣṇadṛṣṭiḥ kṛṣṇagotrī kṛṣṇadevī kulodvahā |
sarvabhūtasthitāvātmā sarvalokanamaskṛtā

1,82.160

कृष्णदात्री प्रेमधात्री स्वर्णगात्री मनोरमा ।
नगधात्री यशोठात्री महादेवी शुभङ्करी

kṛṣṇadātrī premadhātrī svarṇagātrī manoramā |
nagadhātrī yaśoṭhātrī mahādevī śubhaṅkarī

1,82.161

श्रीशेषदेवजननी अवतारगणप्रसूः ।
उत्पलाङ्कारविन्दाङ्का प्रसादाङ्का द्वितीयका

śrīśeṣadevajananī avatāragaṇaprasūḥ |
utpalāṅkāravindāṅkā prasādāṅkā dvitīyakā

1,82.162

रथाङ्का कुञ्जराङ्का च कुण्डलाङ्कपदस्थिता ।
छत्राङ्का विद्युदङ्का च पुष्पमालाङ्कितापि च

rathāṅkā kuñjarāṅkā ca kuṇḍalāṅkapadasthitā |
chatrāṅkā vidyudaṅkā ca puṣpamālāṅkitāpi ca

1,82.163

दण्डाङ्का मुकुटाङ्का च पूर्णचन्द्रा शुकाङ्किता ।
कृष्णात्रहारपाका च वृन्दाकुञ्जविहारिणी

daṇḍāṅkā mukuṭāṅkā ca pūrṇacandrā śukāṅkitā |
kṛṣṇātrahārapākā ca vṛndākuñjavihāriṇī

1,82.164

कृष्णप्रबोधनकरी कृष्णशेषान्नभोजिनी ।
पद्मकेसरमध्यस्था संगीतागमवेदिनी

kṛṣṇaprabodhanakarī kṛṣṇaśeṣānnabhojinī |
padmakesaramadhyasthā saṃgītāgamavedinī

1,82.165

कोटिकल्पान्तभ्रूभङ्गा अप्राप्तप्रलयाच्युता ।
सर्वसत्त्वनिधिः पद्मशङ्खादिनिधिसेविता

koṭikalpāntabhrūbhaṅgā aprāptapralayācyutā |
sarvasattvanidhiḥ padmaśaṅkhādinidhisevitā

1,82.166

अणिमादिगुणैश्वर्या देववृन्दविमोहिनी ।
सस्वानन्दप्रदा सर्वा सुवर्णलतिकाकृतिः

aṇimādiguṇaiśvaryā devavṛndavimohinī |
sasvānandapradā sarvā suvarṇalatikākṛtiḥ

1,82.167

कृष्णाभिसारसंकेता मालिनी नृत्यपण्डिता ।
गोपीसिंधुसकाशाह्वां गोपमण्डपशोभिनी

kṛṣṇābhisārasaṃketā mālinī nṛtyapaṇḍitā |
gopīsiṃdhusakāśāhvāṃ gopamaṇḍapaśobhinī

1,82.168

श्रीकृष्णप्रीतिदा भीता प्रत्यङ्गपुलकाञ्चिता ।
श्रीकृष्णालिङ्गनरता गोविन्दविरहाक्षमा

śrīkṛṣṇaprītidā bhītā pratyaṅgapulakāñcitā |
śrīkṛṣṇāliṅganaratā govindavirahākṣamā

1,82.169

अनन्तगुणसंपन्ना कृष्णकीर्तनलालसा ।
बीजत्रयमयी मूर्तिः कृष्णानुग्रहवाञ्छिता

anantaguṇasaṃpannā kṛṣṇakīrtanalālasā |
bījatrayamayī mūrtiḥ kṛṣṇānugrahavāñchitā

1,82.170

विमलादिनिषेव्या च ललिताद्यार्चिता सती ।
पद्मवृन्दस्थिता हृष्टा त्रिपुरापरिसेविता

vimalādiniṣevyā ca lalitādyārcitā satī |
padmavṛndasthitā hṛṣṭā tripurāparisevitā

1,82.171

वृन्तावत्यर्चिता श्रद्धा दुर्ज्ञेया भक्तवल्लभा ।
दुर्लभा सांद्रसौख्यात्मा श्रेयोहेतुः सुभोगदा

vṛntāvatyarcitā śraddhā durjñeyā bhaktavallabhā |
durlabhā sāṃdrasaukhyātmā śreyohetuḥ subhogadā

1,82.172

सारङ्गा शारदा बोधा सद्वृन्दावनचारिणी ।
ब्रह्मानन्दा चिदानन्दा ध्यानान्दार्द्धमात्रिका

sāraṅgā śāradā bodhā sadvṛndāvanacāriṇī |
brahmānandā cidānandā dhyānāndārddhamātrikā

1,82.173

गन्धर्वा सुरतज्ञा च गोविन्दप्राणसंगमा ।
कृष्णाङ्गभूषणा रत्नभूषणा स्वर्णभूषिता

gandharvā suratajñā ca govindaprāṇasaṃgamā |
kṛṣṇāṅgabhūṣaṇā ratnabhūṣaṇā svarṇabhūṣitā

1,82.174

श्रीकृष्णहृदयावासमुक्ताकनकनालि (सि) का ।
सद्रत्नकङ्कणयुता श्रीमन्नीलगिरिस्थिता

śrīkṛṣṇahṛdayāvāsamuktākanakanāli (si) kā |
sadratnakaṅkaṇayutā śrīmannīlagiristhitā

1,82.175

स्वर्णनूपुरसंपन्ना स्वर्णकिङ्किणिमण्डिता ।
अशेषरासकुतुका रंभोरूस्तनुमध्यमा

svarṇanūpurasaṃpannā svarṇakiṅkiṇimaṇḍitā |
aśeṣarāsakutukā raṃbhorūstanumadhyamā

1,82.176

पराकृतिः पररानन्दा परस्वर्गविहारिणी ।
प्रसूनकबरी चित्रा महासिंदूरसुन्दरी

parākṛtiḥ pararānandā parasvargavihāriṇī |
prasūnakabarī citrā mahāsiṃdūrasundarī

1,82.177

कैशोरवयसा बाला प्रमदाकुलशेखरा ।
कृष्णाधरसुधा स्वादा श्यामप्रेमविनोदिनी

kaiśoravayasā bālā pramadākulaśekharā |
kṛṣṇādharasudhā svādā śyāmapremavinodinī

1,82.178

शिखिपिच्छलसच्चूडा स्वर्णचंपकभूषिता ।
कुङ्कुमालक्तकस्तूरीमण्डिता चापराजिता

śikhipicchalasaccūḍā svarṇacaṃpakabhūṣitā |
kuṅkumālaktakastūrīmaṇḍitā cāparājitā

1,82.179

हेमहरान्वितापुष्पा हाराढ्या रसवत्यपि ।
माधुर्य्यमधुरा पद्मा पद्महस्ता सुविश्रुता

hemaharānvitāpuṣpā hārāḍhyā rasavatyapi |
mādhuryyamadhurā padmā padmahastā suviśrutā

1,82.180

भ्रूभङ्गाभङ्गकोदण्डकटाक्षशरसंधिनी ।
शेषदेवाशिरस्था च नित्यस्थलविहारिणी

bhrūbhaṅgābhaṅgakodaṇḍakaṭākṣaśarasaṃdhinī |
śeṣadevāśirasthā ca nityasthalavihāriṇī

1,82.181

कारुण्यजलमध्यस्था नित्यमत्ताधिरोहिणी ।
अष्टभाषवती चाष्टनायिका लक्षणान्विता

kāruṇyajalamadhyasthā nityamattādhirohiṇī |
aṣṭabhāṣavatī cāṣṭanāyikā lakṣaṇānvitā

1,82.182

सुनूतिज्ञा श्रुतिज्ञा च सर्वज्ञा दुःखहारिणी ।
रजोगुणेश्वरी चैव जरच्चन्द्रनिभानना

sunūtijñā śrutijñā ca sarvajñā duḥkhahāriṇī |
rajoguṇeśvarī caiva jaraccandranibhānanā

1,82.183

केतकीकुसुमाभासा सदा सिंधुवनस्थिता ।
हेमपुष्पाधिककरा पञ्चशक्तिमयी हिता

ketakīkusumābhāsā sadā siṃdhuvanasthitā |
hemapuṣpādhikakarā pañcaśaktimayī hitā

1,82.184

स्तनकुभी नराढ्या च क्षीणापुण्या यशस्वनी ।
वैराजसूयजननी श्रीशा भुवनमोहिनी

stanakubhī narāḍhyā ca kṣīṇāpuṇyā yaśasvanī |
vairājasūyajananī śrīśā bhuvanamohinī

1,82.185

महाशोभा महामाया महाकान्तिर्महास्मृतिः ।
महामोहा महाविद्या महाकीर्र्तिंमहारतिः

mahāśobhā mahāmāyā mahākāntirmahāsmṛtiḥ |
mahāmohā mahāvidyā mahākīrrtiṃmahāratiḥ

Chapter 1.82 (part 2/2)

1,82.186

महाधैर्या महावीर्या महाशक्तिर्महाद्युतिः ।
महागौरी महासंपन्महाभोगविलासिनी

mahādhairyā mahāvīryā mahāśaktirmahādyutiḥ |
mahāgaurī mahāsaṃpanmahābhogavilāsinī

1,82.187

समया भक्तिदाशोका वात्सल्यरसदायिनी ।
सुहृद्भक्तिप्रदा स्वच्छा माधुर्यरसवर्षिणी

samayā bhaktidāśokā vātsalyarasadāyinī |
suhṛdbhaktipradā svacchā mādhuryarasavarṣiṇī

1,82.188

भावभक्तिप्रदा शुद्धप्रेमभक्तिविधायिनी ।
गोपरामाभघिरामा च क्रीडारामा परेश्वरी

bhāvabhaktipradā śuddhapremabhaktividhāyinī |
goparāmābhaghirāmā ca krīḍārāmā pareśvarī

1,82.189

नित्यरामा चात्मरामा कृष्णरामा रमेश्वरी ।
एकानैकजगद्व्याप्ता विश्वलीलाप्रकाशिनी

nityarāmā cātmarāmā kṛṣṇarāmā rameśvarī |
ekānaikajagadvyāptā viśvalīlāprakāśinī

1,82.190

सरस्वकती शा दुर्गेशा जगदीशा जगद्विधिः ।
विष्णुवंशनिवासा च विष्णुवंशसमुद्भवा

sarasvakatī śā durgeśā jagadīśā jagadvidhiḥ |
viṣṇuvaṃśanivāsā ca viṣṇuvaṃśasamudbhavā

1,82.191

विष्णुवंशस्तुता कर्त्री विष्णुवंशावनी सदा ।
आरामस्था वनस्था च सूर्य्यपुत्र्यवगाहिनी

viṣṇuvaṃśastutā kartrī viṣṇuvaṃśāvanī sadā |
ārāmasthā vanasthā ca sūryyaputryavagāhinī

1,82.192

प्रीतिस्था नित्ययन्त्रस्था गोलोकस्था विभूतिदा ।
स्वानुभूतिस्थिता व्यक्ता सर्वलोकनिवासिनी

prītisthā nityayantrasthā golokasthā vibhūtidā |
svānubhūtisthitā vyaktā sarvalokanivāsinī

1,82.193

अमृता ह्यद्भुता श्रीमन्नारायणसमीडिता ।
अक्षरापि च कूटस्था महापुरुषसंभवा

amṛtā hyadbhutā śrīmannārāyaṇasamīḍitā |
akṣarāpi ca kūṭasthā mahāpuruṣasaṃbhavā

1,82.194

औदार्यभावसाध्या च स्थूलसूक्ष्मातिरूपिणी ।
शिरीषपुष्पमृदुला गाङ्गेयमुकुरप्रभा

audāryabhāvasādhyā ca sthūlasūkṣmātirūpiṇī |
śirīṣapuṣpamṛdulā gāṅgeyamukuraprabhā

1,82.195

नीलोत्पलजिताक्षी च सद्रत्नकवरान्विता ।
प्रेमपर्यकनिलया तेजोमण्डलमध्यगा

nīlotpalajitākṣī ca sadratnakavarānvitā |
premaparyakanilayā tejomaṇḍalamadhyagā

1,82.196

कृष्णाङ्गगोपनाभेदा लीलावरणनायिका ।
सुधासिंधुसमुल्लासामृतास्यन्दविधायिनी

kṛṣṇāṅgagopanābhedā līlāvaraṇanāyikā |
sudhāsiṃdhusamullāsāmṛtāsyandavidhāyinī

1,82.197

कृष्णचित्ता रासचित्ता प्रेमचित्ता हरिप्रिया ।
अचिन्तनगुणग्रामा कृष्णलीला मलापहा

kṛṣṇacittā rāsacittā premacittā haripriyā |
acintanaguṇagrāmā kṛṣṇalīlā malāpahā

1,82.198

राससिंधुशशाङ्का च रासमण्डलमण्डीनी ।
नतव्रता सिंहरीच्छा सुमीर्तिः सुखन्दिता

rāsasiṃdhuśaśāṅkā ca rāsamaṇḍalamaṇḍīnī |
natavratā siṃharīcchā sumīrtiḥ sukhanditā

1,82.199

गोपीचूडामणिर्गोपीगणेड्या विरजाधिका ।
गोपप्रेष्ठा गोपकन्या गोपनारी सुगोपिका

gopīcūḍāmaṇirgopīgaṇeḍyā virajādhikā |
gopapreṣṭhā gopakanyā gopanārī sugopikā

1,82.200

गोपधामा सुदामांबा गोपाली गोपमोहिनी ।
गोपभूषा कृष्णभूषा श्रीवृन्दावनचन्द्रिका

gopadhāmā sudāmāṃbā gopālī gopamohinī |
gopabhūṣā kṛṣṇabhūṣā śrīvṛndāvanacandrikā

1,82.201

वीणादिघोषनिरता रासोत्सवविकासिनी ।
कृष्णचेष्टा परिज्ञाता कोटिकन्दर्पमोहिनी

vīṇādighoṣaniratā rāsotsavavikāsinī |
kṛṣṇaceṣṭā parijñātā koṭikandarpamohinī

1,82.202

श्रीकृष्ण गुणनागाढ्या देवसुंदरिमोहिनी ।
कृष्णचन्द्रमनोज्ञा च कृष्णदेवसहोदरी

śrīkṛṣṇa guṇanāgāḍhyā devasuṃdarimohinī |
kṛṣṇacandramanojñā ca kṛṣṇadevasahodarī

1,82.203

कृष्णाभिलाषिणी कृष्णप्रेमानुग्रहवाञ्छिता ।
क्षेमा च मधुरालापा भ्रुवोमाया सुभद्रिका

kṛṣṇābhilāṣiṇī kṛṣṇapremānugrahavāñchitā |
kṣemā ca madhurālāpā bhruvomāyā subhadrikā

1,82.204

प्रकृतिः परमानन्दा नीपद्रुमतलस्थिता ।
कृपाकटाक्षा बिंबोष्टी रंभा चारुनितंबिनी

prakṛtiḥ paramānandā nīpadrumatalasthitā |
kṛpākaṭākṣā biṃboṣṭī raṃbhā cārunitaṃbinī

1,82.205

स्मरकेलिनिधाना च गण्डताटङ्कमण्डिता ।
हेमाद्रिकान्तिरुचिरा प्रेमाद्या मदमन्थरा

smarakelinidhānā ca gaṇḍatāṭaṅkamaṇḍitā |
hemādrikāntirucirā premādyā madamantharā

1,82.206

कृष्णचिन्ता प्रेमचिन्ता रतिचिन्ता च कृष्णदा ।
रासचिन्ता भावचिन्ता शुद्धचन्ता महारसा

kṛṣṇacintā premacintā raticintā ca kṛṣṇadā |
rāsacintā bhāvacintā śuddhacantā mahārasā

1,82.207

कृष्णादृष्टित्रुटियुगा दृष्टिपक्ष्मिविनिन्दिनी ।
कन्दर्पजननी मुख्या वैकुण्ठगतिदायिनी

kṛṣṇādṛṣṭitruṭiyugā dṛṣṭipakṣmivinindinī |
kandarpajananī mukhyā vaikuṇṭhagatidāyinī

1,82.208

रासभावा प्रियाश्लिष्टा प्रेष्ठा प्रथमनायिका ।
शुद्धादेहिनी च श्रीरामा रसमञ्जरी

rāsabhāvā priyāśliṣṭā preṣṭhā prathamanāyikā |
śuddhādehinī ca śrīrāmā rasamañjarī

1,82.209

सुप्रभावा शुभाचारा स्वर्णदी नर्मदांबिका ।
गोमती चन्द्रभागेड्या सरयूस्ताम्रपर्णिसूः

suprabhāvā śubhācārā svarṇadī narmadāṃbikā |
gomatī candrabhāgeḍyā sarayūstāmraparṇisūḥ

1,82.210

निष्कलङ्कचरित्रा च निर्गुणा च निरञ्जना ।
एतन्नामसहस्रं तु युग्मरूपस्य नारद

niṣkalaṅkacaritrā ca nirguṇā ca nirañjanā |
etannāmasahasraṃ tu yugmarūpasya nārada

1,82.211

पठनीयं प्रयत्नेन वृन्दावनरसावहे ।
महापापप्रशमनं वन्ध्यात्वविनिवर्तकम्

paṭhanīyaṃ prayatnena vṛndāvanarasāvahe |
mahāpāpapraśamanaṃ vandhyātvavinivartakam

1,82.212

दारिद्रय शमनं रोगनाशनं कामदं महत् ।
पापापहं वैरिहरं राधामाधवभक्तिदम्

dāridraya śamanaṃ roganāśanaṃ kāmadaṃ mahat |
pāpāpahaṃ vairiharaṃ rādhāmādhavabhaktidam

1,82.213

नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे ।
राधासंगसुधासिंधौ नमो नित्यविहारिणे

namastasmai bhagavate kṛṣṇāyākuṇṭhamedhase |
rādhāsaṃgasudhāsiṃdhau namo nityavihāriṇe

1,82.214

राधादेवी जगत्कर्त्री जगत्पालनतगत्परा ।
जगल्लयविधात्री च सर्वेशी सर्वसूतिका

rādhādevī jagatkartrī jagatpālanatagatparā |
jagallayavidhātrī ca sarveśī sarvasūtikā

1,82.215

तस्या नामसहस्रं वै मया प्रोक्तं मुनीश्वर ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

tasyā nāmasahasraṃ vai mayā proktaṃ munīśvara |
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

Chapter 1.83

1,83.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे राधाकृष्ण सहस्रनामकथनं नाम व्द्यशीतितमो ऽध्यायः श्रीशौनक उवाच साधु सूत महाभागः जगदुद्धारकारकम् ।
महातन्त्रविधानं नः कुमारोक्तं त्वयोदितम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde rādhākṛṣṇa sahasranāmakathanaṃ nāma vdyaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīśaunaka uvāca sādhu sūta mahābhāgaḥ jagaduddhārakārakam |
mahātantravidhānaṃ naḥ kumāroktaṃ tvayoditam

1,83.2

अलभ्यमेतत्तन्त्रेषु पुराणेष्वपि मानद ।
यदिहोदितमस्मभ्यं त्वयातिकरुणात्मना

alabhyametattantreṣu purāṇeṣvapi mānada |
yadihoditamasmabhyaṃ tvayātikaruṇātmanā

1,83.3

नारदो भगवान्सूत लोकोद्धरणतत्परः ।
भूयः पप्रच्छ किं साधो कुमारं विदुषां वरम्

nārado bhagavānsūta lokoddharaṇatatparaḥ |
bhūyaḥ papraccha kiṃ sādho kumāraṃ viduṣāṃ varam

1,83.4

सूत उवाच श्रुत्वा स नारदो विप्राः युग्मनामसहस्रकम् ।
सनत्कुमारमप्याह प्रणम्य ज्ञानिनां वरम्

sūta uvāca śrutvā sa nārado viprāḥ yugmanāmasahasrakam |
sanatkumāramapyāha praṇamya jñānināṃ varam

1,83.5

नारद उवाच ब्रह्मंस्त्वया समाख्याता विधयस्तन्त्रचोदिताः ।
तत्रापि कृष्णमन्त्राणां वैभवं ह्युदितं महत्

nārada uvāca brahmaṃstvayā samākhyātā vidhayastantracoditāḥ |
tatrāpi kṛṣṇamantrāṇāṃ vaibhavaṃ hyuditaṃ mahat

1,83.6

या तत्र राधिकादेवी सर्वाद्या समुदाहृता ।
तस्या अंशावताराणां चरितं मन्त्रपूर्वकम्

yā tatra rādhikādevī sarvādyā samudāhṛtā |
tasyā aṃśāvatārāṇāṃ caritaṃ mantrapūrvakam

1,83.7

तन्त्रोक्तं वद सर्वज्ञ त्वामहं शरणं गतः ।
शक्तेस्तन्त्राण्यनेकानि शिवोक्तानि मुनीश्वर

tantroktaṃ vada sarvajña tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ |
śaktestantrāṇyanekāni śivoktāni munīśvara

1,83.8

यानि तत्सारमुद्धृत्य साकल्येनाभिधेहि नः ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः

yāni tatsāramuddhṛtya sākalyenābhidhehi naḥ |
tacchrutvā vacanaṃ tasya nāradasya mahātmanaḥ

1,83.9

सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा राधापदांबुजम् ।
सनत्कुमार उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि राधांशानां समुद्भवम्

sanatkumāraḥ provāca smṛtvā rādhāpadāṃbujam |
sanatkumāra uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi rādhāṃśānāṃ samudbhavam

1,83.10

शक्तीनां परमाश्चर्यं मन्त्रसाधनपूर्वकम् ।
या तु राधा मया प्रोक्ता कृष्णार्द्धाङ्गसमुद्भवा

śaktīnāṃ paramāścaryaṃ mantrasādhanapūrvakam |
yā tu rādhā mayā proktā kṛṣṇārddhāṅgasamudbhavā

1,83.11

गोलोकवासिनी सा तु नित्या कृष्णसहायिनी ।
तेजोमण्डलमध्यस्था दृश्यदृश्यस्वरूपिणी

golokavāsinī sā tu nityā kṛṣṇasahāyinī |
tejomaṇḍalamadhyasthā dṛśyadṛśyasvarūpiṇī

1,83.12

कदाचित्तु तया सार्द्धं स्थितस्य मुनिसत्तम ।
कृष्णस्य वामभागात्तु जातो नारायणः स्वयम्

kadācittu tayā sārddhaṃ sthitasya munisattama |
kṛṣṇasya vāmabhāgāttu jāto nārāyaṇaḥ svayam

1,83.13

राधिकायाश्च वामाङ्गान्महालक्ष्मीर्बभूव ह ।
ततः कृष्णो महालक्ष्मीं दत्त्वा नारायणाय च

rādhikāyāśca vāmāṅgānmahālakṣmīrbabhūva ha |
tataḥ kṛṣṇo mahālakṣmīṃ dattvā nārāyaṇāya ca

1,83.14

वैकुण्ठे स्थापयामास शश्वत्पालनकर्मणि ।
अथ गोलोकनाथस्य गोम्नां विवरतो मुने

vaikuṇṭhe sthāpayāmāsa śaśvatpālanakarmaṇi |
atha golokanāthasya gomnāṃ vivarato mune

1,83.15

जातुश्चासंख्यगोपालास्तेजसा वयसा समाः ।
प्राणतुल्यप्रियाः सर्वे बभूवुः पार्षदा विभोः

jātuścāsaṃkhyagopālāstejasā vayasā samāḥ |
prāṇatulyapriyāḥ sarve babhūvuḥ pārṣadā vibhoḥ

1,83.16

राधाङ्गलोमकूपेभ्ये बभूवुर्गोपकन्यकाः ।
राधातुल्याः सर्वतश्च राधादास्यः प्रियंवदाः

rādhāṅgalomakūpebhye babhūvurgopakanyakāḥ |
rādhātulyāḥ sarvataśca rādhādāsyaḥ priyaṃvadāḥ

1,83.17

एतस्मिन्नन्तरे विप्र सहसा कृष्णदेहतः ।
आविर्बभूव सा दुर्गा विष्णुमाया सनातनी

etasminnantare vipra sahasā kṛṣṇadehataḥ |
āvirbabhūva sā durgā viṣṇumāyā sanātanī

1,83.18

देवीनां बीजरूपां च मूलप्रकृतिरीश्वरी ।
परिपूर्णतमा तेजः स्वरूपा त्रिगुणात्मिका

devīnāṃ bījarūpāṃ ca mūlaprakṛtirīśvarī |
paripūrṇatamā tejaḥ svarūpā triguṇātmikā

1,83.19

सहस्रभुजसंयुक्ता नानाशस्त्रा त्रिलोचना ।
या तु संसारवृक्षस्य बीजरूपा सनातनी

sahasrabhujasaṃyuktā nānāśastrā trilocanā |
yā tu saṃsāravṛkṣasya bījarūpā sanātanī

1,83.20

रत्नसिंहासनं तस्यै प्रददौ राधिकेश्वरः ।
एतस्मिन्नन्तरे तत्र सस्त्रीकस्तु चतुर्मुखः

ratnasiṃhāsanaṃ tasyai pradadau rādhikeśvaraḥ |
etasminnantare tatra sastrīkastu caturmukhaḥ

1,83.21

ज्ञानिनां प्रवरः श्रीमान् पुमानोङ्कारमुच्चरन् ।
कमण्डलुधरो जातस्तपस्वी नाभितो हरेः

jñānināṃ pravaraḥ śrīmān pumānoṅkāramuccaran |
kamaṇḍaludharo jātastapasvī nābhito hareḥ

1,83.22

स तु संस्तूय सर्वेशं सावित्र्या भार्यया सह ।
निषसादासने रम्ये विभोस्तस्याज्ञया मुने

sa tu saṃstūya sarveśaṃ sāvitryā bhāryayā saha |
niṣasādāsane ramye vibhostasyājñayā mune

1,83.23

अथ कृष्णो महाभाग द्विधारूपो बभूव ह ।
वामार्द्धाङ्गो महादेवो दक्षार्द्धो गोपिकापतिः

atha kṛṣṇo mahābhāga dvidhārūpo babhūva ha |
vāmārddhāṅgo mahādevo dakṣārddho gopikāpatiḥ

1,83.24

पञ्चवक्त्रस्त्रिनेत्रो ऽसौ वामार्द्धागो मुनीश्वः ।
स्तुत्वा कृष्णं समाज्ञप्तो निषसाद हरेः पुरः

pañcavaktrastrinetro 'sau vāmārddhāgo munīśvaḥ |
stutvā kṛṣṇaṃ samājñapto niṣasāda hareḥ puraḥ

1,83.25

अथ कृष्णश्चतुर्वक्त्रं प्राह सृष्टिं कुरु प्रभो ।
सत्यलोके स्थितो नित्यङ्गच्छ मांस्मर सर्वदा

atha kṛṣṇaścaturvaktraṃ prāha sṛṣṭiṃ kuru prabho |
satyaloke sthito nityaṅgaccha māṃsmara sarvadā

1,83.26

एवमुक्तस्तु हरिणा प्रणम्य जगदीश्वरम् ।
जगाम भार्यया साकं स तु सृष्टिं करोति वै

evamuktastu hariṇā praṇamya jagadīśvaram |
jagāma bhāryayā sākaṃ sa tu sṛṣṭiṃ karoti vai

1,83.27

पितास्माकं मुनिश्रेष्ठ मानसीं कल्पदैहिकीम् ।
ततः पश्चात्पञ्चवक्त्रं कृष्णं प्राह महामते

pitāsmākaṃ muniśreṣṭha mānasīṃ kalpadaihikīm |
tataḥ paścātpañcavaktraṃ kṛṣṇaṃ prāha mahāmate

1,83.28

दुर्गां गृहाण विश्वेश शिवलोके तपश्वर ।
यावत्सृष्टिस्तदन्ते तु लोकान्संहर सर्वतः

durgāṃ gṛhāṇa viśveśa śivaloke tapaśvara |
yāvatsṛṣṭistadante tu lokānsaṃhara sarvataḥ

1,83.29

सो ऽपि कृष्णं नमस्तृत्य शिवलोकं जगाम ह ।
ततः कालान्तरे ब्रह्मन्कृष्णस्य परमात्मनः

so 'pi kṛṣṇaṃ namastṛtya śivalokaṃ jagāma ha |
tataḥ kālāntare brahmankṛṣṇasya paramātmanaḥ

1,83.30

वक्त्रात्सरस्वती जाता बीणापुस्तकधारिणी ।
तामादिदेश भघगवान् वैकुण्ठं गच्छ मानदे

vaktrātsarasvatī jātā bīṇāpustakadhāriṇī |
tāmādideśa bhaghagavān vaikuṇṭhaṃ gaccha mānade

1,83.31

लक्ष्मीसमीपे तिष्ठ त्वं चतुर्भुजसमाश्रया ।
सापि कृष्णं नमस्कृत्य गता नारायणान्तिकम्

lakṣmīsamīpe tiṣṭha tvaṃ caturbhujasamāśrayā |
sāpi kṛṣṇaṃ namaskṛtya gatā nārāyaṇāntikam

1,83.32

एवं पञ्चविधा जाता सा राधा सृष्टिकारणम् ।
आसां पूर्णस्वरूपाणां मन्त्रध्यानार्चनादिकम्

evaṃ pañcavidhā jātā sā rādhā sṛṣṭikāraṇam |
āsāṃ pūrṇasvarūpāṇāṃ mantradhyānārcanādikam

1,83.33

वदामि शृणु विप्रेद्रं लोकानां सिद्धिदायकम् ।
तारः क्रियायुक् प्रतिश्ठा प्रीत्याढ्या च ततः परम्

vadāmi śṛṇu vipredraṃ lokānāṃ siddhidāyakam |
tāraḥ kriyāyuk pratiśṭhā prītyāḍhyā ca tataḥ param

1,83.34

ज्ञानामृता क्षुधायुक्ता वह्निजायान्तकतो मनुः ।
सुतपास्तु ऋषिश्छन्दो गायत्री देवता मनोः

jñānāmṛtā kṣudhāyuktā vahnijāyāntakato manuḥ |
sutapāstu ṛṣiśchando gāyatrī devatā manoḥ

1,83.35

राधिका प्रणवो बीजं स्वाहा शक्तिरुदाहृता ।
षडक्षरैः षडङ्गानि कुर्याद्विन्दुविभूषितैः

rādhikā praṇavo bījaṃ svāhā śaktirudāhṛtā |
ṣaḍakṣaraiḥ ṣaḍaṅgāni kuryādvinduvibhūṣitaiḥ

1,83.36

ततो ध्यायन्स्वहृदये राधिकां कृष्णभामिनीम् ।
श्वेतचंपकवर्णाभां कोटिचन्द्रसमप्रभाम्

tato dhyāyansvahṛdaye rādhikāṃ kṛṣṇabhāminīm |
śvetacaṃpakavarṇābhāṃ koṭicandrasamaprabhām

1,83.37

शरत्पार्वणचन्द्रास्यां नीलेन्दीवरलोचनाम् ।
सुश्रोणीं सुनितंबां च पक्वबिंबाधरांबराम्

śaratpārvaṇacandrāsyāṃ nīlendīvaralocanām |
suśroṇīṃ sunitaṃbāṃ ca pakvabiṃbādharāṃbarām

1,83.38

मुक्ताकुन्दाभदशनां वह्निशुद्धांशुकान्विताम् ।
रत्नकेयूरवलयहारकुण्डलशोभिताम्

muktākundābhadaśanāṃ vahniśuddhāṃśukānvitām |
ratnakeyūravalayahārakuṇḍalaśobhitām

1,83.39

गोपीभिः सुप्रियाभिश्च सेवितां श्वेतचामरैः ।
रासमण्डलमध्यस्थां रत्नसिंहासनस्थिताम्

gopībhiḥ supriyābhiśca sevitāṃ śvetacāmaraiḥ |
rāsamaṇḍalamadhyasthāṃ ratnasiṃhāsanasthitām

1,83.40

ध्यात्वा पुष्पाञ्जलिं क्षिप्त्वा पूजयेदुपचारकैः ।
लक्षषट्कं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत्तिलैः

dhyātvā puṣpāñjaliṃ kṣiptvā pūjayedupacārakaiḥ |
lakṣaṣaṭkaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ hunettilaiḥ

1,83.41

आज्याक्तैर्मातृकापीठे पूजा चावरणैः सह ।
षट्कोणेषु षडङ्गानि तद्बाह्ये ऽष्टदले यजेत्

ājyāktairmātṛkāpīṭhe pūjā cāvaraṇaiḥ saha |
ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni tadbāhye 'ṣṭadale yajet

1,83.42

मालावतीं माधवीं च रत्नमालां सुशीलिकाम् ।
ततः शशिकलां पारिजातां पद्मावतीं तथा

mālāvatīṃ mādhavīṃ ca ratnamālāṃ suśīlikām |
tataḥ śaśikalāṃ pārijātāṃ padmāvatīṃ tathā

1,83.43

सुंदरीं च क्रमात्प्राच्यां दिग्विदिक्षु ततो बहिः ।
इन्द्राद्यान्सायुधानिष्ट्वा विनियोगांस्तु साधयेत्

suṃdarīṃ ca kramātprācyāṃ digvidikṣu tato bahiḥ |
indrādyānsāyudhāniṣṭvā viniyogāṃstu sādhayet

1,83.44

राधा कृष्णप्रिया रासेश्वरी गोपीगणाधिपा ।
निर्गुणा कृष्णपूज्या च मूलप्रकृतिरीश्वरी

rādhā kṛṣṇapriyā rāseśvarī gopīgaṇādhipā |
nirguṇā kṛṣṇapūjyā ca mūlaprakṛtirīśvarī

1,83.45

सर्वेश्वरी सर्वपूज्या वैराजजननी तथा ।
पूर्वाद्याशासु रक्षन्तु पान्तु मां सर्वतः सदा

sarveśvarī sarvapūjyā vairājajananī tathā |
pūrvādyāśāsu rakṣantu pāntu māṃ sarvataḥ sadā

1,83.46

त्वं देवि जगतां माता विष्णुमाया सनातनी ।
कृष्णमायादिदेवी च कृष्णप्राणाधिके शुभे

tvaṃ devi jagatāṃ mātā viṣṇumāyā sanātanī |
kṛṣṇamāyādidevī ca kṛṣṇaprāṇādhike śubhe

1,83.47

कष्णभक्तिप्रदे राधे नमस्ते मङ्गलप्रदे ।
इति सम्प्रार्थ्य सर्वेशीं स्तुत्वा हृदि विसर्जयेत्

kaṣṇabhaktiprade rādhe namaste maṅgalaprade |
iti samprārthya sarveśīṃ stutvā hṛdi visarjayet

1,83.48

एवं यो भजते राधां सर्वाद्यां सर्वमङ्गलाम् ।
भुक्त्वेह भोगानखिलान्सो ऽन्ते गोलोकमाप्नुयात्

evaṃ yo bhajate rādhāṃ sarvādyāṃ sarvamaṅgalām |
bhuktveha bhogānakhilānso 'nte golokamāpnuyāt

1,83.49

अथ तुभ्यं महालक्ष्म्या विधानं वच्मि नारद ।
यदाराधनतो भूयात्साधको भुक्तिमुक्तिमान्

atha tubhyaṃ mahālakṣmyā vidhānaṃ vacmi nārada |
yadārādhanato bhūyātsādhako bhuktimuktimān

1,83.50

लक्ष्मीमायाकामवाणीपूर्वा कमलवासिनी ।
ङेंता वह्निप्रियान्तो ऽयं मन्त्रकल्पद्रुमः परः

lakṣmīmāyākāmavāṇīpūrvā kamalavāsinī |
ṅeṃtā vahnipriyānto 'yaṃ mantrakalpadrumaḥ paraḥ

1,83.51

ऋषिर्नारायणश्चास्य छन्दो हि जगती तथा ।
देवता तु महालक्ष्मीर्द्विद्विवर्णैः षडङ्गकम्

ṛṣirnārāyaṇaścāsya chando hi jagatī tathā |
devatā tu mahālakṣmīrdvidvivarṇaiḥ ṣaḍaṅgakam

1,83.52

श्वेतचंपकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां भक्तानुग्रहकातराम्

śvetacaṃpakavarṇābhāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām |
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ bhaktānugrahakātarām

1,83.53

बिभ्रतीं रत्नमालां च कोटिचन्द्रसमप्रभाम् ।
ध्यात्वा जपेदर्कलक्षं पायसेन दशांशतः

bibhratīṃ ratnamālāṃ ca koṭicandrasamaprabhām |
dhyātvā japedarkalakṣaṃ pāyasena daśāṃśataḥ

1,83.54

जुहुयादेधिते वह्नौ श्रीदृकाष्टैः समर्चयेत् ।
नवशक्तियुते पीठे ह्यङ्गै रावरणैः सह

juhuyādedhite vahnau śrīdṛkāṣṭaiḥ samarcayet |
navaśaktiyute pīṭhe hyaṅgai rāvaraṇaiḥ saha

1,83.55

विभूतिरुन्नतिः कान्तिः सृष्टिः कीर्तिश्च सन्नतिः ।
व्याष्टिरुत्कृष्टिरृद्धिश्च संप्रोक्ता नव शक्तयः

vibhūtirunnatiḥ kāntiḥ sṛṣṭiḥ kīrtiśca sannatiḥ |
vyāṣṭirutkṛṣṭirṛddhiśca saṃproktā nava śaktayaḥ

1,83.56

अत्रावाह्य च मूलेन मूर्तिं संकल्प्य साधकः ।
षट् कोणेषु षडङ्गानि दक्षिणे तु गजाननम्

atrāvāhya ca mūlena mūrtiṃ saṃkalpya sādhakaḥ |
ṣaṭ koṇeṣu ṣaḍaṅgāni dakṣiṇe tu gajānanam

1,83.57

वामे कुसुमधन्वानं वसुपत्रे ततो यजेत् ।
उमां श्रीं भारतीं दुर्गां धरणीं वेदमातरम्

vāme kusumadhanvānaṃ vasupatre tato yajet |
umāṃ śrīṃ bhāratīṃ durgāṃ dharaṇīṃ vedamātaram

1,83.58

देवीमुषां च पूर्वादौ दिग्विदिक्षु क्रमेण हि ।
जह्नुसूर्यसुते पूज्ये पादप्रक्षालनोद्यते

devīmuṣāṃ ca pūrvādau digvidikṣu krameṇa hi |
jahnusūryasute pūjye pādaprakṣālanodyate

1,83.59

शङ्खपद्मनिधी पूज्यौ पार्श्वयोर्घृतचामरौ ।
धृतातपत्रं वरुणं पूजयेत्पश्चिमे ततः

śaṅkhapadmanidhī pūjyau pārśvayorghṛtacāmarau |
dhṛtātapatraṃ varuṇaṃ pūjayetpaścime tataḥ

1,83.60

संपूज्य राशीन्परितो यथास्थानं नवग्रहान् ।
चतुर्दन्तैरावतादीन् दिग्विदिक्षु ततोरऽचयेत्

saṃpūjya rāśīnparito yathāsthānaṃ navagrahān |
caturdantairāvatādīn digvidikṣu tator'cayet

1,83.61

तद्बहिर्लोकपालांश्च तदस्त्राणि च तद्बहिः ।
दूर्वाभिराज्यसिक्ताभिर्जुहुयादायुषे नरः

tadbahirlokapālāṃśca tadastrāṇi ca tadbahiḥ |
dūrvābhirājyasiktābhirjuhuyādāyuṣe naraḥ

1,83.62

गुडूचीमाज्यसंसिक्तां जुहुयात्सप्तवासरम् ।
अषअटोत्तरसहस्रं यः स जीवेच्छरदां शतम्

guḍūcīmājyasaṃsiktāṃ juhuyātsaptavāsaram |
aṣaaṭottarasahasraṃ yaḥ sa jīveccharadāṃ śatam

1,83.63

हुत्वा तिलान्घृताभ्यक्तान्दीर्घमायुष्यमाप्नुयात् ।
आरभ्यार्कदिनं मन्त्री दशाहं घृतसंप्लुतः

hutvā tilānghṛtābhyaktāndīrghamāyuṣyamāpnuyāt |
ārabhyārkadinaṃ mantrī daśāhaṃ ghṛtasaṃplutaḥ

1,83.64

जुहुयादर्कसमिधः शरीरारोग्यसिद्धये ।
शालिभिर्जुह्वतो नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम्

juhuyādarkasamidhaḥ śarīrārogyasiddhaye |
śālibhirjuhvato nityamaṣṭottarasahasrakam

1,83.65

अचिरादेव महती लक्ष्मी संजायते ध्रुवम् ।
उषाजा जीनालिकेररजोभिर्गृतमिश्रितैः

acirādeva mahatī lakṣmī saṃjāyate dhruvam |
uṣājā jīnālikerarajobhirgṛtamiśritaiḥ

1,83.66

हुनेदष्टोत्तरशतं पायसाशी तु नित्यशः ।
मण्डलाज्जायते सो ऽपि कुबेर इव मानवः

hunedaṣṭottaraśataṃ pāyasāśī tu nityaśaḥ |
maṇḍalājjāyate so 'pi kubera iva mānavaḥ

1,83.67

हविषा गुडमिश्रेण होमतो ह्यन्नवान्भवेत् ।
जपापुष्पाणि जुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम्

haviṣā guḍamiśreṇa homato hyannavānbhavet |
japāpuṣpāṇi juhuyādaṣṭottarasahasrakam

1,83.68

तांबूलरससंमिश्रं तद्भस्मतिलकं चरेत् ।
चतुर्णामपि वर्णानां मोहनाय द्विजोत्तमः

tāṃbūlarasasaṃmiśraṃ tadbhasmatilakaṃ caret |
caturṇāmapi varṇānāṃ mohanāya dvijottamaḥ

1,83.69

एवं यो भजते लक्ष्मीं साधकेन्द्रो मुनीश्वर ।
सम्पदस्तस्य जायन्ते महालक्ष्मीः प्रसीदति

evaṃ yo bhajate lakṣmīṃ sādhakendro munīśvara |
sampadastasya jāyante mahālakṣmīḥ prasīdati

1,83.70

देहान्ते वैष्णवं धाम लभते नात्र संशयः ।
या तु दुर्गा द्विजश्रेष्ठ शिवलोकं गता सती

dehānte vaiṣṇavaṃ dhāma labhate nātra saṃśayaḥ |
yā tu durgā dvijaśreṣṭha śivalokaṃ gatā satī

1,83.71

सा शिवाज्ञामनुप्राप्य दिव्यलोकं विनिर्ममे ।
देवीलोकेति विख्यातं सर्वलोकविलक्षणम्

sā śivājñāmanuprāpya divyalokaṃ vinirmame |
devīloketi vikhyātaṃ sarvalokavilakṣaṇam

1,83.72

तत्र स्थिता जगन्माता तपोनियममास्थिता ।
विविधान् स्वावतारान्हि त्रिकाले कुरुते ऽनिशम्

tatra sthitā jaganmātā taponiyamamāsthitā |
vividhān svāvatārānhi trikāle kurute 'niśam

1,83.73

मायाधिका ह्लादिनीयुक् चन्द्राढ्या सर्गिणी पुनः ।
प्रतिष्ठा स्मृतिसंयुक्ता क्षुधया सहिता पुनः

māyādhikā hlādinīyuk candrāḍhyā sargiṇī punaḥ |
pratiṣṭhā smṛtisaṃyuktā kṣudhayā sahitā punaḥ

1,83.74

ज्ञानामृता वह्निजायान्तस्ताराद्यो मनुर्मतः ।
ऋषिः स्याद्वामदेवो ऽस्य छन्दो गायत्रमीरितम्

jñānāmṛtā vahnijāyāntastārādyo manurmataḥ |
ṛṣiḥ syādvāmadevo 'sya chando gāyatramīritam

1,83.75

देवता जगतामादिर्दुर्गा दुर्गतिनाशिनी ।
ताराद्येकैकवर्णेन हृदयादित्रयं मतम्

devatā jagatāmādirdurgā durgatināśinī |
tārādyekaikavarṇena hṛdayāditrayaṃ matam

1,83.76

त्रिभिर्वर्मेक्षण द्वाभ्यां सर्वैरस्त्रमुदीरितम् ।
महामरकतप्रख्यां सहस्रभुजमण्डिताम्

tribhirvarmekṣaṇa dvābhyāṃ sarvairastramudīritam |
mahāmarakataprakhyāṃ sahasrabhujamaṇḍitām

1,83.77

नानाशस्त्राणि दधतीं त्रिनेत्रां शशिशेखराम् ।
कङ्कणाङ्गदहाराढ्यां क्वणन्नूपुरकान्विताम्

nānāśastrāṇi dadhatīṃ trinetrāṃ śaśiśekharām |
kaṅkaṇāṅgadahārāḍhyāṃ kvaṇannūpurakānvitām

1,83.78

किरीटकुण्डलधरां दुर्गां देवीं विचिन्तयेत्

kirīṭakuṇḍaladharāṃ durgāṃ devīṃ vicintayet

1,83.79

वसुलक्षं जपेन्मन्त्रं तिलैः समधुरैर्हुनेत ।
पयोंऽधसा वा सहस्रं नवपद्मात्मके यजेत्

vasulakṣaṃ japenmantraṃ tilaiḥ samadhurairhuneta |
payoṃ'dhasā vā sahasraṃ navapadmātmake yajet

1,83.80

प्रभा माया जया सूक्ष्मा विशुद्धानं दिनी पुनः ।
सुप्रभा विजया सर्वसिद्धिदा पीठशक्तयः

prabhā māyā jayā sūkṣmā viśuddhānaṃ dinī punaḥ |
suprabhā vijayā sarvasiddhidā pīṭhaśaktayaḥ

1,83.81

अद्भिर्ह्रस्वत्रयक्लीबरहितैः पूजये दिमाः ।
प्रणवो वज्रनखदंष्ट्रायुधाय महापदात्

adbhirhrasvatrayaklībarahitaiḥ pūjaye dimāḥ |
praṇavo vajranakhadaṃṣṭrāyudhāya mahāpadāt

1,83.82

सिंहाय वर्मास्त्रं हृञ्च प्रोक्तः सिंहमनुर्मुने ।
दद्यादासनमेतेन मूर्तिं मूलेन कल्पयेत्

siṃhāya varmāstraṃ hṛñca proktaḥ siṃhamanurmune |
dadyādāsanametena mūrtiṃ mūlena kalpayet

1,83.83

अङ्गावृर्त्तिं पुराभ्यार्च्य शक्तीः पत्रेषु पूजयेत् ।
जया च विजया कीर्तिः प्रीतिः पश्चात्प्रभा पुनः

aṅgāvṛrttiṃ purābhyārcya śaktīḥ patreṣu pūjayet |
jayā ca vijayā kīrtiḥ prītiḥ paścātprabhā punaḥ

1,83.84

श्रद्धा मेधा श्रुतिश्चैवस्वनामाद्यक्षरादिकाः ।
पत्राग्रेष्वर्चयेदष्टावायुधानि यथाक्रमात्

śraddhā medhā śrutiścaivasvanāmādyakṣarādikāḥ |
patrāgreṣvarcayedaṣṭāvāyudhāni yathākramāt

1,83.85

शङ्खचक्रगदाखड्गपाशाङ्कुशशरान्धनुः ।
लोकेश्वरांस्ततो बाह्ये तेषामस्त्राण्यनन्तरम्

śaṅkhacakragadākhaḍgapāśāṅkuśaśarāndhanuḥ |
lokeśvarāṃstato bāhye teṣāmastrāṇyanantaram

1,83.86

इत्थं जपादिभिर्मन्त्री मन्त्रे सिद्धे विधानवित् ।
कुर्यात्प्रयोगानमुना यथा स्वस्वमनीषितान्

itthaṃ japādibhirmantrī mantre siddhe vidhānavit |
kuryātprayogānamunā yathā svasvamanīṣitān

1,83.87

प्रतिष्ठाप्य विधानेन कलशान्नवशोभनान् ।
रत्नहेमादिसंयुक्तान्घटेषु नवसु स्थितान्

pratiṣṭhāpya vidhānena kalaśānnavaśobhanān |
ratnahemādisaṃyuktānghaṭeṣu navasu sthitān

1,83.88

मध्यस्थे पूजयेद्देवीमितरेषु जयादिकाः ।
संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरभिषिञ्चेन्नराधिपम्

madhyasthe pūjayeddevīmitareṣu jayādikāḥ |
saṃpūjya gandhapuṣpādyairabhiṣiñcennarādhipam

1,83.89

राजा विजयते शत्रून्यो ऽधिको विजयश्रियम् ।
प्राप्नोत्रोगो दीर्घायुः सर्वव्याधिविवर्जितः

rājā vijayate śatrūnyo 'dhiko vijayaśriyam |
prāpnotrogo dīrghāyuḥ sarvavyādhivivarjitaḥ

1,83.90

वन्ध्याभिषिक्ता विधिनालभते तनयं वरम् ।
मन्त्रेणानेन संजप्तमाज्यं क्षुद्रग्रहापहम्

vandhyābhiṣiktā vidhinālabhate tanayaṃ varam |
mantreṇānena saṃjaptamājyaṃ kṣudragrahāpaham

1,83.91

गर्भिणीनां विशेषेण जप्तं भस्मादिकं तथा ।
जृंभश्वासे तु कृष्णस्य प्रविष्टेराधिकामुखम्

garbhiṇīnāṃ viśeṣeṇa japtaṃ bhasmādikaṃ tathā |
jṛṃbhaśvāse tu kṛṣṇasya praviṣṭerādhikāmukham

1,83.92

या तु देवी समुद्भूता वीणापुस्तकधारिणी ।
तस्या विधानं विप्रेन्द्र शृणु लोकोपकारकम्

yā tu devī samudbhūtā vīṇāpustakadhāriṇī |
tasyā vidhānaṃ viprendra śṛṇu lokopakārakam

1,83.93

प्रणवो वाग्भवं माया श्रीः कामः शक्तिरीरिता ।
सरस्वती चतुर्थ्यन्ता स्वाहान्तो द्वादशाक्षरः

praṇavo vāgbhavaṃ māyā śrīḥ kāmaḥ śaktirīritā |
sarasvatī caturthyantā svāhānto dvādaśākṣaraḥ

1,83.94

मनुर्नारायण ऋषिर्विराट् छन्दः समीरितम् ।
महासरस्वती चास्य देवता परिकीर्तिता

manurnārāyaṇa ṛṣirvirāṭ chandaḥ samīritam |
mahāsarasvatī cāsya devatā parikīrtitā

1,83.95

वाग्भवेन षडङ्गानि कृत्वा वर्णान्न्यसेद् बुधः ।
ब्रह्मरन्ध्रे न्यसेत्तारं लज्जां भ्रूमध्यगां न्यसेत्

vāgbhavena ṣaḍaṅgāni kṛtvā varṇānnyased budhaḥ |
brahmarandhre nyasettāraṃ lajjāṃ bhrūmadhyagāṃ nyaset

1,83.96

मुखनासादिकर्णेषु गुदेषु श्रीमुखार्णकान् ।
ततो वाग्देवतां ध्यायेद्वीणापुस्तकधारिणीम्

mukhanāsādikarṇeṣu gudeṣu śrīmukhārṇakān |
tato vāgdevatāṃ dhyāyedvīṇāpustakadhāriṇīm

1,83.97

कर्पूरकुन्दधवलां पूर्णचन्द्रोज्ज्वलाननाम् ।
हंसाधिरूढां भालेन्दुदिव्यालङ्कारशोभिताम्

karpūrakundadhavalāṃ pūrṇacandrojjvalānanām |
haṃsādhirūḍhāṃ bhālendudivyālaṅkāraśobhitām

1,83.98

जपेद्द्वादशलक्षाणि तत्सहस्रं सितांबुजैः ।
नागचंपकपुष्पैर्वा जुहुयात्साधकोत्तमः

japeddvādaśalakṣāṇi tatsahasraṃ sitāṃbujaiḥ |
nāgacaṃpakapuṣpairvā juhuyātsādhakottamaḥ

1,83.99

मातृकोक्ते यजेत्पीठे वक्ष्यमाणक्रमेण ताम् ।
वर्णाब्जेनासनं दद्यान्मूर्तिं मूलेन कल्पयेत्

mātṛkokte yajetpīṭhe vakṣyamāṇakrameṇa tām |
varṇābjenāsanaṃ dadyānmūrtiṃ mūlena kalpayet

1,83.100

देव्या दक्षिणतः पूज्या संस्कृता वाङ्मयी शुभा ।
प्राकृता वामतः पूज्या वाङ्मयीसर्वसिद्धिदा

devyā dakṣiṇataḥ pūjyā saṃskṛtā vāṅmayī śubhā |
prākṛtā vāmataḥ pūjyā vāṅmayīsarvasiddhidā

1,83.101

पूर्वमङ्गानि षट्कोणे प्रज्ञाद्याः प्रयजेद्बहिः ।
प्रज्ञा मेधा श्रुतिः शक्तिः स्मृतिर्वागीश्वरी मतिः

pūrvamaṅgāni ṣaṭkoṇe prajñādyāḥ prayajedbahiḥ |
prajñā medhā śrutiḥ śaktiḥ smṛtirvāgīśvarī matiḥ

1,83.102

स्वस्तिश्चेति समाख्याता ब्रह्माद्यास्तदनन्तरम् ।
लोकेशानर्चयेद्भूयस्तदस्त्राणि च तद्बहिः

svastiśceti samākhyātā brahmādyāstadanantaram |
lokeśānarcayedbhūyastadastrāṇi ca tadbahiḥ

1,83.103

एवं संपूज्य वाग्देवीं साक्षाद्वाग्वल्लभो भवेत् ।
ब्रह्मचर्यरतः शुद्धः शुद्धदन्तनखा दिकः

evaṃ saṃpūjya vāgdevīṃ sākṣādvāgvallabho bhavet |
brahmacaryarataḥ śuddhaḥ śuddhadantanakhā dikaḥ

1,83.104

संस्मरन् सर्ववनिताः सततं देवताधिया ।
कवित्वं लभते धीमान् मासैर्द्वादशभिर्ध्रुवम्

saṃsmaran sarvavanitāḥ satataṃ devatādhiyā |
kavitvaṃ labhate dhīmān māsairdvādaśabhirdhruvam

1,83.105

पीत्वा तन्मन्त्रितं तोयं सहस्रं प्रत्यहं मुने ।
महाकविर्भवेन्मन्त्री वत्सरेण न संशयः

pītvā tanmantritaṃ toyaṃ sahasraṃ pratyahaṃ mune |
mahākavirbhavenmantrī vatsareṇa na saṃśayaḥ

1,83.106

उरोमात्रोदके स्थित्वा ध्यायन्मार्तण्डमण्डले ।
स्थितां देवीं प्रतिदिनं त्रिसहस्रं जपेन्मनुम्

uromātrodake sthitvā dhyāyanmārtaṇḍamaṇḍale |
sthitāṃ devīṃ pratidinaṃ trisahasraṃ japenmanum

1,83.107

लभते मण्डलात्सिद्धिं वाचामप्रतिमां भुवि ।
पालाशबिल्वकुसुमैर्जुहुयान्मधुरोक्षितैः

labhate maṇḍalātsiddhiṃ vācāmapratimāṃ bhuvi |
pālāśabilvakusumairjuhuyānmadhurokṣitaiḥ

1,83.108

समिद्भिर्वा तदुत्थाभिर्यशः प्राप्नोति वाक्पतेः ।
राजवृक्षसमुद्भूतैः प्रसूनैर्मधुराप्लुतैः

samidbhirvā tadutthābhiryaśaḥ prāpnoti vākpateḥ |
rājavṛkṣasamudbhūtaiḥ prasūnairmadhurāplutaiḥ

1,83.109

सत्समिद्भिश्च जुहुयात्कवित्वमतुलं लभेत् ।
अथ प्रवक्ष्ये विप्रेन्द्र सावित्रीं ब्रह्मणः प्रियाम्

satsamidbhiśca juhuyātkavitvamatulaṃ labhet |
atha pravakṣye viprendra sāvitrīṃ brahmaṇaḥ priyām

1,83.110

यां समाराध्य ससृजे ब्रह्मा लोकांश्चराचरान् ।
लक्ष्मी माया कामपूर्वा सावित्री ङेसमन्विता

yāṃ samārādhya sasṛje brahmā lokāṃścarācarān |
lakṣmī māyā kāmapūrvā sāvitrī ṅesamanvitā

1,83.111

स्वाहान्तो मनुराख्यातः सावित्र्या वसुवर्णवान् ।
ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छन्दः प्रोक्तं च देवता

svāhānto manurākhyātaḥ sāvitryā vasuvarṇavān |
ṛṣirbrahmāsya gāyatrī chandaḥ proktaṃ ca devatā

1,83.112

सावित्री सर्वदेवानां सावित्री परिकीर्तिता ।
हृदन्तिकैर्ब्रह्म विष्णुरुद्रेश्वरसदाशिवैः

sāvitrī sarvadevānāṃ sāvitrī parikīrtitā |
hṛdantikairbrahma viṣṇurudreśvarasadāśivaiḥ

1,83.113

सर्वात्मना च ङेयुक्तैरङ्गानां कल्पनं मतम् ।
तप्तकाञ्चनवर्णाभां ज्वलन्तीं ब्रह्मतेजसा

sarvātmanā ca ṅeyuktairaṅgānāṃ kalpanaṃ matam |
taptakāñcanavarṇābhāṃ jvalantīṃ brahmatejasā

1,83.114

ग्रीष्ममध्याह्नमार्तण्डसहस्रसमविग्रहाम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम्

grīṣmamadhyāhnamārtaṇḍasahasrasamavigrahām |
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām

1,83.115

बह्निशुद्धांशुकाधानां भक्तानुग्रहकातराम् ।
सुखदां मुक्तिदां चैव सर्वसंपत्प्रदां शिवाम्

bahniśuddhāṃśukādhānāṃ bhaktānugrahakātarām |
sukhadāṃ muktidāṃ caiva sarvasaṃpatpradāṃ śivām

1,83.116

वेदबीजस्वरूपां च ध्यायेद्वेदप्रसूं सतीम् ।
ध्यात्वैवं मण्डले विद्वान् त्रिकोणोज्ज्वलकर्णिके

vedabījasvarūpāṃ ca dhyāyedvedaprasūṃ satīm |
dhyātvaivaṃ maṇḍale vidvān trikoṇojjvalakarṇike

1,83.117

सौरे पीठे यजेद्देवीं दीप्तादिनवशक्तिभिः ।
मूलमन्त्रेण कॢप्तायां मूर्तौं देवीं प्रपूजयेत्

saure pīṭhe yajeddevīṃ dīptādinavaśaktibhiḥ |
mūlamantreṇa kḷptāyāṃ mūrtauṃ devīṃ prapūjayet

1,83.118

कोणेषु त्रिषु संपूज्या ब्राहृयाद्याः शक्तयो बहिः ।
आदित्याद्यास्ततः पूज्या उषादिसहिताः क्रमात्

koṇeṣu triṣu saṃpūjyā brāhṛyādyāḥ śaktayo bahiḥ |
ādityādyāstataḥ pūjyā uṣādisahitāḥ kramāt

1,83.119

तततः षडङ्गान्यभ्यर्च्य केसरेषु यथाविधि ।
प्रह्लादिनीं प्रभां पश्चान्नित्यां विश्वंभरां पुनः

tatataḥ ṣaḍaṅgānyabhyarcya kesareṣu yathāvidhi |
prahlādinīṃ prabhāṃ paścānnityāṃ viśvaṃbharāṃ punaḥ

1,83.120

विलासिनीप्रभावत्यौ जयां शान्तां यजेत्पुनः ।
कान्तिं दुर्गासरस्वत्यौ विद्यारूपां ततः परम्

vilāsinīprabhāvatyau jayāṃ śāntāṃ yajetpunaḥ |
kāntiṃ durgāsarasvatyau vidyārūpāṃ tataḥ param

1,83.121

विशालसंज्ञितामीशां व्यापिनीं विमलां यजेत् ।
तमोपहारिणीं सूक्ष्मां विश्वयोनिं जयावहाम्

viśālasaṃjñitāmīśāṃ vyāpinīṃ vimalāṃ yajet |
tamopahāriṇīṃ sūkṣmāṃ viśvayoniṃ jayāvahām

1,83.122

पद्नालयां परां शोभां ब्रह्मरूपां ततोरऽचयेत् ।
ब्राह्म्याद्याः शारणा बाह्ये पूजयेत्प्रोक्तलक्षणाः

padnālayāṃ parāṃ śobhāṃ brahmarūpāṃ tator'cayet |
brāhmyādyāḥ śāraṇā bāhye pūjayetproktalakṣaṇāḥ

1,83.123

ततो ऽभ्यर्च्येद् ग्रहान्बाह्ये शक्राद्यानयुधैः सह ।
इत्थमावरणैर्देवीः दशभिः परिपूजयेत्

tato 'bhyarcyed grahānbāhye śakrādyānayudhaiḥ saha |
itthamāvaraṇairdevīḥ daśabhiḥ paripūjayet

1,83.124

अष्टलक्षं जपेन्मन्त्रं तत्सहस्रं हुनेत्तिलैः ।
सर्वपापुविनिर्मुक्तो दीर्घमायुः स विन्दति

aṣṭalakṣaṃ japenmantraṃ tatsahasraṃ hunettilaiḥ |
sarvapāpuvinirmukto dīrghamāyuḥ sa vindati

1,83.125

अरुणाब्जैस्त्रिमध्वक्तैर्जुहुयादयुतं ततः ।
महालक्ष्मीर्भवेत्तस्य षण्मासान्नात्र संशयः

aruṇābjaistrimadhvaktairjuhuyādayutaṃ tataḥ |
mahālakṣmīrbhavettasya ṣaṇmāsānnātra saṃśayaḥ

1,83.126

ब्रह्मवृक्षप्रसूनैस्तु जुहुयाद्बाह्यतेजसे ।
बहुना किमिहोक्तेन यथावत्साधिता सती

brahmavṛkṣaprasūnaistu juhuyādbāhyatejase |
bahunā kimihoktena yathāvatsādhitā satī

1,83.127

साधकानामियं विद्या भवेत्कामदुधा मुने ।
अथ ते संप्रवक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम्

sādhakānāmiyaṃ vidyā bhavetkāmadudhā mune |
atha te saṃpravakṣyāmi rahasyaṃ paramādbhutam

1,83.128

सावित्रीपञ्जरं नाम सर्वरक्षाकरं नृणाम् ।
व्योमकेशार्लकासक्तां सुकिरीटविराजिताम्

sāvitrīpañjaraṃ nāma sarvarakṣākaraṃ nṛṇām |
vyomakeśārlakāsaktāṃ sukirīṭavirājitām

1,83.129

मेघभ्रुकुटिलाक्रान्तां विधिविष्णुशिवाननाम् ।
गुरुभार्गवकर्णान्तां सोमसूर्याग्निलोचनाम्

meghabhrukuṭilākrāntāṃ vidhiviṣṇuśivānanām |
gurubhārgavakarṇāntāṃ somasūryāgnilocanām

1,83.130

इडापिङ्गलिकासूक्ष्मावायुनासापुटान्विताम् ।
संध्याद्विजोष्ठपुटितां लसद्वागुपजिह्विकाम्

iḍāpiṅgalikāsūkṣmāvāyunāsāpuṭānvitām |
saṃdhyādvijoṣṭhapuṭitāṃ lasadvāgupajihvikām

1,83.131

संध्यासूर्यमणिग्रीवां मरुद्बाहुसमन्वितान् ।
पर्जन्यदृदयासक्तां वस्वाख्यप्रतिमण्डलाम्

saṃdhyāsūryamaṇigrīvāṃ marudbāhusamanvitān |
parjanyadṛdayāsaktāṃ vasvākhyapratimaṇḍalām

1,83.132

आकाशोदरविभ्रान्तां नाभ्यवान्तरवीथिकाम् ।
प्रजापत्याख्यजघनां कटीन्द्राणीसमाश्रिताम्

ākāśodaravibhrāntāṃ nābhyavāntaravīthikām |
prajāpatyākhyajaghanāṃ kaṭīndrāṇīsamāśritām

1,83.133

ऊर्वोर्मलयमेरुभ्यां शोभमानां सरिद्वराम् ।
सुजानुजहुकुशिकां वैश्वदेवाख्यसंज्ञिकाम्

ūrvormalayamerubhyāṃ śobhamānāṃ saridvarām |
sujānujahukuśikāṃ vaiśvadevākhyasaṃjñikām

1,83.134

पादाङ्घ्रिनखलोमाख्यभूनागद्रुमलक्षिताम् ।
ग्रहराश्यर्क्षयोगादिमूर्तावयवसंज्ञिकाम्

pādāṅghrinakhalomākhyabhūnāgadrumalakṣitām |
graharāśyarkṣayogādimūrtāvayavasaṃjñikām

1,83.135

तिथिमासर्तुपक्षाख्यैः संकेतनिमिषात्मिकाम् ।
मायाकल्पितवैचित्र्यसंध्याख्यच्छदनावृताम्

tithimāsartupakṣākhyaiḥ saṃketanimiṣātmikām |
māyākalpitavaicitryasaṃdhyākhyacchadanāvṛtām

1,83.136

ज्वलत्कालानलप्रख्यों तडित्कीटिसमप्रभाम् ।
कोटिसूर्यप्रतीकाशां शशिकोटिसुशीतलाम्

jvalatkālānalaprakhyoṃ taḍitkīṭisamaprabhām |
koṭisūryapratīkāśāṃ śaśikoṭisuśītalām

1,83.137

सुधामण्डलमध्यस्थां सांद्रानन्दामृतात्मिकाम् ।
वागतीतां मनो ऽगर्म्या वरदां वेदमातरम्

sudhāmaṇḍalamadhyasthāṃ sāṃdrānandāmṛtātmikām |
vāgatītāṃ mano 'garmyā varadāṃ vedamātaram

1,83.138

चराचरमयीं नित्यां ब्रह्माक्षरसमन्विताम् ।
ध्यात्वा स्वात्माविभेदेन सावित्रीपञ्जरं न्यसेत्

carācaramayīṃ nityāṃ brahmākṣarasamanvitām |
dhyātvā svātmāvibhedena sāvitrīpañjaraṃ nyaset

1,83.139

पञ्चरस्य ऋषिः सो ऽहं छंन्दो विकृतिरुच्यते ।
देवता च परो हंसः परब्रह्मादिदेवता

pañcarasya ṛṣiḥ so 'haṃ chaṃndo vikṛtirucyate |
devatā ca paro haṃsaḥ parabrahmādidevatā

1,83.140

धर्मार्थकाममोक्षाप्त्यै विनियोग उदाहृतः ।
षडङ्गदेवतामन्त्रैरङ्गन्यासं समाचरेत्

dharmārthakāmamokṣāptyai viniyoga udāhṛtaḥ |
ṣaḍaṅgadevatāmantrairaṅganyāsaṃ samācaret

1,83.141

त्रिधामूलेन मेधावी व्यापकं हि समाचरेत् ।
पूर्वोक्तां देवातां ध्यायेत्साकारां गुणसंयुताम्

tridhāmūlena medhāvī vyāpakaṃ hi samācaret |
pūrvoktāṃ devātāṃ dhyāyetsākārāṃ guṇasaṃyutām

1,83.142

त्रिपदा हरिजा पूर्वमुखी ब्रह्मास्त्रसंज्ञिका ।
चतुर्विशतितत्त्वाढ्या पातु प्राचीं दिशं मम

tripadā harijā pūrvamukhī brahmāstrasaṃjñikā |
caturviśatitattvāḍhyā pātu prācīṃ diśaṃ mama

1,83.143

चतुष्पदा ब्रह्मदण्डा ब्रह्माणी दक्षिणानना ।
षड्विंशतत्त्वसंयुक्ता पातु मे दक्षिणां दिशम्

catuṣpadā brahmadaṇḍā brahmāṇī dakṣiṇānanā |
ṣaḍviṃśatattvasaṃyuktā pātu me dakṣiṇāṃ diśam

1,83.144

प्रत्यङ्मुखी पञ्चपदी पञ्चाशत्तत्त्वरूपिणी ।
पातु प्रतीचीमनिशं मम ब्रह्मशिराएङ्किता

pratyaṅmukhī pañcapadī pañcāśattattvarūpiṇī |
pātu pratīcīmaniśaṃ mama brahmaśirāeṅkitā

1,83.145

सौम्यास्या ब्रह्मतुर्याढ्या साथर्वाङ्गिरसात्मिका ।
उदीचीं षट्पदा पातु षष्टितत्त्वकलात्मिका

saumyāsyā brahmaturyāḍhyā sātharvāṅgirasātmikā |
udīcīṃ ṣaṭpadā pātu ṣaṣṭitattvakalātmikā

1,83.146

पञ्चाशद्वर्णरचिता नवपादा शताक्षरी ।
व्योमा संपातु मे वोर्द्ध्वशिरो वेदान्तसंस्थिता

pañcāśadvarṇaracitā navapādā śatākṣarī |
vyomā saṃpātu me vorddhvaśiro vedāntasaṃsthitā

1,83.147

विद्युन्निभा ब्रह्मसन्ध्या मृगारूढा चतुर्भुजा ।
चापेषुचर्मासिधरा पातु मे पावकीं दिशम्

vidyunnibhā brahmasandhyā mṛgārūḍhā caturbhujā |
cāpeṣucarmāsidharā pātu me pāvakīṃ diśam

1,83.148

ब्रह्मी कुमारी गायत्री रक्ताङ्गी हंसवाहिनी ।
बिभ्रत्कमण्डलुं चाक्षं स्रुवस्रुवौ पातु नैरृतिम्

brahmī kumārī gāyatrī raktāṅgī haṃsavāhinī |
bibhratkamaṇḍaluṃ cākṣaṃ sruvasruvau pātu nairṛtim

1,83.149

शुक्लवर्णा च सावित्री युवती वृषवाहना ।
कपालशूलकाक्षस्रग्धारिणी पातु वायवीम्

śuklavarṇā ca sāvitrī yuvatī vṛṣavāhanā |
kapālaśūlakākṣasragdhāriṇī pātu vāyavīm

1,83.150

श्यामा सरस्वती वृद्धा वैष्णवी गरुडासना ।
शङ्खचक्राभयकरा पातु शैवीं दिशं मम

śyāmā sarasvatī vṛddhā vaiṣṇavī garuḍāsanā |
śaṅkhacakrābhayakarā pātu śaivīṃ diśaṃ mama

1,83.151

चतुर्भुजा देवमाता गौराङ्गी सिंहवाहना ।
वराभयखड्गचर्मभुजा पात्वधरां दिशम्

caturbhujā devamātā gaurāṅgī siṃhavāhanā |
varābhayakhaḍgacarmabhujā pātvadharāṃ diśam

1,83.152

तत्तत्पार्श्वे स्थिताः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः ।
स्वस्वदिक्षुस्थिताः पातुं ग्रहशक्त्यङ्गसंयुताः

tattatpārśve sthitāḥ svasvavāhanāyudhabhūṣaṇāḥ |
svasvadikṣusthitāḥ pātuṃ grahaśaktyaṅgasaṃyutāḥ

1,83.153

मन्त्राधिदेवतारूपा मुद्राधिष्ठातृदेवताः ।
व्यापकत्वेन पान्त्वस्मानापादतलमस्तकम्

mantrādhidevatārūpā mudrādhiṣṭhātṛdevatāḥ |
vyāpakatvena pāntvasmānāpādatalamastakam

1,83.154

इदं ते कथितं सत्यं सावित्रीपञ्जरं मया ।
संध्ययोः प्रत्यहं भक्त्या जपकाले विशेषतः

idaṃ te kathitaṃ satyaṃ sāvitrīpañjaraṃ mayā |
saṃdhyayoḥ pratyahaṃ bhaktyā japakāle viśeṣataḥ

1,83.155

पठनीयं प्रयत्नेन भुक्तिं मुक्तिं समिच्छता ।
भूतिदा भुवना वाणी महावसुमती मही

paṭhanīyaṃ prayatnena bhuktiṃ muktiṃ samicchatā |
bhūtidā bhuvanā vāṇī mahāvasumatī mahī

1,83.156

हिरण्यजननी नन्दा सविसर्गा तपस्विनी ।
यशस्विनी सती सत्या वेदविच्चिन्मयी शुभा

hiraṇyajananī nandā savisargā tapasvinī |
yaśasvinī satī satyā vedaviccinmayī śubhā

1,83.157

विश्वा तुर्या वरेण्या च निसृणी यमुना भुवा ।
मोदा देवी वरिष्ठा च धीश्च शान्तिर्मती मही

viśvā turyā vareṇyā ca nisṛṇī yamunā bhuvā |
modā devī variṣṭhā ca dhīśca śāntirmatī mahī

1,83.158

धिषणा योगिनी युक्ता नदी प्रज्ञाप्रचोदनी ।
दया च यामिनी पद्मा रोहिणी रमणी जया

dhiṣaṇā yoginī yuktā nadī prajñāpracodanī |
dayā ca yāminī padmā rohiṇī ramaṇī jayā

1,83.159

सेनामुखी साममयी बगला दोषवार्जिता ।
माया प्रज्ञा परा दोग्ध्री मानिनी पोषिणी क्रिया

senāmukhī sāmamayī bagalā doṣavārjitā |
māyā prajñā parā dogdhrī māninī poṣiṇī kriyā

1,83.160

ज्योत्स्ना तीर्थमयी रम्या सौम्यामृतमया तथा ।
ब्राह्मी हैमी भुजङ्गी च वशिनी सुंदरी वनी

jyotsnā tīrthamayī ramyā saumyāmṛtamayā tathā |
brāhmī haimī bhujaṅgī ca vaśinī suṃdarī vanī

1,83.161

ओङ्कारहसिनी सर्वा सुधा सा षड्गुणावती ।
माया स्वधा रमा तन्वी रिपुघ्नी रक्षणणी सती

oṅkārahasinī sarvā sudhā sā ṣaḍguṇāvatī |
māyā svadhā ramā tanvī ripughnī rakṣaṇaṇī satī

1,83.162

हैमी तारा विधुगतिर्विषघ्नी च वरानना ।
अमरा तीर्थदा दीक्षा दुर्धर्षा रोगहारिणी

haimī tārā vidhugatirviṣaghnī ca varānanā |
amarā tīrthadā dīkṣā durdharṣā rogahāriṇī

1,83.163

नानापापनृशंसघ्नी षट्पदी वज्रिणी रणी ।
योगिनी वमला सत्या अबला बलदा जया

nānāpāpanṛśaṃsaghnī ṣaṭpadī vajriṇī raṇī |
yoginī vamalā satyā abalā baladā jayā

1,83.164

गोमती जाह्नवी रजावी तपनी जातवेदसा ।
अचिरा वृष्टिदा ज्ञेया ऋततन्त्रा ऋतात्मिका

gomatī jāhnavī rajāvī tapanī jātavedasā |
acirā vṛṣṭidā jñeyā ṛtatantrā ṛtātmikā

1,83.165

सर्वकामदुधा सौम्या भवाहॄङ्कारवर्जिता ।
द्विपदा या चतुष्पदा त्रिपदा या च षट्पदा

sarvakāmadudhā saumyā bhavāhṝṅkāravarjitā |
dvipadā yā catuṣpadā tripadā yā ca ṣaṭpadā

1,83.166

अष्टापदी नवपदी सहस्राक्षाक्षरात्मिका ।
अष्टोत्तरशतं नाम्नां सावित्र्या यः पठेन्नरः

aṣṭāpadī navapadī sahasrākṣākṣarātmikā |
aṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ sāvitryā yaḥ paṭhennaraḥ

1,83.167

स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ।
एतत्ते कथितं विप्र पञ्चप्रकृतिलक्षणम्

sa cirāyuḥ sukhī putrī vijayī vinayī bhavet |
etatte kathitaṃ vipra pañcaprakṛtilakṣaṇam

1,83.168

मन्त्राराधनपूर्वं च विश्वकामप्रपूरणम्

mantrārādhanapūrvaṃ ca viśvakāmaprapūraṇam

Chapter 1.84

1,84.1

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे पञ्चप्रकृतिमन्त्रादिनिरूपणं नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच कलिकल्पान्तरे ब्रह्मन् ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ।
लोकपद्मे तपस्थस्य सृष्ट्यर्थं संबभूवतुः

iti śrībṛhannāradīya purāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde pañcaprakṛtimantrādinirūpaṇaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca kalikalpāntare brahman brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ |
lokapadme tapasthasya sṛṣṭyarthaṃ saṃbabhūvatuḥ

1,84.2

विष्णुकर्णमलोद्भूतावसुरौ मधुकैटभौ ।
तौ जातमात्रौ पयसि लोकप्रलयलक्षणे

viṣṇukarṇamalodbhūtāvasurau madhukaiṭabhau |
tau jātamātrau payasi lokapralayalakṣaṇe

1,84.3

जानुमात्रे स्थितौ दृष्ट्वा ब्रह्मणं कमलस्थितम् ।
प्रवृत्तावत्तुमालक्ष्य तुष्टाव जगदंबिकाम्

jānumātre sthitau dṛṣṭvā brahmaṇaṃ kamalasthitam |
pravṛttāvattumālakṣya tuṣṭāva jagadaṃbikām

1,84.4

ततो देवी जगत्कर्त्री शैवी शक्तिरनुत्तमा ।
नारायणाक्षिसंस्थाना निद्रा प्रीता बभूव ह

tato devī jagatkartrī śaivī śaktiranuttamā |
nārāyaṇākṣisaṃsthānā nidrā prītā babhūva ha

1,84.5

तस्या मन्त्रादिकं सर्वं कथयिष्यामि तच्छृणु ।
सारुणा क्रोधनी शान्तिश्चन्द्रालङ्कृतशेखरा

tasyā mantrādikaṃ sarvaṃ kathayiṣyāmi tacchṛṇu |
sāruṇā krodhanī śāntiścandrālaṅkṛtaśekharā

1,84.6

एकाक्षरीबीज मन्त्रऋषिः शक्तिरुदाहृता ।
गायत्री च भवेच्छन्दो देवता भुवनेश्वरी

ekākṣarībīja mantraṛṣiḥ śaktirudāhṛtā |
gāyatrī ca bhavecchando devatā bhuvaneśvarī

1,84.7

षड्दिर्घयुक्तबीजेन कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् ।
संहारसृष्टिमार्गेण मातृकान्यस्तविग्रहः

ṣaḍdirghayuktabījena kuryādaṅgāni ṣaṭ kramāt |
saṃhārasṛṣṭimārgeṇa mātṛkānyastavigrahaḥ

1,84.8

मन्त्रन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये ।
हृल्लेखां मूर्ध्नि वदने गगनां हृदयांबुजे

mantranyāsaṃ tataḥ kuryāddevatābhāvasiddhaye |
hṛllekhāṃ mūrdhni vadane gaganāṃ hṛdayāṃbuje

1,84.9

रक्तां करालिकां गुह्ये महोच्छुष्मां पदद्वये ।
ऊर्द्ध्वप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषूत्तरे ऽपि च

raktāṃ karālikāṃ guhye mahocchuṣmāṃ padadvaye |
ūrddhvaprāgdakṣiṇodīcyapaścimeṣūttare 'pi ca

1,84.10

सद्यादिह्रस्वबीजाद्यान्वस्तव्या भूतसप्रभाः ।
अङ्गानि विन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात्

sadyādihrasvabījādyānvastavyā bhūtasaprabhāḥ |
aṅgāni vinyasetpaścājjātiyuktāni ṣaṭ kramāt

1,84.11

ब्रह्माणं विन्यसेद्भाले गायत्र्या सह संयुतम् ।
सावित्र्या सहितं विष्णुं कपोले दक्षिणे न्यसेत्

brahmāṇaṃ vinyasedbhāle gāyatryā saha saṃyutam |
sāvitryā sahitaṃ viṣṇuṃ kapole dakṣiṇe nyaset

1,84.12

वागीश्वर्या समायुक्तं वामगण्डे महेश्वरम् ।
श्रिया धनपतिं न्यस्य वामकर्णाग्रके पुनः

vāgīśvaryā samāyuktaṃ vāmagaṇḍe maheśvaram |
śriyā dhanapatiṃ nyasya vāmakarṇāgrake punaḥ

1,84.13

रत्या स्मरं मुखे न्यस्य पुण्यागणपतिं न्यसेत् ।
सव्यकर्णोपरि निधाकर्णगण्डान्तरालयोः

ratyā smaraṃ mukhe nyasya puṇyāgaṇapatiṃ nyaset |
savyakarṇopari nidhākarṇagaṇḍāntarālayoḥ

1,84.14

न्यस्तव्यं वदने मूलं भूपश्चैत्रांस्ततो न्यसेत् ।
कण्ठमूले स्तनद्वन्द्वे वामांसे हृदयांबुजे

nyastavyaṃ vadane mūlaṃ bhūpaścaitrāṃstato nyaset |
kaṇṭhamūle stanadvandve vāmāṃse hṛdayāṃbuje

1,84.15

सव्यांसे पार्श्वयुगले नाभिदेशे च देशिकः ।
भालांश्च पार्श्वजठरे पार्श्वांसापरके हृदि

savyāṃse pārśvayugale nābhideśe ca deśikaḥ |
bhālāṃśca pārśvajaṭhare pārśvāṃsāparake hṛdi

1,84.16

ब्रह्माण्याद्यास्तनौ न्यस्य विधिना प्रोक्तलक्षणाः ।
मूलेन व्यापकं देहे न्यस्य देवीं विचिन्तयेत्

brahmāṇyādyāstanau nyasya vidhinā proktalakṣaṇāḥ |
mūlena vyāpakaṃ dehe nyasya devīṃ vicintayet

1,84.17

उद्यद्दिवाकरनिभां तुङ्गोरोजां त्रिलोचनाम् ।
/ स्मरास्यामिन्दुमुकुटां वरपाशाङ्कुशाभयाम्

udyaddivākaranibhāṃ tuṅgorojāṃ trilocanām |
/ smarāsyāmindumukuṭāṃ varapāśāṅkuśābhayām

1,84.18

रदलक्षं जपेन्मन्त्रं त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्ततः ।
अष्टद्रव्यैर्दशांशेन ब्रह्मवृक्षसमिद्वरैः

radalakṣaṃ japenmantraṃ trimadhvaktairhunettataḥ |
aṣṭadravyairdaśāṃśena brahmavṛkṣasamidvaraiḥ

1,84.19

द्राक्षाखर्जूरवातादशर्करानालिकेरकम् ।
तन्दुलाज्यतिलं विप्र द्रव्याष्टकमुदाहृतम्

drākṣākharjūravātādaśarkarānālikerakam |
tandulājyatilaṃ vipra dravyāṣṭakamudāhṛtam

1,84.20

दद्यादर्ध्यं दिनेशाय तत्र संचिन्त्य पार्वतीम् ।
पद्ममष्टदलं बाह्ये वृत्तं षोडशभिर्द्दलैः

dadyādardhyaṃ dineśāya tatra saṃcintya pārvatīm |
padmamaṣṭadalaṃ bāhye vṛttaṃ ṣoḍaśabhirddalaiḥ

1,84.21

विलिखेत्कणिङ्क्रामध्येषड्कोणमतिसुन्दरम् ।
ततः संपूजयेत्पीठं नवशक्तिसमन्वितम्

vilikhetkaṇiṅkrāmadhyeṣaḍkoṇamatisundaram |
tataḥ saṃpūjayetpīṭhaṃ navaśaktisamanvitam

1,84.22

जयाख्या विजया पश्चादजिताह्वापराजिता ।
नित्या विलासिनी गोग्धीत्यघोरा मङ्गला नव

jayākhyā vijayā paścādajitāhvāparājitā |
nityā vilāsinī gogdhītyaghorā maṅgalā nava

1,84.23

बीजाढ्यमासनं दत्त्वा मूर्तिं तेनैव कल्पयेत् ।
तस्यां संपूजयेद्देवीमावाह्यावरणैः क्रमात्

bījāḍhyamāsanaṃ dattvā mūrtiṃ tenaiva kalpayet |
tasyāṃ saṃpūjayeddevīmāvāhyāvaraṇaiḥ kramāt

1,84.24

मधेयपाग्याम्यसौम्येषु पूजयेदङ्गदेवताः ।
षट्कोणेषु यजेन्मन्त्री पश्चान्मिथुनदेवताः

madheyapāgyāmyasaumyeṣu pūjayedaṅgadevatāḥ |
ṣaṭkoṇeṣu yajenmantrī paścānmithunadevatāḥ

1,84.25

इन्द्रकोणं लसद्दण्डकुण्डिकाक्षगुणाभयाम् ।
गायत्रीं पूजयेन्मत्री ब्रह्माणमपि तादृशम्

indrakoṇaṃ lasaddaṇḍakuṇḍikākṣaguṇābhayām |
gāyatrīṃ pūjayenmatrī brahmāṇamapi tādṛśam

1,84.26

रक्षः कोणे शङ्खचक्रगदापङ्कजधारिणीम् ।
सावित्रीं पीतवसनां यजेद्विणुं च तादृशम्

rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāpaṅkajadhāriṇīm |
sāvitrīṃ pītavasanāṃ yajedviṇuṃ ca tādṛśam

1,84.27

वायुकोणे परश्वक्षमाला भयवरान्विताम् ।
यजेत्सरस्वतीमच्छां रुद्रं तादृशलक्षणम्

vāyukoṇe paraśvakṣamālā bhayavarānvitām |
yajetsarasvatīmacchāṃ rudraṃ tādṛśalakṣaṇam

1,84.28

वह्निकोणे यजेद्रत्नकुंभं मणिकरण्डकम् ।
कराभ्यां बिभ्रतीं पीतां तुन्दिलं धनदायकम्

vahnikoṇe yajedratnakuṃbhaṃ maṇikaraṇḍakam |
karābhyāṃ bibhratīṃ pītāṃ tundilaṃ dhanadāyakam

1,84.29

आलिङ्ग्य सव्यहस्तेन वामे तांबूलधारिणीम् ।
धनदाङ्कसमारूढां महालक्ष्मीं प्रपूजयेत्

āliṅgya savyahastena vāme tāṃbūladhāriṇīm |
dhanadāṅkasamārūḍhāṃ mahālakṣmīṃ prapūjayet

1,84.30

पश्चिमे मदनं बाणपाशाङ्कुशशरासनाम् ।
धारयन्तं जपारक्तं पूजयेद्रक्तभूषणम्

paścime madanaṃ bāṇapāśāṅkuśaśarāsanām |
dhārayantaṃ japāraktaṃ pūjayedraktabhūṣaṇam

1,84.31

सव्येन पतिमाश्लिष्य वामेनोत्पलधारिणीम् ।
पाणिना रमणाङ्कस्थां रतिं सम्यक्समर्चयेत्

savyena patimāśliṣya vāmenotpaladhāriṇīm |
pāṇinā ramaṇāṅkasthāṃ ratiṃ samyaksamarcayet

1,84.32

ऐशान्ये पूजयेत्सम्यक् विघ्नराजं प्रियान्वितम् ।
सृणिपाशधरं कान्तं वराङ्गासृक्कलाङ्गुलिम्

aiśānye pūjayetsamyak vighnarājaṃ priyānvitam |
sṛṇipāśadharaṃ kāntaṃ varāṅgāsṛkkalāṅgulim

1,84.33

माध्वीपूर्णकपालाढ्यं विघ्नराजं दिगंबरम् ।
पुष्करे विगलद्रत्नस्फुरच्चषकधारिणम्

mādhvīpūrṇakapālāḍhyaṃ vighnarājaṃ digaṃbaram |
puṣkare vigaladratnasphuraccaṣakadhāriṇam

1,84.34

सिंदूरसदृशाकारामुद्दाममदविभ्रमाम् ।
धृतरक्तोत्पलामन्यपाणिना तु ध्वजस्पृशाम्

siṃdūrasadṛśākārāmuddāmamadavibhramām |
dhṛtaraktotpalāmanyapāṇinā tu dhvajaspṛśām

1,84.35

आश्लिष्टकान्तामरुणां पुष्टिमर्चेद्दिगंबराम् ।
कर्णिकायां निधी पूज्यौ षट्कोणस्याथ पार्श्वयोः

āśliṣṭakāntāmaruṇāṃ puṣṭimarceddigaṃbarām |
karṇikāyāṃ nidhī pūjyau ṣaṭkoṇasyātha pārśvayoḥ

1,84.36

अङ्गानि केसरेष्वेताः पश्चात्पत्रेषु पूजयेत् ।
अनङ्गकुसुमा पश्चाद्द्वितीयानङ्गमेखला

aṅgāni kesareṣvetāḥ paścātpatreṣu pūjayet |
anaṅgakusumā paścāddvitīyānaṅgamekhalā

1,84.37

अनङ्गगमना तद्वदनङ्गमदनातुरा ।
भुवनपाला गगनवेगा षष्ठी चैव ततः परम्

anaṅgagamanā tadvadanaṅgamadanāturā |
bhuvanapālā gaganavegā ṣaṣṭhī caiva tataḥ param

1,84.38

शशिलेखा गगनलेखा चेत्यष्टौ यत्र शक्तयः ।
खड्गखेटकधारिण्यः श्यामाः पूज्याश्च मातरः

śaśilekhā gaganalekhā cetyaṣṭau yatra śaktayaḥ |
khaḍgakheṭakadhāriṇyaḥ śyāmāḥ pūjyāśca mātaraḥ

1,84.39

पद्माद्बहिः समभ्यर्च्याः शक्तयः परिचारिकाः ।
प्रथमानङ्गद्वयास्यादनङ्गमदना ततः

padmādbahiḥ samabhyarcyāḥ śaktayaḥ paricārikāḥ |
prathamānaṅgadvayāsyādanaṅgamadanā tataḥ

1,84.40

मदनातुरा भवनवेगा ततो भुवनपालिका ।
स्यात्सर्वशिशिरानङ्गवेदनानङ्गमेखला

madanāturā bhavanavegā tato bhuvanapālikā |
syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā

1,84.41

चषकं तालवृन्तं च तांबूलं छत्रमुज्ज्वलम् ।
चामरे चांशुकं पुष्पं बिभ्राणाः करपङ्कजैः

caṣakaṃ tālavṛntaṃ ca tāṃbūlaṃ chatramujjvalam |
cāmare cāṃśukaṃ puṣpaṃ bibhrāṇāḥ karapaṅkajaiḥ

1,84.42

सर्वाभरणसंदीप्तान् लोकपालान्बहिर्यजेत् ।
वज्रादीन्यपि तद्बाह्ये देवीमित्थं प्रपूजयेत्

sarvābharaṇasaṃdīptān lokapālānbahiryajet |
vajrādīnyapi tadbāhye devīmitthaṃ prapūjayet

1,84.43

मन्त्री त्रिमधुरोपेतैर्हुत्वाश्वत्थसमिद्वरैः ।
ब्राह्मणान्वशयेच्छीघ्रं पार्थिवान्पद्महोमतः

mantrī trimadhuropetairhutvāśvatthasamidvaraiḥ |
brāhmaṇānvaśayecchīghraṃ pārthivānpadmahomataḥ

1,84.44

पलाशपुष्पैस्तत्पत्नीं मन्त्रिणः कुसुदैरपि ।
पञ्चविंशतिधा जप्तैर्जलैः स्नानं दिने दिने

palāśapuṣpaistatpatnīṃ mantriṇaḥ kusudairapi |
pañcaviṃśatidhā japtairjalaiḥ snānaṃ dine dine

1,84.45

आत्मानमभिषिञ्चेद्यः सर्वसौभाग्यवान्भवेत् ।
पञ्चविंशतिधा जप्तं जलं प्रातः पिबेन्नरः

ātmānamabhiṣiñcedyaḥ sarvasaubhāgyavānbhavet |
pañcaviṃśatidhā japtaṃ jalaṃ prātaḥ pibennaraḥ

1,84.46

अवाप्य महतीं प्रज्ञां कवीनामग्रणीर्भवेत् ।
कर्पूरागरुसंयुक्तकुङ्कुमं साधु साधितम्

avāpya mahatīṃ prajñāṃ kavīnāmagraṇīrbhavet |
karpūrāgarusaṃyuktakuṅkumaṃ sādhu sādhitam

1,84.47

गृहीत्वा तिलकं कुर्याद्राजवश्यमनुत्तमम् ।
शालिपिष्टमयीं कृत्वा पुत्तलीं मधुरान्विताम्

gṛhītvā tilakaṃ kuryādrājavaśyamanuttamam |
śālipiṣṭamayīṃ kṛtvā puttalīṃ madhurānvitām

1,84.48

जप्तां प्रतिष्ठितप्राणां भक्षयेद्रविवासरे ।
वशं नयति राजानं नारीं वा नरमेव च

japtāṃ pratiṣṭhitaprāṇāṃ bhakṣayedravivāsare |
vaśaṃ nayati rājānaṃ nārīṃ vā narameva ca

1,84.49

कण्ठमात्रोदके स्थित्वा वीक्ष्य तोयोद्गतं रविम् ।
त्रिसहस्रं जपेन्मन्त्रं कन्यामिष्टां लभेत्ततः

kaṇṭhamātrodake sthitvā vīkṣya toyodgataṃ ravim |
trisahasraṃ japenmantraṃ kanyāmiṣṭāṃ labhettataḥ

1,84.50

अन्नं तन्मन्त्रितं मन्त्री भुञ्जीत श्रीप्रसिद्धये ।
लिखितां भस्मना मायां ससाध्यां फलकादिषु

annaṃ tanmantritaṃ mantrī bhuñjīta śrīprasiddhaye |
likhitāṃ bhasmanā māyāṃ sasādhyāṃ phalakādiṣu

1,84.51

तत्कालं दर्शयेद्यन्त्रं सुखं सूयेत गर्भिणी ।
भुवनेशीयमाख्याता सहस्रभुजसंभवा

tatkālaṃ darśayedyantraṃ sukhaṃ sūyeta garbhiṇī |
bhuvaneśīyamākhyātā sahasrabhujasaṃbhavā

1,84.52

भुक्तिमुक्तिप्रदा नॄणां स्मर्तृआणां द्विजसत्तम ।
ततः कल्पान्तरे विप्र कदाचिन्महिषासुरः

bhuktimuktipradā nṝṇāṃ smartṛāṇāṃ dvijasattama |
tataḥ kalpāntare vipra kadācinmahiṣāsuraḥ

1,84.53

बभूव लोकपालांस्तु जित्वा भुङ्क्ते जगत्त्रयम् ।
ततस्त्पीडिता देवा वैकुण्ठं शरणं ययुः

babhūva lokapālāṃstu jitvā bhuṅkte jagattrayam |
tatastpīḍitā devā vaikuṇṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

1,84.54

ततो देवी महालक्ष्मीश्चक्राद्याङ्गोत्थतेजसा ।
श्रीर्बभूवमुनिश्रेष्ठ मूर्ता व्याप्तजगत्त्रया

tato devī mahālakṣmīścakrādyāṅgotthatejasā |
śrīrbabhūvamuniśreṣṭha mūrtā vyāptajagattrayā

1,84.55

स्वयं सा महिषादींस्तु निहत्य जगदीश्वरी ।
अरविन्दवनं प्राप्ता भजतामिष्टदायिनी

svayaṃ sā mahiṣādīṃstu nihatya jagadīśvarī |
aravindavanaṃ prāptā bhajatāmiṣṭadāyinī

1,84.56

तस्याः समर्चनं वक्ष्ये संक्षेपेण शृणु द्विज ।
मृत्युक्रोधेन गुरुणा बिन्दुभूषितमस्तका

tasyāḥ samarcanaṃ vakṣye saṃkṣepeṇa śṛṇu dvija |
mṛtyukrodhena guruṇā bindubhūṣitamastakā

1,84.57

बीजमन्त्रः श्रियः प्रोक्तो भजतामिष्टदायकः ।
ऋषिर्भृगुर्निवृच्छन्दो देवता श्रीः समीरिता

bījamantraḥ śriyaḥ prokto bhajatāmiṣṭadāyakaḥ |
ṛṣirbhṛgurnivṛcchando devatā śrīḥ samīritā

1,84.58

षड्दीर्घयुक्तबीजेन कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् ।
ततो ध्यायेज्जगद्वेद्यां श्रियं संपत्तिदायिनीम्

ṣaḍdīrghayuktabījena kuryādaṅgāni ṣaṭ kramāt |
tato dhyāyejjagadvedyāṃ śriyaṃ saṃpattidāyinīm

1,84.59

काञ्चनाभां गजैः श्वेतैश्चतुर्भिः स्वकरोद्धृतैः ।
हिरण्मयामृतघटैः सिच्यमानां सरोजगाम्

kāñcanābhāṃ gajaiḥ śvetaiścaturbhiḥ svakaroddhṛtaiḥ |
hiraṇmayāmṛtaghaṭaiḥ sicyamānāṃ sarojagām

1,84.60

वराभयाब्जस्रग्धस्तां क्षौमवस्त्रां किरीटिनीम् ।
सिद्धलक्षं जपेन्मन्त्रं तत्सहस्रं हुनेत्तथा

varābhayābjasragdhastāṃ kṣaumavastrāṃ kirīṭinīm |
siddhalakṣaṃ japenmantraṃ tatsahasraṃ hunettathā

1,84.61

सुगन्धकुसुमैरिष्ट्वा कमलैर्मधुरप्लुतैः ।
महालक्ष्म्युदिते पीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत्

sugandhakusumairiṣṭvā kamalairmadhuraplutaiḥ |
mahālakṣmyudite pīṭhe mūrtiṃ mūlena kalpayet

1,84.62

यजेत्पूर्ववदङ्गानि दिग्दलेष्वर्चयेत्ततः ।
वासुदेवं संकर्षणं प्रद्युम्नमनिरुद्धकम्

yajetpūrvavadaṅgāni digdaleṣvarcayettataḥ |
vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ pradyumnamaniruddhakam

1,84.63

हिमपीततमालेन्द्रनीलाभान्पीतवाससः ।
शङ्खचक्रगदापद्मधारिणस्तांश्चतुर्भुजान्

himapītatamālendranīlābhānpītavāsasaḥ |
śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇastāṃścaturbhujān

1,84.64

विदिगन्तेषु पत्रेषु दमकादीन्यजेद्गजान् ।
दमकं पुण्डरीकं च गुग्गुलं च कुरण्टकम्

vidiganteṣu patreṣu damakādīnyajedgajān |
damakaṃ puṇḍarīkaṃ ca guggulaṃ ca kuraṇṭakam

1,84.65

यजेच्छङ्खनिधिं देव्या दक्षिणे प्रमदान्वितम् ।
मुक्तामाणिक्यसंकाशौ किञ्चित्स्मितमुखांबुजौ

yajecchaṅkhanidhiṃ devyā dakṣiṇe pramadānvitam |
muktāmāṇikyasaṃkāśau kiñcitsmitamukhāṃbujau

1,84.66

अन्योन्यालिङ्गनपरौ शङ्खपङ्कजधारिणौ ।
विगलद्रत्नवर्षाभ्यां शङ्खभ्या मूर्ध्नि लाञ्छितौ

anyonyāliṅganaparau śaṅkhapaṅkajadhāriṇau |
vigaladratnavarṣābhyāṃ śaṅkhabhyā mūrdhni lāñchitau

1,84.67

तुन्दिलं कंबुकनिधिं वसुधारां घनस्तनीम् ।
वामतः पङ्कजनिधिं प्रियया सहितं यजेत्

tundilaṃ kaṃbukanidhiṃ vasudhārāṃ ghanastanīm |
vāmataḥ paṅkajanidhiṃ priyayā sahitaṃ yajet

1,84.68

सिंदूराभौ भुजश्लिष्टौ रक्तपद्मोत्पलान्वितौ ।
निःसरद्रत्नवर्षाभ्यां पद्माभ्यां मूर्ध्नि लाञ्छितौ

siṃdūrābhau bhujaśliṣṭau raktapadmotpalānvitau |
niḥsaradratnavarṣābhyāṃ padmābhyāṃ mūrdhni lāñchitau

1,84.69

तुन्दिलं पङ्कजनिधिं तत्त्वां वसुमतीमपि ।
दलाग्रेषु यजेदेताबलाक्याद्याः समन्ततः

tundilaṃ paṅkajanidhiṃ tattvāṃ vasumatīmapi |
dalāgreṣu yajedetābalākyādyāḥ samantataḥ

1,84.70

बलाकी विमला चैव कमला वनमालिका ।
विभीषिका मालिका च शाङ्करी वसुमालिका

balākī vimalā caiva kamalā vanamālikā |
vibhīṣikā mālikā ca śāṅkarī vasumālikā

1,84.71

पङ्कजद्वयधारिण्यो मुक्ताहारसमप्रभाः ।
लोकेशान्पूजयेदन्ते वज्राद्यास्त्राणि तद्बहिः

paṅkajadvayadhāriṇyo muktāhārasamaprabhāḥ |
lokeśānpūjayedante vajrādyāstrāṇi tadbahiḥ

1,84.72

इत्थं यो भजते देवीं विधिना साधकोत्तमः ।
धनधान्यसमृद्धः स्याच्छ्रियमाप्नोत्यनिन्दिताम्

itthaṃ yo bhajate devīṃ vidhinā sādhakottamaḥ |
dhanadhānyasamṛddhaḥ syācchriyamāpnotyaninditām

1,84.73

वक्षःप्रमाणसलिले स्थित्वा मन्त्रमिमं जपेत् ।
त्रिलक्षमर्कगं ध्यायन्स भवेत्कमलालयः

vakṣaḥpramāṇasalile sthitvā mantramimaṃ japet |
trilakṣamarkagaṃ dhyāyansa bhavetkamalālayaḥ

1,84.74

विष्णुगेहस्थबिल्वस्य मूले लक्षत्रयं जपेत् ।
साधको यः स लभते वाञ्छितं धनसंचयम्

viṣṇugehasthabilvasya mūle lakṣatrayaṃ japet |
sādhako yaḥ sa labhate vāñchitaṃ dhanasaṃcayam

1,84.75

अशोकवह्नावाज्याक्तैस्तण्डुलैर्वशयेज्जगत् ।
होमेनखादिरे वह्नौ तण्डुलेर्मधुरोक्षितैः

aśokavahnāvājyāktaistaṇḍulairvaśayejjagat |
homenakhādire vahnau taṇḍulermadhurokṣitaiḥ

1,84.76

राजा वश्यो भवेच्छीघ्रं महालक्ष्मीश्च वर्द्धते ।
बिल्वच्छायामधिवसन्बिल्वमिश्रहविष्यभुक्

rājā vaśyo bhavecchīghraṃ mahālakṣmīśca varddhate |
bilvacchāyāmadhivasanbilvamiśrahaviṣyabhuk

1,84.77

संवत्सरत्रयं हुत्वा तत्फलैरथवांबुजैः ।
साधकेन्द्रो महालक्ष्मीं चक्षुषा पश्यति ध्रुवम्

saṃvatsaratrayaṃ hutvā tatphalairathavāṃbujaiḥ |
sādhakendro mahālakṣmīṃ cakṣuṣā paśyati dhruvam

1,84.78

अथ कल्पान्तरे ब्रह्मन्देवराज्यविलुंपकौ ।
जातौ शुभनिशुंभौ द्वावसुरौ लोककण्टकौ

atha kalpāntare brahmandevarājyaviluṃpakau |
jātau śubhaniśuṃbhau dvāvasurau lokakaṇṭakau

1,84.79

ततो भ्रष्टाधिकारैस्तु शक्राद्यैः संस्तुता मुने ।
महासरस्वती देवी तदा चावततार ह

tato bhraṣṭādhikāraistu śakrādyaiḥ saṃstutā mune |
mahāsarasvatī devī tadā cāvatatāra ha

1,84.80

हिमालये महापुण्ये शैलोद्देशे ऽतिशोभने ।
ततः शुम्भादिकान्हत्वा दैवतैः परिपूजिता

himālaye mahāpuṇye śailoddeśe 'tiśobhane |
tataḥ śumbhādikānhatvā daivataiḥ paripūjitā

1,84.81

वरं दत्त्वाविशद्देवी मानसं नाम वै सरः ।
तस्या मन्त्रं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वावहितो मुनने

varaṃ dattvāviśaddevī mānasaṃ nāma vai saraḥ |
tasyā mantraṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahito munane

1,84.82

ज्ञानामृता शशधरा क्रान्तभालोपशोभिता ।
वाग्बीजं तेन चाङ्गानि कल्पयेत्साधकोत्तमः

jñānāmṛtā śaśadharā krāntabhālopaśobhitā |
vāgbījaṃ tena cāṅgāni kalpayetsādhakottamaḥ

1,84.83

ऋषिः सदाशिवश्चास्य छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् ।
देवता वाक्समाख्याता भजतामिष्टदायिनी

ṛṣiḥ sadāśivaścāsya chando 'nuṣṭubudāhṛtam |
devatā vāksamākhyātā bhajatāmiṣṭadāyinī

1,84.84

श्वेतांबरां विसश्वेतां वीणापुस्तकधारिणीम् ।
दिव्यैराभरणैर्युक्तां ध्यायेद्देवीं निरन्तराम्

śvetāṃbarāṃ visaśvetāṃ vīṇāpustakadhāriṇīm |
divyairābharaṇairyuktāṃ dhyāyeddevīṃ nirantarām

1,84.85

महासरस्वतीपीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् ।
देवीं संपूजयेत्तस्यामङ्गाद्यावरणैः सह

mahāsarasvatīpīṭhe mūrtiṃ mūlena kalpayet |
devīṃ saṃpūjayettasyāmaṅgādyāvaraṇaiḥ saha

1,84.86

आदावङ्गावृतिः पश्चादंबिकाद्याःसमीरिताः ।
द्वितीया मातृभिः प्रोक्ता तृतीयाद्यष्टशक्तिभिः

ādāvaṅgāvṛtiḥ paścādaṃbikādyāḥsamīritāḥ |
dvitīyā mātṛbhiḥ proktā tṛtīyādyaṣṭaśaktibhiḥ

1,84.87

चतुर्थी पञ्चमी प्रोक्ता द्वात्रिंशच्छक्तिभघिः पुनः ।
चतुःषष्ट्या स्मृता षष्ठी शक्तिभिर्लोकनायकैः

caturthī pañcamī proktā dvātriṃśacchaktibhaghiḥ punaḥ |
catuḥṣaṣṭyā smṛtā ṣaṣṭhī śaktibhirlokanāyakaiḥ

1,84.88

सप्तमी पुनरेतेषामस्त्रैः स्यादष्टमावृतिः ।
एवं पूज्या जगद्धात्री श्रीमती वाग्भवाभिधा

saptamī punareteṣāmastraiḥ syādaṣṭamāvṛtiḥ |
evaṃ pūjyā jagaddhātrī śrīmatī vāgbhavābhidhā

1,84.89

स्थानेषु पूर्वमुक्तेषु यजेदङ्गानि साधकः ।
अम्बिका वाग्भवा दुर्गा श्रीशक्तिश्चोक्तलक्षणा

sthāneṣu pūrvamukteṣu yajedaṅgāni sādhakaḥ |
ambikā vāgbhavā durgā śrīśaktiścoktalakṣaṇā

1,84.90

ब्रह्माद्याश्च ततः पूज्याः कराली विकराल्युमा ।
सरस्वती श्रीर्दुर्गा च लक्ष्मीश्चैव धृतिः स्मृतिः

brahmādyāśca tataḥ pūjyāḥ karālī vikarālyumā |
sarasvatī śrīrdurgā ca lakṣmīścaiva dhṛtiḥ smṛtiḥ

1,84.91

श्रद्धा मेधा रतिः कान्तिरार्या षोडश शक्तयः ।
खड्गखेटकधारिण्यः श्यामाः पूज्याः स्वलङ्कृताः

śraddhā medhā ratiḥ kāntirāryā ṣoḍaśa śaktayaḥ |
khaḍgakheṭakadhāriṇyaḥ śyāmāḥ pūjyāḥ svalaṅkṛtāḥ

1,84.92

विषघ्नी पुष्टयः प्रज्ञा सिनीवाली कुहूः पुनः ।
रुद्रवीर्या प्रभा नन्दा पोषणा वृद्धिदा शुभा

viṣaghnī puṣṭayaḥ prajñā sinīvālī kuhūḥ punaḥ |
rudravīryā prabhā nandā poṣaṇā vṛddhidā śubhā

1,84.93

कालरात्रिर्महारात्रिर्भद्रकाली कपार्दिनी ।
विकृतिर्दण्डिमुण्डिन्यौ सेंदुखण्डा शिखण्डिनी

kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapārdinī |
vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau seṃdukhaṇḍā śikhaṇḍinī

1,84.94

निशुम्भमथनी चण्डमुण्डविनाशिनी ।
इन्द्राणी चैव रुद्राणी शङ्करार्द्धशरीरिणी

niśumbhamathanī caṇḍamuṇḍavināśinī |
indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārddhaśarīriṇī

1,84.95

नारी नारायणी चैव त्रिशूलिन्यपि पालिनी ।
अम्बिका ह्रदिनी चैव द्वात्रिंशच्छक्तयः सिताः

nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī |
ambikā hradinī caiva dvātriṃśacchaktayaḥ sitāḥ

1,84.96

चक्रहस्ताः पिशाचास्याः संपूज्याश्चारुभूषणाः ।
पिङ्गलाक्षी विशालाक्षी समृद्धिर्बुद्धिरेव च

cakrahastāḥ piśācāsyāḥ saṃpūjyāścārubhūṣaṇāḥ |
piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhirbuddhireva ca

1,84.97

श्रद्धा स्वाहा स्वधा भिक्षा माया संज्ञा वसुंधरा ।
त्रिलोकधात्री गायत्री सावित्री त्रिदशेश्वरी

śraddhā svāhā svadhā bhikṣā māyā saṃjñā vasuṃdharā |
trilokadhātrī gāyatrī sāvitrī tridaśeśvarī

1,84.98

सरूपा बहुरूपा च स्कन्दमाता श्रुतप्रिया ।
विमला कमला पश्चादरुणी पुनरारुणी

sarūpā bahurūpā ca skandamātā śrutapriyā |
vimalā kamalā paścādaruṇī punarāruṇī

1,84.99

प्रकृतिर्विकृतिः सृष्टिः स्थितिः संहृतिरेव च ।
सन्ध्या माता सती हंसी मर्दिका वज्रिका परा

prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca |
sandhyā mātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā

1,84.100

देवमाता भगवती देवकी कमलासना ।
त्रिमुखी सप्तवदना सुरासुरविमर्द्दिनी

devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā |
trimukhī saptavadanā surāsuravimarddinī

1,84.101

लंबोष्ठी चोर्द्द्वकेशी च बहुशिश्ना वृकोदरी ।
रथरेखाह्वया पश्चाच्छशिरेखा तथापरा

laṃboṣṭhī corddvakeśī ca bahuśiśnā vṛkodarī |
ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathāparā

1,84.102

गगनवेगा पवनवेगा वेगा च तदनन्तरम् ।
ततो भुवनपालाख्या ततः स्यान्मदनातुरा

gaganavegā pavanavegā vegā ca tadanantaram |
tato bhuvanapālākhyā tataḥ syānmadanāturā

1,84.103

अनङ्गानङ्गवदना तथैवानङ्गमेखला ।
अनङ्गकुसुमा विश्वरूपा सुरभयङ्करी

anaṅgānaṅgavadanā tathaivānaṅgamekhalā |
anaṅgakusumā viśvarūpā surabhayaṅkarī

1,84.104

अक्षोभ्या सप्तवाहिन्या वज्रारूपा शुचिव्रताः ।
वरदाख्याथ वागीशी चतुःषष्टिःसमीरिताः

akṣobhyā saptavāhinyā vajrārūpā śucivratāḥ |
varadākhyātha vāgīśī catuḥṣaṣṭiḥsamīritāḥ

1,84.105

चापबाणधराः सर्वा ज्वालाजिह्वा महाप्रभाः ।
दंष्ट्रिण्यश्चोर्द्ध्वकेश्यस्ता युद्धोपक्रान्तमानसाः

cāpabāṇadharāḥ sarvā jvālājihvā mahāprabhāḥ |
daṃṣṭriṇyaścorddhvakeśyastā yuddhopakrāntamānasāḥ

1,84.106

सर्वाभरणसंदीप्ता पूजनीयाः प्रयत्नतः ।
लोकेशाः पूर्ववत्पूज्यास्तद्वद्वज्रादिकान्यपि

sarvābharaṇasaṃdīptā pūjanīyāḥ prayatnataḥ |
lokeśāḥ pūrvavatpūjyāstadvadvajrādikānyapi

1,84.107

जपेत्षोडशलक्षं च तद्दशांशं हुनेत्सुधीः ।
आज्येन खादिरे वह्नौ ततः सिद्धो भवेन्मनुः

japetṣoḍaśalakṣaṃ ca taddaśāṃśaṃ hunetsudhīḥ |
ājyena khādire vahnau tataḥ siddho bhavenmanuḥ

1,84.108

कमलैरयुतं हुत्वा राजानं वशमानयेत् ।
उत्पलैर्जुह्वतो नूनं महालक्ष्मीः प्रजायते

kamalairayutaṃ hutvā rājānaṃ vaśamānayet |
utpalairjuhvato nūnaṃ mahālakṣmīḥ prajāyate

1,84.109

पलाशकुसुमैर्हुत्वा वत्सरेण कंविर्भवेत् ।
राजीलवणहोमेन वनितां वशमानयेत्

palāśakusumairhutvā vatsareṇa kaṃvirbhavet |
rājīlavaṇahomena vanitāṃ vaśamānayet

1,84.110

भूमौ भोगांस्तु भुक्त्वान्ते विष्णुलोकमवाप्नुयात् ।
वाणीबीजजपाशक्तो नात्र कार्या विचारणा

bhūmau bhogāṃstu bhuktvānte viṣṇulokamavāpnuyāt |
vāṇībījajapāśakto nātra kāryā vicāraṇā

Chapter 1.85

1,85.1

इति श्रीबृहन्नारदीचयपुरणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे देवीमन्त्रनिरूपणं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच वाग्देवता वतारो ऽन्यः कालिकेति प्रकीर्तिता ।
तस्या मन्त्रं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्

iti śrībṛhannāradīcayapuraṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde devīmantranirūpaṇaṃ nāma caturaśītitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca vāgdevatā vatāro 'nyaḥ kāliketi prakīrtitā |
tasyā mantraṃ pravakṣyāmi bhuktimuktipradaṃ nṛṇām

1,85.2

सृष्टिक्रियान्विता शान्तिर्बिद्वाढ्या च त्रिधा पुनः ।
अरुणाक्ष्यादीपिका च बिन्दुयुक्ता द्विधा ततः

sṛṣṭikriyānvitā śāntirbidvāḍhyā ca tridhā punaḥ |
aruṇākṣyādīpikā ca binduyuktā dvidhā tataḥ

1,85.3

मायाद्वयं ततः पश्चाद्दक्षिणे कालिके पदम् ।
पुनश्च सप्तबीजानि स्वाहान्तो ऽयं मनूत्तमः

māyādvayaṃ tataḥ paścāddakṣiṇe kālike padam |
punaśca saptabījāni svāhānto 'yaṃ manūttamaḥ

1,85.4

भैरवो ऽस्य ऋषिश्छन्द उष्णिक्काली तु देवता ।
बीजं मायादीर्घवर्त्म शक्तिरुक्ता मुनीश्वर

bhairavo 'sya ṛṣiśchanda uṣṇikkālī tu devatā |
bījaṃ māyādīrghavartma śaktiruktā munīśvara

1,85.5

षड्दीर्धाढ्ये बीजेन विद्याया अङ्गमीरितम् ।
मातृकार्णान्दश दश हृदये भुजयोः पदोः

ṣaḍdīrdhāḍhye bījena vidyāyā aṅgamīritam |
mātṛkārṇāndaśa daśa hṛdaye bhujayoḥ padoḥ

1,85.6

विन्यस्य व्यापकं कुर्यान्मूलमन्त्रेण साधकः ।
शिरः कृपाणमभयं वरं हस्तैश्च बिभ्रतीम्

vinyasya vyāpakaṃ kuryānmūlamantreṇa sādhakaḥ |
śiraḥ kṛpāṇamabhayaṃ varaṃ hastaiśca bibhratīm

1,85.7

मुण्डस्रङ्मस्तकां मुक्तकेशां पितृवनस्तिताम् ।
सर्वालङ्कृतवर्णां च श्यामाङ्गीं कालिकां स्मरेत्

muṇḍasraṅmastakāṃ muktakeśāṃ pitṛvanastitām |
sarvālaṅkṛtavarṇāṃ ca śyāmāṅgīṃ kālikāṃ smaret

1,85.8

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं जुहुयादयुतं ततः ।
प्रसूनैः करवीरोत्थैः पूजायन्त्रमथोच्यते

evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ juhuyādayutaṃ tataḥ |
prasūnaiḥ karavīrotthaiḥ pūjāyantramathocyate

1,85.9

विलिख्य पूर्वं षट्कोणं त्रिकोणत्रितयं ततः ।
पद्ममष्टदलं बाह्ये भूपुरं तत्र पूजयेत्

vilikhya pūrvaṃ ṣaṭkoṇaṃ trikoṇatritayaṃ tataḥ |
padmamaṣṭadalaṃ bāhye bhūpuraṃ tatra pūjayet

1,85.10

जया च विजया चापि अजिता चापराजिता ।
नित्या विलासिनी वापि दोग्ध्यघोरा च मङ्गला

jayā ca vijayā cāpi ajitā cāparājitā |
nityā vilāsinī vāpi dogdhyaghorā ca maṅgalā

1,85.11

पीठस्य शक्तयो मायात्मने हृत्पीठमन्त्रकः ।
शिवरूपशवश्थां च शिवाभिर्दिक्षु वेष्टिताम्

pīṭhasya śaktayo māyātmane hṛtpīṭhamantrakaḥ |
śivarūpaśavaśthāṃ ca śivābhirdikṣu veṣṭitām

1,85.12

महाकालरतासक्तां ध्यात्वाङ्गान्यर्चयेत्पुरा ।
कालीं कपालिनीं कुल्लां कुरुकुल्लां विरोधिनीम्

mahākālaratāsaktāṃ dhyātvāṅgānyarcayetpurā |
kālīṃ kapālinīṃ kullāṃ kurukullāṃ virodhinīm

1,85.13

विप्रचित्तां च षट्कोणे नवकोणे ततोरऽचयेत् ।
उग्रामुष्णप्रभां दीप्तां नीलाधानां बलाकिकाम्

vipracittāṃ ca ṣaṭkoṇe navakoṇe tator'cayet |
ugrāmuṣṇaprabhāṃ dīptāṃ nīlādhānāṃ balākikām

1,85.14

मात्रां मुद्रां तथा मित्रां पूज्याः पत्रेषु मातरः ।
पद्मस्यास्य सुयत्नेन ब्राह्मी नारायणीत्यपि

mātrāṃ mudrāṃ tathā mitrāṃ pūjyāḥ patreṣu mātaraḥ |
padmasyāsya suyatnena brāhmī nārāyaṇītyapi

1,85.15

माहेश्वरी च चामुण्डा कौमारी चापराजिता ।
वाराही नारसिंहा च पुनरेतास्तु भूपुरे

māheśvarī ca cāmuṇḍā kaumārī cāparājitā |
vārāhī nārasiṃhā ca punaretāstu bhūpure

1,85.16

भैरवीं महदाद्यां तां सिंहाद्यां धूम्रपूर्विकाम् ।
भीमोन्मत्तादिकां चापि वशीकरणभैरवीम्

bhairavīṃ mahadādyāṃ tāṃ siṃhādyāṃ dhūmrapūrvikām |
bhīmonmattādikāṃ cāpi vaśīkaraṇabhairavīm

1,85.17

मोहनाद्यां समाराध्य शक्रादीन्यायुधान्यपि ।
एवमाराधिता काली सिद्धा भवति मन्त्रिणाम्

mohanādyāṃ samārādhya śakrādīnyāyudhānyapi |
evamārādhitā kālī siddhā bhavati mantriṇām

1,85.18

ततः प्रयोगान्कुर्वीत महाभैरवभाषितान् ।
आत्मनो वा परस्यार्थं क्षिप्रसिद्धिप्रदायकान्

tataḥ prayogānkurvīta mahābhairavabhāṣitān |
ātmano vā parasyārthaṃ kṣiprasiddhipradāyakān

1,85.19

स्त्रीणां प्रहारं निन्दां च कौटिल्यं वाप्रियं वचः ।
आत्मनो हितमन्विच्छन् कालीभक्तो विवर्जयेत्

strīṇāṃ prahāraṃ nindāṃ ca kauṭilyaṃ vāpriyaṃ vacaḥ |
ātmano hitamanvicchan kālībhakto vivarjayet

1,85.20

सुदृशो मदनावासं पश्यन्यः प्रजपेन्मनुम् ।
अयुतं सो ऽचिरादेव वाक्पतेः समतामियात्

sudṛśo madanāvāsaṃ paśyanyaḥ prajapenmanum |
ayutaṃ so 'cirādeva vākpateḥ samatāmiyāt

1,85.21

दिगम्बरो मुक्तकेशः श्मशानस्थो ऽधियामिनि ।
जपेद्यो ऽयुतमेतस्य भवेयुः सर्वसिद्धयः

digambaro muktakeśaḥ śmaśānastho 'dhiyāmini |
japedyo 'yutametasya bhaveyuḥ sarvasiddhayaḥ

1,85.22

शवस्य हृदये स्थित्वा निर्वासाः प्रेतभूमिगः ।
अर्कपुष्पसहस्रेणाभ्यक्तेन स्वीयरेतसा

śavasya hṛdaye sthitvā nirvāsāḥ pretabhūmigaḥ |
arkapuṣpasahasreṇābhyaktena svīyaretasā

1,85.23

देवीं यः पूजयेद्भक्त्या जपन्नेकैकशो मनुम् ।
सो ऽचरेणैव कालेन धरणीप्रभुतां व्रजेत्

devīṃ yaḥ pūjayedbhaktyā japannekaikaśo manum |
so 'careṇaiva kālena dharaṇīprabhutāṃ vrajet

1,85.24

रजः कीर्णं भगं नार्या ध्यायन्यो ह्ययुतं जपेत् ।
सकवित्वेन रम्येण जनान्मोहयति ध्रुवम्

rajaḥ kīrṇaṃ bhagaṃ nāryā dhyāyanyo hyayutaṃ japet |
sakavitvena ramyeṇa janānmohayati dhruvam

1,85.25

त्रिपञ्चारे महापीठे शिवस्य हृदि संस्थिताम् ।
महाकालेन देवेन मारयुद्धं प्रकुर्वतीम्

tripañcāre mahāpīṭhe śivasya hṛdi saṃsthitām |
mahākālena devena mārayuddhaṃ prakurvatīm

1,85.26

तां ध्यायन्स्मेरवदनां विदधत्सुरतं स्वयम् ।
जपेत्सहस्रमपि यः स शङ्करसमो भवेत्

tāṃ dhyāyansmeravadanāṃ vidadhatsurataṃ svayam |
japetsahasramapi yaḥ sa śaṅkarasamo bhavet

1,85.27

अस्थिलोमत्वचायुक्तं मांसं मार्जारमेषयोः ।
उष्ट्रस्य महिषस्यापि बलिं यस्तु समर्पयेत्

asthilomatvacāyuktaṃ māṃsaṃ mārjārameṣayoḥ |
uṣṭrasya mahiṣasyāpi baliṃ yastu samarpayet

1,85.28

भूताष्टम्योर्मध्यरात्रे वश्याः स्युस्तस्य जन्तवः ।
विद्यालक्ष्मीयशःपुत्रैः स चिरं सुखमेधते

bhūtāṣṭamyormadhyarātre vaśyāḥ syustasya jantavaḥ |
vidyālakṣmīyaśaḥputraiḥ sa ciraṃ sukhamedhate

1,85.29

यो हविष्याशनरतो दिवा देवीं स्मरन् जपेत् ।
नक्तं निधुवनासक्तो लक्षं स स्याद्धरापतिः

yo haviṣyāśanarato divā devīṃ smaran japet |
naktaṃ nidhuvanāsakto lakṣaṃ sa syāddharāpatiḥ

1,85.30

रक्तांभोजैर्हुनेन्मन्त्री धनैर्जयति वित्तपम् ।
बिल्वपत्रैर्भवेद्राज्यं रक्तपुष्पैर्वशीकृतिः

raktāṃbhojairhunenmantrī dhanairjayati vittapam |
bilvapatrairbhavedrājyaṃ raktapuṣpairvaśīkṛtiḥ

1,85.31

असृजी महिषादीनां कालिकां यस्तु तर्पयेत् ।
तस्य स्युरचिरादेव करस्थाः सर्वसिद्धयः

asṛjī mahiṣādīnāṃ kālikāṃ yastu tarpayet |
tasya syuracirādeva karasthāḥ sarvasiddhayaḥ

1,85.32

यो लक्षं प्रजपेन्मन्त्रं शवमारुह्य मन्त्रवित् ।
तस्य सिद्धो मनुः सद्यः सर्वेप्सितफलप्रदः

yo lakṣaṃ prajapenmantraṃ śavamāruhya mantravit |
tasya siddho manuḥ sadyaḥ sarvepsitaphalapradaḥ

1,85.33

तेनाश्वमेधप्रमुखैर्यागौरिष्टं सुजन्मना ।
दत्तं दानं तपस्तप्तं उपास्ते यस्तु कालिकाम्

tenāśvamedhapramukhairyāgauriṣṭaṃ sujanmanā |
dattaṃ dānaṃ tapastaptaṃ upāste yastu kālikām

1,85.34

ब्रह्मा विष्णुः शिवो गौरी लक्ष्मीर्गणपती रविः ।
पूजिताः सकला देवा यः कालीं पूजयेत्सदा

brahmā viṣṇuḥ śivo gaurī lakṣmīrgaṇapatī raviḥ |
pūjitāḥ sakalā devā yaḥ kālīṃ pūjayetsadā

1,85.35

अथापरः सरस्वत्या ह्यवतारो निगद्यते ।
यां निषेव्य नरा लोके कृतार्थाः स्युर्न संशयः

athāparaḥ sarasvatyā hyavatāro nigadyate |
yāṃ niṣevya narā loke kṛtārthāḥ syurna saṃśayaḥ

1,85.36

आप्यायिनी चन्द्रयुक्ता माया च वदनान्तरे ।
सकामिका क्रुधा शान्तिश्चन्द्रालङ्कृतमस्तका

āpyāyinī candrayuktā māyā ca vadanāntare |
sakāmikā krudhā śāntiścandrālaṅkṛtamastakā

1,85.37

दीपिका सासना चन्द्रयुगस्त्रं मनुरीरितः ।
मुनिरक्षोभ्य उद्दिष्टश्छन्दस्तु बृहती मतम्

dīpikā sāsanā candrayugastraṃ manurīritaḥ |
munirakṣobhya uddiṣṭaśchandastu bṛhatī matam

1,85.38

ताराख्या देवता बीजं द्वितीयञ्च चतुर्थकम् ।
शक्तिः षड्दीर्घयुक्तेन द्वितीयेनाङ्गकल्पनम्

tārākhyā devatā bījaṃ dvitīyañca caturthakam |
śaktiḥ ṣaḍdīrghayuktena dvitīyenāṅgakalpanam

1,85.39

षोढा न्यासं ततः कुर्यात्तारायाः सर्वसिद्धिम् ।
श्रीकण्ठादीन्न्यसेद्रुद्रान्मातृकावर्णपूर्वकान्

ṣoḍhā nyāsaṃ tataḥ kuryāttārāyāḥ sarvasiddhim |
śrīkaṇṭhādīnnyasedrudrānmātṛkāvarṇapūrvakān

1,85.40

मातृकोक्तस्थले माया तृतीयक्रोधपूर्वकान् ।
चतुर्थीनमसायुक्तान्प्रथमो न्यास ईरितः

mātṛkoktasthale māyā tṛtīyakrodhapūrvakān |
caturthīnamasāyuktānprathamo nyāsa īritaḥ

1,85.41

शवपीठसमासीनां नीलकान्तिं त्रिलोचनाम् ।
अर्द्धेन्दुशेखरां नानाभूषणाढ्यां स्मरन्न्यसेत्

śavapīṭhasamāsīnāṃ nīlakāntiṃ trilocanām |
arddhenduśekharāṃ nānābhūṣaṇāḍhyāṃ smarannyaset

1,85.42

द्वितीये तु ग्रहन्यासं कुर्यात्तां समनुस्मरन् ।
त्रिबीजस्वरपूर्वं तु रक्तसूय हृदि न्यसेत्

dvitīye tu grahanyāsaṃ kuryāttāṃ samanusmaran |
tribījasvarapūrvaṃ tu raktasūya hṛdi nyaset

1,85.43

तथा पवर्गपूर्वं तु शुक्लं लोमं भ्रुवोद्वेये ।
कवर्गपूर्वं रक्ताभं मङ्गलं लोचनत्रयम्

tathā pavargapūrvaṃ tu śuklaṃ lomaṃ bhruvodveye |
kavargapūrvaṃ raktābhaṃ maṅgalaṃ locanatrayam

1,85.44

चवर्गाद्यं बुधं श्यामं न्यसेद्वक्षघस्थले बुधः ।
ढवर्गाद्यं पीतवर्णं कठ्णकूपे बृहस्पतिम्

cavargādyaṃ budhaṃ śyāmaṃ nyasedvakṣaghasthale budhaḥ |
ḍhavargādyaṃ pītavarṇaṃ kaṭhṇakūpe bṛhaspatim

1,85.45

तवर्गाद्यं श्वेतवर्णं घटिकायां तु भार्गवम् ।
नीलवर्णं पवर्गाद्यं नाभिदेशे शनैश्चरम्

tavargādyaṃ śvetavarṇaṃ ghaṭikāyāṃ tu bhārgavam |
nīlavarṇaṃ pavargādyaṃ nābhideśe śanaiścaram

1,85.46

शवर्गाद्यं धूम्रवर्णं ध्यात्वा राहुं मुखे न्यसेत् ।
त्रिबीजपूर्वकश्चैवं ग्रहन्यासः समीरितः

śavargādyaṃ dhūmravarṇaṃ dhyātvā rāhuṃ mukhe nyaset |
tribījapūrvakaścaivaṃ grahanyāsaḥ samīritaḥ

1,85.47

तृतीयं लोकपालानां न्यासं कुर्यात्प्रयत्नतः ।
मायादिबीजत्रितयपूर्वकं सर्वसिद्धये

tṛtīyaṃ lokapālānāṃ nyāsaṃ kuryātprayatnataḥ |
māyādibījatritayapūrvakaṃ sarvasiddhaye

1,85.48

स्वमस्तके ललाटादि दिक्ष्वष्टस्वधौर्द्ध्वतः ।
ह्रस्वदीर्घकादिकाष्टवर्गपूर्वान्दिशाधिपान्

svamastake lalāṭādi dikṣvaṣṭasvadhaurddhvataḥ |
hrasvadīrghakādikāṣṭavargapūrvāndiśādhipān

1,85.49

शिवशक्त्यभिधे न्यासं चतुर्थे तु समाचरेत् ।
त्रिबीजपूर्वकान्न्यस्येत्षट्शिवाञ्छक्तिसंयुतान्

śivaśaktyabhidhe nyāsaṃ caturthe tu samācaret |
tribījapūrvakānnyasyetṣaṭśivāñchaktisaṃyutān

1,85.50

आधारादिषु चक्रेषु स्वचक्रवर्णपूर्वकान् ।
ब्रह्माणं डाकिनीयुक्तं वादिसांतार्णपूर्वकम्

ādhārādiṣu cakreṣu svacakravarṇapūrvakān |
brahmāṇaṃ ḍākinīyuktaṃ vādisāṃtārṇapūrvakam

1,85.51

मूलाधारे विन्यसेच्च चतुर्द्दलसमन्वितम् ।
श्रीविष्णुं राकिणीयुक्तबादिलान्तार्णपूर्वकम्

mūlādhāre vinyasecca caturddalasamanvitam |
śrīviṣṇuṃ rākiṇīyuktabādilāntārṇapūrvakam

1,85.52

स्वाधिष्ठनाभिधे चक्रे लिङ्गस्थे षड्दले न्यसेत् ।
रुद्रं तु डाकिनीयुक्तं डादिफआन्तार्णपूर्वकम्

svādhiṣṭhanābhidhe cakre liṅgasthe ṣaḍdale nyaset |
rudraṃ tu ḍākinīyuktaṃ ḍādiphaāntārṇapūrvakam

1,85.53

चक्रे दशदले न्यस्येन्नाभिस्थे मणिपूरके ।
ईश्वरं कादिठान्तार्णपूर्वकं शाकिनीयुतम्

cakre daśadale nyasyennābhisthe maṇipūrake |
īśvaraṃ kādiṭhāntārṇapūrvakaṃ śākinīyutam

1,85.54

विन्यसेद्द्वादशदलेहृदयस्थे त्वनाहते ।
सदाशिवं शाकिनीं च षोडशस्वरपूर्वकम्

vinyaseddvādaśadalehṛdayasthe tvanāhate |
sadāśivaṃ śākinīṃ ca ṣoḍaśasvarapūrvakam

1,85.55

कण्ठस्थे षोडशदले विशुद्धाख्ये प्रविन्यसेत् ।
आज्ञाचक्रे परशिवं हाकिनीसंयुतं न्यसेत्

kaṇṭhasthe ṣoḍaśadale viśuddhākhye pravinyaset |
ājñācakre paraśivaṃ hākinīsaṃyutaṃ nyaset

1,85.56

लक्षार्णपूवं भ्रूमध्यसंस्थिते ऽतिमनोहरे ।
तारादिपञ्चमं न्यासं कुर्यात्सर्वेष्टसिद्धये

lakṣārṇapūvaṃ bhrūmadhyasaṃsthite 'timanohare |
tārādipañcamaṃ nyāsaṃ kuryātsarveṣṭasiddhaye

1,85.57

अष्टौ वर्गान्स्वरद्वन्द्वपूर्वकान् बीजसंयुतान् ।
ताराद्या न्यासपूर्वाश्च प्रयोज्या अष्टशक्तयः

aṣṭau vargānsvaradvandvapūrvakān bījasaṃyutān |
tārādyā nyāsapūrvāśca prayojyā aṣṭaśaktayaḥ

1,85.58

ताराथोग्रा महोग्रापि वज्रा काली सरस्वती ।
कामेश्वरी च चामुण्डा इत्यष्टौ तारिकाः स्मृताः

tārāthogrā mahogrāpi vajrā kālī sarasvatī |
kāmeśvarī ca cāmuṇḍā ityaṣṭau tārikāḥ smṛtāḥ

1,85.59

ब्रह्मरन्ध्रे ललाटे च भ्रूमध्ये कण्ठदेशतः ।
हृदि नाभौ फले मूलाधारे चेताः क्रमान्न्यसेत्

brahmarandhre lalāṭe ca bhrūmadhye kaṇṭhadeśataḥ |
hṛdi nābhau phale mūlādhāre cetāḥ kramānnyaset

1,85.60

अङ्गन्यासं ततः कुर्यात्पीठाख्यं सर्वसिद्धिदम् ।
आधारे कामरूपाख्यं बीजं ह्रस्वार्णपूर्वकम्

aṅganyāsaṃ tataḥ kuryātpīṭhākhyaṃ sarvasiddhidam |
ādhāre kāmarūpākhyaṃ bījaṃ hrasvārṇapūrvakam

1,85.61

हृदि जालन्धरं बीजं दीर्घपूर्वं प्रविन्यसेत् ।
ललाटे पूर्णगिर्याख्यं कवर्गाद्यं न्यसेत्सुधीः

hṛdi jālandharaṃ bījaṃ dīrghapūrvaṃ pravinyaset |
lalāṭe pūrṇagiryākhyaṃ kavargādyaṃ nyasetsudhīḥ

1,85.62

उड्डीयानं चवर्गाद्यं केशसन्धौ प्रविन्यसेत् ।
कण्ठे तु मथुरापीठं दशम यादिकं न्यसेत्

uḍḍīyānaṃ cavargādyaṃ keśasandhau pravinyaset |
kaṇṭhe tu mathurāpīṭhaṃ daśama yādikaṃ nyaset

1,85.63

षोढा न्यासस्तु तारायाः प्रोक्तो ऽभीष्टप्रदायकः ।
हृदि श्रीमदेकजटां तारिणीं शिरसि न्यसेत्

ṣoḍhā nyāsastu tārāyāḥ prokto 'bhīṣṭapradāyakaḥ |
hṛdi śrīmadekajaṭāṃ tāriṇīṃ śirasi nyaset

1,85.64

वज्रोदके शिखां पातु उग्रतारां तु वर्मणि ।
महोग्रा वत्सरे नेत्रे पिङ्गाग्रैकजटास्त्रके

vajrodake śikhāṃ pātu ugratārāṃ tu varmaṇi |
mahogrā vatsare netre piṅgāgraikajaṭāstrake

1,85.65

षड्रदीर्गयुक्तमायाया एतान्यष्टौ षडङ्गके ।
अङ्गुष्ठादिष्वङ्गुलीषु पूर्वं विन्यस्य यत्नतः

ṣaḍradīrgayuktamāyāyā etānyaṣṭau ṣaḍaṅgake |
aṅguṣṭhādiṣvaṅgulīṣu pūrvaṃ vinyasya yatnataḥ

1,85.66

तर्जनीमध्यमाभ्यां तु कृत्वा तालत्रयं ततः ।
छोटिकामुद्राया कुर्याद्दिग्बन्धं देवतां स्मरन्

tarjanīmadhyamābhyāṃ tu kṛtvā tālatrayaṃ tataḥ |
choṭikāmudrāyā kuryāddigbandhaṃ devatāṃ smaran

1,85.67

विद्यया तारपुटया व्यापकं सप्तधा चरेत् ।
उग्रतारां ततो ध्यायेत्सद्यो वादे ऽतिसिद्धिदाम्

vidyayā tārapuṭayā vyāpakaṃ saptadhā caret |
ugratārāṃ tato dhyāyetsadyo vāde 'tisiddhidām

1,85.68

लयाब्धावंबुजन्मस्थां नीलाभां दिव्यभूषणाम् ।
कम्बुं खड्गं कपालं च नीलाब्जं दधतीं करैः

layābdhāvaṃbujanmasthāṃ nīlābhāṃ divyabhūṣaṇām |
kambuṃ khaḍgaṃ kapālaṃ ca nīlābjaṃ dadhatīṃ karaiḥ

1,85.69

नागश्रेष्ठालङ्कृताङ्गीं रक्तनेत्रत्रयां स्मरेत् ।
जपेल्लक्षचतुष्कं हि दशांशं रक्तपद्मकैः

nāgaśreṣṭhālaṅkṛtāṅgīṃ raktanetratrayāṃ smaret |
japellakṣacatuṣkaṃ hi daśāṃśaṃ raktapadmakaiḥ

1,85.70

हुनेत्क्षीराज्यसंमिश्रैः शङ्खं संस्थाप्य संजपेत् ।
नारीं पश्यन्स्पृशन्गच्छन्महानिशि बलिं चरेत्

hunetkṣīrājyasaṃmiśraiḥ śaṅkhaṃ saṃsthāpya saṃjapet |
nārīṃ paśyanspṛśangacchanmahāniśi baliṃ caret

1,85.71

श्मशाने शून्यसदने देवागारे ऽथ निर्जने ।
पर्वते वनमध्ये वा शवमारुह्य मन्त्रवित्

śmaśāne śūnyasadane devāgāre 'tha nirjane |
parvate vanamadhye vā śavamāruhya mantravit

1,85.72

समरे शत्रुनिहतं यद्वा षाण्यासिकं शिशुम् ।
विद्यां साधयतः शीघ्रं साधितैवं प्रसिद्ध्यति

samare śatrunihataṃ yadvā ṣāṇyāsikaṃ śiśum |
vidyāṃ sādhayataḥ śīghraṃ sādhitaivaṃ prasiddhyati

1,85.73

मेधा प्रज्ञा प्रभा विद्या धीवृत्तिस्मृतिबुद्धयः ।
विश्वेश्वरीति संप्रोक्ताः पीठस्य नव शक्तयः

medhā prajñā prabhā vidyā dhīvṛttismṛtibuddhayaḥ |
viśveśvarīti saṃproktāḥ pīṭhasya nava śaktayaḥ

1,85.74

भृगुमन्विन्दुसंयुक्तं मेघवर्त्म सरस्वती ।
योगपीठात्मने हार्द्दं पीठस्य मनुरीरितः

bhṛgumanvindusaṃyuktaṃ meghavartma sarasvatī |
yogapīṭhātmane hārddaṃ pīṭhasya manurīritaḥ

1,85.75

दत्त्वानेनासनं मूर्तिं मूलमन्त्रेण कल्पयेत् ।
पूजयेद्विधिवद्देवीं तद्विधानमथोच्यते

dattvānenāsanaṃ mūrtiṃ mūlamantreṇa kalpayet |
pūjayedvidhivaddevīṃ tadvidhānamathocyate

1,85.76

तारो माया भगं ब्रह्मा जटे सूर्यः सदीर्घकम् ।
यक्षाधिपतये तन्द्रीसोपनीतं बलिं ततः

tāro māyā bhagaṃ brahmā jaṭe sūryaḥ sadīrghakam |
yakṣādhipataye tandrīsopanītaṃ baliṃ tataḥ

1,85.77

गृहयुग्मं शिवा स्वाहा बलिमन्त्रो ऽयमीरितः ।
दद्यान्नित्यं बलिं तेन मध्यरात्रे चतुष्पथे

gṛhayugmaṃ śivā svāhā balimantro 'yamīritaḥ |
dadyānnityaṃ baliṃ tena madhyarātre catuṣpathe

1,85.78

जलदानादिकं मन्त्रैर्विदध्याद्दशभिस्ततः ।
ध्रुवो वज्रोदके वर्म फट्सप्तार्णो जलग्रहे

jaladānādikaṃ mantrairvidadhyāddaśabhistataḥ |
dhruvo vajrodake varma phaṭsaptārṇo jalagrahe

1,85.79

ताराद्या वह्निजायान्ता माया हि क्षालने मता ।
तारो मायाः भृगुः कर्णोविशुद्धं धर्मवर्मतः

tārādyā vahnijāyāntā māyā hi kṣālane matā |
tāro māyāḥ bhṛguḥ karṇoviśuddhaṃ dharmavarmataḥ

1,85.80

सर्वपापानि शाम्यन्ते छेतो नेत्रयुतं जलम् ।
कल्पान्तनयनस्वाहा मन्त्र आचमने मतः

sarvapāpāni śāmyante cheto netrayutaṃ jalam |
kalpāntanayanasvāhā mantra ācamane mataḥ

1,85.81

ध्रुवो मणिधरीत्यन्ते वज्रिण्यक्षियुता मृतिः ।
खरिविद्यायुग्रिजश्व सर्ववान्ते बको ऽब्जवान्

dhruvo maṇidharītyante vajriṇyakṣiyutā mṛtiḥ |
kharividyāyugrijaśva sarvavānte bako 'bjavān

1,85.82

कारिण्यन्ते दीर्घवर्म अस्त्रं वह्निप्रियान्तिमः ।
त्रयोविंशतिवर्णात्मा शिखाया बन्धने मनुः

kāriṇyante dīrghavarma astraṃ vahnipriyāntimaḥ |
trayoviṃśativarṇātmā śikhāyā bandhane manuḥ

1,85.83

प्रणवो रक्षयुगलं दीर्घवर्मास्त्रठद्वयम् ।
नवार्णेनामुना मन्त्री कुर्याद्भूमिविशोधनम्

praṇavo rakṣayugalaṃ dīrghavarmāstraṭhadvayam |
navārṇenāmunā mantrī kuryādbhūmiviśodhanam

1,85.84

नारान्ते सर्वविघ्नानुत्सारयेति पदं ततः ।
हुं फट् स्वाहा गुणेन्द्वर्णो मनुर्विघ्ननिवारणम्

nārānte sarvavighnānutsārayeti padaṃ tataḥ |
huṃ phaṭ svāhā guṇendvarṇo manurvighnanivāraṇam

1,85.85

मायाबीजं जपापुष्पनिभं नाभौ विचिंयेत् ।
तदुत्थेनाग्निना देहं दहेत्साद्धस्वपाप्मना

māyābījaṃ japāpuṣpanibhaṃ nābhau viciṃyet |
tadutthenāgninā dehaṃ dahetsāddhasvapāpmanā

1,85.86

ताराबीजं सुवर्णाभं चिन्तयेद्धृदि मन्त्रवित् ।
पवनेन तदुत्थेन पापभस्म क्षिपेद्भुवि

tārābījaṃ suvarṇābhaṃ cintayeddhṛdi mantravit |
pavanena tadutthena pāpabhasma kṣipedbhuvi

1,85.87

तुरीयं चन्द्रकुन्दाभं बीजं ध्यात्वाललाटतः ।
तदुत्थसुधयादे हं स्वयं वै देवतानिभम्

turīyaṃ candrakundābhaṃ bījaṃ dhyātvālalāṭataḥ |
tadutthasudhayāde haṃ svayaṃ vai devatānibham

1,85.88

अनया भूतशुद्ध्या तु देवीसादृश्यमाप्नुयात् ।
तारो ऽनन्तो भगुः कर्णो पद्मनाभयुतो बली

anayā bhūtaśuddhyā tu devīsādṛśyamāpnuyāt |
tāro 'nanto bhaguḥ karṇo padmanābhayuto balī

1,85.89

खे वज्ररेखे क्रोधाख्यं बीजं पावकल्लभा ।
अमुना द्वादशार्णेन रचयेन्मण्डलं शुभम्

khe vajrarekhe krodhākhyaṃ bījaṃ pāvakallabhā |
amunā dvādaśārṇena racayenmaṇḍalaṃ śubham

1,85.90

तारो यथागता निद्रा सदृक्षेकभृगुर्विषम् ।
सदीर्घस्मृतिरौ साक्षौ महाकालो भगान्वितः

tāro yathāgatā nidrā sadṛkṣekabhṛgurviṣam |
sadīrghasmṛtirau sākṣau mahākālo bhagānvitaḥ

1,85.91

क्रोधो ऽस्त्रं मनुवर्णो ऽयं मनुः पुष्पादिशोधने ।
तारः पाशः परा स्वाहा पञ्चार्णश्चित्तशोधने

krodho 'straṃ manuvarṇo 'yaṃ manuḥ puṣpādiśodhane |
tāraḥ pāśaḥ parā svāhā pañcārṇaścittaśodhane

1,85.92

मनवो दश संप्रोक्ता अर्ध्यस्थापनमुच्यते ।
सेंदुभ्यां मासतो माया भुवं संसृज्य भूगृहम्

manavo daśa saṃproktā ardhyasthāpanamucyate |
seṃdubhyāṃ māsato māyā bhuvaṃ saṃsṛjya bhūgṛham

1,85.93

वृतं त्रिकोणसंयुक्तं कुर्यान्मण्डलमन्त्रतः ।
यजेत्तत्राधारशक्तिं वह्निमण्डलमध्यगाम् ।
वह्निमण्डलमभ्यर्च्य महाशङ्खं निधापयेत्

vṛtaṃ trikoṇasaṃyuktaṃ kuryānmaṇḍalamantrataḥ |
yajettatrādhāraśaktiṃ vahnimaṇḍalamadhyagām |
vahnimaṇḍalamabhyarcya mahāśaṅkhaṃ nidhāpayet

1,85.94

वामकर्णेन्दुयुक्तेन फडन्तेन विहायसा ।
प्रक्षालितं भृगुर्दण्डी त्रिमूर्तीन्तुयुतं पठेत्

vāmakarṇenduyuktena phaḍantena vihāyasā |
prakṣālitaṃ bhṛgurdaṇḍī trimūrtīntuyutaṃ paṭhet

1,85.95

ततोरऽचयेन्महाशङ्खं जपन्मन्त्रचतुष्टयम् ।
दीर्घत्रयान्विता माया काली सृष्टिः सदीर्घसः

tator'cayenmahāśaṅkhaṃ japanmantracatuṣṭayam |
dīrghatrayānvitā māyā kālī sṛṣṭiḥ sadīrghasaḥ

1,85.96

प्रतिमासंयुतं मासं यवनं हृदयं ततः ।
एकाधशार्णः प्रथमो महाशङ्खार्चने मनुः

pratimāsaṃyutaṃ māsaṃ yavanaṃ hṛdayaṃ tataḥ |
ekādhaśārṇaḥ prathamo mahāśaṅkhārcane manuḥ

1,85.97

हंसो हरिभुजङ्गेशयुक्तो दीर्घन्त्रयेन्दुयुक् ।
तारिण्यन्ते कपालाय नमोन्तो द्वादशाक्षरः

haṃso haribhujaṅgeśayukto dīrghantrayenduyuk |
tāriṇyante kapālāya namonto dvādaśākṣaraḥ

1,85.98

स्वं दीर्घत्रयमन्वाढ्यमेषो वामदगन्वितः ।
लोकपालाय हृदयं तृतीयो ऽयं शिवाक्षरः

svaṃ dīrghatrayamanvāḍhyameṣo vāmadaganvitaḥ |
lokapālāya hṛdayaṃ tṛtīyo 'yaṃ śivākṣaraḥ

1,85.99

मायास्त्रीबीजमर्द्धैदुयुतं स्वं स्वर्गखादिमः ।
पालाय सर्वाधाराय सर्वः सर्वोद्भवस्तथा

māyāstrībījamarddhaiduyutaṃ svaṃ svargakhādimaḥ |
pālāya sarvādhārāya sarvaḥ sarvodbhavastathā

1,85.100

सर्वशुद्धिमयश्चेति ङेंताः सर्वासुरान्तिकम् ।
रुधिरा रतिदीर्घा च वायुः शुभ्रानिलः सुरा

sarvaśuddhimayaśceti ṅeṃtāḥ sarvāsurāntikam |
rudhirā ratidīrghā ca vāyuḥ śubhrānilaḥ surā

1,85.101

भाजनाय भगी सत्या विकपालाय हृन्मनुः ।
तुर्यो रसेषु वर्णो ऽयं महाशङ्खप्रपूजने

bhājanāya bhagī satyā vikapālāya hṛnmanuḥ |
turyo raseṣu varṇo 'yaṃ mahāśaṅkhaprapūjane

1,85.102

नवार्कमण्डलं चेष्ट्वा सलिलं मूलमन्त्रतः ।
प्रपूरयेत्सुधाबुद्ध्या गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

navārkamaṇḍalaṃ ceṣṭvā salilaṃ mūlamantrataḥ |
prapūrayetsudhābuddhyā gandhapuṣpākṣatādibhiḥ

1,85.103

मुद्रां त्रिखण्डां संदर्श्य पूजयेच्चन्द्रमण्डलम् ।
वाक्सत्यपद्मागगने रेफआनुग्रहबिन्दुयुक्

mudrāṃ trikhaṇḍāṃ saṃdarśya pūjayeccandramaṇḍalam |
vāksatyapadmāgagane rephaānugrahabinduyuk

1,85.104

मूलमन्त्रो विपद्ध्वंसमनुसर्गसमन्वितम् ।
अष्टकृत्वो ऽमुना मन्त्री मन्त्रयेत्प्रयतो जलम्

mūlamantro vipaddhvaṃsamanusargasamanvitam |
aṣṭakṛtvo 'munā mantrī mantrayetprayato jalam

1,85.105

मायया मदिशं क्षिप्त्वा खं योनिं च प्रदर्शयेत् ।
तत्र वृत्ताष्टषट्कोणं ध्यात्वा देवीं विचिन्तयेत्

māyayā madiśaṃ kṣiptvā khaṃ yoniṃ ca pradarśayet |
tatra vṛttāṣṭaṣaṭkoṇaṃ dhyātvā devīṃ vicintayet

1,85.106

पूर्वोक्तां पूजयेत्त्वेनां मूलेनाथ प्रतर्पयेत् ।
तर्जनूमध्यमानामाकनिष्ठाभिर्महेश्वरीम्

pūrvoktāṃ pūjayettvenāṃ mūlenātha pratarpayet |
tarjanūmadhyamānāmākaniṣṭhābhirmaheśvarīm

1,85.107

सांगुष्ठानिश्चुतुर्वारं महाशङ्खस्थिते जले ।
खंरेफमनुबिन्द्वाढ्यां भृगुमन्विन्दुयुक्तया

sāṃguṣṭhāniścuturvāraṃ mahāśaṅkhasthite jale |
khaṃrephamanubindvāḍhyāṃ bhṛgumanvinduyuktayā

1,85.108

ध्रुवाद्येन नमोन्तेन तर्प्यादानन्दभैरवम् ।
ततस्तेनार्धतोयेन प्रोक्षेत्पूजनसाधनम्

dhruvādyena namontena tarpyādānandabhairavam |
tatastenārdhatoyena prokṣetpūjanasādhanam

1,85.109

योमिमुद्रां प्रदर्श्यापि प्रणमेद्भवतारिणीम् ।
विधानमर्घे संप्रोक्तं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

yomimudrāṃ pradarśyāpi praṇamedbhavatāriṇīm |
vidhānamarghe saṃproktaṃ sarvasiddhipradāyakam

1,85.110

पूर्वोक्ते पूजयेत्पीठे पद्मे षट्कोणकर्णिके ।
धरागृहावृते रम्ये देवीं रम्योपचारकैः

pūrvokte pūjayetpīṭhe padme ṣaṭkoṇakarṇike |
dharāgṛhāvṛte ramye devīṃ ramyopacārakaiḥ

1,85.111

महीगृहे चतुर्दिक्षु गणेशादीन्प्रपूजयेत् ।
पाशाङ्कुशौ कपालं च त्रिशूलं दधतं करैः

mahīgṛhe caturdikṣu gaṇeśādīnprapūjayet |
pāśāṅkuśau kapālaṃ ca triśūlaṃ dadhataṃ karaiḥ

1,85.112

अलङ्कारचयोपेतं गणेशं प्राक्तमर्चयेत् ।
कपालशूले हस्ताभ्यां दधतं सर्पभूषणम्

alaṅkāracayopetaṃ gaṇeśaṃ prāktamarcayet |
kapālaśūle hastābhyāṃ dadhataṃ sarpabhūṣaṇam

1,85.113

स्वयूथवेष्टितं रम्यं बटुकं दक्षिणेरऽचयेत् ।
असिशूलकपालानि डमरुं दधतं करैः

svayūthaveṣṭitaṃ ramyaṃ baṭukaṃ dakṣiṇer'cayet |
asiśūlakapālāni ḍamaruṃ dadhataṃ karaiḥ

1,85.114

कृष्णं दिगंबरं क्रूरं क्षेत्रपालं च पश्चिमे ।
कपालं डमरुं पाशं लिङ्गं शंबिभ्रतीं करैः

kṛṣṇaṃ digaṃbaraṃ krūraṃ kṣetrapālaṃ ca paścime |
kapālaṃ ḍamaruṃ pāśaṃ liṅgaṃ śaṃbibhratīṃ karaiḥ

1,85.115

अध्याकन्या रक्तवस्त्रा योगिनीरुत्तरे यजेत् ।
अक्षोभ्यं प्रयजेन्मूर्ध्नि देव्या मन्त्रऋषिं शुभम्

adhyākanyā raktavastrā yoginīruttare yajet |
akṣobhyaṃ prayajenmūrdhni devyā mantraṛṣiṃ śubham

1,85.116

अक्षोभ्यं वस्त्रपुष्पं च प्रतीच्छानवल्लभा ।
अक्षोभ्यपूजने मन्त्रः षट्कोगकम्

akṣobhyaṃ vastrapuṣpaṃ ca pratīcchānavallabhā |
akṣobhyapūjane mantraḥ ṣaṭkogakam

1,85.117

वैराचनं चामिताभं पद्मनाभिभिधं तथा ।
शङ्खं पाण्डुरसंज्ञं च दिग्दलेषु प्रपूजयेत्

vairācanaṃ cāmitābhaṃ padmanābhibhidhaṃ tathā |
śaṅkhaṃ pāṇḍurasaṃjñaṃ ca digdaleṣu prapūjayet

1,85.118

लाभकां मानकां चैव पाण्डुरां तारकां तथा ।
विदिग्गताब्जपत्रेषु पूजयेदिष्टसिद्धये

lābhakāṃ mānakāṃ caiva pāṇḍurāṃ tārakāṃ tathā |
vidiggatābjapatreṣu pūjayediṣṭasiddhaye

1,85.119

बिन्दुनामादिवर्णाद्याः संबुद्ध्यन्तास्तथाभिधाः ।
व्रजपुष्पं प्रतीच्छाग्निप्रियान्ताः प्रणवादिकाः

bindunāmādivarṇādyāḥ saṃbuddhyantāstathābhidhāḥ |
vrajapuṣpaṃ pratīcchāgnipriyāntāḥ praṇavādikāḥ

1,85.120

वैराचनादि पूजायां मनवः परिकीर्तिताः ।
भूधरश्च चतुर्द्वार्षु पद्मान्तकयमान्तकौ

vairācanādi pūjāyāṃ manavaḥ parikīrtitāḥ |
bhūdharaśca caturdvārṣu padmāntakayamāntakau

1,85.121

विद्यान्तकाभिधः पश्चान्नरान्तक इमान्यजेत् ।
शक्रादींश्चैव वज्रादीन्प्रजपेत्तदनन्तरम्

vidyāntakābhidhaḥ paścānnarāntaka imānyajet |
śakrādīṃścaiva vajrādīnprajapettadanantaram

1,85.122

एवं संपूजयन्देवीं पाण्डित्यं धनमद्भुतम् ।
पुत्रान्पौत्राञ्छुभां कीर्तिं लभते जनवश्यताम्

evaṃ saṃpūjayandevīṃ pāṇḍityaṃ dhanamadbhutam |
putrānpautrāñchubhāṃ kīrtiṃ labhate janavaśyatām

1,85.123

तारो माया श्रीमदकजटे नीलसरस्वती ।
महोप्रतारे देवासः सनेत्रो गदियुग्मकम्

tāro māyā śrīmadakajaṭe nīlasarasvatī |
mahopratāre devāsaḥ sanetro gadiyugmakam

1,85.124

सर्वदेवपिशाकर्मो दीर्घोग्रिर्मरुसान्मस ।
अभ्रगुमम जाड्यं च छेदयद्वितयं रमा

sarvadevapiśākarmo dīrghogrirmarusānmasa |
abhragumama jāḍyaṃ ca chedayadvitayaṃ ramā

1,85.125

मायास्त्राग्निप्रियान्तो ऽयं द्विपञ्चाशल्लिपिर्मनुः ।
अनेन नित्यं पूजतिऽन्वहं देव्यै बलिं हरेत्

māyāstrāgnipriyānto 'yaṃ dvipañcāśallipirmanuḥ |
anena nityaṃ pūjati'nvahaṃ devyai baliṃ haret

1,85.126

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगान्विदधाति च ।
जातमात्रस्य बालस्य दिवसत्रितयादधः

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānvidadhāti ca |
jātamātrasya bālasya divasatritayādadhaḥ

1,85.127

जिह्वायां विलिखेन्मन्त्रं मध्वाज्याभ्यां शलाकया ।
सुवर्ण कृतया यद्वा मन्त्री धवलदूर्वया

jihvāyāṃ vilikhenmantraṃ madhvājyābhyāṃ śalākayā |
suvarṇa kṛtayā yadvā mantrī dhavaladūrvayā

1,85.128

गते ऽष्टमे ऽब्दे बालो ऽपि जायते कविरद्बुतम् ।
तथापरैरजेयो ऽपि भूपसंघैर्द्धनार्चितः

gate 'ṣṭame 'bde bālo 'pi jāyate kaviradbutam |
tathāparairajeyo 'pi bhūpasaṃghairddhanārcitaḥ

1,85.129

उपरागे दतानीव नरदारुसरोजले ।
निर्माय कीलकं तेन तैलमध्वमृतैर्लिखेत्

uparāge datānīva naradārusarojale |
nirmāya kīlakaṃ tena tailamadhvamṛtairlikhet

1,85.130

सरोजिनीदले मन्त्रं वेष्टयेन्मातृकाक्षरैः ।
निखाय तदलं कुण्डे चतुरस्रे समेखले

sarojinīdale mantraṃ veṣṭayenmātṛkākṣaraiḥ |
nikhāya tadalaṃ kuṇḍe caturasre samekhale

1,85.131

संस्थाप्य पावकं तत्र जुहुयान्मनुनामुना ।
सहस्रं रक्तपद्मानां धेनुदुग्धजलाप्लुतम्

saṃsthāpya pāvakaṃ tatra juhuyānmanunāmunā |
sahasraṃ raktapadmānāṃ dhenudugdhajalāplutam

1,85.132

होमान्ते विवधै रत्नैः पलैरपि बलिं हरेत् ।
बलिं मन्त्रेण विधिवद्बलिमन्त्रः प्रकाश्यते

homānte vivadhai ratnaiḥ palairapi baliṃ haret |
baliṃ mantreṇa vidhivadbalimantraḥ prakāśyate

1,85.133

तारः पद्मे युग तन्द्री वियद्दीर्घं च लोहितः ।
अत्रिर्विषभगारूढो वदत्पद्मावतीपदम्

tāraḥ padme yuga tandrī viyaddīrghaṃ ca lohitaḥ |
atrirviṣabhagārūḍho vadatpadmāvatīpadam

1,85.134

झिण्टीशाढ्योनिलस्वाहा षोडशार्णो बलेर्मनुः ।
ततो निशीथे च बलिं पूर्वोक्तमनुना हरेत्

jhiṇṭīśāḍhyonilasvāhā ṣoḍaśārṇo balermanuḥ |
tato niśīthe ca baliṃ pūrvoktamanunā haret

1,85.135

एवं कृते पण्डितानां स जयी कविराड् भवेत् ।
निवासो भारतीलक्ष्म्योर्जनतारञ्जनक्षमः

evaṃ kṛte paṇḍitānāṃ sa jayī kavirāḍ bhavet |
nivāso bhāratīlakṣmyorjanatārañjanakṣamaḥ

1,85.136

शताभिजप्त्या यो मन्त्री रोचनां मस्ताके धरेत् ।
यं यं पश्यति तस्यासौ दासवज्जायते क्षणात्

śatābhijaptyā yo mantrī rocanāṃ mastāke dharet |
yaṃ yaṃ paśyati tasyāsau dāsavajjāyate kṣaṇāt

1,85.137

श्मशानाङ्गारमाश्रित्य पूर्वायां कुजवासरे ।
तेन मत्रेण संवेष्ट्य निबद्धं रक्ततन्तुभिः

śmaśānāṅgāramāśritya pūrvāyāṃ kujavāsare |
tena matreṇa saṃveṣṭya nibaddhaṃ raktatantubhiḥ

1,85.138

शताभिजप्तं मूलेन निक्षिपेद्वैरिवेश्मनि ।
उच्चाटयति सप्ताहात्सकुण्टुबान्विरोधिनः

śatābhijaptaṃ mūlena nikṣipedvairiveśmani |
uccāṭayati saptāhātsakuṇṭubānvirodhinaḥ

1,85.139

क्षीराढ्यया निशामन्त्रं लिखित्वा पौरुषे ऽस्थनि ।
रविवारे निशीथिन्यां सहस्रमभिमन्त्रयेत्

kṣīrāḍhyayā niśāmantraṃ likhitvā pauruṣe 'sthani |
ravivāre niśīthinyāṃ sahasramabhimantrayet

1,85.140

तत्क्षिप्तं शत्रुसदने मण्डलाद्भ्रंशकं भवेत् ।
क्षेत्रे क्षिप्तं सस्यहान्योजवहृत्तुरमालयेत्

tatkṣiptaṃ śatrusadane maṇḍalādbhraṃśakaṃ bhavet |
kṣetre kṣiptaṃ sasyahānyojavahṛtturamālayet

1,85.141

षट्कोणान्तर्लिखेन्मूलं साध्यार्णं केशरे स्वरैः ।
बाह्ये ऽष्टवर्गयुक्पत्रं पद्मभूमिपरावृतम्

ṣaṭkoṇāntarlikhenmūlaṃ sādhyārṇaṃ keśare svaraiḥ |
bāhye 'ṣṭavargayukpatraṃ padmabhūmiparāvṛtam

1,85.142

यन्त्रं भूर्जे जहुरसैर्लिखेत्पूताम्बरावृतम् ।
पट्टसूत्रेण सन्नद्धं शिशुकण्ठगतं ध्रुवम्

yantraṃ bhūrje jahurasairlikhetpūtāmbarāvṛtam |
paṭṭasūtreṇa sannaddhaṃ śiśukaṇṭhagataṃ dhruvam

1,85.143

भूतभीतिहरं वामवाहौ स्त्रीणां च पुत्रदम् ।
नृणां दक्षिणबाहुस्थं निर्धनानां धनप्रदम्

bhūtabhītiharaṃ vāmavāhau strīṇāṃ ca putradam |
nṛṇāṃ dakṣiṇabāhusthaṃ nirdhanānāṃ dhanapradam

1,85.144

ज्ञानदं ज्ञानमिच्छूनां राज्ञां तु विजयप्रदम्

jñānadaṃ jñānamicchūnāṃ rājñāṃ tu vijayapradam

Chapter 1.86

1,86.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रभेदनिरूपणं नाम पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच सरस्वत्यवतारास्ते कथिताः सिद्धिदा नृणाम् ।
अथ लक्ष्म्यवतारांस्ते वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदान्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde yakṣiṇīmantrabhedanirūpaṇaṃ nāma pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca sarasvatyavatārāste kathitāḥ siddhidā nṛṇām |
atha lakṣmyavatārāṃste vakṣye sarvārthasiddhidān

1,86.2

वाणीमन्मथशक्त्याख्यं बीजत्रितयमीरितम् ।
ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिः पङ्क्तिश्छन्दः प्रकीर्तितम्

vāṇīmanmathaśaktyākhyaṃ bījatritayamīritam |
ṛṣiḥ syāddakṣiṇāmūrtiḥ paṅktiśchandaḥ prakīrtitam

1,86.3

देवता त्रिपुरा बाला मध्यान्ते शक्तिबीजके ।
नाभेरापादमाद्यं तु नाभ्यन्तं हृदयात्परम्

devatā tripurā bālā madhyānte śaktibījake |
nābherāpādamādyaṃ tu nābhyantaṃ hṛdayātparam

1,86.4

मृर्ध्नो ह्रदन्तं तर्तीयं क्रमाद्देहेषु विन्यसेत् ।
आद्यं वामकरे दक्षकरे तदुभयोः परम्

mṛrdhno hradantaṃ tartīyaṃ kramāddeheṣu vinyaset |
ādyaṃ vāmakare dakṣakare tadubhayoḥ param

1,86.5

पुनर्बीजत्रयं न्यस्य मूर्ध्नि गुह्ये च वक्षसि ।
नव योन्पाभिधं न्यासे नवकृत्वो मनुं न्यसेत्

punarbījatrayaṃ nyasya mūrdhni guhye ca vakṣasi |
nava yonpābhidhaṃ nyāse navakṛtvo manuṃ nyaset

1,86.6

कर्णयोश्चिबुके न्यस्येच्छङ्खयोर्मुखपङ्कजे ।
नेत्रयोर्नासिकायां च स्कन्धयोरुदरे तथा

karṇayościbuke nyasyecchaṅkhayormukhapaṅkaje |
netrayornāsikāyāṃ ca skandhayorudare tathā

1,86.7

न्यसेत्कूर्परयोर्नाभौ जानुनोर्लिङ्गमस्तके ।
पादयोरपि गुह्ये च पार्श्वयोर्हृदये पुनः

nyasetkūrparayornābhau jānunorliṅgamastake |
pādayorapi guhye ca pārśvayorhṛdaye punaḥ

1,86.8

स्तनयोः कण्ठदेशे च वामाङ्गादिषु विन्यसेत् ।
वाग्भवाद्यां रतिं गुह्ये प्रीतिमत्यादिकां हृदि

stanayoḥ kaṇṭhadeśe ca vāmāṅgādiṣu vinyaset |
vāgbhavādyāṃ ratiṃ guhye prītimatyādikāṃ hṛdi

1,86.9

कामबीजादिकान्पश्येद्भूमध्ये तु मनोभवाम् ।
पुनर्वागकात्ममाद्यास्तिस्रएव च विन्यसेत्

kāmabījādikānpaśyedbhūmadhye tu manobhavām |
punarvāgakātmamādyāstisraeva ca vinyaset

1,86.10

अमृतेशीं च योगेशीं विश्वयोनिं तृतीयकाम् ।
मूर्ध्निं वक्त्रे हृदि न्यस्येद्गुह्ये चरणयोरपि

amṛteśīṃ ca yogeśīṃ viśvayoniṃ tṛtīyakām |
mūrdhniṃ vaktre hṛdi nyasyedguhye caraṇayorapi

1,86.11

कामेशी पञ्चबीजाढ्यां स्मरात्पञ्चन्यसेत्क्रमात् ।
मायाकामौ च वाग्लक्ष्मी कामेशी पञ्चबीजकम्

kāmeśī pañcabījāḍhyāṃ smarātpañcanyasetkramāt |
māyākāmau ca vāglakṣmī kāmeśī pañcabījakam

1,86.12

मनोभवश्च मकरध्वजकन्दर्पमन्मथाः ।
कामदेवः स्मरः पञ्च कीर्तितान्याससिद्धिदाः

manobhavaśca makaradhvajakandarpamanmathāḥ |
kāmadevaḥ smaraḥ pañca kīrtitānyāsasiddhidāḥ

1,86.13

शिरःपन्मुखागुह्येषु हृदये बाणदेवताः ।
द्राविण्याद्याः क्रमान्न्यस्येद्वाणेशीबीजपूर्वकः

śiraḥpanmukhāguhyeṣu hṛdaye bāṇadevatāḥ |
drāviṇyādyāḥ kramānnyasyedvāṇeśībījapūrvakaḥ

1,86.14

द्रान्द्रीं क्लीञ्जूंस इति वैबाणेशबीजकं च कम् ।
द्राविणी क्षोभिणी वशीकरण्याङ्कर्षणी तथा

drāndrīṃ klīñjūṃsa iti vaibāṇeśabījakaṃ ca kam |
drāviṇī kṣobhiṇī vaśīkaraṇyāṅkarṣaṇī tathā

1,86.15

संमोहनी च बाणानां देवताः पञ्च कीर्तिताः ।
तार्तीयवाग्मध्यगेन कामेन स्यात्षडङ्गकम्

saṃmohanī ca bāṇānāṃ devatāḥ pañca kīrtitāḥ |
tārtīyavāgmadhyagena kāmena syātṣaḍaṅgakam

1,86.16

षड्दीर्घस्वरयुक्तेन ततो देवीं विचिन्तयेत् ।
ध्यायेद्रक्तसरोजस्थां रक्तवस्त्रां त्रिलोचनम्

ṣaḍdīrghasvarayuktena tato devīṃ vicintayet |
dhyāyedraktasarojasthāṃ raktavastrāṃ trilocanam

1,86.17

उद्यदर्कनिभां विद्यां मालाभयवरोद्वहाम् ।
लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं दशांशं किंशुकोद्भवैः

udyadarkanibhāṃ vidyāṃ mālābhayavarodvahām |
lakṣatrayaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ kiṃśukodbhavaiḥ

1,86.18

पुष्पैर्हयारिजैर्वापि जुहुयान्मधुरान्वितैः ।
नवयोन्यात्मकं यन्त्रं बहिरष्टदलावृतम्

puṣpairhayārijairvāpi juhuyānmadhurānvitaiḥ |
navayonyātmakaṃ yantraṃ bahiraṣṭadalāvṛtam

1,86.19

केसरेषु स्वरान्न्यस्येद्वर्गानष्टौदलेष्वपि ।
दलाग्रेषु त्रिशूलानि पद्म तु मातृकावृतम्

kesareṣu svarānnyasyedvargānaṣṭaudaleṣvapi |
dalāgreṣu triśūlāni padma tu mātṛkāvṛtam

1,86.20

एवं विलिखिते यन्त्रे पीठशक्तीः प्रपूजयेत् ।
इच्छा ज्ञाना क्रिया चैव कामिनी कामदायिनी

evaṃ vilikhite yantre pīṭhaśaktīḥ prapūjayet |
icchā jñānā kriyā caiva kāminī kāmadāyinī

1,86.21

रती रतिप्रिया नन्दा मनोन्मन्यपि चोदिताः ।
पीठशक्तीरिमा इष्ट्वा पीठं तन्मनुना दिशेत्

ratī ratipriyā nandā manonmanyapi coditāḥ |
pīṭhaśaktīrimā iṣṭvā pīṭhaṃ tanmanunā diśet

1,86.22

व्योमपूर्वे तु तार्तीयं सदाशिवमहापदम् ।
प्रेतपद्मासनं ङेंतं नमोन्तः पीठमन्त्रकः

vyomapūrve tu tārtīyaṃ sadāśivamahāpadam |
pretapadmāsanaṃ ṅeṃtaṃ namontaḥ pīṭhamantrakaḥ

1,86.23

षोडशार्णस्ततो मूर्तौं कॢप्तायां मूलमन्त्रतः ।
आवाह्य प्रजपेद्देवीमुपचारैः पृथग्विधैः

ṣoḍaśārṇastato mūrtauṃ kḷptāyāṃ mūlamantrataḥ |
āvāhya prajapeddevīmupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ

1,86.24

देवीमिष्ट्वा मध्ययोनौ त्रिकोणे रतिपूर्विकाम् ।
वामकोणे रतिं दक्षे प्रीतिमग्रे मनोभवाम्

devīmiṣṭvā madhyayonau trikoṇe ratipūrvikām |
vāmakoṇe ratiṃ dakṣe prītimagre manobhavām

1,86.25

योन्यन्तर्वह्निकोणादवङ्गान्यग्नेर्विदिक्ष्वपि ।
मध्ययोमेर्हहिः पूर्वादिषु चाग्रे स्मरानपि

yonyantarvahnikoṇādavaṅgānyagnervidikṣvapi |
madhyayomerhahiḥ pūrvādiṣu cāgre smarānapi

1,86.26

वाणदेवीस्तद्वदेव शक्तीरष्टसु योनिषु ।
सुभगाख्या भागा पश्चात्तृतीया भगसर्पिणी

vāṇadevīstadvadeva śaktīraṣṭasu yoniṣu |
subhagākhyā bhāgā paścāttṛtīyā bhagasarpiṇī

1,86.27

भगमाला तथानङ्गा नगाद्या कुसुमापरा ।
अनङ्गमेखलानङ्गमदनेत्यष्टशक्तयः

bhagamālā tathānaṅgā nagādyā kusumāparā |
anaṅgamekhalānaṅgamadanetyaṣṭaśaktayaḥ

1,86.28

पद्मकेशरगा ब्राह्मी मुखाः पत्रेषु भैरवाः ।
दीर्घाद्या मातरः पूज्या ह्रस्वाद्याश्चाष्टभैरवाः

padmakeśaragā brāhmī mukhāḥ patreṣu bhairavāḥ |
dīrghādyā mātaraḥ pūjyā hrasvādyāścāṣṭabhairavāḥ

1,86.29

दलाग्रेष्वष्टपीठानि कामरूपाख्यमादिमम् ।
मलयं कोल्लगिर्य्याख्यं चौहाराख्यं कुलान्तकम्

dalāgreṣvaṣṭapīṭhāni kāmarūpākhyamādimam |
malayaṃ kollagiryyākhyaṃ cauhārākhyaṃ kulāntakam

1,86.30

जालन्धरं तथोन्नासं कोटपीठमथाष्टमम् ।
भूगृहे दशदिक्ष्वर्चेद्धेतुकं त्रिपुरान्तकम्

jālandharaṃ tathonnāsaṃ koṭapīṭhamathāṣṭamam |
bhūgṛhe daśadikṣvarceddhetukaṃ tripurāntakam

1,86.31

वैतालमग्नि जिह्वं च कमलान्तकालिनौ ।
एकपादं भीमरूपं विमलं हाटकेश्वरम्

vaitālamagni jihvaṃ ca kamalāntakālinau |
ekapādaṃ bhīmarūpaṃ vimalaṃ hāṭakeśvaram

1,86.32

शक्राद्यानायुधैः सार्द्धं स्वस्वदिक्षु समर्चयेत् ।
तद्बहिर्दिक्षु बटुकं योगिनीं क्षेत्रनायकम्

śakrādyānāyudhaiḥ sārddhaṃ svasvadikṣu samarcayet |
tadbahirdikṣu baṭukaṃ yoginīṃ kṣetranāyakam

1,86.33

गणेशं विदिशास्वर्चेद्वसून्सूर्याच्छिवांस्तथा ।
भूतांश्चेत्थं भजन्बालामीशः स्याद्धनविद्ययोः

gaṇeśaṃ vidiśāsvarcedvasūnsūryācchivāṃstathā |
bhūtāṃścetthaṃ bhajanbālāmīśaḥ syāddhanavidyayoḥ

1,86.34

रक्तांभोजैर्हुतेर्नार्योवश्याः स्युः सर्षपैर्नृपाः ।
नन्द्यावर्तै राजवृक्षैः कुन्दैः पाटलचंपकैः

raktāṃbhojairhuternāryovaśyāḥ syuḥ sarṣapairnṛpāḥ |
nandyāvartai rājavṛkṣaiḥ kundaiḥ pāṭalacaṃpakaiḥ

1,86.35

पुष्पैर्बिल्वफलैर्वापि होमाल्लक्ष्मीः स्थिरा भवेत् ।
अपमृत्युं जयेन्मन्त्री गुडूच्या दुग्धयुक्तया

puṣpairbilvaphalairvāpi homāllakṣmīḥ sthirā bhavet |
apamṛtyuṃ jayenmantrī guḍūcyā dugdhayuktayā

1,86.36

यथोक्तदूर्वाहोमेन नीरोगायुः समश्नुते ।
ज्ञानं कवित्वं लभते चन्द्रागुरुसुरैर्हुतैः

yathoktadūrvāhomena nīrogāyuḥ samaśnute |
jñānaṃ kavitvaṃ labhate candrāgurusurairhutaiḥ

1,86.37

पलाशपुष्पैर्वाक्सिद्धिरन्नाप्तिश्चान्नहोमतः ।
सुरभिक्षीरदध्यक्तांल्लाजान्हुत्वा रुजो जयेत्

palāśapuṣpairvāksiddhirannāptiścānnahomataḥ |
surabhikṣīradadhyaktāṃllājānhutvā rujo jayet

1,86.38

रक्तचन्दनकर्पूरकर्चूरागुरुरोचनाः ।
चन्दनं केशरं मांसीं क्रमाद्भागैनिंयोजयेत्

raktacandanakarpūrakarcūrāgururocanāḥ |
candanaṃ keśaraṃ māṃsīṃ kramādbhāgainiṃyojayet

1,86.39

भूमिचन्द्रैकनन्दाब्धिदिक्सप्तनिगमोन्मितैः ।
श्मशाने कृष्णभूतस्य निशि नीहारपाथसा

bhūmicandraikanandābdhidiksaptanigamonmitaiḥ |
śmaśāne kṛṣṇabhūtasya niśi nīhārapāthasā

1,86.40

कुमार्या पेषयेत्तानि मन्त्रेणाथाभिमन्त्र्य च ।
विदद्ध्यात्तिलकं तेन दर्शनाद्वशयेज्जनान्

kumāryā peṣayettāni mantreṇāthābhimantrya ca |
vidaddhyāttilakaṃ tena darśanādvaśayejjanān

1,86.41

गजसिंहादिभूतानि राक्षसाञ्छाकिनीरपि ।
प्रयोजनानां सिद्ध्यै तु देव्याः शापं निवर्त्य च

gajasiṃhādibhūtāni rākṣasāñchākinīrapi |
prayojanānāṃ siddhyai tu devyāḥ śāpaṃ nivartya ca

1,86.42

विधायोत्कीलितां पश्चाज्जपमस्य समाचरेत् ।
यो जपेदादिमे बीजे वराहभृगुपावकान्

vidhāyotkīlitāṃ paścājjapamasya samācaret |
yo japedādime bīje varāhabhṛgupāvakān

1,86.43

मध्यमादौ नभोहंसौ मध्यमान्ते तु पावकम् ।
आदावन्ते च तार्तूयक्रमात्स्वं धूम्रकेतनम्

madhyamādau nabhohaṃsau madhyamānte tu pāvakam |
ādāvante ca tārtūyakramātsvaṃ dhūmraketanam

1,86.44

एवं जप्त्वा शतं विद्या शापहीना फलप्रदा ।
यद्वाद्ये चरमे बीजे नैव रेफं वियोजयेत्

evaṃ japtvā śataṃ vidyā śāpahīnā phalapradā |
yadvādye carame bīje naiva rephaṃ viyojayet

1,86.45

शापोद्धारप्रकारो ऽन्यो यद्वायं कीर्तितो बुधैः ।
आद्यमाद्यं हि तार्तीयं कामः कामो ऽथ वाग्भवम्

śāpoddhāraprakāro 'nyo yadvāyaṃ kīrtito budhaiḥ |
ādyamādyaṃ hi tārtīyaṃ kāmaḥ kāmo 'tha vāgbhavam

1,86.46

अन्त्यमन्त्थमनङ्गश्च नवार्णः कीर्तितो मनुः ।
जप्तो ऽयं शतधा शापं बालाया विनिवर्तयेत्

antyamantthamanaṅgaśca navārṇaḥ kīrtito manuḥ |
japto 'yaṃ śatadhā śāpaṃ bālāyā vinivartayet

1,86.47

चैतन्याह्लादिनूमन्त्रौ जप्तौ निष्कीलताकरौ ।
त्रिस्वराश्चेतनं मन्त्री धरः शान्तिरनुग्रहः

caitanyāhlādinūmantrau japtau niṣkīlatākarau |
trisvarāścetanaṃ mantrī dharaḥ śāntiranugrahaḥ

1,86.48

तारादिहृदयान्तः स्यात्काम आह्लादिनीमनुः ।
तथा त्रयाणां बीजानां दीपनैर्मनुभिस्त्रिभिः

tārādihṛdayāntaḥ syātkāma āhlādinīmanuḥ |
tathā trayāṇāṃ bījānāṃ dīpanairmanubhistribhiḥ

1,86.49

सुदीप्तानि विधायादौ जपेत्तानीष्टसिद्धये ।
वदयुग्मं सदीर्घांबु स्मृतिवालावनङ्गतौ

sudīptāni vidhāyādau japettānīṣṭasiddhaye |
vadayugmaṃ sadīrghāṃbu smṛtivālāvanaṅgatau

1,86.50

सत्यः सनेत्रो नस्तादृग्वा वाग्वर्णाद्यदीपिनी ।
क्लिन्ने क्लेदिनि वैकुण्ठो दीर्घं स्वं सद्यगोन्तिमः

satyaḥ sanetro nastādṛgvā vāgvarṇādyadīpinī |
klinne kledini vaikuṇṭho dīrghaṃ svaṃ sadyagontimaḥ

1,86.51

निद्रा सचन्द्रा कुर्वीत शिवार्णा मध्यदीपिनी ।
तारो मोक्षं च कुरुते नायं वर्णास्यदीपिनी

nidrā sacandrā kurvīta śivārṇā madhyadīpinī |
tāro mokṣaṃ ca kurute nāyaṃ varṇāsyadīpinī

1,86.52

दीपिनीमन्तरा बाला साधितापि न सिद्ध्यति ।
वागन्त्यकामान् प्रजयेदरीणा क्षोभहेतवे

dīpinīmantarā bālā sādhitāpi na siddhyati |
vāgantyakāmān prajayedarīṇā kṣobhahetave

1,86.53

कामवागन्त्यबीजानि त्रैलोक्यस्य वशीकृतौ ।
कामान्त्यवाणीबीजानि मुक्तये नियतो जपेत्

kāmavāgantyabījāni trailokyasya vaśīkṛtau |
kāmāntyavāṇībījāni muktaye niyato japet

1,86.54

पूजारंभे तु बालायास्त्रिविधानर्चयेद्गुरून् ।
दिव्यौघश्चैव सिद्धौघो मानवौघ इति त्रिधा

pūjāraṃbhe tu bālāyāstrividhānarcayedgurūn |
divyaughaścaiva siddhaugho mānavaugha iti tridhā

1,86.55

परप्रकाशः परमे शानः परशिवस्तथा ।
कामेश्वरस्ततो मोक्षः षष्ठः कामो ऽमृतोंऽतिमः

paraprakāśaḥ parame śānaḥ paraśivastathā |
kāmeśvarastato mokṣaḥ ṣaṣṭhaḥ kāmo 'mṛtoṃ'timaḥ

1,86.56

एते दप्तैव दिव्यौघा आनन्दपदपश्चिमाः ।
ईशानाख्यस्तत्पुरुषो ऽघोराख्योवामदेवकः

ete daptaiva divyaughā ānandapadapaścimāḥ |
īśānākhyastatpuruṣo 'ghorākhyovāmadevakaḥ

1,86.57

सद्योजात इमे पञ्च सिद्धौधाख्याः स्मृता मुने ।
मानवौघाः परिज्ञेयाः स्वगुरोः सम्प्रदायतः

sadyojāta ime pañca siddhaudhākhyāḥ smṛtā mune |
mānavaughāḥ parijñeyāḥ svaguroḥ sampradāyataḥ

1,86.58

नवयोन्यात्मके यन्त्रे विलिखेन्मध्ययोनितः ।
प्रादक्षिण्येन बीजानि त्रिवारं साधकोत्तमः

navayonyātmake yantre vilikhenmadhyayonitaḥ |
prādakṣiṇyena bījāni trivāraṃ sādhakottamaḥ

1,86.59

त्रींस्त्रीन्वर्णांस्तु गायत्र्या अष्टपत्रेषु संलिखेत् ।
बहिर्मातृकयाऽवेष्ट्य तद्बहिर्भूपुरद्वयम्

trīṃstrīnvarṇāṃstu gāyatryā aṣṭapatreṣu saṃlikhet |
bahirmātṛkayā'veṣṭya tadbahirbhūpuradvayam

1,86.60

कामबीजलसत्कोणन व्यतिभिन्नं परस्परम् ।
पत्रे त्रैपुरमाख्यातं जपसंपातसाधितम्

kāmabījalasatkoṇana vyatibhinnaṃ parasparam |
patre traipuramākhyātaṃ japasaṃpātasādhitam

1,86.61

बाहुना विधृते दद्याद्धनं कीर्तिं सुखं सुतान् ।
कामान्ते त्रिपुरा देवी विद्महे कविषं भहिम्

bāhunā vidhṛte dadyāddhanaṃ kīrtiṃ sukhaṃ sutān |
kāmānte tripurā devī vidmahe kaviṣaṃ bhahim

1,86.62

बकः खड्गी समारूढः सनेत्रो ऽग्निश्च धीमहि ।
तत्र क्लिन्ने प्रचोदान्ते यादित्येषा प्रकीर्तिता

bakaḥ khaḍgī samārūḍhaḥ sanetro 'gniśca dhīmahi |
tatra klinne pracodānte yādityeṣā prakīrtitā

1,86.63

गायत्री त्रैपुरा सर्सिद्धिदा सुरसेविता ।
अथ लक्ष्म्यवतारो ऽन्यः कीर्त्यते सिद्धिदो नृणाम्

gāyatrī traipurā sarsiddhidā surasevitā |
atha lakṣmyavatāro 'nyaḥ kīrtyate siddhido nṛṇām

1,86.64

वेदादिर्गिरिजा पद्मा मन्यथो हृदयं भृगुः ।
भगवति माहेश्वरी ङेन्ते ऽन्नपूर्णे दहनाङ्गना

vedādirgirijā padmā manyatho hṛdayaṃ bhṛguḥ |
bhagavati māheśvarī ṅente 'nnapūrṇe dahanāṅganā

1,86.65

प्रोक्ता विंशतिवर्णेयं विद्या स्याद्द्रुहिणो मुनिः ।
धृतिश्छन्दो ऽन्नपूर्णेशी देवता परिकीर्तिता

proktā viṃśativarṇeyaṃ vidyā syāddruhiṇo muniḥ |
dhṛtiśchando 'nnapūrṇeśī devatā parikīrtitā

1,86.66

षड्दीर्घाढ्येन हृल्लेखाबीऽजेन स्यात्षडङ्गकम् ।
मुखनासाक्षिकर्णांसगुदेषु नवसु न्यसेत्

ṣaḍdīrghāḍhyena hṛllekhābī'jena syātṣaḍaṅgakam |
mukhanāsākṣikarṇāṃsagudeṣu navasu nyaset

1,86.67

पदानि नव तद्वर्णसंख्येदानीमुदीर्यते ।
भूमिचन्द्रधरैकाक्षिवेदाब्धियुगबाहुभिः

padāni nava tadvarṇasaṃkhyedānīmudīryate |
bhūmicandradharaikākṣivedābdhiyugabāhubhiḥ

1,86.68

पदसंख्यामिता वर्णैस्ततो ध्यायेत्सुरेश्वरीम् ।
स्वर्णाभाङ्गां त्रिनयनां वस्त्रालङ्कारशोभिताम्

padasaṃkhyāmitā varṇaistato dhyāyetsureśvarīm |
svarṇābhāṅgāṃ trinayanāṃ vastrālaṅkāraśobhitām

1,86.69

भूरमासं युतां देवीं स्वर्णामत्रकरांबुजाम् ।
लक्षं जपो ऽयुतं होमो घृताक्तचरुणा तथा

bhūramāsaṃ yutāṃ devīṃ svarṇāmatrakarāṃbujām |
lakṣaṃ japo 'yutaṃ homo ghṛtāktacaruṇā tathā

1,86.70

जयादिनवशक्तयाढ्ये पीठे पूजा समीरिता ।
त्रिकोणा वेदपत्राष्टपत्रषोडशपत्रके

jayādinavaśaktayāḍhye pīṭhe pūjā samīritā |
trikoṇā vedapatrāṣṭapatraṣoḍaśapatrake

1,86.71

भूपुरेण युते यन्त्रे प्रदद्यान्मायया मनुम् ।
अग्न्यादिकोणत्रितये शिववाराहमाधवान्

bhūpureṇa yute yantre pradadyānmāyayā manum |
agnyādikoṇatritaye śivavārāhamādhavān

1,86.72

अचर्ययेत्स्वस्वमन्त्रैस्तु प्रोच्यन्ते मनवस्तु ते ।
प्रणवो मनुचन्द्राढ्यं गगनं हृदयं शिवा

acaryayetsvasvamantraistu procyante manavastu te |
praṇavo manucandrāḍhyaṃ gaganaṃ hṛdayaṃ śivā

1,86.73

मारुतः शिवमन्त्रो ऽयं सप्तार्णः शिवपूजने ।
वाराहनारायणयोर्मन्त्रौ पूर्वमुदीरयेत्

mārutaḥ śivamantro 'yaṃ saptārṇaḥ śivapūjane |
vārāhanārāyaṇayormantrau pūrvamudīrayet

1,86.74

षडङ्गानि ततो ऽभ्यर्च्य वामे दक्षे धरां रमाम् ।
यजेत्स्वस्वमनुभ्यां तु तावुच्येते मुनीश्वर

ṣaḍaṅgāni tato 'bhyarcya vāme dakṣe dharāṃ ramām |
yajetsvasvamanubhyāṃ tu tāvucyete munīśvara

1,86.75

अन्नं मह्यन्नमित्युक्त्वा मे देह्यन्नाधिपोर्णकाः ।
नयेममन्नं प्राणान्ते दापयानलसुंदरी

annaṃ mahyannamityuktvā me dehyannādhiporṇakāḥ |
nayemamannaṃ prāṇānte dāpayānalasuṃdarī

1,86.76

द्वाविंशत्यक्षरो मन्त्रो भूमीष्टौ भूमिसंपुटः ।
लक्ष्मीष्टौ श्रीपुटो विप्र स्नृतिर्लभनुचन्द्रयुक्

dvāviṃśatyakṣaro mantro bhūmīṣṭau bhūmisaṃpuṭaḥ |
lakṣmīṣṭau śrīpuṭo vipra snṛtirlabhanucandrayuk

1,86.77

भुवो बीजमिति प्रोक्तं श्रीबीजं प्रागुदाहृतम् ।
मन्त्रादिस्थचतुर्बीजपूर्विकाः परिपूजयेत्

bhuvo bījamiti proktaṃ śrībījaṃ prāgudāhṛtam |
mantrādisthacaturbījapūrvikāḥ paripūjayet

1,86.78

शक्तीश्चतस्रो वेदास्रे परा च भुवनेश्वरी ।
कमला सुभगा चति ब्राह्म्याद्या अष्टपत्रगाः

śaktīścatasro vedāsre parā ca bhuvaneśvarī |
kamalā subhagā cati brāhmyādyā aṣṭapatragāḥ

1,86.79

षोडशारे स्मृते चव मानदातुष्टिपुष्टयः ।
प्रीती रतिर्ह्नीः श्रीश्चापि स्वधा स्वाहा दशम्यथ

ṣoḍaśāre smṛte cava mānadātuṣṭipuṣṭayaḥ |
prītī ratirhnīḥ śrīścāpi svadhā svāhā daśamyatha

1,86.80

ज्योत्स्ना हैमवती छाया पूर्णिमा संहतिस्तथा ।
अमावास्येति संपूज्या मन्त्रेशे प्राणपूर्विका

jyotsnā haimavatī chāyā pūrṇimā saṃhatistathā |
amāvāsyeti saṃpūjyā mantreśe prāṇapūrvikā

1,86.81

भूपुरे लोकपालाः स्युस्तदस्त्राणि तदग्रतः ।
इत्थं जपादिभिः सिद्धे मन्त्रे ऽस्मिन्धनसंचयैः

bhūpure lokapālāḥ syustadastrāṇi tadagrataḥ |
itthaṃ japādibhiḥ siddhe mantre 'smindhanasaṃcayaiḥ

1,86.82

कुबेरसदृशो मन्त्री जायते जनवन्दितः ।
अथ लक्ष्म्यवतारो ऽन्यः कीर्त्यते मुनिसत्तम

kuberasadṛśo mantrī jāyate janavanditaḥ |
atha lakṣmyavatāro 'nyaḥ kīrtyate munisattama

1,86.83

प्रणवः शान्तिररुणाक्रियाढ्याचन्द्रभूषिताः ।
बगलामुखसर्वान्ते इन्धिकाह्रादिनीयुता

praṇavaḥ śāntiraruṇākriyāḍhyācandrabhūṣitāḥ |
bagalāmukhasarvānte indhikāhrādinīyutā

1,86.84

पीताजरायुक्प्रतिष्ठा पुनर्दीर्धोदसंयुता ।
वाचं मुखं पदं स्तंभयान्ते जिह्वापदं वदेत्

pītājarāyukpratiṣṭhā punardīrdhodasaṃyutā |
vācaṃ mukhaṃ padaṃ staṃbhayānte jihvāpadaṃ vadet

1,86.85

कीलयेति च बुद्धिं विनाशयान्ते स्वबीजकम् ।
तारो ऽग्निसुंदरी मन्त्रो बगलायाः प्रकीर्तितः

kīlayeti ca buddhiṃ vināśayānte svabījakam |
tāro 'gnisuṃdarī mantro bagalāyāḥ prakīrtitaḥ

1,86.86

मुनिस्तु नारदश्छदो बृहती बगलामुखी ।
देवता नेत्रपञ्चेषुनवपञ्चदिगर्णकैः

munistu nāradaśchado bṛhatī bagalāmukhī |
devatā netrapañceṣunavapañcadigarṇakaiḥ

1,86.87

अङ्गानि कल्पयित्वा च ध्यायेत्पीताम्बरां ततः ।
स्वर्णासनस्थां हेमाभां स्तंभिनीमिन्दुशेखराम्

aṅgāni kalpayitvā ca dhyāyetpītāmbarāṃ tataḥ |
svarṇāsanasthāṃ hemābhāṃ staṃbhinīminduśekharām

1,86.88

दधतीं मुद्गरं पाशं वज्रं च रसनां करैः ।
एवं ध्यात्वाजपेल्लक्षमयुतं चंपकोद्भवैः

dadhatīṃ mudgaraṃ pāśaṃ vajraṃ ca rasanāṃ karaiḥ |
evaṃ dhyātvājapellakṣamayutaṃ caṃpakodbhavaiḥ

1,86.89

कुसुमैर्जुहुयात्पीठे बालायाः पूजयेदिमाम् ।
चन्दनागुरुचन्द्राद्यैः पूजार्थं यन्त्रमालिखेत्

kusumairjuhuyātpīṭhe bālāyāḥ pūjayedimām |
candanāgurucandrādyaiḥ pūjārthaṃ yantramālikhet

1,86.90

त्रिकोणषड्दलाष्टास्रषोडशारे यजेदिमाम् ।
मङ्गला स्तंभिनी चैव जृंभिणी मोहिनी तथा

trikoṇaṣaḍdalāṣṭāsraṣoḍaśāre yajedimām |
maṅgalā staṃbhinī caiva jṛṃbhiṇī mohinī tathā

1,86.91

वश्या चला बलाका च भूधरा कल्मषाभिधा ।
धात्री च कलना कालकर्षिणी भ्रामिकापि च

vaśyā calā balākā ca bhūdharā kalmaṣābhidhā |
dhātrī ca kalanā kālakarṣiṇī bhrāmikāpi ca

1,86.92

मन्दगापि च भोगस्था भाविका षोडशी स्मृता ।
भूगृहस्य चतुर्दिक्षु पूर्वादिषु यजेत्क्रमात्

mandagāpi ca bhogasthā bhāvikā ṣoḍaśī smṛtā |
bhūgṛhasya caturdikṣu pūrvādiṣu yajetkramāt

1,86.93

गणेशं बटुकं चापि योगिनीः क्षेत्रपालकम् ।
इन्द्रादींश्च ततो बाह्ये निजायुधसमन्वितान्

gaṇeśaṃ baṭukaṃ cāpi yoginīḥ kṣetrapālakam |
indrādīṃśca tato bāhye nijāyudhasamanvitān

1,86.94

इत्थं सिद्धे मनौ मन्त्री स्तंभयेद्देवतादिकान् ।
पीतवस्त्रपदासीनः पीतमाल्यानुलेपनः

itthaṃ siddhe manau mantrī staṃbhayeddevatādikān |
pītavastrapadāsīnaḥ pītamālyānulepanaḥ

1,86.95

पीतपुष्पैर्यजेद्देवीं हरिद्रोत्थस्रजा जपेत् ।
पीतां ध्यायन्भगवतीं पयोमध्ये ऽयुतं जपेत्

pītapuṣpairyajeddevīṃ haridrotthasrajā japet |
pītāṃ dhyāyanbhagavatīṃ payomadhye 'yutaṃ japet

1,86.96

त्रिमध्वा ज्यतिलैर्हेमो नॄणां वश्यकरो मतः ।
मधुरत्रितयाक्तैः स्यादाकर्षो लवर्णैर्ध्रुवम्

trimadhvā jyatilairhemo nṝṇāṃ vaśyakaro mataḥ |
madhuratritayāktaiḥ syādākarṣo lavarṇairdhruvam

1,86.97

तैलाभ्यक्तैर्निम्बपत्रैर्हेमो विद्वेषकारकः ।
ताललोणहरिद्राभिर्द्विषां संस्तंभनं भवेत्

tailābhyaktairnimbapatrairhemo vidveṣakārakaḥ |
tālaloṇaharidrābhirdviṣāṃ saṃstaṃbhanaṃ bhavet

1,86.98

आगारधूमं राजीश्च माहिषं गुग्गुलं निशि ।
श्मशाने पावके हुत्वा नाशयेदचिरादरीन्

āgāradhūmaṃ rājīśca māhiṣaṃ guggulaṃ niśi |
śmaśāne pāvake hutvā nāśayedacirādarīn

1,86.99

गरुतो गृध्रकाकानां कटुतैलं विभीतकम् ।
गृहधूमं चितावह्नौ हुत्वा प्रोच्चाटयेद्रिपून्

garuto gṛdhrakākānāṃ kaṭutailaṃ vibhītakam |
gṛhadhūmaṃ citāvahnau hutvā proccāṭayedripūn

1,86.100

दूवार्गुडूचीलाजान्यो मधुरत्रितयान्वितान् ।
जुहोति सो ऽखिलान् रोगान् शमयेद्दर्शनादपि

dūvārguḍūcīlājānyo madhuratritayānvitān |
juhoti so 'khilān rogān śamayeddarśanādapi

1,86.101

पर्वताग्रे महारण्ये नदीसंगे शिवालये ।
ब्रह्मचर्यरतो लक्षं जपेदखिलसिद्धये

parvatāgre mahāraṇye nadīsaṃge śivālaye |
brahmacaryarato lakṣaṃ japedakhilasiddhaye

1,86.102

एक वर्णगवीदुग्धं शर्करामधुसंयुतम् ।
त्रिशतं मन्त्रितं पीतं हन्याद्विषपराभवम्

eka varṇagavīdugdhaṃ śarkarāmadhusaṃyutam |
triśataṃ mantritaṃ pītaṃ hanyādviṣaparābhavam

1,86.103

श्वेतपालशकाष्ठेन रचिते रम्यपादके ।
अलक्तरञ्जिते लक्षं मन्त्रयेन्मनुनामुना

śvetapālaśakāṣṭhena racite ramyapādake |
alaktarañjite lakṣaṃ mantrayenmanunāmunā

1,86.104

तदारूढः पुमान् गच्छत्क्षणेन शतयोजनम् ।
पारदं च शिलां तालं पिष्टं मधुसमन्वितम्

tadārūḍhaḥ pumān gacchatkṣaṇena śatayojanam |
pāradaṃ ca śilāṃ tālaṃ piṣṭaṃ madhusamanvitam

1,86.105

मनुना मन्त्रयेल्लक्षं लिंपेत्तेनाखिलां तनुम् ।
अदृश्यः स्यान्नृणामेष आश्चर्य्यं दृश्यतामिदम्

manunā mantrayellakṣaṃ liṃpettenākhilāṃ tanum |
adṛśyaḥ syānnṛṇāmeṣa āścaryyaṃ dṛśyatāmidam

1,86.106

षट्कोणं विलिखद्बीजं साध्यनामान्वितं मनोः ।
हरितालनिशाचूर्णैरुन्मत्तुरससंयुतैः

ṣaṭkoṇaṃ vilikhadbījaṃ sādhyanāmānvitaṃ manoḥ |
haritālaniśācūrṇairunmatturasasaṃyutaiḥ

1,86.107

शेषाक्षरैः समानीतं धरागेहविराजितम् ।
तद्यन्त्रं स्थापितप्राणं पीतसूत्रेण वेष्टयेत्

śeṣākṣaraiḥ samānītaṃ dharāgehavirājitam |
tadyantraṃ sthāpitaprāṇaṃ pītasūtreṇa veṣṭayet

1,86.108

भ्राम्यत्कुलालचक्रस्थां गृहीत्वा मृत्तिकां तथा ।
रचयेदृषभं रम्यं यन्त्रं तन्मध्यतः क्षिपेत्

bhrāmyatkulālacakrasthāṃ gṛhītvā mṛttikāṃ tathā |
racayedṛṣabhaṃ ramyaṃ yantraṃ tanmadhyataḥ kṣipet

1,86.109

हरितालेन संलिप्य वृषं प्रत्यहमर्चयेत् ।
स्तंभयेद्विद्विषां वाचं गतिं कार्यपरंपराम्

haritālena saṃlipya vṛṣaṃ pratyahamarcayet |
staṃbhayedvidviṣāṃ vācaṃ gatiṃ kāryaparaṃparām

1,86.110

आदाय वामहस्तेन प्रेतभूस्थितकर्परम् ।
अङ्गारेण चितास्थेन तत्र यन्त्रं समालिखेत्

ādāya vāmahastena pretabhūsthitakarparam |
aṅgāreṇa citāsthena tatra yantraṃ samālikhet

1,86.111

मन्त्रितं निहितं भूमौ रिपूणां स्तंभयेद्गतिम् ।
प्रेतवस्त्रे लिखेद्यन्त्रं अङ्गारेणैव तत्पुनः

mantritaṃ nihitaṃ bhūmau ripūṇāṃ staṃbhayedgatim |
pretavastre likhedyantraṃ aṅgāreṇaiva tatpunaḥ

1,86.112

मण्डूकवदने न्यस्येत्पीतसूत्रेण वेष्टितम् ।
पूजितं पीतपुष्पैस्तद्वाचं संस्तंभयेद्द्विषाम्

maṇḍūkavadane nyasyetpītasūtreṇa veṣṭitam |
pūjitaṃ pītapuṣpaistadvācaṃ saṃstaṃbhayeddviṣām

1,86.113

यद्भूमौ भविता दिव्यं तत्र यन्त्रं समालिखेत् ।
मार्जितं तद्द्विषां पात्रैर्दिव्यस्तम्भनकृद्भवेत्

yadbhūmau bhavitā divyaṃ tatra yantraṃ samālikhet |
mārjitaṃ taddviṣāṃ pātrairdivyastambhanakṛdbhavet

1,86.114

इन्द्रवारुणिकामूलं सप्तशो मनुमन्त्रितम् ।
क्षिप्तं जले दिव्यकृतं जलस्तंभनकारकम्

indravāruṇikāmūlaṃ saptaśo manumantritam |
kṣiptaṃ jale divyakṛtaṃ jalastaṃbhanakārakam

1,86.115

किं बहूक्त्या साधकेन मन्त्रः सम्यगुपासितः ।
शत्रूणां गतिबुद्ध्यादेः स्तंभनो नात्र संशयः

kiṃ bahūktyā sādhakena mantraḥ samyagupāsitaḥ |
śatrūṇāṃ gatibuddhyādeḥ staṃbhano nātra saṃśayaḥ

Chapter 1.87

1,87.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रसाधननिरूपणं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अवतारत्रयं लक्ष्म्याः कथित ते द्विजोत्तम ।
दुर्गायाश्चाभिधास्यामि सर्वलोकोपकारकान्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde yakṣiṇīmantrasādhananirūpaṇaṃ nāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca avatāratrayaṃ lakṣmyāḥ kathita te dvijottama |
durgāyāścābhidhāsyāmi sarvalokopakārakān

1,87.2

प्रणवः श्रीः शिवायुग्मं वाणीवैरोचनीपदम् ।
वज्राद्यं क्षुधिता सूक्ष्मा मृता स्वाग्नीन्दुसंयुता

praṇavaḥ śrīḥ śivāyugmaṃ vāṇīvairocanīpadam |
vajrādyaṃ kṣudhitā sūkṣmā mṛtā svāgnīndusaṃyutā

1,87.3

प्रतिष्ठाप्य शिवा फट् च स्वाहान्तो ऽत्यष्टिवर्णवान् ।
भैरवो ऽस्य मुनिः सम्राट् छन्दो मन्त्रस्य देवता

pratiṣṭhāpya śivā phaṭ ca svāhānto 'tyaṣṭivarṇavān |
bhairavo 'sya muniḥ samrāṭ chando mantrasya devatā

1,87.4

छिन्नमस्ता रमा बीजं स्वाहा शक्तिरुदीरिता ।
आं खड्गाय हृदाख्यातमीं खड्गाय शिरः स्मृतम्

chinnamastā ramā bījaṃ svāhā śaktirudīritā |
āṃ khaḍgāya hṛdākhyātamīṃ khaḍgāya śiraḥ smṛtam

1,87.5

ओं वज्राय शिखा प्रोक्ता ऐं पाशाय तनुच्छदम् ।
औमङ्कुशाय नेत्रं स्याद्विसर्गो वसुरक्षयुक्

oṃ vajrāya śikhā proktā aiṃ pāśāya tanucchadam |
aumaṅkuśāya netraṃ syādvisargo vasurakṣayuk

1,87.6

मायायुग्मं चास्त्रमङ्गं मनवः प्रणवादिकाः ।
स्वाहान्ताश्चैवमङ्गानि कृत्वा ध्यायेद्थांबिकाम्

māyāyugmaṃ cāstramaṅgaṃ manavaḥ praṇavādikāḥ |
svāhāntāścaivamaṅgāni kṛtvā dhyāyedthāṃbikām

1,87.7

भानुमण्डलसंस्थानां प्रविकीर्णालकं शिरः ।
छिन्नं स्वकं स्फआरमुखं स्वरक्तं प्रपिबद्गलत्

bhānumaṇḍalasaṃsthānāṃ pravikīrṇālakaṃ śiraḥ |
chinnaṃ svakaṃ sphaāramukhaṃ svaraktaṃ prapibadgalat

1,87.8

उपरिस्थां रतासक्तरतिमन्मथयोर्निजे ।
डाकिनीवर्णिनीसख्यौ दृष्ट्वा मोदभराकुलाम्

uparisthāṃ ratāsaktaratimanmathayornije |
ḍākinīvarṇinīsakhyau dṛṣṭvā modabharākulām

1,87.9

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः ।
पालाशैर्विल्वजैर्वापि जुहुयात्कुसुमैः फलैः

dhyātvaivaṃ prajapellakṣacatuṣkaṃ taddaśāṃśataḥ |
pālāśairvilvajairvāpi juhuyātkusumaiḥ phalaiḥ

1,87.10

आधारशक्तिमारभ्य परतत्त्वान्तपूजिते ।
पीठे जयाख्या विजया जिता चापि पराजिता

ādhāraśaktimārabhya paratattvāntapūjite |
pīṭhe jayākhyā vijayā jitā cāpi parājitā

1,87.11

नित्या विलासिनी षष्ठी दोग्ध्य घोरा च मङ्गला ।
दिक्षु मध्ये च संपूज्या नव पीठस्य शक्तयः

nityā vilāsinī ṣaṣṭhī dogdhya ghorā ca maṅgalā |
dikṣu madhye ca saṃpūjyā nava pīṭhasya śaktayaḥ

1,87.12

सर्वबुद्धिप्रदे वर्णनीये सर्वभृगुः सदृक् ।
सिद्धिप्रदे डाकिनीये तारो वज्रः सभौतिकः

sarvabuddhiprade varṇanīye sarvabhṛguḥ sadṛk |
siddhiprade ḍākinīye tāro vajraḥ sabhautikaḥ

1,87.13

खड्गीशो रोचनीयेन्ते भगं धेहि नमोन्तकः ।
तारादिपीठमन्त्रो ऽयं वेदरामाक्षरो मतः

khaḍgīśo rocanīyente bhagaṃ dhehi namontakaḥ |
tārādipīṭhamantro 'yaṃ vedarāmākṣaro mataḥ

1,87.14

समर्प्यासनमेतेन तत्र संपूजयेच्छिवाम् ।
त्रिकोणमध्यषट्कोणपद्मभूपुरमध्यतः

samarpyāsanametena tatra saṃpūjayecchivām |
trikoṇamadhyaṣaṭkoṇapadmabhūpuramadhyataḥ

1,87.15

बाह्यावरणमारभ्य पूजयेत्प्रतिलोमतः ।
भूपुरे बाह्यभागेषु वज्रादीनि प्रपूजयेत्

bāhyāvaraṇamārabhya pūjayetpratilomataḥ |
bhūpure bāhyabhāgeṣu vajrādīni prapūjayet

1,87.16

तदन्तः सुरराजादीन्पूजयेद्धरितां पतीन् ।
भूपुरस्य चतुर्द्वार्षु द्वारपालान्यजेदथ

tadantaḥ surarājādīnpūjayeddharitāṃ patīn |
bhūpurasya caturdvārṣu dvārapālānyajedatha

1,87.17

करालविकरालाख्यावतिकालस्तृतीयकः ।
महाकालश्चतुर्थः स्यादथ पद्मेष्टशक्तयः

karālavikarālākhyāvatikālastṛtīyakaḥ |
mahākālaścaturthaḥ syādatha padmeṣṭaśaktayaḥ

1,87.18

एकलिङ्गा योगिनी च डाकिनी भैरवी तथा ।
महाभैरवकेन्द्राक्षी त्वसिताङ्गी तु सप्तमी

ekaliṅgā yoginī ca ḍākinī bhairavī tathā |
mahābhairavakendrākṣī tvasitāṅgī tu saptamī

1,87.19

संहारिण्यष्टमी चेति षट्कोणेष्वङ्गमूर्तयः ।
त्रिकोणगा छिन्नमस्ता पार्श्वयोस्तु सखीद्वयम्

saṃhāriṇyaṣṭamī ceti ṣaṭkoṇeṣvaṅgamūrtayaḥ |
trikoṇagā chinnamastā pārśvayostu sakhīdvayam

1,87.20

डाकिनीवर्णनीसंज्ञं तारावाग्भ्यां प्रपूजयेत् ।
एवं पूजादिभिः सिद्धे मन्त्रे मन्त्री मनोरथान्

ḍākinīvarṇanīsaṃjñaṃ tārāvāgbhyāṃ prapūjayet |
evaṃ pūjādibhiḥ siddhe mantre mantrī manorathān

1,87.21

प्राप्नुयान्निखिलान्सद्यो दुर्लभांस्तत्प्रसादतः ।
श्रीपुष्पैर्लभते लक्ष्मीं तत्फैलश्च समीहितम्

prāpnuyānnikhilānsadyo durlabhāṃstatprasādataḥ |
śrīpuṣpairlabhate lakṣmīṃ tatphailaśca samīhitam

1,87.22

वाक्सिद्धिं मालतीपुष्पैश्चंपकैर्हवनात्सुखम् ।
घृताक्तं छागमांसं यो जुहुयात्प्रत्यहं शतम्

vāksiddhiṃ mālatīpuṣpaiścaṃpakairhavanātsukham |
ghṛtāktaṃ chāgamāṃsaṃ yo juhuyātpratyahaṃ śatam

1,87.23

मासमेकं तु वशगास्तस्य स्युः सर्वपार्थिवाः ।
करवीरसुमैः श्वतैर्लक्षसंख्यैर्जुहोति यः

māsamekaṃ tu vaśagāstasya syuḥ sarvapārthivāḥ |
karavīrasumaiḥ śvatairlakṣasaṃkhyairjuhoti yaḥ

1,87.24

रोगजालं पराभूय सुखी जीवेच्छतं समाः ।
रक्तौ स्तत्संख्यया हुत्वा वशयेन्मन्त्रिणो नृपान्

rogajālaṃ parābhūya sukhī jīvecchataṃ samāḥ |
raktau statsaṃkhyayā hutvā vaśayenmantriṇo nṛpān

1,87.25

फलैर्हुत्वामुयाल्लक्ष्मीमुदुंबरपलाशजैः ।
गोमायुमांसैस्तामेव कवितां पायसांधसा

phalairhutvāmuyāllakṣmīmuduṃbarapalāśajaiḥ |
gomāyumāṃsaistāmeva kavitāṃ pāyasāṃdhasā

1,87.26

बन्धूककुसुमैर्भाग्यं कर्मिकारैः समीहितम् ।
तिलतण्डुलहोमेन वशयेन्निखिलाञ्जनान्

bandhūkakusumairbhāgyaṃ karmikāraiḥ samīhitam |
tilataṇḍulahomena vaśayennikhilāñjanān

1,87.27

नारीरजोभिराकृष्टैर्मृगमांसैः समीहितम् ।
स्तंभनं माहिषैर्मांसैः पङ्कजैः सघृतैरपि

nārīrajobhirākṛṣṭairmṛgamāṃsaiḥ samīhitam |
staṃbhanaṃ māhiṣairmāṃsaiḥ paṅkajaiḥ saghṛtairapi

1,87.28

चिताग्नौ परभृत्पक्षैर्जुर्हुयादरिमृत्यवे ।
उन्मत्तकाष्ठदीप्ते ऽग्नौ तत्फलं वायसच्छदैः

citāgnau parabhṛtpakṣairjurhuyādarimṛtyave |
unmattakāṣṭhadīpte 'gnau tatphalaṃ vāyasacchadaiḥ

1,87.29

द्यूते वने नृपद्वारे समरे वैरिसंकटे ।
विजयं लभते मन्त्री ध्यायन्देवीं जपन्मनुम्

dyūte vane nṛpadvāre samare vairisaṃkaṭe |
vijayaṃ labhate mantrī dhyāyandevīṃ japanmanum

1,87.30

भुक्त्यै मुक्त्यै सितां ध्यायेदुच्चाटे नीलरोचिषम् ।
रक्तां वश्ये मृतौ धूम्रां स्तंभने कनकप्रभाम्

bhuktyai muktyai sitāṃ dhyāyeduccāṭe nīlarociṣam |
raktāṃ vaśye mṛtau dhūmrāṃ staṃbhane kanakaprabhām

1,87.31

निशि दद्याद्बलिं तस्यै सिद्धये मदिरादिना ।
गोपनीयः प्रयोगो ऽय प्रोच्यते सर्वसिद्धिदः

niśi dadyādbaliṃ tasyai siddhaye madirādinā |
gopanīyaḥ prayogo 'ya procyate sarvasiddhidaḥ

1,87.32

भूताहे कृष्णपक्षस्य मध्यरात्रे तमोघने ।
स्नात्त्वा रक्ताम्बरधरो रक्तमाल्यानुलेपनः

bhūtāhe kṛṣṇapakṣasya madhyarātre tamoghane |
snāttvā raktāmbaradharo raktamālyānulepanaḥ

1,87.33

आनीय पूजयेन्नारीं छिन्नमस्तास्वरूपिणीम् ।
सुन्दरीं यौवनाक्रान्तां नरपञ्चकगामिनीम्

ānīya pūjayennārīṃ chinnamastāsvarūpiṇīm |
sundarīṃ yauvanākrāntāṃ narapañcakagāminīm

1,87.34

सुस्मितां मुक्तकबीरीं भूषादानप्रतोषिताम् ।
विवस्त्रां पूजयित्वैनामयुतं प्रजपेन्मनुम्

susmitāṃ muktakabīrīṃ bhūṣādānapratoṣitām |
vivastrāṃ pūjayitvaināmayutaṃ prajapenmanum

1,87.35

बलिं दत्त्वा निशां नीत्वा संप्रेष्य धनतोषिताम् ।
भोजयेद्विविधैरन्नैर्ब्राह्मणान्भोजनादिना

baliṃ dattvā niśāṃ nītvā saṃpreṣya dhanatoṣitām |
bhojayedvividhairannairbrāhmaṇānbhojanādinā

1,87.36

अनेन विधिना लक्ष्मीं पुत्रान्पौत्रान्धनं यशः ।
नारीमायुः सुखं धर्ममिष्टं च समवाप्नुयात्

anena vidhinā lakṣmīṃ putrānpautrāndhanaṃ yaśaḥ |
nārīmāyuḥ sukhaṃ dharmamiṣṭaṃ ca samavāpnuyāt

1,87.37

तस्यां रात्रौ व्रतं कार्यं विद्याकामेन मन्त्रिणा ।
मनोरथेषु चान्येषु गच्छेत्तां प्रजपन्मनुम्

tasyāṃ rātrau vrataṃ kāryaṃ vidyākāmena mantriṇā |
manoratheṣu cānyeṣu gacchettāṃ prajapanmanum

1,87.38

उषस्युत्थाय शय्यायामुपविष्टो जपेच्छतम् ।
षण्मासाभ्यन्तरेमन्त्री कवित्वेन जयेत्कविम्

uṣasyutthāya śayyāyāmupaviṣṭo japecchatam |
ṣaṇmāsābhyantaremantrī kavitvena jayetkavim

1,87.39

शिवेन कीलिता चेयं तदुत्कीलनमुच्यते ।
मायां तारपुटां मन्त्री जपेदष्टोत्तरं शतम्

śivena kīlitā ceyaṃ tadutkīlanamucyate |
māyāṃ tārapuṭāṃ mantrī japedaṣṭottaraṃ śatam

1,87.40

मन्त्रस्यादौ तथैवान्ते भवेत्सिद्धिप्रदा तु सा ।
उदिता छिन्नमस्तेयं कलौ शीघ्रमभीष्टदा

mantrasyādau tathaivānte bhavetsiddhipradā tu sā |
uditā chinnamasteyaṃ kalau śīghramabhīṣṭadā

1,87.41

अवतारान्तरं देव्या वच्मि ते मुनिसत्तम ।
ज्ञानामृतारुणा श्वेताक्रोधिनीन्दुसमन्विता

avatārāntaraṃ devyā vacmi te munisattama |
jñānāmṛtāruṇā śvetākrodhinīndusamanvitā

1,87.42

शान्तिस्तथाविधा चापि नीचसर्गान्वितास्तथा ।
वाग्भवं कामराजाख्यं शक्तिबीजाह्वयं तथा

śāntistathāvidhā cāpi nīcasargānvitāstathā |
vāgbhavaṃ kāmarājākhyaṃ śaktibījāhvayaṃ tathā

1,87.43

त्रिभिर्बीजैः पञ्चकूटात्मिका त्रिपुरभैरवी ।
ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिश्छन्दः पङ्क्तिरुदीरिता

tribhirbījaiḥ pañcakūṭātmikā tripurabhairavī |
ṛṣiḥ syāddakṣiṇāmūrtiśchandaḥ paṅktirudīritā

1,87.44

देवता देशिकैरुक्ता देवी त्रिपुरभैरवी ।
नाभेराचरणं न्यस्य वाग्भवं मन्त्रवित्पुनः

devatā deśikairuktā devī tripurabhairavī |
nābherācaraṇaṃ nyasya vāgbhavaṃ mantravitpunaḥ

1,87.45

हृदयान्नाभिपर्यन्तं कामबीजं प्रविन्यसेत् ।
शिरसो हृत्प्रदेशान्तं तार्तीयं विन्यसेत्ततः

hṛdayānnābhiparyantaṃ kāmabījaṃ pravinyaset |
śiraso hṛtpradeśāntaṃ tārtīyaṃ vinyasettataḥ

1,87.46

आद्यं द्वितीयं करयोस्तार्तीयमुभयं न्यसेत् ।
मूलाधारे हृदि न्यस्य भूयो बीजत्रयं क्रमात्

ādyaṃ dvitīyaṃ karayostārtīyamubhayaṃ nyaset |
mūlādhāre hṛdi nyasya bhūyo bījatrayaṃ kramāt

1,87.47

नवयोन्यात्मकं न्यासं कुर्याद्बीजैस्त्रिभिः पुनः ।
बालोदितप्रकारेण मूर्तिन्यासमथाचरेत्

navayonyātmakaṃ nyāsaṃ kuryādbījaistribhiḥ punaḥ |
bāloditaprakāreṇa mūrtinyāsamathācaret

1,87.48

स्वस्वबीजादिकं पूर्वं मूर्ध्नीशानमनोभवम् ।
न्यसेद्वक्त्रे तत्पुरुषं मकरध्वजमात्मवित्

svasvabījādikaṃ pūrvaṃ mūrdhnīśānamanobhavam |
nyasedvaktre tatpuruṣaṃ makaradhvajamātmavit

1,87.49

हृद्यघोरकुमारादिकन्दर्प्पं तदनन्तरम् ।
गुह्यदेशे प्रविन्यस्येद्वामदेवादिमन्मथम्

hṛdyaghorakumārādikandarppaṃ tadanantaram |
guhyadeśe pravinyasyedvāmadevādimanmatham

1,87.50

सद्योजातं कामदेवं पादयोर्विन्यसेत्ततः ।
ऊर्द्ध्वंप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु तान्

sadyojātaṃ kāmadevaṃ pādayorvinyasettataḥ |
ūrddhvaṃprāgdakṣiṇodīcyapaścimeṣu mukheṣu tān

1,87.51

प्रविन्यसेद्य धापूर्व भृगुर्व्योमाग्निसंस्थितः ।
सद्यादिपञ्चह्रस्वाद्या बीजमेषां प्रकीर्तितम्

pravinyasedya dhāpūrva bhṛgurvyomāgnisaṃsthitaḥ |
sadyādipañcahrasvādyā bījameṣāṃ prakīrtitam

1,87.52

षड्दीर्घयुक्तेनाद्येन बीजेनाङ्गक्रिया मता ।
पञ्चबाणांस्ततो न्यस्येन्मन्त्री त्रैलोक्यमोहनान्

ṣaḍdīrghayuktenādyena bījenāṅgakriyā matā |
pañcabāṇāṃstato nyasyenmantrī trailokyamohanān

1,87.53

द्रामाद्यां द्राविणीं मूर्ध्निं द्रामाद्यां क्षोभणी पदे ।
क्लींवशीकरणीं वक्त्रे गुह्ये बॢं बीजपूर्विकाम्

drāmādyāṃ drāviṇīṃ mūrdhniṃ drāmādyāṃ kṣobhaṇī pade |
klīṃvaśīkaraṇīṃ vaktre guhye bḷṃ bījapūrvikām

1,87.54

आकर्षणीं हृदि पुनः सर्वान्तभृगुसंस्थिताम् ।
संमोहनीं क्रमादेवं बाणन्यासो ऽयमीरितः

ākarṣaṇīṃ hṛdi punaḥ sarvāntabhṛgusaṃsthitām |
saṃmohanīṃ kramādevaṃ bāṇanyāso 'yamīritaḥ

1,87.55

भालभ्रूमध्यवदने घण्टिकाकण्ठहृत्सु च ।
नाभ्यधिष्ठानयोः पञ्च ताराद्याः सुभगादिकाः

bhālabhrūmadhyavadane ghaṇṭikākaṇṭhahṛtsu ca |
nābhyadhiṣṭhānayoḥ pañca tārādyāḥ subhagādikāḥ

1,87.56

मस्तकाविधि नाभेश्च मन्त्रिणा सुभगा भगा ।
भगसर्पिण्यथ परा भगमालिन्यनन्तरम्

mastakāvidhi nābheśca mantriṇā subhagā bhagā |
bhagasarpiṇyatha parā bhagamālinyanantaram

1,87.57

अनङ्गानङ्गकुसुमा भूयश्चानङ्गमेखला ।
अनङ्गमदना सर्वा मदविभ्रममन्थरा

anaṅgānaṅgakusumā bhūyaścānaṅgamekhalā |
anaṅgamadanā sarvā madavibhramamantharā

1,87.58

प्रधानदेवता वर्णभूषणाद्यैरलङ्कृताः ।
अक्षस्रक्पुस्तकाभीतिवरदाढ्यकरांबुजाः

pradhānadevatā varṇabhūṣaṇādyairalaṅkṛtāḥ |
akṣasrakpustakābhītivaradāḍhyakarāṃbujāḥ

1,87.59

वाक्कामब्लूं स्त्रीं सरान्ते ताराः पञ्च प्रकीर्तिताः ।
ततः कुर्याद्भूषणाख्यं न्यासमुक्तदिशा मुने

vākkāmablūṃ strīṃ sarānte tārāḥ pañca prakīrtitāḥ |
tataḥ kuryādbhūṣaṇākhyaṃ nyāsamuktadiśā mune

1,87.60

एवं न्यस्तशरीरो ऽसौ ध्यायेत्त्रिपुरभैरवीम् ।
सहस्रभानुसंकाशामरुणक्षौमवाससीम्

evaṃ nyastaśarīro 'sau dhyāyettripurabhairavīm |
sahasrabhānusaṃkāśāmaruṇakṣaumavāsasīm

1,87.61

शिरोमालामसृग्लिप्तस्तनीं जपवटीं करैः ।
विद्यामभीतिं च वरं दधतीं त्रीक्षणाननाम्

śiromālāmasṛgliptastanīṃ japavaṭīṃ karaiḥ |
vidyāmabhītiṃ ca varaṃ dadhatīṃ trīkṣaṇānanām

1,87.62

दीक्षां प्राप्य जपेन्मन्त्रं तत्त्वलक्षं जितेन्द्रियः ।
पुष्पैर्भानुसहस्राणि जुहुयाद्बह्मवृक्षजैः

dīkṣāṃ prāpya japenmantraṃ tattvalakṣaṃ jitendriyaḥ |
puṣpairbhānusahasrāṇi juhuyādbahmavṛkṣajaiḥ

1,87.63

त्रिमध्वक्तैः प्रसूनैर्वा करवीरसमुद्भवैः ।
पद्मं वसुदलोपेतं नवयोन्यष्टकर्णिकम्

trimadhvaktaiḥ prasūnairvā karavīrasamudbhavaiḥ |
padmaṃ vasudalopetaṃ navayonyaṣṭakarṇikam

1,87.64

इच्छादिशक्तिभिर्युक्तं भैरव्याः पीठमर्चयेत् ।
इच्छा ज्ञाना क्रिया पश्चात्कामिनी कामदायिनी

icchādiśaktibhiryuktaṃ bhairavyāḥ pīṭhamarcayet |
icchā jñānā kriyā paścātkāminī kāmadāyinī

1,87.65

रतिप्रिया मदानन्दा नवमी स्यान्मनोन्मनी ।
वरदाभयधारिण्यः संप्रोक्ता नव शक्तयः

ratipriyā madānandā navamī syānmanonmanī |
varadābhayadhāriṇyaḥ saṃproktā nava śaktayaḥ

1,87.66

वाग्भवं लोहितो रायै श्रीकण्ठो लोहितो ऽनलः ।
दीर्घवान्यै परा पश्चादपरायौ हसौ युतः

vāgbhavaṃ lohito rāyai śrīkaṇṭho lohito 'nalaḥ |
dīrghavānyai parā paścādaparāyau hasau yutaḥ

1,87.67

सदाशिवमहाप्रेतङेंतं पद्मासनं नमः ।
अनेन मनुना दद्यादासनं श्रीगुरुक्रमम्

sadāśivamahāpretaṅeṃtaṃ padmāsanaṃ namaḥ |
anena manunā dadyādāsanaṃ śrīgurukramam

1,87.68

प्राङ्मध्ययोन्यन्तराले पूजयेत्कल्पयेत्ततः ।
पञ्चभिः प्रणवैर्मूर्तिं तस्यामावाह्य देवताम्

prāṅmadhyayonyantarāle pūjayetkalpayettataḥ |
pañcabhiḥ praṇavairmūrtiṃ tasyāmāvāhya devatām

1,87.69

पूजयेदगमोक्तेन विधानेन समाहितः ।
तारावाक्छक्तिकमला हसखूफ्रें हसौः स्मृताः

pūjayedagamoktena vidhānena samāhitaḥ |
tārāvākchaktikamalā hasakhūphreṃ hasauḥ smṛtāḥ

1,87.70

वामकोणे यजेद्देव्या रतिमिन्दुसमप्रभाम् ।
सृणिपाशधरां सौम्यां मदविभ्रमविह्वलाम्

vāmakoṇe yajeddevyā ratimindusamaprabhām |
sṛṇipāśadharāṃ saumyāṃ madavibhramavihvalām

1,87.71

प्रीतिं तक्षिणकोणस्थां तप्तकाञ्चनसन्निभाम् ।
अङ्कुशं प्रणतं दोभ्यां धारयन्तीं समर्चयेत्

prītiṃ takṣiṇakoṇasthāṃ taptakāñcanasannibhām |
aṅkuśaṃ praṇataṃ dobhyāṃ dhārayantīṃ samarcayet

1,87.72

अग्रे मनोभवां रक्तां रक्तपुष्पाद्यलङ्कृताम् ।
इक्षुकार्मुकपुष्पेषुधारिणीं सस्मिताननाम्

agre manobhavāṃ raktāṃ raktapuṣpādyalaṅkṛtām |
ikṣukārmukapuṣpeṣudhāriṇīṃ sasmitānanām

1,87.73

अङ्गान्यभ्यर्चयेत्पश्चाद्यथापूर्वं विधानवित् ।
दिक्ष्वग्रे च निजैर्मन्त्रैः पूजयेद्बाणदेवताः

aṅgānyabhyarcayetpaścādyathāpūrvaṃ vidhānavit |
dikṣvagre ca nijairmantraiḥ pūjayedbāṇadevatāḥ

1,87.74

हस्ताब्जैर्धृतपुष्पेषुप्रणामामृतसप्रभाः ।
अष्टयोनिष्वष्टशक्तीः पूजयेत्सुभगादिकाः

hastābjairdhṛtapuṣpeṣupraṇāmāmṛtasaprabhāḥ |
aṣṭayoniṣvaṣṭaśaktīḥ pūjayetsubhagādikāḥ

1,87.75

मातरो भैरवाङ्कस्था मदविभ्रमविह्वलाः ।
अष्टपत्रेषु संपूज्या यथावत्कुसुमादिभिः

mātaro bhairavāṅkasthā madavibhramavihvalāḥ |
aṣṭapatreṣu saṃpūjyā yathāvatkusumādibhiḥ

1,87.76

लोकपालांस्ततो दिक्षु तेषामस्त्राणि तद्बहिः ।
पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्ज्ञात्वैनां परदेवताम्

lokapālāṃstato dikṣu teṣāmastrāṇi tadbahiḥ |
pūrvajanmakṛtaiḥ puṇyairjñātvaināṃ paradevatām

1,87.77

यो भजेदुक्तमार्गेण स भवेत्संपदां पदम् ।
एवं सिद्धमनुर्मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः

yo bhajeduktamārgeṇa sa bhavetsaṃpadāṃ padam |
evaṃ siddhamanurmantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ

1,87.78

जुहुयादरुणांभोञ्जैरदोषैर्मधुराप्लुतैः ।
लक्षसंख्यं तदर्द्धं वा प्रत्यहं भोजयेद्द्विजान्

juhuyādaruṇāṃbhoñjairadoṣairmadhurāplutaiḥ |
lakṣasaṃkhyaṃ tadarddhaṃ vā pratyahaṃ bhojayeddvijān

1,87.79

वनिता युवती रम्याः प्रीणयेद्देवताधिया ।
होमान्ते धनधान्याद्यैस्तोषयेद्गुरुमात्मनः

vanitā yuvatī ramyāḥ prīṇayeddevatādhiyā |
homānte dhanadhānyādyaistoṣayedgurumātmanaḥ

1,87.80

एवं कृते जगद्वश्यो रमाया भवनं भवेत् ।
रक्तोत्पलैस्त्रिमध्वक्तैररुणैर्वा हयारिजैः

evaṃ kṛte jagadvaśyo ramāyā bhavanaṃ bhavet |
raktotpalaistrimadhvaktairaruṇairvā hayārijaiḥ

1,87.81

पुष्पैः पयोन्नैः सघृतैर्हेमाद्विश्वं वशं नयेत् ।
वाक्सिद्धं लभते मन्त्री पलाशकुसुमैर्हुतैः

puṣpaiḥ payonnaiḥ saghṛtairhemādviśvaṃ vaśaṃ nayet |
vāksiddhaṃ labhate mantrī palāśakusumairhutaiḥ

1,87.82

कर्पूरागुरुसंयुक्तं गुग्गुलं जुहुयात्सुधीः ।
ज्ञानं दिव्यमवाप्नोति तेनैव स भवेत्कविः

karpūrāgurusaṃyuktaṃ guggulaṃ juhuyātsudhīḥ |
jñānaṃ divyamavāpnoti tenaiva sa bhavetkaviḥ

1,87.83

क्षीराक्तैरमृताखण्डैर्हेमः सर्वापमृत्युजित् ।
दूर्वाभघिरायुषे होमः क्षीराक्ताभिर्दिनत्रयम्

kṣīrāktairamṛtākhaṇḍairhemaḥ sarvāpamṛtyujit |
dūrvābhaghirāyuṣe homaḥ kṣīrāktābhirdinatrayam

1,87.84

गिरिकर्णीभवैः पुष्पैर्ब्राह्मणान्वशयेद्धुतैः ।
कह्लारैः पार्थिवान्पुष्पैस्तद्वधूः कर्णिकारजैः

girikarṇībhavaiḥ puṣpairbrāhmaṇānvaśayeddhutaiḥ |
kahlāraiḥ pārthivānpuṣpaistadvadhūḥ karṇikārajaiḥ

1,87.85

मल्लिकाकुसुमैर्हुत्वा राजपुत्रान्वशं नयेत् ।
कोरण्टकुसुमैर्वैंश्यान्वृषलान्पाटलोद्भवैः

mallikākusumairhutvā rājaputrānvaśaṃ nayet |
koraṇṭakusumairvaiṃśyānvṛṣalānpāṭalodbhavaiḥ

1,87.86

अनुलोमां विलोमान्तस्थितसाध्याह्वयान्वितम् ।
मन्त्रमुच्चार्य जुहुयान्मन्त्री मधुरलोलितैः

anulomāṃ vilomāntasthitasādhyāhvayānvitam |
mantramuccārya juhuyānmantrī madhuralolitaiḥ

1,87.87

सर्षपैर्मधुसंमिश्रैर्वशयेत्पार्थिवान् क्षणात् ।
अनेनैव विधानेन तत्पत्नीस्तत्सुतानपि

sarṣapairmadhusaṃmiśrairvaśayetpārthivān kṣaṇāt |
anenaiva vidhānena tatpatnīstatsutānapi

1,87.88

जातिबिल्वभवैः पुष्पैर्मधुरत्रयसंयुतैः ।
नरनारीनरपतीन्होमेन वशयेत्क्रमात्

jātibilvabhavaiḥ puṣpairmadhuratrayasaṃyutaiḥ |
naranārīnarapatīnhomena vaśayetkramāt

1,87.89

मालतीबकुलोद्भूतैः पुष्पैश्चन्दनलोलितैः ।
जुहुयात्कवितां मन्त्री लभते वत्सरान्तरे

mālatībakulodbhūtaiḥ puṣpaiścandanalolitaiḥ |
juhuyātkavitāṃ mantrī labhate vatsarāntare

1,87.90

मधुरत्रघयसंयुक्तैः फलैर्बिल्वसमुद्भवैः ।
जुहुयाद्वाशयेल्लोकं श्रियं प्राप्नोति वाञ्छिताम्

madhuratraghayasaṃyuktaiḥ phalairbilvasamudbhavaiḥ |
juhuyādvāśayellokaṃ śriyaṃ prāpnoti vāñchitām

1,87.91

साज्यमन्नं प्रजुहुयाद्भवेदन्नसमृद्धिमान् ।
कस्तूरीकुङ्कुमोपेतं कर्पूरं जुहुयाद्वशी

sājyamannaṃ prajuhuyādbhavedannasamṛddhimān |
kastūrīkuṅkumopetaṃ karpūraṃ juhuyādvaśī

1,87.92

कन्दर्पादधिकं सद्यः सैन्दर्यमधिगच्छति ।
लाजान्प्रजुहुयान्मन्त्री दधिक्षीरमधुप्लुतान्

kandarpādadhikaṃ sadyaḥ saindaryamadhigacchati |
lājānprajuhuyānmantrī dadhikṣīramadhuplutān

1,87.93

विजित्य रोगानखिलान्स जीवेच्छरदां शतम् ।
पादद्वयं मलयजं पादं कुङ्कुमकेसरम्

vijitya rogānakhilānsa jīveccharadāṃ śatam |
pādadvayaṃ malayajaṃ pādaṃ kuṅkumakesaram

1,87.94

पादं गोरोचनान्तानि त्रीणि पिष्ट्वाहिमांभसा ।
विदध्यात्तिलकं भाले यान्पश्येद्यैर्विलोक्यते

pādaṃ gorocanāntāni trīṇi piṣṭvāhimāṃbhasā |
vidadhyāttilakaṃ bhāle yānpaśyedyairvilokyate

1,87.95

यान्स्पृशेत्स्पृश्यते यैर्वा वश्याः स्युस्तस्य ते ऽचिरात् ।
कर्पूरकपिचोराणि समभागानि कल्पयेत्

yānspṛśetspṛśyate yairvā vaśyāḥ syustasya te 'cirāt |
karpūrakapicorāṇi samabhāgāni kalpayet

1,87.96

चतुर्भुजा जटामांसी तावती रोचना मता ।
कुङ्कुमं समभागं स्याद्दिग्भातं चन्दनं मतम्

caturbhujā jaṭāmāṃsī tāvatī rocanā matā |
kuṅkumaṃ samabhāgaṃ syāddigbhātaṃ candanaṃ matam

1,87.97

अगुरुर्नवभागं स्यादितिभागक्रमेण च ।
हिमाद्भिः कन्यया पिष्टमेतत्सर्वं सुसाधितम्

agururnavabhāgaṃ syāditibhāgakrameṇa ca |
himādbhiḥ kanyayā piṣṭametatsarvaṃ susādhitam

1,87.98

आदाय तिलकं भाले कुर्य्याद्भूमिपतीन्नरान् ।
वनितामदगर्वाढ्या मदोन्मत्तान्मतन्दजान्

ādāya tilakaṃ bhāle kuryyādbhūmipatīnnarān |
vanitāmadagarvāḍhyā madonmattānmatandajān

1,87.99

सिंहव्याघ्रान्महासर्पान्भूतवेतालराक्षसान् ।
दर्शनादेव वशयेत्तिलकं धारयन्नरः

siṃhavyāghrānmahāsarpānbhūtavetālarākṣasān |
darśanādeva vaśayettilakaṃ dhārayannaraḥ

1,87.100

इत्येषा भैरवी प्रोक्ता ह्यवतारान्तरं शृणु ।
वाङ्माया कमला तारो नमोन्ते भगवत्यथ

ityeṣā bhairavī proktā hyavatārāntaraṃ śṛṇu |
vāṅmāyā kamalā tāro namonte bhagavatyatha

1,87.101

श्रीमातङ्गेश्वरि वदेत्सर्वजनमनोहरि ।
सर्वादिसुखराज्यन्ते सर्वादिसुखरञ्जनी

śrīmātaṅgeśvari vadetsarvajanamanohari |
sarvādisukharājyante sarvādisukharañjanī

1,87.102

सर्वराजवशं पश्चात्करिसर्वपदं वदेत् ।
स्त्रीपुरुषवशं सृष्टिविद्याक्रोधिनिकान्विता

sarvarājavaśaṃ paścātkarisarvapadaṃ vadet |
strīpuruṣavaśaṃ sṛṣṭividyākrodhinikānvitā

1,87.103

सर्वं दुष्टमृगवशं करिसर्वपदं ततः ।
सर्वसत्त्ववशङ्करिसर्वलोकं ततः परम्

sarvaṃ duṣṭamṛgavaśaṃ karisarvapadaṃ tataḥ |
sarvasattvavaśaṅkarisarvalokaṃ tataḥ param

1,87.104

अमुकं मे वशं पश्चादानयानलसुन्दरी ।
अष्टाशीत्यक्षरो मन्त्रो मुन्याद्या भैरवीगताः

amukaṃ me vaśaṃ paścādānayānalasundarī |
aṣṭāśītyakṣaro mantro munyādyā bhairavīgatāḥ

1,87.105

न्यासान्मन्त्री तनौ कुर्याद्वक्ष्यमाणान्यथाक्रमम् ।
शिरोललाटभ्रूमध्ये तालुकण्ठगलोरसि

nyāsānmantrī tanau kuryādvakṣyamāṇānyathākramam |
śirolalāṭabhrūmadhye tālukaṇṭhagalorasi

1,87.106

अनाहते भुजद्वन्द्वे जठरे नाभिमण्डले ।
स्वाधिष्ठाने गुप्तदेशे पादयोर्दक्षवामयोः

anāhate bhujadvandve jaṭhare nābhimaṇḍale |
svādhiṣṭhāne guptadeśe pādayordakṣavāmayoḥ

1,87.107

मूलाधारे गुदे न्यस्येत्पदान्यष्टादश क्रमात् ।
गुणैकद्विचतुः षड्भिर्वसुपर्वनवाष्टभिः

mūlādhāre gude nyasyetpadānyaṣṭādaśa kramāt |
guṇaikadvicatuḥ ṣaḍbhirvasuparvanavāṣṭabhiḥ

1,87.108

नन्दपङ्क्त्यष्टवेदाग्निचन्द्रयुग्मगुणा क्षिभिः ।
यदुकॢप्तिरियं प्रोक्ता मन्त्रवर्णैर्यथाक्रमम्

nandapaṅktyaṣṭavedāgnicandrayugmaguṇā kṣibhiḥ |
yadukḷptiriyaṃ proktā mantravarṇairyathākramam

1,87.109

रत्याद्या मृलहृदयभ्रुमध्येषु विचक्षणः ।
वाक्शक्तिलक्ष्मीबीजाद्या मातङ्ग्यन्ताः प्रविन्यसेत्

ratyādyā mṛlahṛdayabhrumadhyeṣu vicakṣaṇaḥ |
vākśaktilakṣmībījādyā mātaṅgyantāḥ pravinyaset

1,87.110

शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु विधिना न्यसेत् ।
हृल्लेखां गगनां रक्तां भूयो मन्त्री करालिकाम्

śirovadanahṛdguhyapādeṣu vidhinā nyaset |
hṛllekhāṃ gaganāṃ raktāṃ bhūyo mantrī karālikām

1,87.111

महोच्छुष्मां स्वनामादिवर्णबीजपुरः सराः ।
मातङ्ग्यन्ताः षडङ्गानि ततः कुर्वीत साधकः

mahocchuṣmāṃ svanāmādivarṇabījapuraḥ sarāḥ |
mātaṅgyantāḥ ṣaḍaṅgāni tataḥ kurvīta sādhakaḥ

1,87.112

वर्णैश्चतुर्विंशतिभिर्हृत्त्रयोदशभिः शिरः ।
शिखाष्टादशभिः प्रोक्ता वर्म तावद्भिरक्षरैः

varṇaiścaturviṃśatibhirhṛttrayodaśabhiḥ śiraḥ |
śikhāṣṭādaśabhiḥ proktā varma tāvadbhirakṣaraiḥ

1,87.113

स्यात्त्रयोदशभिर्नेत्रं द्वाभ्यामस्त्रं प्रकीर्तितम् ।
बाणन्यासं ततः कुर्याद्भैरवीप्रोक्तवर्त्मना

syāttrayodaśabhirnetraṃ dvābhyāmastraṃ prakīrtitam |
bāṇanyāsaṃ tataḥ kuryādbhairavīproktavartmanā

1,87.114

मातङ्गीपदयोश्चान्यं मन्मथान्वदनांशयोः ।
पार्स्वकट्योर्नाभिदेशे कटिपार्श्वांशके पुनः

mātaṅgīpadayoścānyaṃ manmathānvadanāṃśayoḥ |
pārsvakaṭyornābhideśe kaṭipārśvāṃśake punaḥ

1,87.115

बीजत्रयादिकान्मन्त्री मन्मथं मकरध्वजम् ।
मदनं पुष्पधन्वानं पञ्चमं कुसुमायुधम्

bījatrayādikānmantrī manmathaṃ makaradhvajam |
madanaṃ puṣpadhanvānaṃ pañcamaṃ kusumāyudham

1,87.116

षष्ठं कन्दर्पनामानं मनोभवरतिप्रियौ ।
मातङ्ग्यन्तास्ततो न्यस्येत्स्थानेष्वेतेषु मन्त्रवित्

ṣaṣṭhaṃ kandarpanāmānaṃ manobhavaratipriyau |
mātaṅgyantāstato nyasyetsthāneṣveteṣu mantravit

1,87.117

कुसुमा मेखला चैव मदना मदना तुरा ।
मदनवेगा सम्भवा च भुवनपालेन्दुरेखिका

kusumā mekhalā caiva madanā madanā turā |
madanavegā sambhavā ca bhuvanapālendurekhikā

1,87.118

अनङ्गपदपूर्वाश्च मातङ्ग्यन्ताः समीरिताः ।
विन्यस्तव्यास्ततो मूले ऽधिष्ठाने मणिपूरके

anaṅgapadapūrvāśca mātaṅgyantāḥ samīritāḥ |
vinyastavyāstato mūle 'dhiṣṭhāne maṇipūrake

1,87.119

हृत्कण्ठास्ये भ्रुवोर्मध्ये मस्तके चापि मत्रिणा ।
आद्ये लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिः प्रीतिश्च कृत्तिका

hṛtkaṇṭhāsye bhruvormadhye mastake cāpi matriṇā |
ādye lakṣmīsarasvatyau ratiḥ prītiśca kṛttikā

1,87.120

शान्तिः पुष्टिः पुनस्तुष्टिमार्तगंपदशेखरा ।
मूलमन्त्रं पृथङ्न्यस्येन्निजमूर्द्धनि मन्त्रवित्

śāntiḥ puṣṭiḥ punastuṣṭimārtagaṃpadaśekharā |
mūlamantraṃ pṛthaṅnyasyennijamūrddhani mantravit

1,87.121

आधारदेशे ऽधिष्ठाने नाभौ पश्चादनाहते ।
कण्ठदेशे भ्रवोर्मध्ये बिन्दौ भूयः कला पदोः

ādhāradeśe 'dhiṣṭhāne nābhau paścādanāhate |
kaṇṭhadeśe bhravormadhye bindau bhūyaḥ kalā padoḥ

1,87.122

निरोधिकायामर्द्धेन्दुनादे नादान्तयोः पुनः ।
उन्नतांसेषु वक्त्रे च ध्रुवमण्डलके शिवे

nirodhikāyāmarddhendunāde nādāntayoḥ punaḥ |
unnatāṃseṣu vaktre ca dhruvamaṇḍalake śive

1,87.123

मातङ्ग्यन्ताः प्रविन्यस्ये द्वामां ज्येष्ठमतः परम् ।
रौद्रीं प्रशान्तां श्रद्धाख्यां पुनर्माहेश्वरीमथ

mātaṅgyantāḥ pravinyasye dvāmāṃ jyeṣṭhamataḥ param |
raudrīṃ praśāntāṃ śraddhākhyāṃ punarmāheśvarīmatha

1,87.124

क्रियाशक्तिं सुलक्ष्मीं च सृष्टिं संज्ञां च मोहिनीम् ।
प्रमथाश्वासिनीं विद्युल्लतां चिच्छक्तिमप्यथ

kriyāśaktiṃ sulakṣmīṃ ca sṛṣṭiṃ saṃjñāṃ ca mohinīm |
pramathāśvāsinīṃ vidyullatāṃ cicchaktimapyatha

1,87.125

ततश्च सुन्दरीं निन्दां नन्दबुद्धिमिमाः क्रमात् ।
शिरोभालहृदाधारेष्वेता बीजत्रयाधिकाः

tataśca sundarīṃ nindāṃ nandabuddhimimāḥ kramāt |
śirobhālahṛdādhāreṣvetā bījatrayādhikāḥ

1,87.126

मातङ्ग्याद्याः प्रविन्यस्येद्यथावद्देशिकोत्तमः ।
मातङ्गीं महदाद्यां तां महालक्ष्मीपदादिकाम्

mātaṅgyādyāḥ pravinyasyedyathāvaddeśikottamaḥ |
mātaṅgīṃ mahadādyāṃ tāṃ mahālakṣmīpadādikām

1,87.127

सिद्धलक्ष्मीपदाद्यां च मूलमाधारमण्डलम् ।
न्यसेत्तेनैव कुर्वीत व्यापकं देशिकोत्तमः

siddhalakṣmīpadādyāṃ ca mūlamādhāramaṇḍalam |
nyasettenaiva kurvīta vyāpakaṃ deśikottamaḥ

1,87.128

एवं न्यस्तशरीरो ऽसौ चिन्तयेन्मन्त्रदेवताम् ।
श्यामां शुकोक्तिं शृण्वन्तीं न्यस्तैकाङ्घ्रिशिरोरुहाम्

evaṃ nyastaśarīro 'sau cintayenmantradevatām |
śyāmāṃ śukoktiṃ śṛṇvantīṃ nyastaikāṅghriśiroruhām

1,87.129

शशिखण्डधरां वीणां वादयन्तीं मधून्मदाम् ।
रक्तांशुकां च कह्लारमालाशोभितचूलिकाम्

śaśikhaṇḍadharāṃ vīṇāṃ vādayantīṃ madhūnmadām |
raktāṃśukāṃ ca kahlāramālāśobhitacūlikām

1,87.130

शङ्खपत्रां तु मातङ्गीं चित्रकोद्भासिमस्तकाम् ।
अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं तद्दशांशं मधूकजैः

śaṅkhapatrāṃ tu mātaṅgīṃ citrakodbhāsimastakām |
ayutaṃ prajapenmantraṃ taddaśāṃśaṃ madhūkajaiḥ

1,87.131

पुष्पैस्त्रिमधुरोपेतैर्जुहुयान्मन्त्रसिद्धये ।
त्रिकोणकर्णिकं पद्ममष्टपत्रं प्रकल्पयेत्

puṣpaistrimadhuropetairjuhuyānmantrasiddhaye |
trikoṇakarṇikaṃ padmamaṣṭapatraṃ prakalpayet

1,87.132

अष्टपत्रावृतं बाह्ये वृतं षोडशभिर्दलैः ।
चतुरस्रीकृतं बाह्ये कान्त्या दृष्टिमनोहरम्

aṣṭapatrāvṛtaṃ bāhye vṛtaṃ ṣoḍaśabhirdalaiḥ |
caturasrīkṛtaṃ bāhye kāntyā dṛṣṭimanoharam

1,87.133

एतस्मिन्पूजयेत्पीठे नवशक्तीः क्रमादिमाः ।
विभूतिपूर्वाः पूर्वोक्ता मातङ्गीपदपश्चिमाः

etasminpūjayetpīṭhe navaśaktīḥ kramādimāḥ |
vibhūtipūrvāḥ pūrvoktā mātaṅgīpadapaścimāḥ

1,87.134

सर्वान्ते शक्तिकमलासनाय नम इत्यथ ।
वाक्सत्यलक्ष्मी बीजाद्य उक्तः पीठार्चने मनुः

sarvānte śaktikamalāsanāya nama ityatha |
vāksatyalakṣmī bījādya uktaḥ pīṭhārcane manuḥ

1,87.135

मूलेन मूर्तिं संकल्प्य तस्यामावाह्य देवताम् ।
अर्चयेद्विधिनानेन वक्ष्यमाणेन मन्त्रवित्

mūlena mūrtiṃ saṃkalpya tasyāmāvāhya devatām |
arcayedvidhinānena vakṣyamāṇena mantravit

1,87.136

रत्याद्यास्त्रिषु कोणेषु पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः ।
हृहृल्लेखाः पञ्चपूज्या मध्ये दिक्षु च मन्त्रिणा

ratyādyāstriṣu koṇeṣu pūjayetpūrvavatsudhīḥ |
hṛhṛllekhāḥ pañcapūjyā madhye dikṣu ca mantriṇā

1,87.137

पाशाङ्कुशाभयाभीष्टधारिण्यो भूतसप्रभाः ।
अङ्गानि पूजयेत्पश्चाद्यथापूर्वं विधानवित्

pāśāṅkuśābhayābhīṣṭadhāriṇyo bhūtasaprabhāḥ |
aṅgāni pūjayetpaścādyathāpūrvaṃ vidhānavit

1,87.138

बाणानभ्यर्चयेद्दिक्षु पञ्चमं पुरतो यजेत् ।
दलमध्ये ऽथ संपूज्या अनङ्गकुसुमादिकाः

bāṇānabhyarcayeddikṣu pañcamaṃ purato yajet |
dalamadhye 'tha saṃpūjyā anaṅgakusumādikāḥ

1,87.139

पाशाङ्कुशाभयाभीष्टधारिण्यो ऽरुणविग्रहाः ।
पत्राग्रेषु पुनः पूज्या लक्ष्म्याद्या वल्लकीकराः

pāśāṅkuśābhayābhīṣṭadhāriṇyo 'ruṇavigrahāḥ |
patrāgreṣu punaḥ pūjyā lakṣmyādyā vallakīkarāḥ

1,87.140

बहिरष्टदलेष्वर्च्या मन्मथाद्या मदोद्धताः ।
अपराङ्गा निषङ्गाद्याः पुष्पास्त्रेषुधनुर्द्धराः

bahiraṣṭadaleṣvarcyā manmathādyā madoddhatāḥ |
aparāṅgā niṣaṅgādyāḥ puṣpāstreṣudhanurddharāḥ

1,87.141

पत्रस्था मातरः पूज्या ब्राह्माद्याः प्रोक्तलक्षणाः ।
तदग्रेष्वर्चयेद्विद्वानसिताङ्गादिभैरवान्

patrasthā mātaraḥ pūjyā brāhmādyāḥ proktalakṣaṇāḥ |
tadagreṣvarcayedvidvānasitāṅgādibhairavān

1,87.142

पुनः षोडश पत्रेषु पूज्याः षोडश शक्तयः ।
वामाद्याः कलवीणाभिर्गायन्त्यः श्यामविग्रहाः

punaḥ ṣoḍaśa patreṣu pūjyāḥ ṣoḍaśa śaktayaḥ |
vāmādyāḥ kalavīṇābhirgāyantyaḥ śyāmavigrahāḥ

1,87.143

चतुरस्रे चतुर्दिक्षु चतस्रः पूजयेत्पुनः ।
मातङ्ग्याद्यामदोन्मत्ता वीणोल्लसितपाणयः

caturasre caturdikṣu catasraḥ pūjayetpunaḥ |
mātaṅgyādyāmadonmattā vīṇollasitapāṇayaḥ

1,87.144

आग्नेयकोणे विघ्नेशं दुर्गां नैशाचरेः यजेत् ।
वायव्ये बटुकान् पश्चादीशाने क्षेत्रपं यजेत्

āgneyakoṇe vighneśaṃ durgāṃ naiśācareḥ yajet |
vāyavye baṭukān paścādīśāne kṣetrapaṃ yajet

1,87.145

लोकपाला बहिः पूज्या वज्राद्यैरायुधैः सह ।
मन्त्रे ऽस्मिन्संधिते मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः

lokapālā bahiḥ pūjyā vajrādyairāyudhaiḥ saha |
mantre 'sminsaṃdhite mantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ

1,87.146

मल्लिकाजातिपुन्नागैर्हेमाद्भाग्यालयो भवेत् ।
फलौर्बिल्यसमुद्भूतैस्तत्पत्रैर्वा हुताद्भवेत्

mallikājātipunnāgairhemādbhāgyālayo bhavet |
phalaurbilyasamudbhūtaistatpatrairvā hutādbhavet

1,87.147

राजपुत्रस्य राज्याप्तिः पङ्कजैः श्रियमाप्नुयात् ।
उत्पलैर्वशयेद्विश्वं क्षारैर्मध्वाश्रितैः स्त्रियम्

rājaputrasya rājyāptiḥ paṅkajaiḥ śriyamāpnuyāt |
utpalairvaśayedviśvaṃ kṣārairmadhvāśritaiḥ striyam

1,87.148

वञ्जुलस्य समिद्भोमो वृष्टिं वितनुते ऽचिरात् ।
क्षीराक्तैरमृताखण्डैर्हेमान्नाशयति ज्वरम्

vañjulasya samidbhomo vṛṣṭiṃ vitanute 'cirāt |
kṣīrāktairamṛtākhaṇḍairhemānnāśayati jvaram

1,87.149

दूर्वाभिरायुराप्नोति तन्दुलैर्धनवान्भवेत् ।
कदंबैर्वश्यमाप्नोति सर्वं त्रिमधुरप्लुतम्

dūrvābhirāyurāpnoti tandulairdhanavānbhavet |
kadaṃbairvaśyamāpnoti sarvaṃ trimadhuraplutam

1,87.150

नन्द्यावर्तभवैः पुष्पैर्हेमो वाक्सिद्धिदायकः ।
निंबप्रसूनैर्जुहुयादीप्सितश्रीसमृद्धये

nandyāvartabhavaiḥ puṣpairhemo vāksiddhidāyakaḥ |
niṃbaprasūnairjuhuyādīpsitaśrīsamṛddhaye

1,87.151

पलाशकुसुमैर्हेमात्तेजस्वी जायते नरः ।
चन्दनागुरुकस्तूरी चन्द्रकुङ्कुमरोचनाः

palāśakusumairhemāttejasvī jāyate naraḥ |
candanāgurukastūrī candrakuṅkumarocanāḥ

1,87.152

वश्याय च प्रियत्वाय हुताश्च तिलकीकृताः ।
निर्गुण्डीमूलहोमेन निगडान्मुच्यते नरः

vaśyāya ca priyatvāya hutāśca tilakīkṛtāḥ |
nirguṇḍīmūlahomena nigaḍānmucyate naraḥ

1,87.153

निंबतैलान्वितैर्लोणैर्हेमः शत्रुविनाशनः ।
हरिद्राचूर्णसंमिश्रैर्लवणैः स्तंभयेज्जगत्

niṃbatailānvitairloṇairhemaḥ śatruvināśanaḥ |
haridrācūrṇasaṃmiśrairlavaṇaiḥ staṃbhayejjagat

1,87.154

मातङ्गीसिद्धविद्यैषा प्रोक्ता ते द्विजसत्तम ।
अवतारान्तरं भूयो वर्णयामि निशामय

mātaṅgīsiddhavidyaiṣā proktā te dvijasattama |
avatārāntaraṃ bhūyo varṇayāmi niśāmaya

1,87.155

दीपकाप्रीतिचन्द्राढ्या द्विधा चेद्रञ्जितापुनः ।
वतिवह्निप्रियामन्त्रो धूमावत्या गजाक्षरः

dīpakāprīticandrāḍhyā dvidhā cedrañjitāpunaḥ |
vativahnipriyāmantro dhūmāvatyā gajākṣaraḥ

1,87.156

पिप्पलादो मुनिश्छन्दो निवृद्धूमावतीश्वरी ।
बीजेन षड्दीर्घजातियुक्तेन परिकल्पयेत्

pippalādo muniśchando nivṛddhūmāvatīśvarī |
bījena ṣaḍdīrghajātiyuktena parikalpayet

1,87.157

ततो धूमावतीं ध्यायेच्छत्रुनिग्रहकारिणीम् ।
विवर्णां चञ्चलां दुष्टां दीर्घां च मलिनांबराम्

tato dhūmāvatīṃ dhyāyecchatrunigrahakāriṇīm |
vivarṇāṃ cañcalāṃ duṣṭāṃ dīrghāṃ ca malināṃbarām

1,87.158

विमुक्तकुन्तलां सूक्ष्मां विधवां विरलद्विजाम् ।
कङ्कध्वजरथारूढां प्रलंबितपयोधरम्

vimuktakuntalāṃ sūkṣmāṃ vidhavāṃ viraladvijām |
kaṅkadhvajarathārūḍhāṃ pralaṃbitapayodharam

1,87.159

सूर्यहस्तां निरुक्षाङ्कधृतहस्तांबरान्विताम् ।
प्रवृद्धलोमां तु भृशं कुटिलाकुटिलेक्षणाम्

sūryahastāṃ nirukṣāṅkadhṛtahastāṃbarānvitām |
pravṛddhalomāṃ tu bhṛśaṃ kuṭilākuṭilekṣaṇām

1,87.160

क्षुत्पिपासार्दितां नित्यं भयदां कलहप्रियाम् ।
एवंविधां तु संचिन्त्य नमः स्वाहा फडन्तकम्

kṣutpipāsārditāṃ nityaṃ bhayadāṃ kalahapriyām |
evaṃvidhāṃ tu saṃcintya namaḥ svāhā phaḍantakam

1,87.161

बीजं साध्योपरि न्यस्य तस्मिन्स्थाप्य शवं जपेत् ।
अवष्टभ्य शवं शत्रुनाम्नाथ प्रजपेन्मनुम्

bījaṃ sādhyopari nyasya tasminsthāpya śavaṃ japet |
avaṣṭabhya śavaṃ śatrunāmnātha prajapenmanum

1,87.162

सोष्णीषकञ्चुको विद्वान्कृष्णे भूते दिवानिशम् ।
उपवासी श्मशाने वा विपिने शून्यमन्दिरे

soṣṇīṣakañcuko vidvānkṛṣṇe bhūte divāniśam |
upavāsī śmaśāne vā vipine śūnyamandire

1,87.163

मन्त्रस्य सिद्ध्यै यतवाग्ध्यायन्देवीं निरन्तरम् ।
सहस्रादूर्द्धूतः शत्रुर्ज्वरेण परिगृह्यते

mantrasya siddhyai yatavāgdhyāyandevīṃ nirantaram |
sahasrādūrddhūtaḥ śatrurjvareṇa parigṛhyate

1,87.164

पञ्चगव्येन शान्तिः स्याज्ज्वरस्य पयसापि वा ।
मन्त्राद्या क्षरमालिख्य शत्रूनाम ततः परम्

pañcagavyena śāntiḥ syājjvarasya payasāpi vā |
mantrādyā kṣaramālikhya śatrūnāma tataḥ param

1,87.165

द्वितीयं मनुवर्णं च शत्रुनामैवमालिखेत् ।
सर्वं मनुदिक्सहस्रजपाच्छवमृतिर्भवेत्

dvitīyaṃ manuvarṇaṃ ca śatrunāmaivamālikhet |
sarvaṃ manudiksahasrajapācchavamṛtirbhavet

1,87.166

दग्ध्वा कङ्कं श्यशानाग्नौ तद्भस्मादाय मन्त्रवित् ।
विरोधिनाम्नाष्टशतं जप्तमुच्चाटनं रिपोः

dagdhvā kaṅkaṃ śyaśānāgnau tadbhasmādāya mantravit |
virodhināmnāṣṭaśataṃ japtamuccāṭanaṃ ripoḥ

1,87.167

श्मशानभस्मना कृत्वा शवं तस्योपरि न्यसेत् ।
विरोधिनामसंरुद्धं कृष्णे पक्षे समुच्चरेत्

śmaśānabhasmanā kṛtvā śavaṃ tasyopari nyaset |
virodhināmasaṃruddhaṃ kṛṣṇe pakṣe samuccaret

1,87.168

महिषीक्षीरधूपं च दद्याच्छत्रुविपत्करम् ।
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं अवतारचतुष्टयम्

mahiṣīkṣīradhūpaṃ ca dadyācchatruvipatkaram |
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ avatāracatuṣṭayam

1,87.169

दुर्गाया जगदंबायाः किं पुनः प्रष्टुमिच्छसि

durgāyā jagadaṃbāyāḥ kiṃ punaḥ praṣṭumicchasi

Chapter 1.88 (part 1/2)

1,88.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे दुर्गामन्त्रचतुष्टयवर्णनं नाम सप्ताशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच श्रुत्वेत्थं यजनं विप्रा मन्त्रध्यानपुरःसरम् ।
सर्वासामवताराणां नारदो देवदर्शनः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde durgāmantracatuṣṭayavarṇanaṃ nāma saptāśītitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca śrutvetthaṃ yajanaṃ viprā mantradhyānapuraḥsaram |
sarvāsāmavatārāṇāṃ nārado devadarśanaḥ

1,88.2

सर्वाद्याया जगन्मातुः श्रीराधायाः समर्चनम् ।
अवतारकलानां हि पप्रच्छ विनयान्वितः

sarvādyāyā jaganmātuḥ śrīrādhāyāḥ samarcanam |
avatārakalānāṃ hi papraccha vinayānvitaḥ

1,88.3

नारद उवाच धन्यो ऽस्मिकृतकृत्यो ऽस्मि जातो ऽहं त्वत्प्रसादतः ।
पज्जगन्मातृमन्त्राणां वैभवं श्रुतवान्मुने

nārada uvāca dhanyo 'smikṛtakṛtyo 'smi jāto 'haṃ tvatprasādataḥ |
pajjaganmātṛmantrāṇāṃ vaibhavaṃ śrutavānmune

1,88.4

यथा लक्ष्मीमुखानां तु अवताराः प्रकीर्तिताः ।
तथा राधावताराणां श्रोतुमिच्छामि वैभवम्

yathā lakṣmīmukhānāṃ tu avatārāḥ prakīrtitāḥ |
tathā rādhāvatārāṇāṃ śrotumicchāmi vaibhavam

1,88.5

यत्संख्याकाश्च यद्रूपा यत्प्रभावा विदांवर ।
राधावतारास्तान्सत्यं कीर्तयाशेषसिद्धिदान्

yatsaṃkhyākāśca yadrūpā yatprabhāvā vidāṃvara |
rādhāvatārāstānsatyaṃ kīrtayāśeṣasiddhidān

1,88.6

एतच्छुत्वा वचस्तस्य नारदस्य विधेः सुतः ।
सनत्कुमारः प्रोवाच ध्यात्वा राधापदांबुजम्

etacchutvā vacastasya nāradasya vidheḥ sutaḥ |
sanatkumāraḥ provāca dhyātvā rādhāpadāṃbujam

1,88.7

सनत्कुमार उवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् ।
राधावतारचरितं भजतामिष्टिसिद्धिदम्

sanatkumāra uvāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi rahasyātirahasyakam |
rādhāvatāracaritaṃ bhajatāmiṣṭisiddhidam

1,88.8

चन्द्रावली च ललिता द्वे सख्यौ सुप्रिये सदा ।
मालावतीमुखाष्टानां चन्द्रावल्यधिपास्मृता

candrāvalī ca lalitā dve sakhyau supriye sadā |
mālāvatīmukhāṣṭānāṃ candrāvalyadhipāsmṛtā

1,88.9

कलावतीमुखाष्टानामीश्वरी ललिता मता ।
राधाचरणपूजायामुक्ता मालावतीमुखाः

kalāvatīmukhāṣṭānāmīśvarī lalitā matā |
rādhācaraṇapūjāyāmuktā mālāvatīmukhāḥ

1,88.10

ललिताधीश्वरीणां तु नामानि शृणु सांप्रतम् ।
कलावती मधुमती विशाखा श्यामलाभिधा

lalitādhīśvarīṇāṃ tu nāmāni śṛṇu sāṃpratam |
kalāvatī madhumatī viśākhā śyāmalābhidhā

1,88.11

शैब्या वृन्दा श्रीधराख्या सर्वास्तुत्तुल्यविग्रहाः ।
सुशीलाप्रमुखा श्चान्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः

śaibyā vṛndā śrīdharākhyā sarvāstuttulyavigrahāḥ |
suśīlāpramukhā ścānyāḥ sakhyo dvātriṃśadīritāḥ

1,88.12

ताः शृणुष्व महाभाग नामतः प्रवदामि ते ।
सुशीलां शशिलेखा च यमुना माधवी रतिः

tāḥ śṛṇuṣva mahābhāga nāmataḥ pravadāmi te |
suśīlāṃ śaśilekhā ca yamunā mādhavī ratiḥ

1,88.13

कदम्बमाला कुन्ती च जाह्नवी च स्वयंप्रभा ।
चन्द्रानना पद्ममुखी सावित्री च सुधामुखी

kadambamālā kuntī ca jāhnavī ca svayaṃprabhā |
candrānanā padmamukhī sāvitrī ca sudhāmukhī

1,88.14

शुभा पद्मा पारिजाता गौरिणी सर्वमङ्गला ।
कालिका कमला दुर्गा विरजा भारती सुरा

śubhā padmā pārijātā gauriṇī sarvamaṅgalā |
kālikā kamalā durgā virajā bhāratī surā

1,88.15

गङ्गा मधुमती चैव सुन्दरी चन्दना सती ।
अपर्णा मनसानन्दा द्वात्रिंशद्राधिकाप्रियाः

gaṅgā madhumatī caiva sundarī candanā satī |
aparṇā manasānandā dvātriṃśadrādhikāpriyāḥ

1,88.16

कदाचिद्छलिला देवी पुंरूपा कृष्णविग्रहा ।
ससर्ज षोडशकलास्ताः सर्वास्तत्समप्रभाः

kadācidchalilā devī puṃrūpā kṛṣṇavigrahā |
sasarja ṣoḍaśakalāstāḥ sarvāstatsamaprabhāḥ

1,88.17

तासा मन्त्रं तथा ध्यानं यन्त्रार्चादिक्रमं तथा ।
वर्णये सर्वतन्त्रेषु रहस्यं मुनिसत्तम

tāsā mantraṃ tathā dhyānaṃ yantrārcādikramaṃ tathā |
varṇaye sarvatantreṣu rahasyaṃ munisattama

1,88.18

वातो मरुच्चाग्रिवह्नी धराक्ष्मे जलचारिणी ।
विमुखं चरशुचिविभू वनस्वशक्तयः स्वराः

vāto maruccāgrivahnī dharākṣme jalacāriṇī |
vimukhaṃ caraśucivibhū vanasvaśaktayaḥ svarāḥ

1,88.19

प्राणस्तेजः स्थिरा वायुर्वायुश्चापि प्रभा तथा ।
ज्यकुमभ्रं तथा नादो दावकः पाथ इत्यथ

prāṇastejaḥ sthirā vāyurvāyuścāpi prabhā tathā |
jyakumabhraṃ tathā nādo dāvakaḥ pātha ityatha

1,88.20

व्योमरयः शिखी गोत्रा तोयं शून्यजवीद्युतिः ।
भूमी रसो नमो व्याप्तं दाहश्चापि रसांबु च

vyomarayaḥ śikhī gotrā toyaṃ śūnyajavīdyutiḥ |
bhūmī raso namo vyāptaṃ dāhaścāpi rasāṃbu ca

1,88.21

वियत्स्पर्शश्च हृद्धंसहलाग्रासो हलात्मिकाः ।
चन्द्रावली च ललिता हंसेला नायके मते

viyatsparśaśca hṛddhaṃsahalāgrāso halātmikāḥ |
candrāvalī ca lalitā haṃselā nāyake mate

1,88.22

ग्रासस्थिता स्वयं राधा स्वयं शक्तिस्वरूपिणी ।
शेषास्तु षोडशकला द्वात्रिंशत्तत्कलाः स्मृताः

grāsasthitā svayaṃ rādhā svayaṃ śaktisvarūpiṇī |
śeṣāstu ṣoḍaśakalā dvātriṃśattatkalāḥ smṛtāḥ

1,88.23

वाङ्मयं निखिलं व्याप्तमाभिरेव मुनीश्वर ।
ललिताप्रमुखाणां तु षोडशीत्वमुपागता

vāṅmayaṃ nikhilaṃ vyāptamābhireva munīśvara |
lalitāpramukhāṇāṃ tu ṣoḍaśītvamupāgatā

1,88.24

श्रीराधा सुन्दरी देवी तान्त्रिकैः परिकीर्त्यते ।
कुरुकुल्ला च वाराही चन्द्रालिललिते उभे

śrīrādhā sundarī devī tāntrikaiḥ parikīrtyate |
kurukullā ca vārāhī candrālilalite ubhe

1,88.25

संभूते मन्त्रवर्गं ते ऽभिधास्ये ऽहं यथातथम् ।
हृत्प्राणेलाहंसदावह्निस्वैर्ललितेरिता

saṃbhūte mantravargaṃ te 'bhidhāsye 'haṃ yathātatham |
hṛtprāṇelāhaṃsadāvahnisvairlaliteritā

1,88.26

त्रिविधा हंसभेदेव शृणु तां च यथाक्रमम् ।
हंसाद्ययाद्या मध्या स्यादादिमध्यस्थहंसया

trividhā haṃsabhedeva śṛṇu tāṃ ca yathākramam |
haṃsādyayādyā madhyā syādādimadhyasthahaṃsayā

1,88.27

तृतीया प्रकृतिः सैव तुर्या तैरन्त्यमायया ।
आसु तुर्याभवन्मुक्त्यै तिस्रो ऽन्याः स्युश्चसंपदे

tṛtīyā prakṛtiḥ saiva turyā tairantyamāyayā |
āsu turyābhavanmuktyai tisro 'nyāḥ syuścasaṃpade

1,88.28

इति त्रिपुरसुंदर्या विद्या सरुमतसमीरिता ।
दाहभूमीरसाक्ष्मास्वैर्वशिनीबीजमीरितम्

iti tripurasuṃdaryā vidyā sarumatasamīritā |
dāhabhūmīrasākṣmāsvairvaśinībījamīritam

1,88.29

प्राणो रसाशक्तियुतः कामेश्वर्यक्षरं महत् ।
शून्यमंबुरसावह्निस्वयोगान्मोहनीमनुः

prāṇo rasāśaktiyutaḥ kāmeśvaryakṣaraṃ mahat |
śūnyamaṃburasāvahnisvayogānmohanīmanuḥ

1,88.30

व्याप्तं रसाक्ष्मास्वयुतं विमलाबीजमीरितम् ।
ज्यानभोदाहवह्निस्वयोगैः स्यादरुणामनुः

vyāptaṃ rasākṣmāsvayutaṃ vimalābījamīritam |
jyānabhodāhavahnisvayogaiḥ syādaruṇāmanuḥ

1,88.31

जयिन्यास्तु समुद्दिष्टः सर्वत्र जयदायकः ।
कं नभोदाहसहितं व्याप्तक्ष्मास्वयुतं मनुः

jayinyāstu samuddiṣṭaḥ sarvatra jayadāyakaḥ |
kaṃ nabhodāhasahitaṃ vyāptakṣmāsvayutaṃ manuḥ

1,88.32

सर्वेश्वर्याः समाख्यातः सर्वसिद्धिकरः परः ।
ग्रासो नभोदाहवह्निस्वैर्युक्तः कौलिनीमनुः

sarveśvaryāḥ samākhyātaḥ sarvasiddhikaraḥ paraḥ |
grāso nabhodāhavahnisvairyuktaḥ kaulinīmanuḥ

1,88.33

एतैर्मनुभिरष्टाभिः शक्तिभिर्वर्गसंयुक्तैः ।
वाग्देवतान्तैर्न्यासः स्याद्येन देव्यात्मको भवेत्

etairmanubhiraṣṭābhiḥ śaktibhirvargasaṃyuktaiḥ |
vāgdevatāntairnyāsaḥ syādyena devyātmako bhavet

1,88.34

रन्ध्रे भाले तथाज्ञायां गले हृदि तथा न्यसेत् ।
नाभावाधारके पादद्वये मूलाग्रकावधि

randhre bhāle tathājñāyāṃ gale hṛdi tathā nyaset |
nābhāvādhārake pādadvaye mūlāgrakāvadhi

1,88.35

षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कुर्याश्चैव षडङ्गकम् ।
लोहितां ललितां बाणचापपाशसृणीः करैः

ṣaḍdīrghāḍhyena bījena kuryāścaiva ṣaḍaṅgakam |
lohitāṃ lalitāṃ bāṇacāpapāśasṛṇīḥ karaiḥ

1,88.36

दधानां कामराजाङ्के यन्त्रीतां मुदुतां स्मरेत् ।
मध्यस्थदेवी त्वेकैव षोडशाकारतः स्थाता

dadhānāṃ kāmarājāṅke yantrītāṃ mudutāṃ smaret |
madhyasthadevī tvekaiva ṣoḍaśākārataḥ sthātā

1,88.37

यतस्तस्मात्तनौ तस्यास्त्वन्याः पञ्चदशार्चयेत् ।
ऋषिः शिवश्छन्द उक्ता देवता ललितादिकाः

yatastasmāttanau tasyāstvanyāḥ pañcadaśārcayet |
ṛṣiḥ śivaśchanda uktā devatā lalitādikāḥ

1,88.38

सर्वासामपि नित्यानामावृतीर्नामसंचये ।
पटले तु प्रयोगांश्च वक्ष्याम्यग्रे सविस्तरम्

sarvāsāmapi nityānāmāvṛtīrnāmasaṃcaye |
paṭale tu prayogāṃśca vakṣyāmyagre savistaram

1,88.39

अथ षोडशनित्यासु द्वितीया या समीरिता ।
कामेश्वरीति तां सर्वकामदां शृणु नारद

atha ṣoḍaśanityāsu dvitīyā yā samīritā |
kāmeśvarīti tāṃ sarvakāmadāṃ śṛṇu nārada

1,88.40

शुचिः स्वेन युतस्त्वाद्यो ललिता स्याद्द्वितीयकः ।
शून्यमग्नियुतं पश्चाद्रयोव्याप्तेन संयुतम्

śuciḥ svena yutastvādyo lalitā syāddvitīyakaḥ |
śūnyamagniyutaṃ paścādrayovyāptena saṃyutam

1,88.41

प्राणो रसाग्निसहितः शून्ययुग्मं चरान्वितम् ।
नभोगोत्रा पुनश्चैषां दाहेन समयोजिता

prāṇo rasāgnisahitaḥ śūnyayugmaṃ carānvitam |
nabhogotrā punaścaiṣāṃ dāhena samayojitā

1,88.42

अंबु स्याच्चरसंयुक्तं नवशक्तियुतं च हृत् ।
एषा कामेश्वरी नित्या कामदैकादशाक्षरी

aṃbu syāccarasaṃyuktaṃ navaśaktiyutaṃ ca hṛt |
eṣā kāmeśvarī nityā kāmadaikādaśākṣarī

1,88.43

मूलविद्याक्षरैरेव कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् ।
एकेन हृदयं शीर्षं तावताथो द्वयं द्वयात्

mūlavidyākṣaraireva kuryādaṅgāni ṣaṭ kramāt |
ekena hṛdayaṃ śīrṣaṃ tāvatātho dvayaṃ dvayāt

1,88.44

चतुर्भिर्नयनं तद्वदस्त्रमेकेन कीर्तितम् ।
दृक्श्रोत्रनासाद्वितये जिह्वाहृन्नाभिगुह्यके

caturbhirnayanaṃ tadvadastramekena kīrtitam |
dṛkśrotranāsādvitaye jihvāhṛnnābhiguhyake

1,88.45

व्यापकत्वेन सर्वाङ्गे मूर्द्धादिप्रपदावधि ।
न्यसेद्विद्याक्षराण्येषु स्थानेषु तदनन्तरम्

vyāpakatvena sarvāṅge mūrddhādiprapadāvadhi |
nyasedvidyākṣarāṇyeṣu sthāneṣu tadanantaram

1,88.46

समस्तेन व्यापकं तु कुर्यादुक्तक्रमेण तु ।
अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि नित्यपूजासु चोदितम्

samastena vyāpakaṃ tu kuryāduktakrameṇa tu |
atha dhyānaṃ pravakṣyāmi nityapūjāsu coditam

1,88.47

येन देवी सुप्रसन्ना ददातीष्टमयत्नतः ।
बालार्ककोटिसंकाशां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम्

yena devī suprasannā dadātīṣṭamayatnataḥ |
bālārkakoṭisaṃkāśāṃ māṇikyamukuṭojjvalām

1,88.48

हारग्रैवेयकाञ्चीभिरूर्मिकानूपुरादिभिः ।
मण्डितां रक्तवसनां रत्नाभरणशोभिताम्

hāragraiveyakāñcībhirūrmikānūpurādibhiḥ |
maṇḍitāṃ raktavasanāṃ ratnābharaṇaśobhitām

1,88.49

षड्भुजां त्रीक्षणामिन्दुकलाकलितमौलिकाम् ।
पञ्चाष्टषोडशद्वन्द्वषट्कोणचतुरस्रगाम्

ṣaḍbhujāṃ trīkṣaṇāmindukalākalitamaulikām |
pañcāṣṭaṣoḍaśadvandvaṣaṭkoṇacaturasragām

1,88.50

मन्दस्मितलसद्वक्त्रां दयामन्थरवीक्षणाम् ।
पाशाङ्कुशौ च पुण्ड्रेक्षुचापं पुष्पशिलीमुखम्

mandasmitalasadvaktrāṃ dayāmantharavīkṣaṇām |
pāśāṅkuśau ca puṇḍrekṣucāpaṃ puṣpaśilīmukham

1,88.51

रत्नपात्रं सीधुपूर्णं वरदं बिभ्रतीं करैः ।
ततः प्रयोगान्कुर्वीत सिद्धे मत्रे तु साधकः

ratnapātraṃ sīdhupūrṇaṃ varadaṃ bibhratīṃ karaiḥ |
tataḥ prayogānkurvīta siddhe matre tu sādhakaḥ

1,88.52

तृतीयामथ वक्ष्यामि नाम्ना तु भगमालिनी ।
कामेश्वर्यादिरादिः स्याद्रसश्चापस्थिरारसः

tṛtīyāmatha vakṣyāmi nāmnā tu bhagamālinī |
kāmeśvaryādirādiḥ syādrasaścāpasthirārasaḥ

1,88.53

धरायुक्सचरा पश्चात्स्थिरा पश्चाद्रसः स्मृतः ।
स्थिराशून्ये ऽग्निसंयुक्ते रसः स्यात्तदनन्तरम्

dharāyuksacarā paścātsthirā paścādrasaḥ smṛtaḥ |
sthirāśūnye 'gnisaṃyukte rasaḥ syāttadanantaram

1,88.54

स्थिरा भूसहिता गोत्रा सदाहो ऽग्निरसः स्थिरा ।
नभश्च मरुता युक्तं रसवर्णसमन्वितम्

sthirā bhūsahitā gotrā sadāho 'gnirasaḥ sthirā |
nabhaśca marutā yuktaṃ rasavarṇasamanvitam

1,88.55

ततो रसः स्थिरा पश्चान्मरुता सह योजिता ।
अंबहंसचरो ऽथिक्तो रसो ऽथ स्यात्स्थिरा पुनः

tato rasaḥ sthirā paścānmarutā saha yojitā |
aṃbahaṃsacaro 'thikto raso 'tha syātsthirā punaḥ

1,88.56

स्थिराधरान्विता हंसो व्याप्तेन च चरेण च ।
रसः स्थिरा ततो व्याप्तं भूयुतं शून्यमग्नियुक्

sthirādharānvitā haṃso vyāptena ca careṇa ca |
rasaḥ sthirā tato vyāptaṃ bhūyutaṃ śūnyamagniyuk

1,88.57

रसः स्थिरा ततः साग्निशून्यं तवियुतो मरुत् ।
रयः शून्यं चाग्नियुतं हृदाहंसाच्च तत्परम्

rasaḥ sthirā tataḥ sāgniśūnyaṃ taviyuto marut |
rayaḥ śūnyaṃ cāgniyutaṃ hṛdāhaṃsācca tatparam

1,88.58

रसः स्थिरांबु च वियत्स्वयुतं प्राण एव च ।
दाहो ऽग्रियुग्रसस्तस्मास्थिराक्ष्मा दाहसंयुता ।
सचरः स्याज्जवीपूर्वविद्या तर्तीयतः क्रमात्

rasaḥ sthirāṃbu ca viyatsvayutaṃ prāṇa eva ca |
dāho 'griyugrasastasmāsthirākṣmā dāhasaṃyutā |
sacaraḥ syājjavīpūrvavidyā tartīyataḥ kramāt

1,88.59

चतुष्टयमथार्णानां रसस्तदनु च स्थिरा ।
हृदंबुयुक् क्ष्मया दाहः सचरः स्याज्जवी च हृत्

catuṣṭayamathārṇānāṃ rasastadanu ca sthirā |
hṛdaṃbuyuk kṣmayā dāhaḥ sacaraḥ syājjavī ca hṛt

1,88.60

दाहो ऽंबुमरुता युक्तो व्योम्नि साग्निरसस्तुतः ।
स्थिरा तु मरुता युक्ता शून्यं साग्निनभश्चरौ

dāho 'ṃbumarutā yukto vyomni sāgnirasastutaḥ |
sthirā tu marutā yuktā śūnyaṃ sāgninabhaścarau

1,88.61

हंसो व्याप्तमरुद्युक्तः शून्यं व्याप्तमतोंऽबु च ।
दाहो गोत्राचरयुता तथा दाहस्तथा रयः

haṃso vyāptamarudyuktaḥ śūnyaṃ vyāptamatoṃ'bu ca |
dāho gotrācarayutā tathā dāhastathā rayaḥ

1,88.62

हृद्धरासहितं दाहरयौ चरसमन्वितौ ।
रसः स्थिरा ततः प्राणो रसाग्निसहितो भवेत्

hṛddharāsahitaṃ dāharayau carasamanvitau |
rasaḥ sthirā tataḥ prāṇo rasāgnisahito bhavet

1,88.63

शून्ययुग्मं चरयुतं ततः पूर्वमतः परम् ।
शून्ययुग्मं च गोत्रा स्याद्वाहयुक्तांबुना चरः

śūnyayugmaṃ carayutaṃ tataḥ pūrvamataḥ param |
śūnyayugmaṃ ca gotrā syādvāhayuktāṃbunā caraḥ

1,88.64

प्राणो रसा चरयुतो गोत्रव्यसिमतः परम् ।
गोत्रादाहमरुद्युक्ता त्वंबुन्यासमतो भवेत्

prāṇo rasā carayuto gotravyasimataḥ param |
gotrādāhamarudyuktā tvaṃbunyāsamato bhavet

1,88.65

युक्तोनांभश्च भूयुक्तं वाश्चरेण समन्वितम् ।
ग्रासो धरायुतः पश्चाद्रसः शक्त्या समन्वितः

yuktonāṃbhaśca bhūyuktaṃ vāścareṇa samanvitam |
grāso dharāyutaḥ paścādrasaḥ śaktyā samanvitaḥ

1,88.66

ग्रासो भूसहितो विप्र रसो व्याप्तं ततश्च हृत् ।
दाहोनांबु च हृत्पश्चाद्रयेंऽबुमरुदन्वितः

grāso bhūsahito vipra raso vyāptaṃ tataśca hṛt |
dāhonāṃbu ca hṛtpaścādrayeṃ'bumarudanvitaḥ

1,88.67

शून्यं च केवलं चैव रसश्च सचरस्थिरा ।
वियदंबुयुतं दाहस्त्वग्नियुक्सयुतः शुचिः

śūnyaṃ ca kevalaṃ caiva rasaśca sacarasthirā |
viyadaṃbuyutaṃ dāhastvagniyuksayutaḥ śuciḥ

1,88.68

भूमी रसाक्ष्मास्वयुता पञ्चैकान्तरिताः स्थिराः ।
तदन्तरित बीजानि स्वसंयुक्तानि पञ्च वै

bhūmī rasākṣmāsvayutā pañcaikāntaritāḥ sthirāḥ |
tadantarita bījāni svasaṃyuktāni pañca vai

1,88.69

तानि क्रमाज्ज्यासचरो रसो भूश्च नभोयुता ।
हंसश्चरयुतो द्विः स्यात्ततः प्राणो रसाग्नियुक्

tāni kramājjyāsacaro raso bhūśca nabhoyutā |
haṃsaścarayuto dviḥ syāttataḥ prāṇo rasāgniyuk

1,88.70

शून्ययुग्मं चरयुतं हृद्दाहो ऽम्बुमरुद्युतः ।
व्योमाग्निसहितं पश्चाद्रसश्च मरुता स्थिरा

śūnyayugmaṃ carayutaṃ hṛddāho 'mbumarudyutaḥ |
vyomāgnisahitaṃ paścādrasaśca marutā sthirā

1,88.71

शून्यं साग्निनभश्चैव चरेण सहितं तथा ।
अंबु पश्चाद्वियत्तस्मान्नभश्च मरुदन्वितम्

śūnyaṃ sāgninabhaścaiva careṇa sahitaṃ tathā |
aṃbu paścādviyattasmānnabhaśca marudanvitam

1,88.72

शून्यं व्याप्तं च दद्युक्तं रयदाहस्ववह्निभिः ।
हंसः सदाहो ऽम्बगुरसा चरस्वैः संयुतो भवेत्

śūnyaṃ vyāptaṃ ca dadyuktaṃ rayadāhasvavahnibhiḥ |
haṃsaḥ sadāho 'mbagurasā carasvaiḥ saṃyuto bhavet

1,88.73

हंसः सदाहवह्निस्वैर्युक्तमन्त्यमुदीरितम् ।
सप्तत्रिंशच्छतार्णैः स्यान्नित्या सौभागमालिनी

haṃsaḥ sadāhavahnisvairyuktamantyamudīritam |
saptatriṃśacchatārṇaiḥ syānnityā saubhāgamālinī

1,88.74

अङ्गानि मन्त्रवर्णैः स्युराद्येन हृदुदीरितम् ।
ततश्चतृर्भिः शीर्षं स्याच्छिखा त्रिभिरुदीरिता

aṅgāni mantravarṇaiḥ syurādyena hṛdudīritam |
tataścatṛrbhiḥ śīrṣaṃ syācchikhā tribhirudīritā

1,88.75

गुणवेदाक्षरैः शेषाण्यङ्गानि षडिति क्रमात् ।
अरुणामरुणाकल्पां सुंदरीं सुस्मिताननाम्

guṇavedākṣaraiḥ śeṣāṇyaṅgāni ṣaḍiti kramāt |
aruṇāmaruṇākalpāṃ suṃdarīṃ susmitānanām

1,88.76

त्रिनेत्रां बाहुभिः षड्भिरुपेतां कमलासनाम् ।
कह्लारपाशपुण्ड्रेक्षुकोदण्डान्वामबाहुभिः

trinetrāṃ bāhubhiḥ ṣaḍbhirupetāṃ kamalāsanām |
kahlārapāśapuṇḍrekṣukodaṇḍānvāmabāhubhiḥ

1,88.77

दधानां दक्षिणैः पद्ममङ्कुशं पुष्पसायकम् ।
तथाविधाभिः परितो युतां शक्तिगणैः स्तुतैः

dadhānāṃ dakṣiṇaiḥ padmamaṅkuśaṃ puṣpasāyakam |
tathāvidhābhiḥ parito yutāṃ śaktigaṇaiḥ stutaiḥ

1,88.78

अक्षरोक्ताभिरन्याभिः स्मरोन्मादमदात्मभिः ।
एषा तृतीया कथिता वनिता जनमोहिनी

akṣaroktābhiranyābhiḥ smaronmādamadātmabhiḥ |
eṣā tṛtīyā kathitā vanitā janamohinī

1,88.79

चतुर्थीं शृणु विप्रेन्द्र नित्यक्लिन्नासमाह्वयाम् ।
हंसस्तु दाहवह्निस्वैर्युक्तः प्रथममुच्यते

caturthīṃ śṛṇu viprendra nityaklinnāsamāhvayām |
haṃsastu dāhavahnisvairyuktaḥ prathamamucyate

1,88.80

कामेश्वर्यास्तृतीयादिवर्णानामष्टकं भवेत् ।
हृदंबुमरुता युक्तः स एवैकादशाक्षरः

kāmeśvaryāstṛtīyādivarṇānāmaṣṭakaṃ bhavet |
hṛdaṃbumarutā yuktaḥ sa evaikādaśākṣaraḥ

1,88.81

एकादशाक्षरी चेयं विद्यार्णैरङ्गकल्पनम् ।
आद्येन मन्त्रवर्णेन हृदयं समुदीरितम्

ekādaśākṣarī ceyaṃ vidyārṇairaṅgakalpanam |
ādyena mantravarṇena hṛdayaṃ samudīritam

1,88.82

द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु शेषाणि अङ्गानि परिकल्पयेत् ।
न्यसेदङ्गुष्ठमूलादिकनिष्ठाग्रान्तमूर्द्ध्वगम्

dvābhyāṃ dvābhyāṃ tu śeṣāṇi aṅgāni parikalpayet |
nyasedaṅguṣṭhamūlādikaniṣṭhāgrāntamūrddhvagam

1,88.83

शेषं तद्वलये न्यस्य हृद्दृक्छ्रोत्रे नसोर्द्वयोः ।
त्वचि ध्वजे च पायौ च पादयो रर्णकान्न्यसेत्

śeṣaṃ tadvalaye nyasya hṛddṛkchrotre nasordvayoḥ |
tvaci dhvaje ca pāyau ca pādayo rarṇakānnyaset

1,88.84

अरुणामरुणाकल्पामरुणांशुकधारिणीम् ।
अरुणस्रग्विलेपां तां चारुस्मेरमुखांबुजाम्

aruṇāmaruṇākalpāmaruṇāṃśukadhāriṇīm |
aruṇasragvilepāṃ tāṃ cārusmeramukhāṃbujām

1,88.85

नेत्रत्रयोल्लसद्वक्त्रां भालेघर्मांबुमौक्तिके ।
विराजमानां मुकुटलसदर्द्धेन्दुशेखराम्

netratrayollasadvaktrāṃ bhālegharmāṃbumauktike |
virājamānāṃ mukuṭalasadarddhenduśekharām

1,88.86

चतुर्भिर्बाहुभिः पाशमङ्कुशं पानपात्रकम् ।
अभयं बिभ्रतीं पद्ममध्यासीनां मदालसाम्

caturbhirbāhubhiḥ pāśamaṅkuśaṃ pānapātrakam |
abhayaṃ bibhratīṃ padmamadhyāsīnāṃ madālasām

1,88.87

ध्यात्वैवं पूजयेन्नित्यक्किन्नां नित्यां स्वशक्तिभिः ।
पुण्या चतुर्थी गदिता नित्याक्किन्नाह्वया मुने

dhyātvaivaṃ pūjayennityakkinnāṃ nityāṃ svaśaktibhiḥ |
puṇyā caturthī gaditā nityākkinnāhvayā mune

1,88.88

वनिता नवनीतस्य दाविकाग्निर्जयादिना ।
भूः स्वेन युक्ता प्रथमं प्राणो दाहेन तद्युतः

vanitā navanītasya dāvikāgnirjayādinā |
bhūḥ svena yuktā prathamaṃ prāṇo dāhena tadyutaḥ

1,88.89

रसो दाहेन तद्युक्तं प्रभादाहेन तद्युता ।
ज्या च दाहेन तद्युक्ता नित्याक्लिन्नान्तगद्वयम्

raso dāhena tadyuktaṃ prabhādāhena tadyutā |
jyā ca dāhena tadyuktā nityāklinnāntagadvayam

1,88.90

एषा नवाक्षरी नित्या भेरुण्डा सर्वसिद्धिदा ।
प्रणवं ठद्वयं त्यक्त्वा मध्यस्थैः षड्भिरक्षरैः

eṣā navākṣarī nityā bheruṇḍā sarvasiddhidā |
praṇavaṃ ṭhadvayaṃ tyaktvā madhyasthaiḥ ṣaḍbhirakṣaraiḥ

1,88.91

षडङ्गानि प्रकुर्वीत वर्णन्यासं ततः परम् ।
रन्ध्राद्यामुखकण्ठेषु हन्नाभ्यां धारयद्वयम्

ṣaḍaṅgāni prakurvīta varṇanyāsaṃ tataḥ param |
randhrādyāmukhakaṇṭheṣu hannābhyāṃ dhārayadvayam

1,88.92

न्यसेन्मन्त्रार्णनवकं मातृकान्यासपूर्वकम् ।
अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि देव्याः सर्वार्थसिद्धिदम्

nyasenmantrārṇanavakaṃ mātṛkānyāsapūrvakam |
atha dhyānaṃ pravakṣyāmi devyāḥ sarvārthasiddhidam

1,88.93

तप्तकाञ्चनसंकाशदेहां नेत्रत्रयान्विताम् ।
चारुस्मितां चितमुखीं दिव्यालङ्कारभूषिताम्

taptakāñcanasaṃkāśadehāṃ netratrayānvitām |
cārusmitāṃ citamukhīṃ divyālaṅkārabhūṣitām

1,88.94

ताटङ्कहारकेयूररत्नस्तबकमण्डिताम् ।
रसनानूपुरोर्म्यादिभूषणैरतिसुन्दरीम्

tāṭaṅkahārakeyūraratnastabakamaṇḍitām |
rasanānūpurormyādibhūṣaṇairatisundarīm

1,88.95

पाशाङ्कुशौ चर्मखङ्गौ गदावह्निधनुःशरान् ।
करैर्दधानामासीना पूजायां मत्पसस्थिताम्

pāśāṅkuśau carmakhaṅgau gadāvahnidhanuḥśarān |
karairdadhānāmāsīnā pūjāyāṃ matpasasthitām

1,88.96

शक्तीश्च तत्समाकारतेजोहेतिभिरन्विताः ।
पूजयेत्तद्वदभितः स्मितास्या विजयादिकाः

śaktīśca tatsamākāratejohetibhiranvitāḥ |
pūjayettadvadabhitaḥ smitāsyā vijayādikāḥ

1,88.97

पञ्चमीय समाख्याता भेरुण्डाख्या मुनीश्वर ।
यस्याः स्मरणतो नश्येद्गरलं त्रिविधं क्षणात्

pañcamīya samākhyātā bheruṇḍākhyā munīśvara |
yasyāḥ smaraṇato naśyedgaralaṃ trividhaṃ kṣaṇāt

1,88.98

या तु षष्ठी द्विजश्रेष्ठ सा नित्या वह्निवासिनी ।
तद्विधानं शृणुष्वाद्य साधकानां सुसिद्धिदम्

yā tu ṣaṣṭhī dvijaśreṣṭha sā nityā vahnivāsinī |
tadvidhānaṃ śṛṇuṣvādya sādhakānāṃ susiddhidam

1,88.99

भेरुण्डाद्यमिहाद्यं स्यान्नित्यक्लिन्नाद्यनन्तरम् ।
ततोंऽबुशून्ये हंसाग्निह्युत्तमंबुमरुद्युतम्

bheruṇḍādyamihādyaṃ syānnityaklinnādyanantaram |
tatoṃ'buśūnye haṃsāgnihyuttamaṃbumarudyutam

1,88.100

हृदग्निना युतं शून्यं व्याप्तेन शुचिना च युक् ।
शून्यं नभः शक्तियुतं नवार्णेयमुदाहृता

hṛdagninā yutaṃ śūnyaṃ vyāptena śucinā ca yuk |
śūnyaṃ nabhaḥ śaktiyutaṃ navārṇeyamudāhṛtā

1,88.101

विद्या द्वितीयबीजेन स्वरान्दीर्घान्नियोजयेत् ।
मायान्तान्षड्भिरेवां गान्याचरेत्सकराङ्गयोः

vidyā dvitīyabījena svarāndīrghānniyojayet |
māyāntānṣaḍbhirevāṃ gānyācaretsakarāṅgayoḥ

1,88.102

नवाक्षराणि विद्याया नवरन्ध्रेषु विन्यसेत् ।
व्यापकं च समस्तेन कुर्यादेवात्मसिद्धये

navākṣarāṇi vidyāyā navarandhreṣu vinyaset |
vyāpakaṃ ca samastena kuryādevātmasiddhaye

1,88.103

सर्वास्वपि च विद्यासु व्यापकन्यासमाचरेत् ।
तप्तकाञ्चनसंकाशां नवयौवनसुन्दरीम्

sarvāsvapi ca vidyāsu vyāpakanyāsamācaret |
taptakāñcanasaṃkāśāṃ navayauvanasundarīm

1,88.104

चारुस्मेरमुखांभोजां विलसन्नयनत्रयाम् ।
अष्टाभिर्बाहुभिर्युक्तां माणिक्याभरणोज्ज्वलाम्

cārusmeramukhāṃbhojāṃ vilasannayanatrayām |
aṣṭābhirbāhubhiryuktāṃ māṇikyābharaṇojjvalām

1,88.105

पद्मरागकिरीटांशुसंभेदारुणितांबराम् ।
पीतकौशेयवसनां रत्नमञ्जीरमेखलाम्

padmarāgakirīṭāṃśusaṃbhedāruṇitāṃbarām |
pītakauśeyavasanāṃ ratnamañjīramekhalām

1,88.106

रक्तमौक्तिकसकंभिन्नस्तबकाभरणोज्ज्वलाम् ।
रत्नाब्जकंबुपुण्ड्रेक्षुचापपूर्णेन्दुमण्डलम्

raktamauktikasakaṃbhinnastabakābharaṇojjvalām |
ratnābjakaṃbupuṇḍrekṣucāpapūrṇendumaṇḍalam

1,88.107

दधानां बाहुभिर्वामैः कह्लारं हेमशृङ्गकम् ।
पुष्पेषुं मातुलिङ्गं च दधानां दक्षिणैः करैः

dadhānāṃ bāhubhirvāmaiḥ kahlāraṃ hemaśṛṅgakam |
puṣpeṣuṃ mātuliṅgaṃ ca dadhānāṃ dakṣiṇaiḥ karaiḥ

1,88.108

स्वस्वनामाभिरभितः शक्तिभिः परिवारिताम् ।
एवं ध्यात्वार्चयेद्वह्निवासिनीं वह्निविग्रहम्

svasvanāmābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām |
evaṃ dhyātvārcayedvahnivāsinīṃ vahnivigraham

1,88.109

यस्याः स्मरपतो वश्यं जायते भुवनत्रयम् ।
अथ या सप्तमी नित्या महावज्रेश्वरी मुने

yasyāḥ smarapato vaśyaṃ jāyate bhuvanatrayam |
atha yā saptamī nityā mahāvajreśvarī mune

1,88.110

तस्या विद्यां प्रवक्ष्यामि साधकानां सुसिद्धिदाम् ।
द्वितीयं वह्विवासिन्या नित्यक्लिन्ना चतुर्थकम्

tasyā vidyāṃ pravakṣyāmi sādhakānāṃ susiddhidām |
dvitīyaṃ vahvivāsinyā nityaklinnā caturthakam

1,88.111

पञ्चमं भगमालाद्यं भेरुण्डाया द्वितीयकम् ।
नित्यक्लिन्नाद्वितीयं च तृतीयं षष्ठसप्तमौ

pañcamaṃ bhagamālādyaṃ bheruṇḍāyā dvitīyakam |
nityaklinnādvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ṣaṣṭhasaptamau

1,88.112

अष्टमं नवमं चापि पूर्वं स्यादन्तिमं पुनः ।
द्वयमेकैकमथ च द्वयद्वयमथ द्वयम्

aṣṭamaṃ navamaṃ cāpi pūrvaṃ syādantimaṃ punaḥ |
dvayamekaikamatha ca dvayadvayamatha dvayam

1,88.113

मायया पुटितं कृत्वा कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् ।
प्रत्येकं शक्तिपुटुतैर्मन्त्रार्णैर्दशभिर्न्यसेत्

māyayā puṭitaṃ kṛtvā kuryādaṅgāni ṣaṭ kramāt |
pratyekaṃ śaktipuṭutairmantrārṇairdaśabhirnyaset

1,88.114

दृक्छ्रोत्रनासावाग्वक्षोनाभिगुह्येषु च क्रमात् ।
रक्तां रक्तांबरां रक्तगङ्घमालाविभूषणाम्

dṛkchrotranāsāvāgvakṣonābhiguhyeṣu ca kramāt |
raktāṃ raktāṃbarāṃ raktagaṅghamālāvibhūṣaṇām

1,88.115

चतुर्भुजां त्रिनयनां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् ।
पाशाङ्कुशामिक्षुचापं दाडिमीशायकं तथा

caturbhujāṃ trinayanāṃ māṇikyamukuṭojjvalām |
pāśāṅkuśāmikṣucāpaṃ dāḍimīśāyakaṃ tathā

1,88.116

दधानां बाहुभिर्नेत्रैर्दयासुप्रीतिशीतलैः ।
पश्यन्ती साधके अस्त्रषट्कोणाब्जमहीपुरे

dadhānāṃ bāhubhirnetrairdayāsuprītiśītalaiḥ |
paśyantī sādhake astraṣaṭkoṇābjamahīpure

1,88.117

चक्रमध्ये सुखासीनां स्मेरवक्त्रसरोरुहाम् ।
शक्तिभिः स्वस्वरूपाभिरावृतां पीतमध्यगाम्

cakramadhye sukhāsīnāṃ smeravaktrasaroruhām |
śaktibhiḥ svasvarūpābhirāvṛtāṃ pītamadhyagām

1,88.118

सिंहासने ऽभितः प्रेङ्खत्पोतस्थाभिश्च शक्तिभिः ।
वृतां ताभिर्विनोदानि यातायातादिभिः सदा

siṃhāsane 'bhitaḥ preṅkhatpotasthābhiśca śaktibhiḥ |
vṛtāṃ tābhirvinodāni yātāyātādibhiḥ sadā

1,88.119

कुर्वाणामरुणांभोधौ चिन्तयेन्मन्त्रनायकम् ।
एषा तु सप्तमीप्रोक्ता दूतिं चाप्यष्टमीं शृणु

kurvāṇāmaruṇāṃbhodhau cintayenmantranāyakam |
eṣā tu saptamīproktā dūtiṃ cāpyaṣṭamīṃ śṛṇu

1,88.120

वज्रेश्वर्याद्यमाद्यं स्याद्वियदग्नियुतं ततः ।
अंबु स्यान्मरुता युक्तं गोत्रा क्ष्मासंयुता ततः

vajreśvaryādyamādyaṃ syādviyadagniyutaṃ tataḥ |
aṃbu syānmarutā yuktaṃ gotrā kṣmāsaṃyutā tataḥ

1,88.121

रयोव्यासेन शुचिना युतः स्यात्तदनन्तरम् ।
अत्यार्णां वह्निवासिन्या दूती नित्या समीरिताः

rayovyāsena śucinā yutaḥ syāttadanantaram |
atyārṇāṃ vahnivāsinyā dūtī nityā samīritāḥ

1,88.122

षड्दीर्घस्वरयुक्तेन विद्यायाः स्यात्षडङ्गकम् ।
तेनैव पुटितैरर्णैर्न्यसेच्छ्रोत्रादिपञ्चसु

ṣaḍdīrghasvarayuktena vidyāyāḥ syātṣaḍaṅgakam |
tenaiva puṭitairarṇairnyasecchrotrādipañcasu

1,88.123

षष्ठकं नसि विन्यस्य व्यापकं विद्यया न्यसेत् ।
निदाघकालमध्याह्नदिवाकरसमप्रभाम्

ṣaṣṭhakaṃ nasi vinyasya vyāpakaṃ vidyayā nyaset |
nidāghakālamadhyāhnadivākarasamaprabhām

1,88.124

नवरत्नकिरीटां च त्रीक्षणामरुणांबराम् ।
नानाभरणसंभिन्नदेहकान्तिविराजिताम्

navaratnakirīṭāṃ ca trīkṣaṇāmaruṇāṃbarām |
nānābharaṇasaṃbhinnadehakāntivirājitām

1,88.125

शुचिस्मितामष्टभुजा स्तूयमानां महर्षिभिः ।
पाशं खेटं गदां रत्नचषकं वामबाहुभिः

śucismitāmaṣṭabhujā stūyamānāṃ maharṣibhiḥ |
pāśaṃ kheṭaṃ gadāṃ ratnacaṣakaṃ vāmabāhubhiḥ

1,88.126

दक्षिणैरङ्कुशं खड्गं कट्टारं कमलं तथा ।
दधानां साधकाभीष्टदानोद्यमसमन्विताम्

dakṣiṇairaṅkuśaṃ khaḍgaṃ kaṭṭāraṃ kamalaṃ tathā |
dadhānāṃ sādhakābhīṣṭadānodyamasamanvitām

1,88.127

ध्यात्वैवं पृनयेद्देवीं दूतीं दुर्न्नीतिनाशिनीम् ।
इत्येषा कथिता तुभ्यं समस्तापन्निवारिणी

dhyātvaivaṃ pṛnayeddevīṃ dūtīṃ durnnītināśinīm |
ityeṣā kathitā tubhyaṃ samastāpannivāriṇī

1,88.128

श्रीकरी शिवतावासकारिणी सर्वसिद्धिदा ।
अथ ते नवमीं नित्यां त्वरितां नाम नारद

śrīkarī śivatāvāsakāriṇī sarvasiddhidā |
atha te navamīṃ nityāṃ tvaritāṃ nāma nārada

1,88.129

प्रवक्ष्यामि यशोविद्याधनारोग्यसुखप्रदाम् ।
आद्यं तु वह्निवासिन्या दूत्यादिस्तदनन्तरम्

pravakṣyāmi yaśovidyādhanārogyasukhapradām |
ādyaṃ tu vahnivāsinyā dūtyādistadanantaram

1,88.130

हंसो धरा स्वयं युक्तस्तेजश्चरसमन्वितम् ।
वायुः प्रभाचरयुता ग्रासशक्तिसमन्वितः

haṃso dharā svayaṃ yuktastejaścarasamanvitam |
vāyuḥ prabhācarayutā grāsaśaktisamanvitaḥ

1,88.131

हृदार येण दाहेन वह्निस्वाष्टमं तथा ।
हंसः क्ष्माखंयुतो ग्रासश्चरयुक्तो द्वितीयकः

hṛdāra yeṇa dāhena vahnisvāṣṭamaṃ tathā |
haṃsaḥ kṣmākhaṃyuto grāsaścarayukto dvitīyakaḥ

1,88.132

द्वितिर्नादयुता नित्या त्वरिता द्वादशाक्षरी ।
विद्या चतुर्थवर्णादिसप्तभिस्त्वक्षरैस्तथा

dvitirnādayutā nityā tvaritā dvādaśākṣarī |
vidyā caturthavarṇādisaptabhistvakṣaraistathā

1,88.133

कुर्यादङ्गानि युग्मार्णैः षट्क्रमेण कराङ्गयोः ।
शिरोललाटकण्ठेषु हृन्नाभ्याधारके तथा

kuryādaṅgāni yugmārṇaiḥ ṣaṭkrameṇa karāṅgayoḥ |
śirolalāṭakaṇṭheṣu hṛnnābhyādhārake tathā

1,88.134

ऊरुयुग्मे तथा जानुद्वये जङ्घाद्वये तथा ।
पादयुग्मे तथा वर्णान्मन्त्रजान्दश विन्यसेत्

ūruyugme tathā jānudvaye jaṅghādvaye tathā |
pādayugme tathā varṇānmantrajāndaśa vinyaset

1,88.135

द्वितीयोपान्त्यमध्यस्थैर्मन्त्रार्णैरितरैरपि ।
ताराद्यैः शृणु तद्ध्यानं सर्वसिद्धिविधायकम्

dvitīyopāntyamadhyasthairmantrārṇairitarairapi |
tārādyaiḥ śṛṇu taddhyānaṃ sarvasiddhividhāyakam

1,88.136

श्यामवर्णशुभाकारां नवयौवनशोभिताम् ।
द्विद्विक्रमादष्टनागैः कल्पिताभरणोज्ज्वलैः

śyāmavarṇaśubhākārāṃ navayauvanaśobhitām |
dvidvikramādaṣṭanāgaiḥ kalpitābharaṇojjvalaiḥ

1,88.137

ताटङ्कमङ्गदं तद्वद्रसना नूपुरं च तैः ।
विप्रक्षत्रियविट्शूद्रजातिभिर्भीमविग्रहैः

tāṭaṅkamaṅgadaṃ tadvadrasanā nūpuraṃ ca taiḥ |
viprakṣatriyaviṭśūdrajātibhirbhīmavigrahaiḥ

1,88.138

पल्लवांशुकसंवीतां शिखिपिच्छकृतैः शुभैः ।
वलयैर्भूषितभुजां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम्

pallavāṃśukasaṃvītāṃ śikhipicchakṛtaiḥ śubhaiḥ |
valayairbhūṣitabhujāṃ māṇikyamukuṭojjvalām

1,88.139

बर्हिबर्हिकृतापीडां तच्छत्रां तत्पताकिनीम् ।
गुञ्जागुणलसद्वक्षः कुचकुङ्कुममण्डलाम्

barhibarhikṛtāpīḍāṃ tacchatrāṃ tatpatākinīm |
guñjāguṇalasadvakṣaḥ kucakuṅkumamaṇḍalām

1,88.140

त्रिनेत्रां चारुवदनां मन्दस्मितमुखांबुजाम् ।
पाशाङ्कुशवराभीतिलसद्भुजचतुष्टयाम्

trinetrāṃ cāruvadanāṃ mandasmitamukhāṃbujām |
pāśāṅkuśavarābhītilasadbhujacatuṣṭayām

1,88.141

ध्यात्वैवं तोतलां देवीं पूजयेच्छक्तिभिर्वृताम् ।
तदग्रस्था लु फट्कारी शरचापकरोज्ज्वला

dhyātvaivaṃ totalāṃ devīṃ pūjayecchaktibhirvṛtām |
tadagrasthā lu phaṭkārī śaracāpakarojjvalā

1,88.142

प्रसीदेत्फलदाने च साधकानां त्वरान्वितां ।
एषा तु नवमी नित्या त्वरितोक्ता मुनीश्वर

prasīdetphaladāne ca sādhakānāṃ tvarānvitāṃ |
eṣā tu navamī nityā tvaritoktā munīśvara

1,88.143

विध्नदुःस्वप्रशमनी सर्वाभीष्टप्रदायिनी ।
शुचिः स्वेन युतस्त्वाद्यो रसावह्निसमन्वितः

vidhnaduḥsvapraśamanī sarvābhīṣṭapradāyinī |
śuciḥ svena yutastvādyo rasāvahnisamanvitaḥ

1,88.144

प्राणो द्वितीयः स्वयुतो वनदुच्छक्तिभिः परः ।
इतीरिता त्र्यक्षराख्या नित्येयं कुलसुंदरी

prāṇo dvitīyaḥ svayuto vanaducchaktibhiḥ paraḥ |
itīritā tryakṣarākhyā nityeyaṃ kulasuṃdarī

1,88.145

यस्याः स्मरण मात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते ।
त्रिभिस्तैरुदितैर्मूलवर्णैः कुर्य्यात्षडङ्गकम्

yasyāḥ smaraṇa mātreṇa sarvajñatvaṃ prajāyate |
tribhistairuditairmūlavarṇaiḥ kuryyātṣaḍaṅgakam

1,88.146

आदिमध्यावसानेषु पूजाजपविधिक्रमात् ।
प्रत्येक तैस्त्रिभिर्बीजैर्दीर्घस्वरसमन्वितैः

ādimadhyāvasāneṣu pūjājapavidhikramāt |
pratyeka taistribhirbījairdīrghasvarasamanvitaiḥ

1,88.147

कुर्यात्कराङ्गवक्त्राणां न्यासं प्रोक्तं यथाविधि ।
ऊर्द्ध्वप्राग्दक्षिणोदक्च पश्चिमाधस्नाग्नभिः

kuryātkarāṅgavaktrāṇāṃ nyāsaṃ proktaṃ yathāvidhi |
ūrddhvaprāgdakṣiṇodakca paścimādhasnāgnabhiḥ

1,88.148

सुविनद्यन्तरस्थैस्तन्नदात्मसु यथाक्रमम् ।
आधाररन्ध्रहृत्स्वेकं द्वितीयं लोचनत्रये

suvinadyantarasthaistannadātmasu yathākramam |
ādhārarandhrahṛtsvekaṃ dvitīyaṃ locanatraye

1,88.149

तृतीयं श्रोत्रचिबुके चतुर्थं घ्राणतालुषु ।
पञ्चमं चांसनाभीषु ततः पाणिपदद्वये

tṛtīyaṃ śrotracibuke caturthaṃ ghrāṇatāluṣu |
pañcamaṃ cāṃsanābhīṣu tataḥ pāṇipadadvaye

1,88.150

मूलमध्याग्रतो न्यस्येन्नवधा मूलवर्णकैः ।
लोहितां लोहिताकारशक्तिंबृदनिषेविताम्

mūlamadhyāgrato nyasyennavadhā mūlavarṇakaiḥ |
lohitāṃ lohitākāraśaktiṃbṛdaniṣevitām

1,88.151

लोहितांशुकभूषास्रग्लेपनां षण्मुखांबुजाम् ।
अनर्ध्यरत्नघटितमाणिक्यमुकुटोज्वलाम्

lohitāṃśukabhūṣāsraglepanāṃ ṣaṇmukhāṃbujām |
anardhyaratnaghaṭitamāṇikyamukuṭojvalām

1,88.152

रत्नस्तबकसंभिन्नलसद्वक्षःस्थलां शुभाम् ।
कारुण्यानन्दपरमा मरुणांबुजविष्टराम्

ratnastabakasaṃbhinnalasadvakṣaḥsthalāṃ śubhām |
kāruṇyānandaparamā maruṇāṃbujaviṣṭarām

1,88.153

भुजैर्द्वादशभिर्युक्तां सर्वेषां सर्ववाढ्मयीम् ।
प्रवालाक्षस्रजं पद्मं कुण्डिकां रत्ननिर्मिताम्

bhujairdvādaśabhiryuktāṃ sarveṣāṃ sarvavāḍhmayīm |
pravālākṣasrajaṃ padmaṃ kuṇḍikāṃ ratnanirmitām

1,88.154

रत्नपूर्णं तु चषकं लुङ्गीं व्याख्यानमुद्रिकाम् ।
दधानां दक्षिणैर्वामैः पुस्तकं चारुणोत्पलम्

ratnapūrṇaṃ tu caṣakaṃ luṅgīṃ vyākhyānamudrikām |
dadhānāṃ dakṣiṇairvāmaiḥ pustakaṃ cāruṇotpalam

1,88.155

हैमीं च लेखनीं रत्नमालां कंबुवरं भुजैः ।
अभितः स्तूयमानां च देवगन्धर्वकिन्नरैः

haimīṃ ca lekhanīṃ ratnamālāṃ kaṃbuvaraṃ bhujaiḥ |
abhitaḥ stūyamānāṃ ca devagandharvakinnaraiḥ

1,88.156

यक्षराक्षसदैत्यर्षिसिद्धविद्याधरादिभिः ।
ध्यात्वैवमर्चन्नित्यां वाग्लक्ष्मीकान्तिसिद्धये

yakṣarākṣasadaityarṣisiddhavidyādharādibhiḥ |
dhyātvaivamarcannityāṃ vāglakṣmīkāntisiddhaye

1,88.157

सितां केवलवाक्सिद्ध्यै लक्ष्म्यै हेमप्रभामपि ।
धूमाभां वैरिविद्विष्ट्यै मृतये निग्रहाय च

sitāṃ kevalavāksiddhyai lakṣmyai hemaprabhāmapi |
dhūmābhāṃ vairividviṣṭyai mṛtaye nigrahāya ca

1,88.158

नीलां च मूकीकरणे स्मरेत्तत्तदपेक्षया ।
इत्येषा दशमी नित्याप्रोक्ता ते कुलसुन्दरी

nīlāṃ ca mūkīkaraṇe smarettattadapekṣayā |
ityeṣā daśamī nityāproktā te kulasundarī

1,88.159

नित्यानित्यां तु दशमीं त्रिकुटां वच्मि सांप्रतम् ।
हंसश्च हृत्प्राणरसादाहकर्णैः समन्वितः

nityānityāṃ tu daśamīṃ trikuṭāṃ vacmi sāṃpratam |
haṃsaśca hṛtprāṇarasādāhakarṇaiḥ samanvitaḥ

1,88.160

विद्यया कुलसुंदर्या योजितः संप्रदायतः ।
नित्यानित्यत्रिवर्णेयं षड्भिः कूटाक्षरैर्युता

vidyayā kulasuṃdaryā yojitaḥ saṃpradāyataḥ |
nityānityatrivarṇeyaṃ ṣaḍbhiḥ kūṭākṣarairyutā

1,88.161

प्रतिलोमादिभी रूपैर्द्विसप्ततिभिदा मता ।
यस्या भजनतः सिद्धो नरः स्यात्खेचरः सुखी

pratilomādibhī rūpairdvisaptatibhidā matā |
yasyā bhajanataḥ siddho naraḥ syātkhecaraḥ sukhī

1,88.162

निग्रहानुग्रहौ कर्तुं क्षमः स्याद्भुवनत्रये ।
दीर्घस्वरसमेताभ्यां हंसहृभ्द्यां षडङ्गकम्

nigrahānugrahau kartuṃ kṣamaḥ syādbhuvanatraye |
dīrghasvarasametābhyāṃ haṃsahṛbhdyāṃ ṣaḍaṅgakam

1,88.163

भ्रूमध्ये कण्ठहृन्नाभिगुह्याधारेषु च क्रमात् ।
विद्याक्षराणि क्रमशो न्यसेद्विन्दुयुतानि च

bhrūmadhye kaṇṭhahṛnnābhiguhyādhāreṣu ca kramāt |
vidyākṣarāṇi kramaśo nyasedvinduyutāni ca

1,88.164

व्यापकं च समस्तेन विधाय विधिना पुनः ।
ध्यायेत्समस्तसंपत्तिहेतोः सर्वात्मिकां शिवाम्

vyāpakaṃ ca samastena vidhāya vidhinā punaḥ |
dhyāyetsamastasaṃpattihetoḥ sarvātmikāṃ śivām

1,88.165

उद्यद्भास्करबिंबाभां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् ।
पद्मरागकृताकल्पामरुणांशुकधारिणीम्

udyadbhāskarabiṃbābhāṃ māṇikyamukuṭojjvalām |
padmarāgakṛtākalpāmaruṇāṃśukadhāriṇīm

1,88.166

चारुस्मितलसद्वक्त्रषट्सरोजविराजिताम् ।
प्रतिवक्त्रं त्रिनयनां भुजैर्द्वादशभिर्युताम्

cārusmitalasadvaktraṣaṭsarojavirājitām |
prativaktraṃ trinayanāṃ bhujairdvādaśabhiryutām

1,88.167

पाशाक्षगुणपुण्ड्रेक्षुचापखेटत्रिशूलकान् ।
करैर्वामैर्दधानां च अङ्कुशं पुस्तकं तथा

pāśākṣaguṇapuṇḍrekṣucāpakheṭatriśūlakān |
karairvāmairdadhānāṃ ca aṅkuśaṃ pustakaṃ tathā

1,88.168

पुष्पेषुमंबुजं चैव नृकपालाभये तथा ।
दधानां दक्षिणैर्हस्तैर्ध्यायेद्देवीमनन्यधीः

puṣpeṣumaṃbujaṃ caiva nṛkapālābhaye tathā |
dadhānāṃ dakṣiṇairhastairdhyāyeddevīmananyadhīḥ

1,88.169

इत्येषैका दशी प्रोक्ता द्वादशीं शृणु नारद ।
त्वरितोयान्त्यमाद्यं स्याद्युतिदोहचरस्वयुक्

ityeṣaikā daśī proktā dvādaśīṃ śṛṇu nārada |
tvaritoyāntyamādyaṃ syādyutidohacarasvayuk

1,88.170

हृञ्च दाहक्ष्मास्वयुतं वज्रेशीपञ्चमं तथा ।
मरुत्स्वयुक्तो मध्याढ्यो दशम्याः परतः पुनः

hṛñca dāhakṣmāsvayutaṃ vajreśīpañcamaṃ tathā |
marutsvayukto madhyāḍhyo daśamyāḥ parataḥ punaḥ

1,88.171

भूमी रसाक्ष्मास्वयुता वज्रेशीत्यष्टमः क्रमात् ।
षडक्षराणि त्वरिता तृतीयं तदनन्तरम्

bhūmī rasākṣmāsvayutā vajreśītyaṣṭamaḥ kramāt |
ṣaḍakṣarāṇi tvaritā tṛtīyaṃ tadanantaram

1,88.172

द्युतिर्दाहचरस्वेन अस्या आद्यमनन्तरम् ।
उक्ता नीलपताकाख्या नित्या सप्तदशाक्षरी

dyutirdāhacarasvena asyā ādyamanantaram |
uktā nīlapatākākhyā nityā saptadaśākṣarī

1,88.173

द्विद्विपक्षाक्षिषड्वर्णैर्मन्त्रोत्थैरङ्गकल्पनम् ।
श्रोत्रादिनासायुगले वाचि कण्ठे हृदि क्रमात्

dvidvipakṣākṣiṣaḍvarṇairmantrotthairaṅgakalpanam |
śrotrādināsāyugale vāci kaṇṭhe hṛdi kramāt

Chapter 1.88 (part 2/2)

1,88.174

नाभावाधारके ऽथापि पादसंधिषु च क्रमात् ।
मन्त्राक्षराणि क्रमशो न्यसेत्सप्तदशापि च

nābhāvādhārake 'thāpi pādasaṃdhiṣu ca kramāt |
mantrākṣarāṇi kramaśo nyasetsaptadaśāpi ca

1,88.175

व्यापकं च समस्तेन विदध्याञ्च यथाविधि ।
इन्द्रनीलनिभां भास्वन्मणिमौलिविराजिताम्

vyāpakaṃ ca samastena vidadhyāñca yathāvidhi |
indranīlanibhāṃ bhāsvanmaṇimaulivirājitām

1,88.176

पञ्चवक्त्रां त्रिनयनामरुणांशुकधारिणीम् ।
दशहस्तां लसन्मुक्तामण्याभरणमण्डिताम्

pañcavaktrāṃ trinayanāmaruṇāṃśukadhāriṇīm |
daśahastāṃ lasanmuktāmaṇyābharaṇamaṇḍitām

1,88.177

रत्नस्तबकसंपन्नदेहां चारुस्मिताननाम् ।
पाशं पताकां चर्मापि शार्ङ्गचापं वरं करैः

ratnastabakasaṃpannadehāṃ cārusmitānanām |
pāśaṃ patākāṃ carmāpi śārṅgacāpaṃ varaṃ karaiḥ

1,88.178

दधानां वामपार्श्वस्थैः सर्वाभरणभूषितैः ।
अङ्कुशे च तथा शर्क्ति खङ्गं बाणं तथाभयम्

dadhānāṃ vāmapārśvasthaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ |
aṅkuśe ca tathā śarkti khaṅgaṃ bāṇaṃ tathābhayam

1,88.179

दधानां दक्षिणैर्हस्तैरासीनां पद्मविष्टरे ।
स्वाकारवर्णवेषास्यपाण्यायुधविभूषणैः

dadhānāṃ dakṣiṇairhastairāsīnāṃ padmaviṣṭare |
svākāravarṇaveṣāsyapāṇyāyudhavibhūṣaṇaiḥ

1,88.180

शक्तिवृन्दैर्वृतां ध्यायेद्देवीं नित्यार्चनक्रमे ।
त्रिषट्कोणयुतं पद्ममष्टपत्रं ततो बहिः

śaktivṛndairvṛtāṃ dhyāyeddevīṃ nityārcanakrame |
triṣaṭkoṇayutaṃ padmamaṣṭapatraṃ tato bahiḥ

1,88.181

अष्टास्रं भूपुरद्वन्द्वावृतं तत्पुरयुग्मकम् ।
चतुर्द्वारयुतं दिक्षु शाखाभिश्च समन्वितम्

aṣṭāsraṃ bhūpuradvandvāvṛtaṃ tatpurayugmakam |
caturdvārayutaṃ dikṣu śākhābhiśca samanvitam

1,88.182

कृत्वा नामावृतां शक्तिं गणैस्तत्रार्चयेच्छिवाम् ।
एषा ते द्वादशी नित्या प्रोक्ता नीलपताकिनी

kṛtvā nāmāvṛtāṃ śaktiṃ gaṇaistatrārcayecchivām |
eṣā te dvādaśī nityā proktā nīlapatākinī

1,88.183

समरे विजयं खङ्गपादुकाञ्जनसिद्धिदा ।
वेतालयक्षिणीचेटपिशाचादिप्रसाधिनी

samare vijayaṃ khaṅgapādukāñjanasiddhidā |
vetālayakṣiṇīceṭapiśācādiprasādhinī

1,88.184

निधानबिलसिद्धान्नसाधिनी कामचोदिता ।
अथ त्रयोदेशीं नित्यां वक्ष्यामि शृणु नारद

nidhānabilasiddhānnasādhinī kāmacoditā |
atha trayodeśīṃ nityāṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada

1,88.185

रसो नभस्तथा दाहो व्याप्तक्ष्मावनपूर्विका ।
खेन युक्ता भवेन्नित्या विजयैकाक्षरा मुने

raso nabhastathā dāho vyāptakṣmāvanapūrvikā |
khena yuktā bhavennityā vijayaikākṣarā mune

1,88.186

विद्याया व्यञ्जनैर्दीर्घस्वरयुक्तैश्चतुष्टयम् ।
शेषाभ्यां च द्वयं कुर्यात्षडङ्गानि कराङ्गयोः

vidyāyā vyañjanairdīrghasvarayuktaiścatuṣṭayam |
śeṣābhyāṃ ca dvayaṃ kuryātṣaḍaṅgāni karāṅgayoḥ

1,88.187

ज्ञानेन्द्रियेषु श्रोत्रादिष्वथ चित्ते च विन्यसेत् ।
अक्षराणि क्रमाद्बिन्दुयुतान्यन्यत्तु पूर्ववत्

jñānendriyeṣu śrotrādiṣvatha citte ca vinyaset |
akṣarāṇi kramādbinduyutānyanyattu pūrvavat

1,88.188

पञ्च वक्त्रां दशभुजां प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनाम् ।
भास्वन्मुकुटविन्यासचन्द्रलेखाविराजिताम्

pañca vaktrāṃ daśabhujāṃ prativaktraṃ trilocanām |
bhāsvanmukuṭavinyāsacandralekhāvirājitām

1,88.189

सर्वाभरणसंयुक्तां पीतांबरसमुज्ज्वलाम् ।
उद्यद्भास्वद्बिंबतुल्यदेहकान्तिं शुचिस्मिताम्

sarvābharaṇasaṃyuktāṃ pītāṃbarasamujjvalām |
udyadbhāsvadbiṃbatulyadehakāntiṃ śucismitām

1,88.190

शङ्खं पाशं खेटचापौ कह्लारं वामबाहुभिः ।
चक्रं तथाङ्कुशं खङ्गं सायकं मातुलुं गकम्

śaṅkhaṃ pāśaṃ kheṭacāpau kahlāraṃ vāmabāhubhiḥ |
cakraṃ tathāṅkuśaṃ khaṅgaṃ sāyakaṃ mātuluṃ gakam

1,88.191

दधानां दक्षिणैर्हस्तैः प्रयोगे भीमदर्शनाम् ।
उपासनेति सौम्यां च सिंहोपरि कृतासनाम्

dadhānāṃ dakṣiṇairhastaiḥ prayoge bhīmadarśanām |
upāsaneti saumyāṃ ca siṃhopari kṛtāsanām

1,88.192

व्याघ्रारूढाभिरभितः शक्तिभिः परिवारिताम् ।
समरे पूजने ऽन्येषु प्रयोगेषु सुखासनाम्

vyāghrārūḍhābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām |
samare pūjane 'nyeṣu prayogeṣu sukhāsanām

1,88.193

शक्तयश्चापि पूजायां सुखासनसमन्विताः ।
सर्वा देव्याः समाकारमुखपाण्यायुधा अपि

śaktayaścāpi pūjāyāṃ sukhāsanasamanvitāḥ |
sarvā devyāḥ samākāramukhapāṇyāyudhā api

1,88.194

चतुरस्रद्वयं कृत्वा चतुर्द्वारोपशोभितम् ।
शाखष्टकसमोपेतं तत्र प्राग्वत्समर्चयेत्

caturasradvayaṃ kṛtvā caturdvāropaśobhitam |
śākhaṣṭakasamopetaṃ tatra prāgvatsamarcayet

1,88.195

तदन्तर्वृतयुग्मान्तरष्टकोणं विधाय तु ।
तदन्तश्च तथा पद्मं षोडशच्छदसंयुतम्

tadantarvṛtayugmāntaraṣṭakoṇaṃ vidhāya tu |
tadantaśca tathā padmaṃ ṣoḍaśacchadasaṃyutam

1,88.196

तथैवाष्टच्छद पद्मं विधायावाह्य तत्र ताम् ।
तत्तच्छक्त्या वृतां सम्यगुपचारैस्तथार्चयेत्

tathaivāṣṭacchada padmaṃ vidhāyāvāhya tatra tām |
tattacchaktyā vṛtāṃ samyagupacāraistathārcayet

1,88.197

एषा त्रघयोदशी प्रोक्ता वादेयुद्धे जयप्रदा ।
चतुर्दशीं प्रवक्ष्ये ऽथ नित्यां वै सर्वमङ्गलाम्

eṣā traghayodaśī proktā vādeyuddhe jayapradā |
caturdaśīṃ pravakṣye 'tha nityāṃ vai sarvamaṅgalām

1,88.198

हृदंबुवनयुक्तं खं नित्या स्यात्सर्वमङ्गला

hṛdaṃbuvanayuktaṃ khaṃ nityā syātsarvamaṅgalā

1,88.199

एकाक्षर्यनया सिद्धो जायते खेचरः क्षणात् ।
षड्दीर्घाढ्यां मूलविद्यां षडङ्गेषु प्रविन्यसेत्

ekākṣaryanayā siddho jāyate khecaraḥ kṣaṇāt |
ṣaḍdīrghāḍhyāṃ mūlavidyāṃ ṣaḍaṅgeṣu pravinyaset

1,88.200

तां नित्यां जातरूपाभां मुक्तामाणिक्यभूषणाम् ।
माणिक्यमुकुटां नेत्रद्वयप्रेङ्खद्दयापराम्

tāṃ nityāṃ jātarūpābhāṃ muktāmāṇikyabhūṣaṇām |
māṇikyamukuṭāṃ netradvayapreṅkhaddayāparām

1,88.201

द्विभुजां शासनां पद्मे त्वष्टषोडशतद्द्वयैः ।
पत्रैरुपेते सचतुद्वारंभूसद्मयुग्मके

dvibhujāṃ śāsanāṃ padme tvaṣṭaṣoḍaśataddvayaiḥ |
patrairupete sacatudvāraṃbhūsadmayugmake

1,88.202

मातुलुङ्गफलं दक्षे दधानां करपङ्कजे ।
वामेन निजभक्तानां प्रयच्छन्तीं धनादिकम्

mātuluṅgaphalaṃ dakṣe dadhānāṃ karapaṅkaje |
vāmena nijabhaktānāṃ prayacchantīṃ dhanādikam

1,88.203

स्वसमानाभिरभितः शक्तिभिः परिवारिताम् ।
षट्सप्तातीभिरन्याभिरप्सरोत्थाभिरन्विताम्

svasamānābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām |
ṣaṭsaptātībhiranyābhirapsarotthābhiranvitām

1,88.204

प्रयोगेष्वन्यदा नित्यं सपर्यासूक्तशक्तिकाम् ।
एषा चतुर्दशी प्रोक्ता तथा पञ्चदशीं शृणु

prayogeṣvanyadā nityaṃ saparyāsūktaśaktikām |
eṣā caturdaśī proktā tathā pañcadaśīṃ śṛṇu

1,88.205

भूः शून्यं नभसा भूश्च रसश्चाथ स्थिरांबु च ।
रयोग्निना युतीज्यांबुमरुद्युक्तारसा मरुत्

bhūḥ śūnyaṃ nabhasā bhūśca rasaścātha sthirāṃbu ca |
rayogninā yutījyāṃbumarudyuktārasā marut

1,88.206

नभश्च मरुता युक्तं रसा शून्ये ऽपि संयुते ।
गोत्रा चरेण सहिता अंबुपूर्वाक्षरस्तथा

nabhaśca marutā yuktaṃ rasā śūnye 'pi saṃyute |
gotrā careṇa sahitā aṃbupūrvākṣarastathā

1,88.207

अंब्वग्नी हृञ्च दाहांबुरसक्ष्मारयहृत्स्वयुक् ।
हंसश्च मरुता दाहः प्राणश्च मरुता युतः

aṃbvagnī hṛñca dāhāṃburasakṣmārayahṛtsvayuk |
haṃsaśca marutā dāhaḥ prāṇaśca marutā yutaḥ

1,88.208

दाहः साग्निप्राणचरौ ज्यामरुत्सहितारयः ।
चरेणांबु च गोत्राहृत्साग्निर्ज्यांबुरसा स्वयुक्

dāhaḥ sāgniprāṇacarau jyāmarutsahitārayaḥ |
careṇāṃbu ca gotrāhṛtsāgnirjyāṃburasā svayuk

1,88.209

रयः साग्निर्ज्यांबुरसा पुनरेते जवी ततः ।
दाहेनानेन ते द्विः स्याद्भस्वो दाहमरुत्स्वयुक्

rayaḥ sāgnirjyāṃburasā punarete javī tataḥ |
dāhenānena te dviḥ syādbhasvo dāhamarutsvayuk

1,88.210

हंसः सदाहवह्निस्वो दाहक्ष्मास्वयुतश्च सः ।
सप्तदाहास्ततो ऽस्याः स्युरष्टमाद्यास्तु पञ्च ते

haṃsaḥ sadāhavahnisvo dāhakṣmāsvayutaśca saḥ |
saptadāhāstato 'syāḥ syuraṣṭamādyāstu pañca te

1,88.211

उपान्त्याधः स्थितं नीलपताकाया अनन्तरम् ।
त्वरिता त्वं च भेरुण्डाष्टमं च नवनं तथा

upāntyādhaḥ sthitaṃ nīlapatākāyā anantaram |
tvaritā tvaṃ ca bheruṇḍāṣṭamaṃ ca navanaṃ tathā

1,88.212

सा ज्वालामालिनीनित्या त्रिषष्ट्यर्णा समीरिता ।
एकद्वयचतुःपञ्चचतुष्टयदशाक्षरैः

sā jvālāmālinīnityā triṣaṣṭyarṇā samīritā |
ekadvayacatuḥpañcacatuṣṭayadaśākṣaraiḥ

1,88.213

कुर्यादङ्गानि मूलार्णैरादितः षट्कराङ्गयोः ।
शेषैस्तु व्यापकं कुर्यात्ततो ध्यायेत्सनातनीम्

kuryādaṅgāni mūlārṇairāditaḥ ṣaṭkarāṅgayoḥ |
śeṣaistu vyāpakaṃ kuryāttato dhyāyetsanātanīm

1,88.214

ज्वलज्ज्वलनसंकाशां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् ।
षड्वक्त्रां द्वादशभुजां सर्वाभरणभूषिताम्

jvalajjvalanasaṃkāśāṃ māṇikyamukuṭojjvalām |
ṣaḍvaktrāṃ dvādaśabhujāṃ sarvābharaṇabhūṣitām

1,88.215

पाशाङ्कुशौ खङ्गखेटौ चापबाणौ गदादरौ ।
शूलवह्नी वराभीती दधानां कपपङ्कजैः

pāśāṅkuśau khaṅgakheṭau cāpabāṇau gadādarau |
śūlavahnī varābhītī dadhānāṃ kapapaṅkajaiḥ

1,88.216

स्वप्रमाणाभिरभितः शक्तिभिः परिवारिताम् ।
चारुस्मितलसद्वक्त्र सरोजां त्रीक्षणान्वताम्

svapramāṇābhirabhitaḥ śaktibhiḥ parivāritām |
cārusmitalasadvaktra sarojāṃ trīkṣaṇānvatām

1,88.217

ध्यात्वैवमुपचारैस्तैरर्चयेत्तां तु नित्यशः ।
चतुरस्रद्वयं कृत्वा चतुर्द्वारसमन्वितम्

dhyātvaivamupacāraistairarcayettāṃ tu nityaśaḥ |
caturasradvayaṃ kṛtvā caturdvārasamanvitam

1,88.218

सशाखमष्टपत्राब्जमन्तरा त्र्यस्रकं ततः ।
षट्कोणं मध्यतस्त्र्यस्रं विधायात्र शिवां जयेत्

saśākhamaṣṭapatrābjamantarā tryasrakaṃ tataḥ |
ṣaṭkoṇaṃ madhyatastryasraṃ vidhāyātra śivāṃ jayet

1,88.219

एषा पञ्चदशी प्रोक्ता षोडशीं शृणु नारद ।
वायुप्रणवतत्त्वैस्तु चित्रास्यादक्षरद्वया

eṣā pañcadaśī proktā ṣoḍaśīṃ śṛṇu nārada |
vāyupraṇavatattvaistu citrāsyādakṣaradvayā

1,88.220

या सिद्धा धनधान्यात्मनिधिलाभाय कल्प्यते ।
विद्याद्यवायुना कुर्याद्दीर्घस्वरयुजा क्रमात्

yā siddhā dhanadhānyātmanidhilābhāya kalpyate |
vidyādyavāyunā kuryāddīrghasvarayujā kramāt

1,88.221

षडङ्गानि यथापूर्वं मातृकां विद्यया न्यसेत् ।
उद्यदादित्यबिंबाभां नवरत्नविभूषणाम्

ṣaḍaṅgāni yathāpūrvaṃ mātṛkāṃ vidyayā nyaset |
udyadādityabiṃbābhāṃ navaratnavibhūṣaṇām

1,88.222

नवरत्नकिरीटां च चित्रपट्टांशुकोज्ज्वलाम् ।
चतुर्भुजां त्रिनयनां शुचिस्मितलसन्मुखीम्

navaratnakirīṭāṃ ca citrapaṭṭāṃśukojjvalām |
caturbhujāṃ trinayanāṃ śucismitalasanmukhīm

1,88.223

सर्वानन्दमयीं नित्यां समस्तेप्सितदायिनीम् ।
चतुर्भुजेषु वै पाशमङ्कुशं वरदाभये

sarvānandamayīṃ nityāṃ samastepsitadāyinīm |
caturbhujeṣu vai pāśamaṅkuśaṃ varadābhaye

1,88.224

दधानां मङ्गलां पद्मकर्णिकायोनिमध्यगाम् ।
तच्छक्तिभिश्च तच्चक्रे तथैवार्चनमीरितम्

dadhānāṃ maṅgalāṃ padmakarṇikāyonimadhyagām |
tacchaktibhiśca taccakre tathaivārcanamīritam

1,88.225

प्राणदाहौ धरायुक्तो पुनराद्यं रसे मरुत् ।
व्यासं मरुच्छक्तियुतं भूः स्वयुक्ता ततस्त्रयम्

prāṇadāhau dharāyukto punarādyaṃ rase marut |
vyāsaṃ marucchaktiyutaṃ bhūḥ svayuktā tatastrayam

1,88.226

अस्या आद्यां रसायुग्मं चरणेन प्रयोजितम् ।
दाहेन वह्निशक्तिभ्यां युतो हंसस्ततः परम्

asyā ādyāṃ rasāyugmaṃ caraṇena prayojitam |
dāhena vahniśaktibhyāṃ yuto haṃsastataḥ param

1,88.227

नभोदिर्हृत्सदाहांबुज्या शून्यं स्वेन संयुतम् ।
अंबु पश्चाद्विषयुक्तं मरुता तु नभोयुतम्

nabhodirhṛtsadāhāṃbujyā śūnyaṃ svena saṃyutam |
aṃbu paścādviṣayuktaṃ marutā tu nabhoyutam

1,88.228

शून्यं व्याप्तं भुवा हंसः पूर्वान्त्यौ स्यान्मनुत्रयम् ।
अस्याः षष्ठादिपञ्चार्णा दैत्यास्यादाद्य ईरितः

śūnyaṃ vyāptaṃ bhuvā haṃsaḥ pūrvāntyau syānmanutrayam |
asyāḥ ṣaṣṭhādipañcārṇā daityāsyādādya īritaḥ

1,88.229

एकादशाक्षरादन्त्या द्वितीयः खण्ड ईरितः ।
तृतीयः पञ्चविंशार्णः प्रोक्ता मन्त्रा इति क्रमात्

ekādaśākṣarādantyā dvitīyaḥ khaṇḍa īritaḥ |
tṛtīyaḥ pañcaviṃśārṇaḥ proktā mantrā iti kramāt

1,88.230

बाला बीजत्रयाद्यैर्द्विस्त्रिभिर्मन्त्रैः षडगङ्कम् ।
विकीर्णकुन्तलां नग्रां रक्तामानन्दविग्रहाम्

bālā bījatrayādyairdvistribhirmantraiḥ ṣaḍagaṅkam |
vikīrṇakuntalāṃ nagrāṃ raktāmānandavigrahām

1,88.231

दधानां चिन्तयेद्बाणचापपाशसृणीकरैः ।
तत्समानायुधाकारवर्णा देव्यास्तु वा

dadhānāṃ cintayedbāṇacāpapāśasṛṇīkaraiḥ |
tatsamānāyudhākāravarṇā devyāstu vā

1,88.232

ऋतुस्राताः स्फुरद्योन्यः सदानन्दारुणेक्षणाः ।
इत्येषा कुरुकुल्लान्ते प्रोक्ता चन्द्रावलीस्वयम्

ṛtusrātāḥ sphuradyonyaḥ sadānandāruṇekṣaṇāḥ |
ityeṣā kurukullānte proktā candrāvalīsvayam

1,88.233

वाराहीमभिधास्यामि ललितायाः परा तनुः ।
शुचिः स्वेनाथ शून्यं स्यान्नभसाभ्ररसिस्थिरा

vārāhīmabhidhāsyāmi lalitāyāḥ parā tanuḥ |
śuciḥ svenātha śūnyaṃ syānnabhasābhrarasisthirā

1,88.234

अंबु पश्चाद्रयः साग्निर्मरुतांबुरयौ तथा ।
इलसायुतो ऽग्निरेतानि पुनरंबुमरुद्युतम्

aṃbu paścādrayaḥ sāgnirmarutāṃburayau tathā |
ilasāyuto 'gniretāni punaraṃbumarudyutam

1,88.235

दाहांबुमरुताहंसस्त्वग्निनैतत्त्रयं पुनः ।
अम्बुदाहौ मरुद्युक्तौ हंसो ऽथ धरया नभः

dāhāṃbumarutāhaṃsastvagninaitattrayaṃ punaḥ |
ambudāhau marudyuktau haṃso 'tha dharayā nabhaḥ

1,88.236

तेजोग्निना पुनः पञ्च वातः स्वेन समायुतः ।
तोयं चरेण तत्पूर्वं तोयमग्नियुतं ततः

tejogninā punaḥ pañca vātaḥ svena samāyutaḥ |
toyaṃ careṇa tatpūrvaṃ toyamagniyutaṃ tataḥ

1,88.237

शून्यं व्याप्तेन शुचिना शून्यं शक्त्या नभो युतम् ।
दाहो धरा स्वसहरितस्तोयं चरसमन्वितम्

śūnyaṃ vyāptena śucinā śūnyaṃ śaktyā nabho yutam |
dāho dharā svasaharitastoyaṃ carasamanvitam

1,88.238

एतत्पूर्वमधुः प्रोक्तं चतुष्टयमतः परम् ।
ज्याख्येन युक्ता सचरो रभश्चैतस्य पूर्वकम्

etatpūrvamadhuḥ proktaṃ catuṣṭayamataḥ param |
jyākhyena yuktā sacaro rabhaścaitasya pūrvakam

1,88.239

रसो ऽग्निना पुनः प्रोक्तं चतुष्का अपयं ततः ।
शुभोभ्रता चरेणापि हंसः स्वेन सपूर्वकम्

raso 'gninā punaḥ proktaṃ catuṣkā apayaṃ tataḥ |
śubhobhratā careṇāpi haṃsaḥ svena sapūrvakam

1,88.240

हंसो ऽग्निना प्राक् त्रितयं हृदयं स्वसमायुतम् ।
रसश्चरेण तत्पूर्वमग्निना च रसो युतः

haṃso 'gninā prāk tritayaṃ hṛdayaṃ svasamāyutam |
rasaścareṇa tatpūrvamagninā ca raso yutaḥ

1,88.241

पश्चादुक्तस्त्रयं वातो धरया च नभोन्वितम् ।
प्राणः स्वेन युतः पश्चाद्धृदयस्वयुतं रसः

paścāduktastrayaṃ vāto dharayā ca nabhonvitam |
prāṇaḥ svena yutaḥ paścāddhṛdayasvayutaṃ rasaḥ

1,88.242

व्याप्तमेतत्त्रयं पश्चाद्दाहेनांबु समन्वितम् ।
गोत्राभरायुता स्पर्शो नादयुक्तो जवीयुतः

vyāptametattrayaṃ paścāddāhenāṃbu samanvitam |
gotrābharāyutā sparśo nādayukto javīyutaḥ

1,88.243

दाहेन पूर्वपूर्वं च पूर्वं च मरुता युतम् ।
शून्यं मरुत्स्वसहितं हृद्दाहेनांबुना चरः

dāhena pūrvapūrvaṃ ca pūrvaṃ ca marutā yutam |
śūnyaṃ marutsvasahitaṃ hṛddāhenāṃbunā caraḥ

1,88.244

स्पर्शो मरुत्स्वसहितो हृद्दाहेनांबुसंयुतम् ।
ज्याग्निः स्वसंयुतो हंसस्तथांबु मरुता सह

sparśo marutsvasahito hṛddāhenāṃbusaṃyutam |
jyāgniḥ svasaṃyuto haṃsastathāṃbu marutā saha

1,88.245

हृद्रूप्रेण स्वेन युतं रसश्च स्वेन संयुतः ।
प्राणदाहौ धरायुक्तौ पुनस्तौ वह्निना वियत्

hṛdrūpreṇa svena yutaṃ rasaśca svena saṃyutaḥ |
prāṇadāhau dharāyuktau punastau vahninā viyat

1,88.246

वार्द्दाहयुक्तमंबु स्यादिषष्ट्यासस्वसंयुतम् ।
पूर्वद्विरुक्तवर्णौ च शुद्धिः स्वेन युतस्तथा

vārddāhayuktamaṃbu syādiṣaṣṭyāsasvasaṃyutam |
pūrvadviruktavarṇau ca śuddhiḥ svena yutastathā

1,88.247

स्थिरा रसा वतस्वेन दावौ हंसौ धरा स्वयुक् ।
युतिर्नादवती पश्चाद्धृदंबुमरुता युतम्

sthirā rasā vatasvena dāvau haṃsau dharā svayuk |
yutirnādavatī paścāddhṛdaṃbumarutā yutam

1,88.248

हंसश्च मरुता विद्यः दशोत्तरशताक्षरी ।
वाराही पञ्चमी विश्वविजया भद्रकौमुदी

haṃsaśca marutā vidyaḥ daśottaraśatākṣarī |
vārāhī pañcamī viśvavijayā bhadrakaumudī

1,88.249

वार्तालीति च विख्याता स्तंभनाद्यखिलेष्टदा ।
अङ्गानि कुर्यान्मन्त्रार्णैः सप्तभिषड्भिरेव च

vārtālīti ca vikhyātā staṃbhanādyakhileṣṭadā |
aṅgāni kuryānmantrārṇaiḥ saptabhiṣaḍbhireva ca

1,88.250

दशभिः सप्तभिः सप्तसंख्यैर्जातिभिर्दिताः ।
त्रिकोणवृत्तषट्कोणवृत्तद्वयसमन्वितम्

daśabhiḥ saptabhiḥ saptasaṃkhyairjātibhirditāḥ |
trikoṇavṛttaṣaṭkoṇavṛttadvayasamanvitam

1,88.251

विधाय चक्रं तत्रैव स्वनामालिख्यपूजयेत् ।
ध्यायेच्च देवीं कीलास्यां ततः काञ्चनसन्निभाम्

vidhāya cakraṃ tatraiva svanāmālikhyapūjayet |
dhyāyecca devīṃ kīlāsyāṃ tataḥ kāñcanasannibhām

1,88.252

आकण्ठं वनितारूपां ज्वलत्पिङ्गसरोरुहाम् ।
त्रिनेत्रामष्टहस्तां च चक्रं शङ्खमथाङ्कुशम्

ākaṇṭhaṃ vanitārūpāṃ jvalatpiṅgasaroruhām |
trinetrāmaṣṭahastāṃ ca cakraṃ śaṅkhamathāṅkuśam

1,88.253

पाशं च मुशलं शीर्षमभयं वरदं तथा ।
दधानां गरुडस्कन्धे सुखासीनां विचिन्तयेत्

pāśaṃ ca muśalaṃ śīrṣamabhayaṃ varadaṃ tathā |
dadhānāṃ garuḍaskandhe sukhāsīnāṃ vicintayet

1,88.254

नित्यपूजासु तच्छक्तीस्तत्समानाः स्मरेन्मुने ।
प्रयोगेषु स्मरेद्देवीं सिंहस्थां व्याघ्रगामपि

nityapūjāsu tacchaktīstatsamānāḥ smarenmune |
prayogeṣu smareddevīṃ siṃhasthāṃ vyāghragāmapi

1,88.255

गजारूढां हयारूढां तर्श्यारूढां च शक्तिभिः ।
श्यामामप्यरुणां पीतामसितांभोजविग्रहाम्

gajārūḍhāṃ hayārūḍhāṃ tarśyārūḍhāṃ ca śaktibhiḥ |
śyāmāmapyaruṇāṃ pītāmasitāṃbhojavigrahām

1,88.256

तत्तत्त्प्रयोगेषु तथा ध्यायेत्तत्तदवाप्तये ।
अरुणां पञ्चमीं वश्ये पीतां स्तंभनके स्मरेत्

tattattprayogeṣu tathā dhyāyettattadavāptaye |
aruṇāṃ pañcamīṃ vaśye pītāṃ staṃbhanake smaret

1,88.257

श्यामां च दुर्गमे मार्गे सितां युद्धे ऽरिनष्टये ।
धूम्रामुच्चाटने ध्यायेत्साधको द्विजसत्तमः

śyāmāṃ ca durgame mārge sitāṃ yuddhe 'rinaṣṭaye |
dhūmrāmuccāṭane dhyāyetsādhako dvijasattamaḥ

1,88.258

एताः षोडश नित्यास्ते संक्षपात्समुदीरिताः ।
भजतामिष्टदाः सद्यः सर्वपापक्षयङ्कराः

etāḥ ṣoḍaśa nityāste saṃkṣapātsamudīritāḥ |
bhajatāmiṣṭadāḥ sadyaḥ sarvapāpakṣayaṅkarāḥ

Chapter 1.89

1,89.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे राधादिमन्त्रनिरूपणं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथासामावृतिस्थानां शक्तीनां समयेन च ।
नाम्नां सहस्रं वक्ष्यामि गुरुध्यानपुरः सरम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde rādhādimantranirūpaṇaṃ nāmāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca athāsāmāvṛtisthānāṃ śaktīnāṃ samayena ca |
nāmnāṃ sahasraṃ vakṣyāmi gurudhyānapuraḥ saram

1,89.2

नाथा नव प्रकाशाद्याः सुभगान्ताः प्रकीर्तिताः ।
भूम्यादीनिशिवान्तानि विद्धि तत्त्वानि नारद

nāthā nava prakāśādyāḥ subhagāntāḥ prakīrtitāḥ |
bhūmyādīniśivāntāni viddhi tattvāni nārada

1,89.3

गुरुजन्मादिपर्वाणि दर्शान्तानि च सप्त वै ।
एतानि प्राहमनोवृत्त्या चिन्तयेत्साधकोत्तमः

gurujanmādiparvāṇi darśāntāni ca sapta vai |
etāni prāhamanovṛttyā cintayetsādhakottamaḥ

1,89.4

गुरुस्तोत्रं जपेच्चापि तद्गतेनान्तरात्मना ।
नमस्ते नाथ भगवञ्शिवाय गुरुरूपिणे

gurustotraṃ japeccāpi tadgatenāntarātmanā |
namaste nātha bhagavañśivāya gururūpiṇe

1,89.5

विद्यावतारसंसिद्ध्यै स्वौकृतानेकविग्रह ।
नवाय नवरूपाय परमार्थैकरूपिणे

vidyāvatārasaṃsiddhyai svaukṛtānekavigraha |
navāya navarūpāya paramārthaikarūpiṇe

1,89.6

सर्वाज्ञानतमोभेदभानवे चिद्धनाय ते ।
स्वतन्त्राय दयाकॢप्तविग्रहाय शिवात्मने

sarvājñānatamobhedabhānave ciddhanāya te |
svatantrāya dayākḷptavigrahāya śivātmane

1,89.7

परतन्त्राय भक्तानां भव्यानां भव्यरूपिणे ।
विवेकिनां विवेकाय विमर्शाय विमर्शिनाम्

paratantrāya bhaktānāṃ bhavyānāṃ bhavyarūpiṇe |
vivekināṃ vivekāya vimarśāya vimarśinām

1,89.8

प्रकाशानां प्रकाशाय ज्ञानिनां ज्ञानरूपिणे ।
पुरस्तात्पार्श्वयोः पृष्ठे नमः कुर्यामुपर्यधः

prakāśānāṃ prakāśāya jñānināṃ jñānarūpiṇe |
purastātpārśvayoḥ pṛṣṭhe namaḥ kuryāmuparyadhaḥ

1,89.9

सदा मञ्चित्तसदने विधेहि भवदासनम् ।
इति स्तुत्वा गुरुं भक्त्या परां देवीं विचिन्तयेत्

sadā mañcittasadane vidhehi bhavadāsanam |
iti stutvā guruṃ bhaktyā parāṃ devīṃ vicintayet

1,89.10

गणेशग्रहनक्षत्रयोगिनीराशिरूपिणीम् ।
देवीं मन्त्रमयीं नौमि मातृकापीठरूपिणीम्

gaṇeśagrahanakṣatrayoginīrāśirūpiṇīm |
devīṃ mantramayīṃ naumi mātṛkāpīṭharūpiṇīm

1,89.11

प्रणमामि महादेवीं मातृकां परमेश्वरीम् ।
कालहृल्लोहोलोल्लोहकलानाशनकारिणीम्

praṇamāmi mahādevīṃ mātṛkāṃ parameśvarīm |
kālahṛlloholollohakalānāśanakāriṇīm

1,89.12

यदक्षरै कमात्रे ऽपि संसिद्धे स्पर्द्धते नरः ।
रवितार्क्ष्येन्दुकन्दर्पैः शङ्करानलविष्णुभिः

yadakṣarai kamātre 'pi saṃsiddhe sparddhate naraḥ |
ravitārkṣyendukandarpaiḥ śaṅkarānalaviṣṇubhiḥ

1,89.13

यदक्षरशशिज्योत्स्नामण्डितं भुवनत्रयम् ।
वन्दे सर्वेश्वरीं देवीं महाश्रीसिद्धमातृकाम्

yadakṣaraśaśijyotsnāmaṇḍitaṃ bhuvanatrayam |
vande sarveśvarīṃ devīṃ mahāśrīsiddhamātṛkām

1,89.14

यदक्षरमहासूत्रप्रोतमेतज्जगत्त्रयम् ।
ब्रह्माण्डादिकटाहान्तं तां वन्दे सिद्धमातृकाम्

yadakṣaramahāsūtraprotametajjagattrayam |
brahmāṇḍādikaṭāhāntaṃ tāṃ vande siddhamātṛkām

1,89.15

यदेकादशमाधारं बीजं कोणत्रयोद्भवम् ।
ब्रह्माण्डादिकटाहान्तं जगदद्यापि दृश्यते

yadekādaśamādhāraṃ bījaṃ koṇatrayodbhavam |
brahmāṇḍādikaṭāhāntaṃ jagadadyāpi dṛśyate

1,89.16

अकचादिटतोन्नद्धपयशाक्षरवर्गिणीम् ।
ज्येष्ठाङ्गबाहुहृत्कण्ठकटिपादनिवासिनीम्

akacādiṭatonnaddhapayaśākṣaravargiṇīm |
jyeṣṭhāṅgabāhuhṛtkaṇṭhakaṭipādanivāsinīm

1,89.17

नौमीकाराक्षरोद्धारां सारात्सारां परात्पराम् ।
प्रणमामि महादेवीं परमानन्दरूपिणीम्

naumīkārākṣaroddhārāṃ sārātsārāṃ parātparām |
praṇamāmi mahādevīṃ paramānandarūpiṇīm

1,89.18

अथापि यस्या जानन्ति न मनागपि देवताः ।
केयं कस्मात्क्व केनेति सरूपारूपभावनाम्

athāpi yasyā jānanti na manāgapi devatāḥ |
keyaṃ kasmātkva keneti sarūpārūpabhāvanām

1,89.19

वन्दे तामहमक्षय्यां क्षकाराक्षररूपिणीम् ।
देवीं कुलकलोल्लोलप्रोल्लसन्तीं शिवां पराम्

vande tāmahamakṣayyāṃ kṣakārākṣararūpiṇīm |
devīṃ kulakalollolaprollasantīṃ śivāṃ parām

1,89.20

वर्गानुक्रमयोगेन यस्याख्योमाष्टकं स्थितम् ।
वन्दे तामष्टवर्गोत्थमहासिद्ध्यादिकेश्वरीम्

vargānukramayogena yasyākhyomāṣṭakaṃ sthitam |
vande tāmaṣṭavargotthamahāsiddhyādikeśvarīm

1,89.21

कामपूर्णजकाराख्य सुपीठान्तर्न्निवासिनीम् ।
चतुराज्ञाकोशभूतां नौमि श्रीत्रिपुरामहम्

kāmapūrṇajakārākhya supīṭhāntarnnivāsinīm |
caturājñākośabhūtāṃ naumi śrītripurāmaham

1,89.22

एतत्स्तोत्रं तु नित्यानां यः पठेत्सुसमाहितः ।
पूजादौ तस्य सर्वाता वरदाः स्युर्न संशयः

etatstotraṃ tu nityānāṃ yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ |
pūjādau tasya sarvātā varadāḥ syurna saṃśayaḥ

1,89.23

अथ ते कवचं देव्या वक्ष्ये नवरतात्मकम् ।
येन देवासुरनरजयी स्यात्साधकः सदा

atha te kavacaṃ devyā vakṣye navaratātmakam |
yena devāsuranarajayī syātsādhakaḥ sadā

1,89.24

सर्वतः सर्वदात्मानं ललिता पातु सर्वगा ।
कामेशी पुरतः पातु भगमाली त्वनन्तरम्

sarvataḥ sarvadātmānaṃ lalitā pātu sarvagā |
kāmeśī purataḥ pātu bhagamālī tvanantaram

1,89.25

दिशं पातु तथा दक्षपार्श्वं मे पातु सर्वदा ।
नित्यक्लिन्नाथं भेरुण्डादिशं मे पातु कौणपीम्

diśaṃ pātu tathā dakṣapārśvaṃ me pātu sarvadā |
nityaklinnāthaṃ bheruṇḍādiśaṃ me pātu kauṇapīm

1,89.26

तथैव पश्चिमं भागं रक्षताद्वह्निवासिनी ।
महावज्रेश्वरी नित्या वायव्ये मां सदावतु

tathaiva paścimaṃ bhāgaṃ rakṣatādvahnivāsinī |
mahāvajreśvarī nityā vāyavye māṃ sadāvatu

1,89.27

वामपार्श्वं सदा पातु इतीमेलरिता ततः ।
माहेश्वरी दिशं पातु त्वरितं सिद्धिदायिनी

vāmapārśvaṃ sadā pātu itīmelaritā tataḥ |
māheśvarī diśaṃ pātu tvaritaṃ siddhidāyinī

1,89.28

पातु मामूर्ध्वतः शश्चद्दैवताकुलसुंदरी ।
अधो नीलपताकाख्या विजया सर्वतश्च माम्

pātu māmūrdhvataḥ śaścaddaivatākulasuṃdarī |
adho nīlapatākākhyā vijayā sarvataśca mām

1,89.29

करोतु मे मङ्गलानि सर्वदा सर्वमङ्गला ।
देहॄन्द्रियमनः प्राणाञ्ज्वालामालिनिविग्रहा

karotu me maṅgalāni sarvadā sarvamaṅgalā |
dehṝndriyamanaḥ prāṇāñjvālāmālinivigrahā

1,89.30

पालयत्वनिशं चित्ता चित्तं मे सर्वदावतु ।
कामात्क्रोधात्तथा लोभान्मोहान्मानान्मदादपि

pālayatvaniśaṃ cittā cittaṃ me sarvadāvatu |
kāmātkrodhāttathā lobhānmohānmānānmadādapi

1,89.31

पापान्मां सर्वतः शोकात्संक्षयात्सर्वतः सदा ।
असत्यात्क्रूरचिन्तातोहिंसातश्चौरतस्तथा ।
स्तैमित्याच्च सदा पान्तु प्रेरयन्त्यः शुभं प्रति

pāpānmāṃ sarvataḥ śokātsaṃkṣayātsarvataḥ sadā |
asatyātkrūracintātohiṃsātaścauratastathā |
staimityācca sadā pāntu prerayantyaḥ śubhaṃ prati

1,89.32

नित्याः षोडश मां पान्तु गजारूढाः स्वशक्तिभिः ।
तथा हयसमारूढाः पान्तु मां सर्वतः सदा

nityāḥ ṣoḍaśa māṃ pāntu gajārūḍhāḥ svaśaktibhiḥ |
tathā hayasamārūḍhāḥ pāntu māṃ sarvataḥ sadā

1,89.33

सिंहारूढास्तथा पान्तु पान्तु ऋक्षगता अपि ।
रथारूढाश्च मां पान्तु सर्वतः सर्वदा रणे

siṃhārūḍhāstathā pāntu pāntu ṛkṣagatā api |
rathārūḍhāśca māṃ pāntu sarvataḥ sarvadā raṇe

1,89.34

तार्क्ष्यारूढाश्च मां पान्तु तथा व्योमगताश्च ताः ।
भूतगाः सर्वगाः पान्तु पान्तु देव्यश्च सर्वदा

tārkṣyārūḍhāśca māṃ pāntu tathā vyomagatāśca tāḥ |
bhūtagāḥ sarvagāḥ pāntu pāntu devyaśca sarvadā

1,89.35

भूतप्रेतपिशाचाश्च परकृत्यादिकान् गदान् ।
द्रावयन्तु स्वशक्तीनां भूषणैरायुधैर्मम

bhūtapretapiśācāśca parakṛtyādikān gadān |
drāvayantu svaśaktīnāṃ bhūṣaṇairāyudhairmama

1,89.36

गजाश्वद्वीपिपञ्चास्यतार्क्ष्यारूढाखिलायुधाः ।
असंख्याः शक्तयो देव्यः पान्तु मां सर्वतः सदा

gajāśvadvīpipañcāsyatārkṣyārūḍhākhilāyudhāḥ |
asaṃkhyāḥ śaktayo devyaḥ pāntu māṃ sarvataḥ sadā

1,89.37

सायं प्रातर्जपन्नित्याकवचं सर्वरक्षकम् ।
कदाचिन्नाशुभं पश्येत्सर्वदानन्दमास्थितः

sāyaṃ prātarjapannityākavacaṃ sarvarakṣakam |
kadācinnāśubhaṃ paśyetsarvadānandamāsthitaḥ

1,89.38

इत्येतत्कवचं प्रोक्तं ललितायाः शुभावहम् ।
यस्य शन्धारणान्मर्त्यो निर्भयो विजयी सुखी

ityetatkavacaṃ proktaṃ lalitāyāḥ śubhāvaham |
yasya śandhāraṇānmartyo nirbhayo vijayī sukhī

1,89.39

अथ नाम्नां सहस्रं ते वक्ष्ये सावरणार्चनम् ।
षोडशानामपि मुने स्वस्वक्रमगतात्मकम्

atha nāmnāṃ sahasraṃ te vakṣye sāvaraṇārcanam |
ṣoḍaśānāmapi mune svasvakramagatātmakam

1,89.40

ललिता चापि वा कामेश्वरी च भगमालिनी ।
नित्यक्लिन्ना च भेरुण्डा कीर्तिता वह्निवासिनी

lalitā cāpi vā kāmeśvarī ca bhagamālinī |
nityaklinnā ca bheruṇḍā kīrtitā vahnivāsinī

1,89.41

वज्रेश्वरी तथा दूती त्वरिता कुलसुंदरी ।
नित्या संवित्तथा नीलपताका विजयाह्वया

vajreśvarī tathā dūtī tvaritā kulasuṃdarī |
nityā saṃvittathā nīlapatākā vijayāhvayā

1,89.42

सर्वमङ्गलिका चापि ज्वालामालिनिसंज्ञिता ।
चित्रा चेति क्रमान्नित्याः षोडशपीष्टविग्रहाः

sarvamaṅgalikā cāpi jvālāmālinisaṃjñitā |
citrā ceti kramānnityāḥ ṣoḍaśapīṣṭavigrahāḥ

1,89.43

कुरुकुल्ला च वाराही द्वे एते चेष्टविग्रहे ।
वशिनी चापि कामेशी मोहिनी विमलारुणा

kurukullā ca vārāhī dve ete ceṣṭavigrahe |
vaśinī cāpi kāmeśī mohinī vimalāruṇā

1,89.44

तपिनी च तथा सर्वेश्वरी चाप्यथ कौलिनी ।
मुद्राणन्तनुरिष्वर्णरूपा चापार्णविग्रहा

tapinī ca tathā sarveśvarī cāpyatha kaulinī |
mudrāṇantanuriṣvarṇarūpā cāpārṇavigrahā

1,89.45

पाशवर्णशरीरा चाकुर्वर्णसुवपुर्द्धरा ।
त्रिखण्डा स्थापनी सन्निरोधनी चावगुण्ठनी

pāśavarṇaśarīrā cākurvarṇasuvapurddharā |
trikhaṇḍā sthāpanī sannirodhanī cāvaguṇṭhanī

1,89.46

सन्निधानेषु चापाख्या तथा पाशाङ्कुशाभिधा ।
नमस्कृतिस्तथा संक्षोभणी विद्रावणी तथा

sannidhāneṣu cāpākhyā tathā pāśāṅkuśābhidhā |
namaskṛtistathā saṃkṣobhaṇī vidrāvaṇī tathā

1,89.47

आकर्षणी च विख्याता तथैवावे शकारिणी ।
उन्मादिनी महापूर्वा कुशाथो खेचरी मता

ākarṣaṇī ca vikhyātā tathaivāve śakāriṇī |
unmādinī mahāpūrvā kuśātho khecarī matā

1,89.48

बीजा शक्त्युत्थापना च स्थूलसूक्ष्मपराभिधा ।
अणिमा लघिमा चैव महिमा गरिमा तथा

bījā śaktyutthāpanā ca sthūlasūkṣmaparābhidhā |
aṇimā laghimā caiva mahimā garimā tathā

1,89.49

प्राप्तिः प्रकामिता चापि चेशिता वशिता तथा ।
भुक्तिः सिद्धिस्तथैवेच्छा सिद्धिरूपा च कीर्तिता

prāptiḥ prakāmitā cāpi ceśitā vaśitā tathā |
bhuktiḥ siddhistathaivecchā siddhirūpā ca kīrtitā

1,89.50

ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ।
वाराहीन्द्राणी चामुण्डा महालक्ष्मीस्वरूपिणी

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā |
vārāhīndrāṇī cāmuṇḍā mahālakṣmīsvarūpiṇī

1,89.51

कामा बुद्धिरहॄङ्कारशब्दस्पर्शस्वरूपिणी ।
रूपरूपा रसाह्वा च गन्धवित्तधृतिस्तथा

kāmā buddhirahṝṅkāraśabdasparśasvarūpiṇī |
rūparūpā rasāhvā ca gandhavittadhṛtistathā

1,89.52

नाभबीजामृताख्या च स्मृतिदेहात्मरूपिणी ।
कुसुमा मेखला चापि मदना मदनातुरा

nābhabījāmṛtākhyā ca smṛtidehātmarūpiṇī |
kusumā mekhalā cāpi madanā madanāturā

1,89.53

रेखा संवेगिनी चैव ह्यङ्कुशा मालिनीति च ।
संक्षोभिणी तथा विद्राविण्याकर्षणरूपिणी

rekhā saṃveginī caiva hyaṅkuśā mālinīti ca |
saṃkṣobhiṇī tathā vidrāviṇyākarṣaṇarūpiṇī

1,89.54

आह्लादिनीति च प्रोक्ता तथा समोहिनीति च ।
स्तंभिनीजंभिनीचैव वशङ्कर्यथ रञ्जिनी

āhlādinīti ca proktā tathā samohinīti ca |
staṃbhinījaṃbhinīcaiva vaśaṅkaryatha rañjinī

1,89.55

उन्मादिनी तथैवार्थसाधिनीति प्रकीर्तिता ।
संपत्तिपूर्णा सा मन्त्रमयी द्वन्द्वक्षयङ्करी

unmādinī tathaivārthasādhinīti prakīrtitā |
saṃpattipūrṇā sā mantramayī dvandvakṣayaṅkarī

1,89.56

सिद्धिः संपत्प्रदाचैव प्रियमङ्गलकारिणी ।
कामप्रदा निगदिता तथा दुःखविमोचिनी

siddhiḥ saṃpatpradācaiva priyamaṅgalakāriṇī |
kāmapradā nigaditā tathā duḥkhavimocinī

1,89.57

मृत्युप्रशमनीचैव तथा विघ्ननिवारिणी ।
अङ्गसुंदरिका चैव तथा सौभाग्यदायिनी

mṛtyupraśamanīcaiva tathā vighnanivāriṇī |
aṅgasuṃdarikā caiva tathā saubhāgyadāyinī

1,89.58

ज्ञानैश्वर्यप्रदा ज्ञानमयी चैव च पञ्चमी ।
विन्ध्यवासनका घोरस्वरूपा पापहारिणी

jñānaiśvaryapradā jñānamayī caiva ca pañcamī |
vindhyavāsanakā ghorasvarūpā pāpahāriṇī

1,89.59

तथानन्दमयी रक्षा रूपेप्सितफलप्रदा ।
जयिनी विमला चाथ कामेशी वज्रिणी भहगा

tathānandamayī rakṣā rūpepsitaphalapradā |
jayinī vimalā cātha kāmeśī vajriṇī bhahagā

1,89.60

त्रैलोक्यमोहना स्थाना सर्वाशापरिपूरणी ।
सर्वसक्षोभणगता सौभाग्यप्रदसंस्थिता

trailokyamohanā sthānā sarvāśāparipūraṇī |
sarvasakṣobhaṇagatā saubhāgyapradasaṃsthitā

1,89.61

सर्वार्थसाधकागारा सर्वरोगहरास्थिता ।
सर्वरक्षाकरास्थाना सर्वसिद्धिप्रदस्थिता

sarvārthasādhakāgārā sarvarogaharāsthitā |
sarvarakṣākarāsthānā sarvasiddhipradasthitā

1,89.62

सर्वानन्दमयाधारबिन्दुस्थानशिवात्मिका ।
प्रकृष्टा च तथा गुप्ता ज्ञेया गुप्ततरापि च

sarvānandamayādhārabindusthānaśivātmikā |
prakṛṣṭā ca tathā guptā jñeyā guptatarāpi ca

1,89.63

संप्रदायस्वरूपा च कुलकौलनिगर्भगा ।
रहस्यापरापरप्राकृत्तथैवातिरहस्यका

saṃpradāyasvarūpā ca kulakaulanigarbhagā |
rahasyāparāparaprākṛttathaivātirahasyakā

1,89.64

त्रिपुरा त्रिपुरेशी च तथैव पुरवासिनी ।
श्रीमालिनी च सिद्धान्ता महात्रिपुरसुंदरी

tripurā tripureśī ca tathaiva puravāsinī |
śrīmālinī ca siddhāntā mahātripurasuṃdarī

1,89.65

नवरत्नमयद्वीपनवखण्डविराजिता ।
कल्पकोद्यानसंस्था च ऋतुरूपेन्द्रियार्चका

navaratnamayadvīpanavakhaṇḍavirājitā |
kalpakodyānasaṃsthā ca ṛturūpendriyārcakā

1,89.66

कालमुद्रा मातृकाख्या रत्नदेशोपदेशिका ।
तत्त्वाग्रहगाभिधा मूर्तिस्तथैव विषयद्विपा

kālamudrā mātṛkākhyā ratnadeśopadeśikā |
tattvāgrahagābhidhā mūrtistathaiva viṣayadvipā

1,89.67

देशकालाकारशब्दरूपा संगीतयोगिनी ।
समस्तगुप्तप्रकटसिद्धयोगिनिचक्रयुक्

deśakālākāraśabdarūpā saṃgītayoginī |
samastaguptaprakaṭasiddhayoginicakrayuk

1,89.68

वह्निसूर्येन्दुभूताह्वा तथात्माष्टाक्षराह्वया ।
पञ्चधार्यास्वरूपा च नानाव्रतसमाह्वया

vahnisūryendubhūtāhvā tathātmāṣṭākṣarāhvayā |
pañcadhāryāsvarūpā ca nānāvratasamāhvayā

1,89.69

निषिद्धाचाररहिता सिद्धचिह्नस्वरूपिणी ।
चतुर्द्धा कूर्मभागस्था नित्याद्यर्चास्वरूपिणी

niṣiddhācārarahitā siddhacihnasvarūpiṇī |
caturddhā kūrmabhāgasthā nityādyarcāsvarūpiṇī

1,89.70

दमनादिसमभ्यर्चा षट्कर्मसिद्धिदायिनी ।
तिथिवारपृथग्द्रव्यसमर्चनशुभावहा

damanādisamabhyarcā ṣaṭkarmasiddhidāyinī |
tithivārapṛthagdravyasamarcanaśubhāvahā

1,89.71

वायोश्यनङ्गकुसुमा तथैवानङ्गमेखला ।
अनङ्गमदनानङ्गमदनातुरसाह्वया

vāyośyanaṅgakusumā tathaivānaṅgamekhalā |
anaṅgamadanānaṅgamadanāturasāhvayā

1,89.72

मददेगिनीका चैव तथा भुवनपालिनी ।
शशिलेखा समुद्दिष्टा गतिलेखाह्वया मता

madadeginīkā caiva tathā bhuvanapālinī |
śaśilekhā samuddiṣṭā gatilekhāhvayā matā

1,89.73

श्रद्धा प्रीति रतिश्चैव धृतिः कान्तिर्मनोरमा ।
मनोहरा समाख्याता तथैव हि मनोरथा

śraddhā prīti ratiścaiva dhṛtiḥ kāntirmanoramā |
manoharā samākhyātā tathaiva hi manorathā

1,89.74

मदनोन्मादिनी चैव मोदिनी शङ्खिनी तथा ।
शोषिणी चैव शङ्कारी सिंजिनी सुभगा तथा

madanonmādinī caiva modinī śaṅkhinī tathā |
śoṣiṇī caiva śaṅkārī siṃjinī subhagā tathā

1,89.75

पूषाचेद्वासुमनसा रतिः प्रीतिर्धृतिस्तथा ।
ऋद्धिः सौम्या मरीचिश्च तथैव ह्यंशुमालिनी

pūṣācedvāsumanasā ratiḥ prītirdhṛtistathā |
ṛddhiḥ saumyā marīciśca tathaiva hyaṃśumālinī

1,89.76

शशिनी चाङ्गिरा छाया तथा संपूर्णमण्डला ।
तुष्टिस्तथामृताख्या च डाकिनी साथ लोकपा

śaśinī cāṅgirā chāyā tathā saṃpūrṇamaṇḍalā |
tuṣṭistathāmṛtākhyā ca ḍākinī sātha lokapā

1,89.77

बटुकेभास्वरूपा च दुर्गा क्षेत्रेशरूपिणी ।
कामराजस्वरूपा च तथा मन्मथरूपिणी

baṭukebhāsvarūpā ca durgā kṣetreśarūpiṇī |
kāmarājasvarūpā ca tathā manmatharūpiṇī

1,89.78

कन्दर्प्परूपिणी चैव तथा मकरकेतना ।
मनोभवस्वरूपा च भारती वर्णरूपिणी

kandarpparūpiṇī caiva tathā makaraketanā |
manobhavasvarūpā ca bhāratī varṇarūpiṇī

1,89.79

मदना मोहिनी लीला जंभिनी चोद्यमा शुभा ।
ह्लादिनी द्राविणी प्रीती रती रक्ता मनोरमा

madanā mohinī līlā jaṃbhinī codyamā śubhā |
hlādinī drāviṇī prītī ratī raktā manoramā

1,89.80

सर्वोन्मादा सर्वमुखा ह्यभङ्गा चामितोद्यमा ।
अनल्पाव्यक्तविभवा विविधाक्षोभविग्रहा

sarvonmādā sarvamukhā hyabhaṅgā cāmitodyamā |
analpāvyaktavibhavā vividhākṣobhavigrahā

1,89.81

रागशक्तिर्द्वेषशक्तिस्तथा शब्दादिरूपिणी ।
नित्या निरञ्जना क्लिन्ना क्लेदेनी मदनातुरा

rāgaśaktirdveṣaśaktistathā śabdādirūpiṇī |
nityā nirañjanā klinnā kledenī madanāturā

1,89.82

मदद्रवा द्राविणी च द्रविणी चैति कीर्तिता ।
मदाविला मङ्गला च मन्मथानी मनस्विनी

madadravā drāviṇī ca draviṇī caiti kīrtitā |
madāvilā maṅgalā ca manmathānī manasvinī

1,89.83

मोहा मोदा मानमयी माया मन्दा मितावती ।
विजया विमला चैव शुभा विश्वा तथैव च

mohā modā mānamayī māyā mandā mitāvatī |
vijayā vimalā caiva śubhā viśvā tathaiva ca

1,89.84

विभूतिर्विनता चैव विविधा विनता क्रमात् ।
कमला कामिनी चैव किराता कीर्तिरूपिणी

vibhūtirvinatā caiva vividhā vinatā kramāt |
kamalā kāminī caiva kirātā kīrtirūpiṇī

1,89.85

कुट्टिनी च समुद्दिष्टा तथैव कुलसुंदरी ।
कल्याणी कालकोला च डाकिनी शाकिनी तथा

kuṭṭinī ca samuddiṣṭā tathaiva kulasuṃdarī |
kalyāṇī kālakolā ca ḍākinī śākinī tathā

1,89.86

लाकिनी काकिनी चैव राकिनी काकिनी तथा ।
इच्छाज्ञाना क्रियाख्या चाप्यायुधाष्टकधारिणी

lākinī kākinī caiva rākinī kākinī tathā |
icchājñānā kriyākhyā cāpyāyudhāṣṭakadhāriṇī

1,89.87

कपर्दिनी समुद्दिष्टा तथैव कुलसुंदरी ।
ज्वालिनी विस्फुलिङ्गा च मङ्गला सुमनोहरा

kapardinī samuddiṣṭā tathaiva kulasuṃdarī |
jvālinī visphuliṅgā ca maṅgalā sumanoharā

1,89.88

कनका किनवा विद्या विविधा च प्रकीर्तिता ।
मेषा वृषाह्वया चैव मिथुना कर्कटा तथा

kanakā kinavā vidyā vividhā ca prakīrtitā |
meṣā vṛṣāhvayā caiva mithunā karkaṭā tathā

1,89.89

सिंहा कन्या तुला कीटा चापा च मकरा तथा ।
कुम्भा मीना च सारा च सर्वभक्षा तथैव च

siṃhā kanyā tulā kīṭā cāpā ca makarā tathā |
kumbhā mīnā ca sārā ca sarvabhakṣā tathaiva ca

1,89.90

विश्वात्मा विविधोद्भूतचित्ररूपा च कीर्तिता ।
निःसपत्ना निरातङ्का याचनाचिन्त्यवैभवा

viśvātmā vividhodbhūtacitrarūpā ca kīrtitā |
niḥsapatnā nirātaṅkā yācanācintyavaibhavā

1,89.91

रक्ता चैव ततः प्रोक्ताविद्याप्राप्तिस्वपिणी ।
हृल्लेखा क्लेदिनी क्लिन्ना क्षोभिणी मदनातुरा

raktā caiva tataḥ proktāvidyāprāptisvapiṇī |
hṛllekhā kledinī klinnā kṣobhiṇī madanāturā

1,89.92

निपन्दना रागवती तथैव मदनावती ।
मेखला द्राविणी वेगवती चैव प्रकीर्तिता

nipandanā rāgavatī tathaiva madanāvatī |
mekhalā drāviṇī vegavatī caiva prakīrtitā

1,89.93

कमला कामिनी कल्पा कला च कलिताद्भुता ।
किरता च तथा काला कदना कौशिका तथा

kamalā kāminī kalpā kalā ca kalitādbhutā |
kiratā ca tathā kālā kadanā kauśikā tathā

1,89.94

कंबुवादनिका चैव कातरा कपटा तथा ।
कीर्तिश्चापि कुमारी च कुङ्कुमा परिकीर्तिता

kaṃbuvādanikā caiva kātarā kapaṭā tathā |
kīrtiścāpi kumārī ca kuṅkumā parikīrtitā

1,89.95

भञ्जिनी वेगिनी नागा चपला पेशला सती ।
रतिः श्रद्धा भोगलोला मदोन्मत्ता मनस्विनी

bhañjinī veginī nāgā capalā peśalā satī |
ratiḥ śraddhā bhogalolā madonmattā manasvinī

1,89.96

विह्वला कर्षिणी लोला तथा मदनमालिनी ।
विनोदा कौतुका पुण्या पुराणा परिकीर्तिता

vihvalā karṣiṇī lolā tathā madanamālinī |
vinodā kautukā puṇyā purāṇā parikīrtitā

1,89.97

वागीशी वरदा विश्वा विभवाविघ्नकारिणी ।
बीजविघ्नहरा विद्या सुमुखी सुंदरी तथा

vāgīśī varadā viśvā vibhavāvighnakāriṇī |
bījavighnaharā vidyā sumukhī suṃdarī tathā

1,89.98

सारा च सुमना चैव तथा प्रोक्ता सरस्वती ।
समया सर्वगा विद्धा शिवा वाणी च कीर्तिता

sārā ca sumanā caiva tathā proktā sarasvatī |
samayā sarvagā viddhā śivā vāṇī ca kīrtitā

1,89.99

दूरसिद्धा तथा प्रोक्ताथो विग्रहगवती मता ।
नादा मनोन्मनी प्राणप्रतिष्ठारुणवैभवा

dūrasiddhā tathā proktātho vigrahagavatī matā |
nādā manonmanī prāṇapratiṣṭhāruṇavaibhavā

1,89.100

प्राणापाना समाना च व्यानोदाना च कीर्तिता ।
नागा कूर्मा तच कृकला देवदत्ता धनञ्जया

prāṇāpānā samānā ca vyānodānā ca kīrtitā |
nāgā kūrmā taca kṛkalā devadattā dhanañjayā

1,89.101

फट्कारी किङ्कराराध्या जया च विजया तथा ।
हुङ्कारी खेटचरी चण्डाछेदिनी क्षपिणी तथा

phaṭkārī kiṅkarārādhyā jayā ca vijayā tathā |
huṅkārī kheṭacarī caṇḍāchedinī kṣapiṇī tathā

1,89.102

स्त्रीहुङ्कारी क्षेमकारी चतुरक्षररूपिणी ।
श्रीविद्यामतवर्णाङ्गी काली याम्या नृपार्णका

strīhuṅkārī kṣemakārī caturakṣararūpiṇī |
śrīvidyāmatavarṇāṅgī kālī yāmyā nṛpārṇakā

1,89.103

भाषा सरस्वती वाणी संस्कृता परा ।
बहुरूपा चित्तरूपा रम्यानन्दा च कौतुका

bhāṣā sarasvatī vāṇī saṃskṛtā parā |
bahurūpā cittarūpā ramyānandā ca kautukā

1,89.104

त्रयाख्या परमात्माख्याप्यमेयविभवा तथा ।
वाक्स्वरूपा बिन्दुसर्गरूपा विश्वात्मिका तथा

trayākhyā paramātmākhyāpyameyavibhavā tathā |
vāksvarūpā bindusargarūpā viśvātmikā tathā

1,89.105

तथा त्रैपुरकन्दाख्या ज्ञात्रादित्रिविधात्मिका ।
आयुर्लक्ष्मीकीर्तिभोगसैन्दर्यारोग्यदायिका

tathā traipurakandākhyā jñātrāditrividhātmikā |
āyurlakṣmīkīrtibhogasaindaryārogyadāyikā

1,89.106

ऐहिकामुष्मिकज्ञानमयी च परिकीर्तिता ।
जीवाख्या विजयाख्या च तथैव विश्वविन्मयी

aihikāmuṣmikajñānamayī ca parikīrtitā |
jīvākhyā vijayākhyā ca tathaiva viśvavinmayī

1,89.107

हृदादिविद्या रूपादिभामुरूपाः जगदूपुः ।
विश्वमो हनिका चैव त्रिपुरामृतसंज्ञिका

hṛdādividyā rūpādibhāmurūpāḥ jagadūpuḥ |
viśvamo hanikā caiva tripurāmṛtasaṃjñikā

1,89.108

सर्वाप्यायनरूपा च मोहिनी क्षोभणी तथा ।
क्लेदिनी च समाख्याता तथैव च महोदया

sarvāpyāyanarūpā ca mohinī kṣobhaṇī tathā |
kledinī ca samākhyātā tathaiva ca mahodayā

1,89.109

संपत्करी हलक्षार्णा सीमामातृतनू रतिः ।
प्रीतिर्मनोभवा वापि प्रोक्ता वाराधिपा तथा

saṃpatkarī halakṣārṇā sīmāmātṛtanū ratiḥ |
prītirmanobhavā vāpi proktā vārādhipā tathā

1,89.110

त्रिकूटा चापि षट्कूटा पञ्चकूटा विशुद्धगा ।
अनाहत गता चैव मणिपूरकसंस्थिता

trikūṭā cāpi ṣaṭkūṭā pañcakūṭā viśuddhagā |
anāhata gatā caiva maṇipūrakasaṃsthitā

1,89.111

स्वाधिष्ठानसमासीनाधारस्थाज्ञासमास्थिता ।
षट्त्रिंशत्कूटरूपा च पञ्चाशन्मिथुनात्मिका

svādhiṣṭhānasamāsīnādhārasthājñāsamāsthitā |
ṣaṭtriṃśatkūṭarūpā ca pañcāśanmithunātmikā

1,89.112

पादुकादिकसिद्धीशा तथा विजयदायिनी ।
कामरूपप्रदा वेतालरूपा च पिशाचिका

pādukādikasiddhīśā tathā vijayadāyinī |
kāmarūpapradā vetālarūpā ca piśācikā

1,89.113

विचित्रा विभ्रमा हंसी भीषणी जनरञ्जिका ।
विशाला मदना तुष्टा कालकण्ठी महाभया

vicitrā vibhramā haṃsī bhīṣaṇī janarañjikā |
viśālā madanā tuṣṭā kālakaṇṭhī mahābhayā

1,89.114

माहेन्द्री शङ्खिनी चैन्द्री मङ्गला वटवासिनी ।
मेखला सकला लक्ष्मीर्मालिनीविश्वनायिका

māhendrī śaṅkhinī caindrī maṅgalā vaṭavāsinī |
mekhalā sakalā lakṣmīrmālinīviśvanāyikā

1,89.115

सुलोचना सुशोभा च कामदा च विलासिनी ।
कामेश्वरी नन्दिनी च स्वर्णरेखा मनोहरा

sulocanā suśobhā ca kāmadā ca vilāsinī |
kāmeśvarī nandinī ca svarṇarekhā manoharā

1,89.116

प्रमोदा रागिणी सिद्धा पद्मिनी च रतिप्रिया ।
कल्याणदा कलादक्षा ततश्च सुरसुन्दरी

pramodā rāgiṇī siddhā padminī ca ratipriyā |
kalyāṇadā kalādakṣā tataśca surasundarī

1,89.117

विभ्रमा वाहका वीरा विकला कोरकाकविः ।
सिंहनादा महानादा सुग्रीवा मर्कटा शठा

vibhramā vāhakā vīrā vikalā korakākaviḥ |
siṃhanādā mahānādā sugrīvā markaṭā śaṭhā

1,89.118

बिडालाक्षा बिडालास्या कुमारी खेचरी भवा ।
मयूरा मङ्गला भीमा द्विपवक्त्रा खरानना

biḍālākṣā biḍālāsyā kumārī khecarī bhavā |
mayūrā maṅgalā bhīmā dvipavaktrā kharānanā

1,89.119

मातङ्गी च निशाचारा वृषग्राहा वृकानना ।
सैरिभास्या गजमुखा पशुवक्त्रा मृगानना

mātaṅgī ca niśācārā vṛṣagrāhā vṛkānanā |
sairibhāsyā gajamukhā paśuvaktrā mṛgānanā

1,89.120

क्षोभका मणिभद्रा च क्रीडका सिंहचक्रका ।
महोदरा स्थूलशिखा विकृतास्या वरानना

kṣobhakā maṇibhadrā ca krīḍakā siṃhacakrakā |
mahodarā sthūlaśikhā vikṛtāsyā varānanā

1,89.121

चपला कुक्कुटास्या च पाविनी मदनालसा ।
मनोहरा दीर्घजङ्घा स्थूलदन्ता दशानना

capalā kukkuṭāsyā ca pāvinī madanālasā |
manoharā dīrghajaṅghā sthūladantā daśānanā

1,89.122

सुमुखा पण्डिता क्रुद्धा वराहास्या सटामुखा ।
कपटा कौतुका काला किङ्करा कितवा खला

sumukhā paṇḍitā kruddhā varāhāsyā saṭāmukhā |
kapaṭā kautukā kālā kiṅkarā kitavā khalā

1,89.123

भक्षका भयदा सिद्धा सर्वगा च प्रकीर्तिता ।
जया च विजया दुर्गा भद्रा भद्रकरी तथा

bhakṣakā bhayadā siddhā sarvagā ca prakīrtitā |
jayā ca vijayā durgā bhadrā bhadrakarī tathā

1,89.124

अम्बिका वामदेवी च महामायास्वरूपिणी ।
विदारिका विश्वमयी विश्वा विश्वविभञ्जिता

ambikā vāmadevī ca mahāmāyāsvarūpiṇī |
vidārikā viśvamayī viśvā viśvavibhañjitā

1,89.125

वीरा विक्षोभिणी विद्या विनोदा बीजविग्रहा ।
वीतशोका विषग्रीवा विपुला विजयप्रदा

vīrā vikṣobhiṇī vidyā vinodā bījavigrahā |
vītaśokā viṣagrīvā vipulā vijayapradā

1,89.126

विभवा विविधा विप्रा तथैव परिकीर्तिता ।
मनोहरा मङ्गली च मदोत्सिक्ता मनस्विनी

vibhavā vividhā viprā tathaiva parikīrtitā |
manoharā maṅgalī ca madotsiktā manasvinī

1,89.127

मानिनी मधुरा माया मोहिनी च तथा स्मृता ।
भद्रा भवानी भव्या च विशालाक्षी शुचिस्मिता

māninī madhurā māyā mohinī ca tathā smṛtā |
bhadrā bhavānī bhavyā ca viśālākṣī śucismitā

1,89.128

ककुभा कमला कल्पा कलाथो पूरणी तथा ।
नित्या चाप्यमृता चैव जीविता च तथा दया

kakubhā kamalā kalpā kalātho pūraṇī tathā |
nityā cāpyamṛtā caiva jīvitā ca tathā dayā

1,89.129

अशोका ह्यमला पूर्णा पूर्णा भाग्योद्यता तथा ।
विवेका विभवा विश्वा वितता च प्रकीर्तिता

aśokā hyamalā pūrṇā pūrṇā bhāgyodyatā tathā |
vivekā vibhavā viśvā vitatā ca prakīrtitā

1,89.130

कामिनी खेचरी गर्वा पुराणापरमेश्वरी ।
गौरी शिवा ह्यमेया च विमला विजया परा

kāminī khecarī garvā purāṇāparameśvarī |
gaurī śivā hyameyā ca vimalā vijayā parā

1,89.131

पवित्रा पद्मिनी विद्या विश्वेशी शिववल्लभा ।
अशेषरूपा ह्यानन्दांबुजाक्षी चाप्यनिन्दिता

pavitrā padminī vidyā viśveśī śivavallabhā |
aśeṣarūpā hyānandāṃbujākṣī cāpyaninditā

1,89.132

वरदा वाक्यदा वाणी विविधा वेदविग्रहा ।
विद्या वागीश्वरी सत्या संयता च सरस्वती

varadā vākyadā vāṇī vividhā vedavigrahā |
vidyā vāgīśvarī satyā saṃyatā ca sarasvatī

1,89.133

निर्मलानन्दरूपा च ह्यमृता मनिदा तथा ।
पूषा चैव तथा पुष्टिस्तुष्टिश्चापि रतिर्धृतिः

nirmalānandarūpā ca hyamṛtā manidā tathā |
pūṣā caiva tathā puṣṭistuṣṭiścāpi ratirdhṛtiḥ

1,89.134

शशिनी चैद्रिका कान्तिज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गगदा ।
पूर्णा पूर्णामृता कामदायिनीन्दुकलात्मिका

śaśinī caidrikā kāntijyotsnā śrīḥ prītiraṅgagadā |
pūrṇā pūrṇāmṛtā kāmadāyinīndukalātmikā

1,89.135

तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिर्ज्वालिनी रुचिः ।
सुषुम्णा भोगदा विश्वा बाधिनी धारिनी धारिणी क्षमा

tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ |
suṣumṇā bhogadā viśvā bādhinī dhārinī dhāriṇī kṣamā

1,89.136

धूम्रार्चिरूष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी ।
सुश्रीः स्वरूपा कपिला हव्यकव्यवहा तथा

dhūmrārcirūṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī |
suśrīḥ svarūpā kapilā havyakavyavahā tathā

1,89.137

घस्मरा विश्वकवला लोलाक्षी लोलजिह्विका ।
सर्वभक्षा सहस्राक्षी निःसंगा च गतिप्रिया

ghasmarā viśvakavalā lolākṣī lolajihvikā |
sarvabhakṣā sahasrākṣī niḥsaṃgā ca gatipriyā

1,89.138

अर्चित्याचाप्रमेया च पूर्णरूपा दुरासदा ।
सर्वा संसिद्धिरूपा च पावनीत्येकरूपिणी

arcityācāprameyā ca pūrṇarūpā durāsadā |
sarvā saṃsiddhirūpā ca pāvanītyekarūpiṇī

1,89.139

तथा यामलवेधाख्या शाक्ते वेदस्वरूपिणी ।
तथा शांभववेधा च भावनासिद्धिसृचिनी

tathā yāmalavedhākhyā śākte vedasvarūpiṇī |
tathā śāṃbhavavedhā ca bhāvanāsiddhisṛcinī

1,89.140

वह्निरूपा तथा दस्रा ह्यमाविघ्ना भुजङ्गमा ।
षण्मुखा रविरूपा च माता दुर्गा दिशा तथा

vahnirūpā tathā dasrā hyamāvighnā bhujaṅgamā |
ṣaṇmukhā ravirūpā ca mātā durgā diśā tathā

1,89.141

धनदा केशवा चापि यमी चैव हरा शशा ।
अश्विनी च यमी वह्नि रूपा धात्रीति कीर्तिता

dhanadā keśavā cāpi yamī caiva harā śaśā |
aśvinī ca yamī vahni rūpā dhātrīti kīrtitā

1,89.142

चन्द्रा शिवादितिर्जीवा सर्पिणी पितृरूपिणी ।
अर्यम्णा च भगा सूर्या त्वाष्ट्रिमारुतिसंज्ञिका

candrā śivāditirjīvā sarpiṇī pitṛrūpiṇī |
aryamṇā ca bhagā sūryā tvāṣṭrimārutisaṃjñikā

1,89.143

इन्द्राग्निरूपा मित्रा चापीन्द्राणी निरृतिर्जला ।
वैश्वदेवी हरितभूर्वासवी वरुणा जया

indrāgnirūpā mitrā cāpīndrāṇī nirṛtirjalā |
vaiśvadevī haritabhūrvāsavī varuṇā jayā

1,89.144

अहिर्बुध्न्या पूषणी च तथा कारस्करामला ।
उदुंबरा जंबुका च खदिरा कृष्णारूपिणी

ahirbudhnyā pūṣaṇī ca tathā kāraskarāmalā |
uduṃbarā jaṃbukā ca khadirā kṛṣṇārūpiṇī

1,89.145

वंशा च पिप्पला नागा रोहिणा च पलाशका ।
पक्षका च तथाम्बष्ठा बिल्वाचार्जुनरूपिणी

vaṃśā ca pippalā nāgā rohiṇā ca palāśakā |
pakṣakā ca tathāmbaṣṭhā bilvācārjunarūpiṇī

1,89.146

विकङ्कता च ककुभा सरला चापि सर्जिका ।
वञ्जुला पनसार्का च शमी हलिप्रियाम्रका

vikaṅkatā ca kakubhā saralā cāpi sarjikā |
vañjulā panasārkā ca śamī halipriyāmrakā

1,89.147

निम्बा मधूकसंज्ञा चाप्यश्वत्था च गजाह्वया ।
नागिनी सर्पिणी चैव शुनी चापि बिडालिकी

nimbā madhūkasaṃjñā cāpyaśvatthā ca gajāhvayā |
nāginī sarpiṇī caiva śunī cāpi biḍālikī

1,89.148

छागी मार्जारिका मूषी वृषभा माहिषी तथा ।
शार्दूली सैरिभी व्याघ्री हरिणी च मृगी शुनी

chāgī mārjārikā mūṣī vṛṣabhā māhiṣī tathā |
śārdūlī sairibhī vyāghrī hariṇī ca mṛgī śunī

1,89.149

कपिरूपा च गोघण्टा वानरी च नराश्विनी ।
नगा गौर्हस्तिनी चेति तथा षट्चक्रवासिनी

kapirūpā ca goghaṇṭā vānarī ca narāśvinī |
nagā gaurhastinī ceti tathā ṣaṭcakravāsinī

1,89.150

त्रिखण्डा तीरपालाख्या भ्रामणी द्रविणी तथा ।
सोमा सूर्या तिथिर्वारा योगार्क्षा करणात्मिका

trikhaṇḍā tīrapālākhyā bhrāmaṇī draviṇī tathā |
somā sūryā tithirvārā yogārkṣā karaṇātmikā

1,89.151

यक्षिणी तारणा व्योमशब्दाद्याप्रांणिनी च धीः ।
क्रोधिनी स्तंभिनी चण्डोञ्चण्डा ब्राह्मादिरूपिणी

yakṣiṇī tāraṇā vyomaśabdādyāprāṃṇinī ca dhīḥ |
krodhinī staṃbhinī caṇḍoñcaṇḍā brāhmādirūpiṇī

1,89.152

सिंहस्था व्याघ्रगा चैव गजाश्वगरुडस्थिता ।
भौमाप्या तैजसीवायुरूपीणी नाभसा तथा

siṃhasthā vyāghragā caiva gajāśvagaruḍasthitā |
bhaumāpyā taijasīvāyurūpīṇī nābhasā tathā

1,89.153

एकावक्त्रा चतुर्वक्त्रा नवक्त्रा नववक्त्रा कलानना ।
पञ्चविंशतिवक्त्रा च षड्विंशद्वदना तथा

ekāvaktrā caturvaktrā navaktrā navavaktrā kalānanā |
pañcaviṃśativaktrā ca ṣaḍviṃśadvadanā tathā

1,89.154

ऊनपञ्चाशदास्या च चतुःषष्टि मुखा तथा ।
एकाशीतिमुखा चैव शताननसमन्विता

ūnapañcāśadāsyā ca catuḥṣaṣṭi mukhā tathā |
ekāśītimukhā caiva śatānanasamanvitā

1,89.155

स्थूलरूपा सूक्ष्मरूपा तेजोविग्रहधारिणी ।
वृणावृत्तिस्वरूपा च नाथावृत्तिस्वरूपिणी

sthūlarūpā sūkṣmarūpā tejovigrahadhāriṇī |
vṛṇāvṛttisvarūpā ca nāthāvṛttisvarūpiṇī

1,89.156

तत्त्वावृत्तिस्वरूपापि नित्यावृत्तिवपुर्द्धरा

tattvāvṛttisvarūpāpi nityāvṛttivapurddharā

1,89.157

अङ्गावृत्तिस्वरूपा चाप्यायुधावृत्तिरूपिणी ।
गुरुपङ्क्तिस्वरूपा च विद्यावृत्तितनुस्तथा

aṅgāvṛttisvarūpā cāpyāyudhāvṛttirūpiṇī |
gurupaṅktisvarūpā ca vidyāvṛttitanustathā

1,89.158

ब्रह्माद्यावृत्तिरूपा च परा पश्यतिका तथा ।
मध्यमा वैखरी शीर्षकण्ठताल्वोष्ठदन्तगा

brahmādyāvṛttirūpā ca parā paśyatikā tathā |
madhyamā vaikharī śīrṣakaṇṭhatālvoṣṭhadantagā

1,89.159

जिह्वामूलगता नासागतोरः स्थलगामिनी ।
पदवाक्यस्वरूपा च वेदभाषास्वरूपिणी

jihvāmūlagatā nāsāgatoraḥ sthalagāminī |
padavākyasvarūpā ca vedabhāṣāsvarūpiṇī

1,89.160

सेकाख्या वीक्षणाख्या चोपदेशाख्या तथैव च ।
व्याकुलाक्षरसंकेता गायत्री प्रणवादिका

sekākhyā vīkṣaṇākhyā copadeśākhyā tathaiva ca |
vyākulākṣarasaṃketā gāyatrī praṇavādikā

1,89.161

जपहोमार्चनध्यानयन्त्रतर्पणरूपिणी ।
सिद्धसारस्वता मृत्युञ्जया च त्रिपुरा तथा

japahomārcanadhyānayantratarpaṇarūpiṇī |
siddhasārasvatā mṛtyuñjayā ca tripurā tathā

1,89.162

गारुडा चान्नपूर्णा चाप्यश्वरूढा नवात्मिका ।
गौरी च देवी हृदया लक्षदा च मतङ्गिनी

gāruḍā cānnapūrṇā cāpyaśvarūḍhā navātmikā |
gaurī ca devī hṛdayā lakṣadā ca mataṅginī

1,89.163

निष्कत्रयपदा चेष्टा वादिनी च प्रकीर्तिता ।
राजलक्ष्मीर्महालक्ष्मीः सिद्धलक्ष्मीर्गवानना

niṣkatrayapadā ceṣṭā vādinī ca prakīrtitā |
rājalakṣmīrmahālakṣmīḥ siddhalakṣmīrgavānanā

1,89.164

इत्येवं ललितादेव्या दिव्यं नामसहस्रकम् ।
सर्वार्थसिद्धिदं प्रोक्तं चतुर्वर्गफलप्रदम्

ityevaṃ lalitādevyā divyaṃ nāmasahasrakam |
sarvārthasiddhidaṃ proktaṃ caturvargaphalapradam

1,89.165

एतन्नित्यमुषःकाले यो जपेच्छुद्धमानसः ।
स यो गी ब्रह्मविज्ज्ञानी शिवयोगी तथात्मवित्

etannityamuṣaḥkāle yo japecchuddhamānasaḥ |
sa yo gī brahmavijjñānī śivayogī tathātmavit

1,89.166

द्विरावृत्त्या प्रजपतो ह्यायुरारोग्यसंपदः ।
लोकानुरञ्जनं नारीनृपावर्जनकर्म च

dvirāvṛttyā prajapato hyāyurārogyasaṃpadaḥ |
lokānurañjanaṃ nārīnṛpāvarjanakarma ca

1,89.167

अपृथक्त्वेन सिद्ध्यन्ति साधकस्यास्य निश्चितम् ।
त्रिरावृत्त्यास्य वै पुंसो विश्वं भूयाद्वशे ऽखिलम्

apṛthaktvena siddhyanti sādhakasyāsya niścitam |
trirāvṛttyāsya vai puṃso viśvaṃ bhūyādvaśe 'khilam

1,89.168

चतुरावृत्तितश्चास्य समीहितमनारतम् ।
फलत्येव प्रयोगार्हे लोकरक्षाकरो भवेत्

caturāvṛttitaścāsya samīhitamanāratam |
phalatyeva prayogārhe lokarakṣākaro bhavet

1,89.169

पञ्चावृत्त्या नरा नार्यो नृपा देवाश्च जन्तवः ।
भजन्त्येनं साधकं च देव्यामाहितचेतसः

pañcāvṛttyā narā nāryo nṛpā devāśca jantavaḥ |
bhajantyenaṃ sādhakaṃ ca devyāmāhitacetasaḥ

1,89.170

षडावृत्त्या तन्मयः स्यात्साधकश्चास्य सिद्धयः ।
अचिरेणैव देवीनां प्रसादात्संभवन्ति च

ṣaḍāvṛttyā tanmayaḥ syātsādhakaścāsya siddhayaḥ |
acireṇaiva devīnāṃ prasādātsaṃbhavanti ca

1,89.171

सप्तावृत्त्यारिरोगादिकृत्यापस्मारनाशनम् ।
अष्टावृत्त्या नरो भूपान्निग्रहानुग्रहक्षमः

saptāvṛttyārirogādikṛtyāpasmāranāśanam |
aṣṭāvṛttyā naro bhūpānnigrahānugrahakṣamaḥ

1,89.172

नवावृत्त्या मन्मथाभो विक्षोभयति भूतलम् ।
दशावृत्त्या पठेन्नित्यं वाग्लक्ष्मीकान्तिसिद्धये

navāvṛttyā manmathābho vikṣobhayati bhūtalam |
daśāvṛttyā paṭhennityaṃ vāglakṣmīkāntisiddhaye

1,89.173

रुद्रावृत्त्याखिलर्द्धिश्च तदायत्तं जगद्भवेत् ।
अर्कावृत्त्या सिद्धिभिः स्याद्दिग्भिर्मर्त्यो हरोपमः

rudrāvṛttyākhilarddhiśca tadāyattaṃ jagadbhavet |
arkāvṛttyā siddhibhiḥ syāddigbhirmartyo haropamaḥ

1,89.174

विश्वावृत्त्या तु विजयी सर्वतः स्यात्सुखी नरः ।
शक्रावृत्त्याखिलेष्टाप्तिः सर्वतो मङ्गलं भवेत्

viśvāvṛttyā tu vijayī sarvataḥ syātsukhī naraḥ |
śakrāvṛttyākhileṣṭāptiḥ sarvato maṅgalaṃ bhavet

1,89.175

तिथ्यावृत्त्याखिलानिष्टानयन्तादाप्नुयान्नरः ।
षोडशावृत्तितो भूयान्नरः साक्षान्महेश्वरः

tithyāvṛttyākhilāniṣṭānayantādāpnuyānnaraḥ |
ṣoḍaśāvṛttito bhūyānnaraḥ sākṣānmaheśvaraḥ

1,89.176

विश्वं स्रष्टुं पालयितुं संहतु च क्षमो भवेत् ।
मण्डलं मासमात्रं वा यो जपेद्यद्यदाशयः

viśvaṃ sraṣṭuṃ pālayituṃ saṃhatu ca kṣamo bhavet |
maṇḍalaṃ māsamātraṃ vā yo japedyadyadāśayaḥ

1,89.177

तत्तदेवाप्नुयात्सत्यं शिवस्य वचनं यथा ।
इत्येतत्कथितं विप्र नित्यावृत्त्यर्चनाश्रितम्

tattadevāpnuyātsatyaṃ śivasya vacanaṃ yathā |
ityetatkathitaṃ vipra nityāvṛttyarcanāśritam

1,89.178

नाम्नां सहस्रं मनसो ऽभीष्टसंपादनक्षमम्

nāmnāṃ sahasraṃ manaso 'bhīṣṭasaṃpādanakṣamam

Chapter 1.90 (part 1/2)

1,90.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे ललितास्तोत्र कवचसहस्रनामकथनं नामैकोननवतितमो ऽध्यायाः ॥
89 ॥
सनत्कुमार उवाच अथातो विप्र नित्यानां प्रयोगादिसमन्वितम् ।
पटलं ते ऽभिधास्यामि नित्याभ्यर्चनदीपकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde lalitāstotra kavacasahasranāmakathanaṃ nāmaikonanavatitamo 'dhyāyāḥ // 89 // sanatkumāra uvāca athāto vipra nityānāṃ prayogādisamanvitam |
paṭalaṃ te 'bhidhāsyāmi nityābhyarcanadīpakam

1,90.2

ललितायास्त्रिभिवर्णैः सकलार्थो ऽभिधीयते ।
शेषेण देवीरूपेण तेन स्यादिदमीरितम्

lalitāyāstribhivarṇaiḥ sakalārtho 'bhidhīyate |
śeṣeṇa devīrūpeṇa tena syādidamīritam

1,90.3

अशेषतो जगत्कृत्स्नं हृल्लेखात्मकमुच्यते ।
तस्याश्चार्थस्तु कथितः सर्वतन्त्रेषु गोपितः

aśeṣato jagatkṛtsnaṃ hṛllekhātmakamucyate |
tasyāścārthastu kathitaḥ sarvatantreṣu gopitaḥ

1,90.4

व्योम्ना प्रकाशमानत्वं ग्रसमानत्वमग्निना ।
तयोर्विमर्श ईकारो बिन्दुना तन्निफआलनम्

vyomnā prakāśamānatvaṃ grasamānatvamagninā |
tayorvimarśa īkāro bindunā tanniphaālanam

1,90.5

पिण्डकर्तरि बीजाख्या मन्त्रा मालाभिधाः क्रमात् ।
एकार्णवन्तो द्व्यर्णाश्च त्रिदिङ्मुखार्णकाः

piṇḍakartari bījākhyā mantrā mālābhidhāḥ kramāt |
ekārṇavanto dvyarṇāśca tridiṅmukhārṇakāḥ

1,90.6

वृत्तिजार्णांल्लिखेदङ्कैर्व्यत्यस्तक्रमयोगतः ।
तैर्भेदयो जनं कुर्यात्संदर्भाणामशेषतः

vṛttijārṇāṃllikhedaṅkairvyatyastakramayogataḥ |
tairbhedayo janaṃ kuryātsaṃdarbhāṇāmaśeṣataḥ

1,90.7

देव्यात्मकं समुदयं विश्रान्तिं च शिवात्मकम् ।
उभयात्मकमप्यात्मस्वरूपं तैश्च भावयेत्

devyātmakaṃ samudayaṃ viśrāntiṃ ca śivātmakam |
ubhayātmakamapyātmasvarūpaṃ taiśca bhāvayet

1,90.8

कालेनान्यञ्च दुःखार्त्तिवासनानाशनो ध्रुवम् ।
पराहॄन्तामयं सर्वस्वरूपं चात्मविग्रहम्

kālenānyañca duḥkhārttivāsanānāśano dhruvam |
parāhṝntāmayaṃ sarvasvarūpaṃ cātmavigraham

1,90.9

सदात्मकं स्फुरताख्यमरोषोपाधिवर्जितम् ।
प्रकाशरूपमात्मत्वे वस्तु तद्भासते परम्

sadātmakaṃ sphuratākhyamaroṣopādhivarjitam |
prakāśarūpamātmatve vastu tadbhāsate param

1,90.10

यत एवमतो लोके नास्त्यमन्त्रं यदक्षरम् ।
यद्विद्येति समाख्यातं सर्वथा सर्वतः सदा

yata evamato loke nāstyamantraṃ yadakṣaram |
yadvidyeti samākhyātaṃ sarvathā sarvataḥ sadā

1,90.11

वासरेषु तु तेष्वेवं सर्वापत्तारकं भवेत् ।
तद्विधानं च वक्ष्यामि सम्यगासवकल्पनम्

vāsareṣu tu teṣvevaṃ sarvāpattārakaṃ bhavet |
tadvidhānaṃ ca vakṣyāmi samyagāsavakalpanam

1,90.12

गौडी पैष्टी तथा माध्वीत्येवं तत्त्रिविधं स्मृतम् ।
गतुडमुष्णोदके क्षिप्त्वा समालोड्य विनिक्षिपेत्

gauḍī paiṣṭī tathā mādhvītyevaṃ tattrividhaṃ smṛtam |
gatuḍamuṣṇodake kṣiptvā samāloḍya vinikṣipet

1,90.13

घटे काचमये तस्मिन् धातकीसुमनोरजः ।
खात्वा भूमौ संध्ययोस्तु करैः संक्षोभ्य भूयसा

ghaṭe kācamaye tasmin dhātakīsumanorajaḥ |
khātvā bhūmau saṃdhyayostu karaiḥ saṃkṣobhya bhūyasā

1,90.14

मासमात्रे गते तस्मिन्निमग्ने रजसि द्रुतम् ।
संशोध्य पूजयेत्तेन गौडी सा गुडयोगतः

māsamātre gate tasminnimagne rajasi drutam |
saṃśodhya pūjayettena gauḍī sā guḍayogataḥ

1,90.15

एवं मधुसमायोगान्माध्वी पैष्टीं शृणु प्रिय ।
अध्यर्द्धद्विगुणे तोये श्रपयेत्तन्दुलं शनैः

evaṃ madhusamāyogānmādhvī paiṣṭīṃ śṛṇu priya |
adhyarddhadviguṇe toye śrapayettandulaṃ śanaiḥ

1,90.16

दिनत्रयोषिते तस्मिन्धात्र्यङ्कुररजः क्षिपेत् ।
दिनमेकं धृते वाते निवाते स्थापयेत्ततः

dinatrayoṣite tasmindhātryaṅkurarajaḥ kṣipet |
dinamekaṃ dhṛte vāte nivāte sthāpayettataḥ

1,90.17

उदकैर्लिलितं पश्चाद्गलितं पैष्टिकं मधु ।
वृक्षजं फलजं चेति द्विविधं क्रियते मधु

udakairlilitaṃ paścādgalitaṃ paiṣṭikaṃ madhu |
vṛkṣajaṃ phalajaṃ ceti dvividhaṃ kriyate madhu

1,90.18

तन्निर्माणं शृणुष्वाद्य यदास्वादान्मनोलयः ।
मृद्वीकांवाथ खर्जूरफलं पुष्पमथापि वा

tannirmāṇaṃ śṛṇuṣvādya yadāsvādānmanolayaḥ |
mṛdvīkāṃvātha kharjūraphalaṃ puṣpamathāpi vā

1,90.19

मधूकस्यांभसि क्षिप्त्वा शतृमर्द्धावशेषितम् ।
प्राक्सृतासवलेशेन मिलितं दिवसद्वयात्

madhūkasyāṃbhasi kṣiptvā śatṛmarddhāvaśeṣitam |
prāksṛtāsavaleśena militaṃ divasadvayāt

1,90.20

गालितं स्वादु पूजार्हं मनोलयकरं शुभम् ।
वार्क्षं तु नालिकेरं स्याद्धिन्तालस्याथ तालतः

gālitaṃ svādu pūjārhaṃ manolayakaraṃ śubham |
vārkṣaṃ tu nālikeraṃ syāddhintālasyātha tālataḥ

1,90.21

फलकाण्डात्स्नुतं दुग्धं नीतं सद्यो रसावहम् ।
नालिके रफलान्तस्थसलिले शशिना युते

phalakāṇḍātsnutaṃ dugdhaṃ nītaṃ sadyo rasāvaham |
nālike raphalāntasthasalile śaśinā yute

1,90.22

अर्द्धपूगफलोत्थं तु रमं संक्षिप्य तापयेत् ।
आतपे सद्य एवैतदासवं देवताप्रियाम्

arddhapūgaphalotthaṃ tu ramaṃ saṃkṣipya tāpayet |
ātape sadya evaitadāsavaṃ devatāpriyām

1,90.23

आसवैरेभिरुदितैरर्ध्यं देव्यै निवेदयेत् ।
देवैः कृत्वा ततः सद्यो दद्यात्तत्सिद्धये द्वयम्

āsavairebhiruditairardhyaṃ devyai nivedayet |
devaiḥ kṛtvā tataḥ sadyo dadyāttatsiddhaye dvayam

1,90.24

साधको नियताहारः समाधिस्थः पिबेत्सदा ।
न कदाचित्पिबोत्सिद्धो देव्यर्थमनिवेदितम्

sādhako niyatāhāraḥ samādhisthaḥ pibetsadā |
na kadācitpibotsiddho devyarthamaniveditam

1,90.25

पानं च तावत्कुर्वीत यावता स्यान्मनोलयः ।
ततः करोति चेत्सद्यः पातकी भवति ध्रुवम्

pānaṃ ca tāvatkurvīta yāvatā syānmanolayaḥ |
tataḥ karoti cetsadyaḥ pātakī bhavati dhruvam

1,90.26

देवतागुरुशिष्टान्यं पिबन्नासवमाशया ।
पातकी राजदण्ड्यश्च रिक्थोपासक एव

devatāguruśiṣṭānyaṃ pibannāsavamāśayā |
pātakī rājadaṇḍyaśca rikthopāsaka eva

1,90.27

साध्यसाधकयोरेतत्काम्य एव समीरितम् ।
सिद्धस्य सर्वदा प्रोक्तं यतो ऽसौ तन्मयो भवेत्

sādhyasādhakayoretatkāmya eva samīritam |
siddhasya sarvadā proktaṃ yato 'sau tanmayo bhavet

1,90.28

पूजयेत्प्रोक्तरूपस्तु प्रोक्तरूपाश्च ताः क्रमात् ।
उपचारैरासवैश्च मत्स्यैर्मांसैस्तु संस्कृतैः

pūjayetproktarūpastu proktarūpāśca tāḥ kramāt |
upacārairāsavaiśca matsyairmāṃsaistu saṃskṛtaiḥ

1,90.29

अथ काम्यार्चनं वक्ष्ये प्रयोगांश्चापि नारद ।
येषामाचरणात्सिद्धिं साधको लभते ध्रुवम्

atha kāmyārcanaṃ vakṣye prayogāṃścāpi nārada |
yeṣāmācaraṇātsiddhiṃ sādhako labhate dhruvam

1,90.30

चैत्रे दमनकैरर्चेत्पूर्णायां मदनोत्सवम् ।
वैशाखे मासि पूर्णायां पूजयेद्धेमपुष्पकैः

caitre damanakairarcetpūrṇāyāṃ madanotsavam |
vaiśākhe māsi pūrṇāyāṃ pūjayeddhemapuṣpakaiḥ

1,90.31

ज्यैष्ठ्यां फलैर्यजेन्द्देवीं कदलीपनसाम्नजैः ।
आषाढ्यां चन्दनैरेलाजातीकङ्कोलकुङ्कुमैः

jyaiṣṭhyāṃ phalairyajenddevīṃ kadalīpanasāmnajaiḥ |
āṣāḍhyāṃ candanairelājātīkaṅkolakuṅkumaiḥ

1,90.32

श्रावण्यामागमोक्तेन विधिनार्चेत्पवित्रकैः ।
प्रौष्ठपद्यां गन्धपुष्पैर्यजेद्वा केतकीसुमैः

śrāvaṇyāmāgamoktena vidhinārcetpavitrakaiḥ |
prauṣṭhapadyāṃ gandhapuṣpairyajedvā ketakīsumaiḥ

1,90.33

आश्वायुज्यां कन्यकार्चा भूषावस्त्रधनादिभिः ।
कार्तिक्यां कुङ्कुमैश्चैव निशि दीपगणैरपि

āśvāyujyāṃ kanyakārcā bhūṣāvastradhanādibhiḥ |
kārtikyāṃ kuṅkumaiścaiva niśi dīpagaṇairapi

1,90.34

सचन्द्रैर्मार्गशीर्ष्यां तु नालिकेरैरपूपकैः ।
पौष्यां सशर्करगुडैर्गवां दुग्धैः समर्चयेत्

sacandrairmārgaśīrṣyāṃ tu nālikerairapūpakaiḥ |
pauṣyāṃ saśarkaraguḍairgavāṃ dugdhaiḥ samarcayet

1,90.35

स्वर्णरौप्यैः पङ्कजैस्तु माघ्यां सौगन्धिकादिभिः ।
फआल्गुन्यां विविधैर्द्रव्यैः फलैः पुष्पैः सुगन्धिभिः

svarṇaraupyaiḥ paṅkajaistu māghyāṃ saugandhikādibhiḥ |
phaālgunyāṃ vividhairdravyaiḥ phalaiḥ puṣpaiḥ sugandhibhiḥ

1,90.36

पर्वताग्रे यजेद्देवीं पलाशकुसुमैर्निशि ।
सिद्धद्रव्यैश्च सप्ताहात्खेचरीमेलनं भवेत्

parvatāgre yajeddevīṃ palāśakusumairniśi |
siddhadravyaiśca saptāhātkhecarīmelanaṃ bhavet

1,90.37

अरण्ये वटमूले वा कुञ्जे वा धरणीभृताम् ।
कदम्बगजातिपुष्पाभ्यां सिद्धद्रव्यैः शिवां यजेत्

araṇye vaṭamūle vā kuñje vā dharaṇībhṛtām |
kadambagajātipuṣpābhyāṃ siddhadravyaiḥ śivāṃ yajet

1,90.38

मासेन सिद्धा यक्षिण्यः प्रत्यक्षा वाञ्छितप्रदाः ।
केतकीकुसुमैः सिद्धाश्चेटका वारिधेस्तटे

māsena siddhā yakṣiṇyaḥ pratyakṣā vāñchitapradāḥ |
ketakīkusumaiḥ siddhāśceṭakā vāridhestaṭe

1,90.39

आज्ञामभीष्टां कुर्वन्ति रणे मायां महाद्भुताम् ।
वसूनि मालां भूषां च दद्युरस्येहयानिशम्

ājñāmabhīṣṭāṃ kurvanti raṇe māyāṃ mahādbhutām |
vasūni mālāṃ bhūṣāṃ ca dadyurasyehayāniśam

1,90.40

पीठमृक्षद्रुमैः कृत्वा तत्र देवीं यजेन्निशि ।
शाल्मलैः कुसुमैः सिद्धद्रव्यैर्मासं तु निर्भयम्

pīṭhamṛkṣadrumaiḥ kṛtvā tatra devīṃ yajenniśi |
śālmalaiḥ kusumaiḥ siddhadravyairmāsaṃ tu nirbhayam

1,90.41

श्यशानदेशे विप्रेन्द्र सिद्ध्यन्त्यस्य पिशाचकाः ।
अश्मपातप्रहाराद्यैर्जीयादाभिर्द्विषश्चिरम्

śyaśānadeśe viprendra siddhyantyasya piśācakāḥ |
aśmapātaprahārādyairjīyādābhirdviṣaściram

1,90.42

निर्जने विपिने रात्रौ मासमात्रं तु निर्भयः ।
यजेद्देवीं चक्रगतां सिद्धद्रव्यसमन्विताम्

nirjane vipine rātrau māsamātraṃ tu nirbhayaḥ |
yajeddevīṃ cakragatāṃ siddhadravyasamanvitām

1,90.43

मालतीजातपुन्नागकेतकीमरुभिः क्रमात् ।
तेन सिद्ध्यन्ति वेतालास्तानारुह्येच्छया चरेत्

mālatījātapunnāgaketakīmarubhiḥ kramāt |
tena siddhyanti vetālāstānāruhyecchayā caret

1,90.44

श्मशाने चण्डिकागेहे निर्जने विपिने ऽपि वा ।
मध्यरात्रे यजेद्देवीं कृष्णवस्त्रविभूषणैः

śmaśāne caṇḍikāgehe nirjane vipine 'pi vā |
madhyarātre yajeddevīṃ kṛṣṇavastravibhūṣaṇaiḥ

1,90.45

कृष्णचक्रे ऽतिकृष्णां तामतिक्रुद्धाशयो यजेत् ।
साध्य योनिं तदग्रे तु बलिं छिन्दन्निवेदयेत्

kṛṣṇacakre 'tikṛṣṇāṃ tāmatikruddhāśayo yajet |
sādhya yoniṃ tadagre tu baliṃ chindannivedayet

1,90.46

सिद्धद्रव्यसमेतं तु मासात्तद्भाललोचनात् ।
जायन्ते भीषणाः कृत्यास्ताभ्यः सिद्धिं निवेदयेत्

siddhadravyasametaṃ tu māsāttadbhālalocanāt |
jāyante bhīṣaṇāḥ kṛtyāstābhyaḥ siddhiṃ nivedayet

1,90.47

विश्वसंहारसंतुष्टाः पुनरेत्य निजेच्छया ।
देव्या ललाटनेत्रे स्युः प्रार्थिते तु तिरोहिताः

viśvasaṃhārasaṃtuṣṭāḥ punaretya nijecchayā |
devyā lalāṭanetre syuḥ prārthite tu tirohitāḥ

1,90.48

रक्तभूषांबरालेपमालाभूषितविग्रहाः ।
उद्याने निर्जने देवीं चक्रे संचिन्त्य पूजयेत्

raktabhūṣāṃbarālepamālābhūṣitavigrahāḥ |
udyāne nirjane devīṃ cakre saṃcintya pūjayet

1,90.49

कह्लारचंपकाशोकपाटलाशतपत्रकैः ।
सिद्धद्रव्यसमोपेतैर्मायाः सिद्ध्यन्ति मासतः

kahlāracaṃpakāśokapāṭalāśatapatrakaiḥ |
siddhadravyasamopetairmāyāḥ siddhyanti māsataḥ

1,90.50

यासां प्रसादलाभेन कामरूपो भवेन्नरः ।
याभिर्विश्वजयी विश्वचारी विश्वविनोदवान्

yāsāṃ prasādalābhena kāmarūpo bhavennaraḥ |
yābhirviśvajayī viśvacārī viśvavinodavān

1,90.51

षडाधाराब्जमध्ये तु चक्रं संछित्य पूजयेत् ।
चन्द्रचन्दनकस्तूरीमृगनाभिमहोदयैः

ṣaḍādhārābjamadhye tu cakraṃ saṃchitya pūjayet |
candracandanakastūrīmṛganābhimahodayaiḥ

1,90.52

त्रिकालज्ञो भवेद्देवीं तेषु सम्यग्विचिन्तयेत् ।
पूर्णप्रतीतौ भव्यानि विकले ऽभव्यमीरितम्

trikālajño bhaveddevīṃ teṣu samyagvicintayet |
pūrṇapratītau bhavyāni vikale 'bhavyamīritam

1,90.53

देवीं चक्रेण सहितां स्मरेद्भक्तियुतो नरः ।
विवेका विभवा विश्वा वितता च प्रकीर्तिता

devīṃ cakreṇa sahitāṃ smaredbhaktiyuto naraḥ |
vivekā vibhavā viśvā vitatā ca prakīrtitā

1,90.54

कामिनी खेचरी गर्वा पुराणा परमेश्वरी ।
गौरी शिवा ह्यमेया च विमला विजया परा

kāminī khecarī garvā purāṇā parameśvarī |
gaurī śivā hyameyā ca vimalā vijayā parā

1,90.55

पवित्रा पीडनी विद्या विश्वेशी शिववल्लभा ।
अशेषरूपा स्वानन्दांबुजाक्षी चाप्यनिन्दिता

pavitrā pīḍanī vidyā viśveśī śivavallabhā |
aśeṣarūpā svānandāṃbujākṣī cāpyaninditā

1,90.56

वरदा वाक्यदा वाणी विविधा वेदविग्रहा ।
विद्या वागीश्वरी सत्या संयता च सरस्वती

varadā vākyadā vāṇī vividhā vedavigrahā |
vidyā vāgīśvarī satyā saṃyatā ca sarasvatī

1,90.57

निर्मलानन्दरूपा च ह्यमृता मानदा तथा ।
पूषा चैव तथा तुष्टिः पुष्टिश्चापि रतिर्धृतिः

nirmalānandarūpā ca hyamṛtā mānadā tathā |
pūṣā caiva tathā tuṣṭiḥ puṣṭiścāpi ratirdhṛtiḥ

1,90.58

शाशिनी चन्द्रिका कान्तिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा ।
देवीनामानि चैतानि चुलुके सलिले स्मरन्

śāśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā |
devīnāmāni caitāni culuke salile smaran

1,90.59

मातृकासहितां विग्नां त्रिरावृत्त्यामृतात्मिकाम् ।
ताडीं सारस्वतीं जिह्वां दीपाकारां स्मरन्पिबेत्

mātṛkāsahitāṃ vignāṃ trirāvṛttyāmṛtātmikām |
tāḍīṃ sārasvatīṃ jihvāṃ dīpākārāṃ smaranpibet

1,90.60

अब्दाञ्चतुर्विधं तस्य पाण्डित्यं भुवि जायते ।
एवं नित्यमुषः काले यः कुर्याच्छुद्धमानसः

abdāñcaturvidhaṃ tasya pāṇḍityaṃ bhuvi jāyate |
evaṃ nityamuṣaḥ kāle yaḥ kuryācchuddhamānasaḥ

1,90.61

स योगी ब्रह्मविज्ञानी शिवयोगी तथात्मवित् ।
अनुग्रहोक्तचक्रस्थां देवीं ताभिर्वृतास्मरेत्

sa yogī brahmavijñānī śivayogī tathātmavit |
anugrahoktacakrasthāṃ devīṃ tābhirvṛtāsmaret

1,90.62

चंपकेन्दीवरैर्मासादारोग्यमुपजायते ।
ज्वरभूतग्रहोन्मादशीतकाकामलाक्षिहृत्

caṃpakendīvarairmāsādārogyamupajāyate |
jvarabhūtagrahonmādaśītakākāmalākṣihṛt

1,90.63

दन्तकर्णज्वरशिरः शूलगुल्मादि कुक्षिजाः ।
व्रणप्रमेहच्छर्द्यर्शोग्रहण्यामत्रिदोषजाः

dantakarṇajvaraśiraḥ śūlagulmādi kukṣijāḥ |
vraṇapramehacchardyarśograhaṇyāmatridoṣajāḥ

1,90.64

सर्वे तथा शमं यान्ति पूजया परमेश्वरी ।
द्रव्यं चक्रस्य निर्माणे काश्मीरं समुदी रितम्

sarve tathā śamaṃ yānti pūjayā parameśvarī |
dravyaṃ cakrasya nirmāṇe kāśmīraṃ samudī ritam

1,90.65

सिंदूरं गैरिकं लाक्षा दरदं चन्दनद्वयम् ।
बिलद्वारे लिखेत्त्र्यस्रं षोडशत्र्यस्रसंयुतम्

siṃdūraṃ gairikaṃ lākṣā daradaṃ candanadvayam |
biladvāre likhettryasraṃ ṣoḍaśatryasrasaṃyutam

1,90.66

दरदेनास्य मध्यस्थां पूजयेत्परमेश्वरीम् ।
ताभिस्तच्छक्तिभिः साकं सिद्धद्रव्यैः सुगन्धिभिः

daradenāsya madhyasthāṃ pūjayetparameśvarīm |
tābhistacchaktibhiḥ sākaṃ siddhadravyaiḥ sugandhibhiḥ

1,90.67

कुसुमैर्मासमात्रेण नागकन्यासमन्वितम् ।
पातालादिषु लोकेषु रमयत्यनिशं चिरम्

kusumairmāsamātreṇa nāgakanyāsamanvitam |
pātālādiṣu lokeṣu ramayatyaniśaṃ ciram

1,90.68

यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धविद्याधराङ्गनाः ।
पिशाचा गुह्यका वीराः किन्निरा भुजगास्तथा

yakṣarākṣasagandharvasiddhavidyādharāṅganāḥ |
piśācā guhyakā vīrāḥ kinnirā bhujagāstathā

1,90.69

सिद्ध्यन्ति पूजनात्तत्र तथा तत्प्रोक्तकालतः ।
किंशुकैर्भूषणावाप्तौ पाटलैर्गजसिद्धये

siddhyanti pūjanāttatra tathā tatproktakālataḥ |
kiṃśukairbhūṣaṇāvāptau pāṭalairgajasiddhaye

1,90.70

रक्तोत्पलैरश्वसिद्धौ कुमुदैश्चरसिद्धये ।
उत्पलैरुष्ट्रसंसिद्ध्यै तगरैः पशुसिद्धये

raktotpalairaśvasiddhau kumudaiścarasiddhaye |
utpalairuṣṭrasaṃsiddhyai tagaraiḥ paśusiddhaye

1,90.71

जंबीरैर्महिषावाप्त्यै लकुचैरजसिद्धये ।
दाडिमैर्निधिसंसिद्ध्यै मधुकैर्गानसिद्धये

jaṃbīrairmahiṣāvāptyai lakucairajasiddhaye |
dāḍimairnidhisaṃsiddhyai madhukairgānasiddhaye

1,90.72

बकुलैरङ्गनासिद्ध्यै कह्लारैः पुत्रसिद्धये ।
शतपत्रैर्जयावाप्त्यै केतकैर्वाहनाप्तये

bakulairaṅganāsiddhyai kahlāraiḥ putrasiddhaye |
śatapatrairjayāvāptyai ketakairvāhanāptaye

1,90.73

सौरभाढ्यैः प्रसूनैस्तु नित्यं सौभाग्यसिद्धये ।
पूजयेन्मासमात्रं वा द्विगुणं त्रिगुणं तु वा

saurabhāḍhyaiḥ prasūnaistu nityaṃ saubhāgyasiddhaye |
pūjayenmāsamātraṃ vā dviguṇaṃ triguṇaṃ tu vā

1,90.74

यावत्फलावाप्तिकाङ्क्षी शर्कराघृतपायसैः ।
सचक्रपरिवारां तां देवीं सलिलमध्यगाम्

yāvatphalāvāptikāṅkṣī śarkarāghṛtapāyasaiḥ |
sacakraparivārāṃ tāṃ devīṃ salilamadhyagām

1,90.75

तर्प्पयेत्कुसुमैः सार्ध्यैः सर्वोपद्रवशान्तये ।
घृतैः पूर्णायुषः सिद्ध्यै क्षौद्द्रैः सौभाग्यसिद्धये

tarppayetkusumaiḥ sārdhyaiḥ sarvopadravaśāntaye |
ghṛtaiḥ pūrṇāyuṣaḥ siddhyai kṣauddraiḥ saubhāgyasiddhaye

1,90.76

दुग्धैरारोग्यसंसिद्ध्यै त्रिभिरैश्वर्यसिद्धये ।
नालिकेरोदकैः प्रीत्यै हिमतोयैर्नृपाप्तये ।
सर्वार्थसिद्धय तौर्यैरभिषिञ्चेन्महेश्वरीम्

dugdhairārogyasaṃsiddhyai tribhiraiśvaryasiddhaye |
nālikerodakaiḥ prītyai himatoyairnṛpāptaye |
sarvārthasiddhaya tauryairabhiṣiñcenmaheśvarīm

1,90.77

पूगोद्याने यजेद्देवीं सिद्धद्रव्यैर्दिवानिशम् ।
निवसंस्तत्र तत्पुष्पैर्जायते मन्मथोपमः

pūgodyāne yajeddevīṃ siddhadravyairdivāniśam |
nivasaṃstatra tatpuṣpairjāyate manmathopamaḥ

1,90.78

पूर्णासु नियत्तं देवीं कन्यकायां समर्चयन् ।
कृत्याः परेरिता मन्त्रा विमुखांस्तान् ग्रसंति वै

pūrṇāsu niyattaṃ devīṃ kanyakāyāṃ samarcayan |
kṛtyāḥ pareritā mantrā vimukhāṃstān grasaṃti vai

1,90.79

लिङ्गत्रयमयीं देवीं चक्रस्थाभिश्च शक्तिभिः ।
पूजयन्निष्टमखिलं लभते ऽत्र परत्र च

liṅgatrayamayīṃ devīṃ cakrasthābhiśca śaktibhiḥ |
pūjayanniṣṭamakhilaṃ labhate 'tra paratra ca

1,90.80

शतमानकृतैः स्वर्णपुष्पैः सौरभ्यवासितैः ।
पूजयन्मासमात्रेण प्राग्जन्माद्यैर्विमुच्यते

śatamānakṛtaiḥ svarṇapuṣpaiḥ saurabhyavāsitaiḥ |
pūjayanmāsamātreṇa prāgjanmādyairvimucyate

1,90.81

तथा रत्नैश्च नवभिर्मासं तु यदि पूजयेत् ।
विमुक्तसर्वपापौघैस्तां च पश्यति चक्षुषा

tathā ratnaiśca navabhirmāsaṃ tu yadi pūjayet |
vimuktasarvapāpaughaistāṃ ca paśyati cakṣuṣā

1,90.82

अंशुकैरर्चयेद्देवीं मासमात्रं सुगन्धिभिः ।
मुच्यते पापकृत्यादिदुःखौघैरितरैरपि

aṃśukairarcayeddevīṃ māsamātraṃ sugandhibhiḥ |
mucyate pāpakṛtyādiduḥkhaughairitarairapi

1,90.83

देवीरूपं स्वमात्मानं चक्रं शक्तीः समन्ततः ।
भावयन्विषयैः पुष्पैः पूजयंस्तन्मयो भवेत्

devīrūpaṃ svamātmānaṃ cakraṃ śaktīḥ samantataḥ |
bhāvayanviṣayaiḥ puṣpaiḥ pūjayaṃstanmayo bhavet

1,90.84

षोडशानां तु नित्यानां प्रत्येक तिथयः क्रमात् ।
तत्तित्तिथौ तद्भजनं जपहोमादिकं चरेत्

ṣoḍaśānāṃ tu nityānāṃ pratyeka tithayaḥ kramāt |
tattittithau tadbhajanaṃ japahomādikaṃ caret

1,90.85

घृतं च शर्करा दुग्धमपूपं कदलीपलम् ।
क्षौद्रं गुडं नालिकेरफलं लाजा तिलं दधि

ghṛtaṃ ca śarkarā dugdhamapūpaṃ kadalīpalam |
kṣaudraṃ guḍaṃ nālikeraphalaṃ lājā tilaṃ dadhi

1,90.86

पृथुकं चणकं मुद्गपायसं च निवेदयेत् ।
कामेश्वर्यादिशक्तीनां सर्वासामपि चोदितम्

pṛthukaṃ caṇakaṃ mudgapāyasaṃ ca nivedayet |
kāmeśvaryādiśaktīnāṃ sarvāsāmapi coditam

1,90.87

आद्याया ललितायास्तु सर्वाण्येतानि सर्वदा ।
निवेदयेञ्च जुहुयाद्वह्नौ दद्यान्नृणामपि

ādyāyā lalitāyāstu sarvāṇyetāni sarvadā |
nivedayeñca juhuyādvahnau dadyānnṛṇāmapi

1,90.88

तत्तद्विद्याक्षरप्रोक्तमौषधं तत्प्रमाणतः ।
संपिष्य गुटिकीकृत्य ताभिः सर्वं च साधयेत्

tattadvidyākṣaraproktamauṣadhaṃ tatpramāṇataḥ |
saṃpiṣya guṭikīkṛtya tābhiḥ sarvaṃ ca sādhayet

1,90.89

रविवारे ऽरुणांभोजैः कुमुदैः सोमवारके ।
भौमे रक्तोत्पलैः सौम्ये वारे तगरसंभवैः

ravivāre 'ruṇāṃbhojaiḥ kumudaiḥ somavārake |
bhaume raktotpalaiḥ saumye vāre tagarasaṃbhavaiḥ

1,90.90

गुरुवारे सुकह्लारैः शुक्रवारे सितांबुजैः ।
नीलोत्पलैर्मन्दवारे पूजयेदिष्टमादरात्

guruvāre sukahlāraiḥ śukravāre sitāṃbujaiḥ |
nīlotpalairmandavāre pūjayediṣṭamādarāt

1,90.91

निवेदयेत्क्रमात्तेषु रविवारादिषु क्रमात् ।
पायसं दुग्धकदलीनवनीतसिताघृतम्

nivedayetkramātteṣu ravivārādiṣu kramāt |
pāyasaṃ dugdhakadalīnavanītasitāghṛtam

1,90.92

एवमिष्टं समाराध्य देवीं गन्धादिभिर्यजेत् ।
ग्रहपीडां विजित्याशुसुखानि च समश्नुते

evamiṣṭaṃ samārādhya devīṃ gandhādibhiryajet |
grahapīḍāṃ vijityāśusukhāni ca samaśnute

1,90.93

अर्धरात्रे तु साध्यां स्त्रीं स्मरन्मदनवह्निना ।
दह्यमानां हृतस्वान्तां मस्तकस्थापिताञ्जलिम्

ardharātre tu sādhyāṃ strīṃ smaranmadanavahninā |
dahyamānāṃ hṛtasvāntāṃ mastakasthāpitāñjalim

1,90.94

विकीर्णकेशीमालोललोचनामरुणारुणाम् ।
वायुप्रेङ्खत्पताकास्थपदा पद्मकलेवराम्

vikīrṇakeśīmālolalocanāmaruṇāruṇām |
vāyupreṅkhatpatākāsthapadā padmakalevarām

1,90.95

विवेकविधुरां मत्तां मानलज्जाभयातिगाम् ।
चिन्तयन्नर्चयेञ्चक्रं मध्ये देवीं दिगंबराम्

vivekavidhurāṃ mattāṃ mānalajjābhayātigām |
cintayannarcayeñcakraṃ madhye devīṃ digaṃbarām

1,90.96

जपादाडिमबन्धूककिंशुकाद्यैः समर्चयेत् ।
अन्यैः सुगन्धिशेफआलीकुसुमाद्यैः समर्चयेत्

japādāḍimabandhūkakiṃśukādyaiḥ samarcayet |
anyaiḥ sugandhiśephaālīkusumādyaiḥ samarcayet

1,90.97

त्रिसप्तरात्रादायाति प्रोक्तरूपा मदाकुला ।
यावच्छरीरपातः स्याच्छापो वानपगास्य सा

trisaptarātrādāyāti proktarūpā madākulā |
yāvaccharīrapātaḥ syācchāpo vānapagāsya sā

1,90.98

पद्मैरक्तैस्त्रिमध्वक्तैर्हेमाल्लक्ष्मीमवाप्नुयात् ।
तथैव कैरवै रक्तैरङ्गनाः स्ववशं नयेत्

padmairaktaistrimadhvaktairhemāllakṣmīmavāpnuyāt |
tathaiva kairavai raktairaṅganāḥ svavaśaṃ nayet

1,90.99

समानरूपवत्सायाः शुक्लाया गोः पयःप्लुतैः ।
मल्लिकामालतीजातीशतपत्रैर्हुतैर्भवेत्

samānarūpavatsāyāḥ śuklāyā goḥ payaḥplutaiḥ |
mallikāmālatījātīśatapatrairhutairbhavet

1,90.100

कीर्तिविद्याधनारोग्यसौभाग्यवित्तपादिकम् ।
आरग्वधप्रसूनैस्तु क्षौद्राक्तैर्हवनाद्भवेत्

kīrtividyādhanārogyasaubhāgyavittapādikam |
āragvadhaprasūnaistu kṣaudrāktairhavanādbhavet

1,90.101

स्वर्णादिस्तं भनं शत्रोर्नृपादीनां क्रुधो ऽपि च ।
आज्याक्तैः करवीरोत्थैः प्रसूनैररुणैर्हुतैः

svarṇādistaṃ bhanaṃ śatrornṛpādīnāṃ krudho 'pi ca |
ājyāktaiḥ karavīrotthaiḥ prasūnairaruṇairhutaiḥ

1,90.102

रक्तांबराणि वनिता भूपामात्यवशं तथा ।
भूषावाहनवाणिज्यसिद्धयश्चास्य वाञ्छिताः

raktāṃbarāṇi vanitā bhūpāmātyavaśaṃ tathā |
bhūṣāvāhanavāṇijyasiddhayaścāsya vāñchitāḥ

1,90.103

लवणैः सर्षर्पैरैरितरैर्वाथ होमतः ।
सतैलाक्तैर्निशामध्ये त्वानयेद्वाञ्छितां वधूम्

lavaṇaiḥ sarṣarpairairitarairvātha homataḥ |
satailāktairniśāmadhye tvānayedvāñchitāṃ vadhūm

1,90.104

तैलाक्तैर्जुहुयात्कृष्णदरपुष्पैर्निशातरे ।
मासादरातेस्तस्यार्तिर्ज्वरेण भवति ध्रुवम्

tailāktairjuhuyātkṛṣṇadarapuṣpairniśātare |
māsādarātestasyārtirjvareṇa bhavati dhruvam

1,90.105

आरुष्करैर्धृताभ्यक्तैस्तद्बीजैर्निशि होमतः ।
शत्रोर्द्दाहव्रणानि स्युर्दुःसाध्यानि चिकित्सकैः

āruṣkarairdhṛtābhyaktaistadbījairniśi homataḥ |
śatrorddāhavraṇāni syurduḥsādhyāni cikitsakaiḥ

1,90.106

तथा तत्तैलसंसिक्तैर्बीजैरङ्कोलकैरपि ।
मरिचैः सर्षपाज्याक्तौनशि होमानुसारतः

tathā tattailasaṃsiktairbījairaṅkolakairapi |
maricaiḥ sarṣapājyāktaunaśi homānusārataḥ

1,90.107

वाञ्छितां वनितां कामज्वरार्तामानयेद्द्रुतम् ।
शालिभिश्चाज्यसंसिक्तैर्हेमाच्छालीनवाप्नुयात्

vāñchitāṃ vanitāṃ kāmajvarārtāmānayeddrutam |
śālibhiścājyasaṃsiktairhemācchālīnavāpnuyāt

1,90.108

मुद्गैर्मुद्गं घृतैराज्यं सिद्धैरित्थं हुतैर्भवेत् ।
साध्यर्क्षवृक्षसंभूतां पिष्टपादरजःकृताम्

mudgairmudgaṃ ghṛtairājyaṃ siddhairitthaṃ hutairbhavet |
sādhyarkṣavṛkṣasaṃbhūtāṃ piṣṭapādarajaḥkṛtām

1,90.109

राजीमरीचिलोणोत्थां पुत्तलीं जुहुयान्निशि ।
प्रपदाभ्यां च जङ्घाभ्यां जानुभ्यामुरुयुग्मतः

rājīmarīciloṇotthāṃ puttalīṃ juhuyānniśi |
prapadābhyāṃ ca jaṅghābhyāṃ jānubhyāmuruyugmataḥ

1,90.110

नाभेरधस्ताद्धृदयाद्भिन्नेनाकण्ठस्तथा ।
शिरसा च सुतीक्ष्णेन च्छित्वा शस्त्रेण वै क्रमात्

nābheradhastāddhṛdayādbhinnenākaṇṭhastathā |
śirasā ca sutīkṣṇena cchitvā śastreṇa vai kramāt

1,90.111

एवं द्वादशधा होमान्नरनारीनराधिपाः ।
वश्या भवन्ति सप्ताडाज्ज्वरार्त्तीश्चास्य वाञ्छया

evaṃ dvādaśadhā homānnaranārīnarādhipāḥ |
vaśyā bhavanti saptāḍājjvarārttīścāsya vāñchayā

1,90.112

पिष्टेन गुडयुक्तेन मरिचैर्जीरकैर्युताम् ।
कृत्वा पुत्तलिकां साध्यनामयुक्तामथो हृदि

piṣṭena guḍayuktena maricairjīrakairyutām |
kṛtvā puttalikāṃ sādhyanāmayuktāmatho hṛdi

1,90.113

सनामहोमसंपातघृतेपाच्यतां पुनः ।
स्पृशन्निजकराग्रेण सहस्रं प्रजपेन्मनुम्

sanāmahomasaṃpātaghṛtepācyatāṃ punaḥ |
spṛśannijakarāgreṇa sahasraṃ prajapenmanum

1,90.114

अभ्यर्च्य तद् घृताभ्यक्तं भक्षयेत्तद्धिया जपन् ।
नरनारीनृपास्तस्य वश्याः स्युर्मरणावधिं

abhyarcya tad ghṛtābhyaktaṃ bhakṣayettaddhiyā japan |
naranārīnṛpāstasya vaśyāḥ syurmaraṇāvadhiṃ

1,90.115

शक्तयष्टगन्धं संपिष्य कन्यया शिशिरे जले ।
तेन वै तिलकं भाले धारयन्वशयेज्जगत्

śaktayaṣṭagandhaṃ saṃpiṣya kanyayā śiśire jale |
tena vai tilakaṃ bhāle dhārayanvaśayejjagat

1,90.116

शालितन्दुलमादाय प्रस्थं भाण्डे नवे भिपेत् ।
समानवर्णेवत्साया रक्ताया गोः पयस्तथा

śālitandulamādāya prasthaṃ bhāṇḍe nave bhipet |
samānavarṇevatsāyā raktāyā goḥ payastathā

1,90.117

द्वुगुणं तत्र निक्षिप्य श्रपयेत्संस्कृते ऽनले ।
घृतेन सिक्तं सिक्थं तु कृत्वा तत्ससितं करे

dvuguṇaṃ tatra nikṣipya śrapayetsaṃskṛte 'nale |
ghṛtena siktaṃ sikthaṃ tu kṛtvā tatsasitaṃ kare

1,90.118

विधाय विद्यामष्टोर्द्धूशतं जस्वा हुनेत्ततः ।
एवं होमो महालक्ष्मीमावहेत्प्रतिपत्कृतः

vidhāya vidyāmaṣṭorddhūśataṃ jasvā hunettataḥ |
evaṃ homo mahālakṣmīmāvahetpratipatkṛtaḥ

1,90.119

शुक्रवारेष्वपि तथा वर्षान्नृपसमो भवेत् ।
पञ्चम्यां तु विशेषेण प्राग्वद्धोमं समाचरेत्

śukravāreṣvapi tathā varṣānnṛpasamo bhavet |
pañcamyāṃ tu viśeṣeṇa prāgvaddhomaṃ samācaret

1,90.120

तस्यां तिथौ त्रिमध्वक्तैर्मल्लिकाद्यैः सितैर्हुनेत् ।
अन्नाज्याभ्यां च नियतं हुत्वान्नाढ्यो भवेन्नरः

tasyāṃ tithau trimadhvaktairmallikādyaiḥ sitairhunet |
annājyābhyāṃ ca niyataṃ hutvānnāḍhyo bhavennaraḥ

1,90.121

यद्यद्धि वाञ्छितं वस्तु तत्तत्सर्वं तु सर्वदा ।
घृतहोमादवाप्नोति तथैव तिलतन्दुलैः

yadyaddhi vāñchitaṃ vastu tattatsarvaṃ tu sarvadā |
ghṛtahomādavāpnoti tathaiva tilatandulaiḥ

1,90.122

अरुणैः पङ्कजैर्हेमं कुर्वंस्त्रिमधुराप्लुतैः ।
मण्डलाल्लभते लक्ष्मीं महतीं श्लाध्यविग्रहाम्

aruṇaiḥ paṅkajairhemaṃ kurvaṃstrimadhurāplutaiḥ |
maṇḍalāllabhate lakṣmīṃ mahatīṃ ślādhyavigrahām

1,90.123

कह्लारैः क्षौद्रसंसिक्तैः पूर्णाद्यं तद्दिनावधि ।
जुहुयान्नित्यशो भक्त्या सहस्रं विकचैः शुभैः

kahlāraiḥ kṣaudrasaṃsiktaiḥ pūrṇādyaṃ taddināvadhi |
juhuyānnityaśo bhaktyā sahasraṃ vikacaiḥ śubhaiḥ

1,90.124

स तु कीर्तिं धनं पुत्रान्प्राप्नुयान्नात्र संशयः ।
चंपकैः क्षौद्रसंसिक्तैः सहस्रहवनाद्ध्रुवम्

sa tu kīrtiṃ dhanaṃ putrānprāpnuyānnātra saṃśayaḥ |
caṃpakaiḥ kṣaudrasaṃsiktaiḥ sahasrahavanāddhruvam

1,90.125

लभते स्वर्णनिष्काणां शतं मासेन नारद ।
पाटलैर्घृतसंसिक्तैस्त्रिसहस्रं हुतैस्तथा

labhate svarṇaniṣkāṇāṃ śataṃ māsena nārada |
pāṭalairghṛtasaṃsiktaistrisahasraṃ hutaistathā

1,90.126

दर्शादिमासाल्लभते चित्राणि वसनानि च ।
कर्पूरचन्दनाद्यानि सुगन्धानि तु मासतः

darśādimāsāllabhate citrāṇi vasanāni ca |
karpūracandanādyāni sugandhāni tu māsataḥ

1,90.127

वस्तूनि लभते हृद्यैरन्यैर्भोगोपयोगिभिः ।
शालिभिः क्षीरसिक्ताभिः सप्तमीषु शतं हुतम्

vastūni labhate hṛdyairanyairbhogopayogibhiḥ |
śālibhiḥ kṣīrasiktābhiḥ saptamīṣu śataṃ hutam

1,90.128

तेन शालिसमृद्धिः स्याज्मासैः षड्रभिरसंशयम् ।
तिलैर्हुतैस्तु दिवसैर्वर्षादारोग्यमाप्नुयात्

tena śālisamṛddhiḥ syājmāsaiḥ ṣaḍrabhirasaṃśayam |
tilairhutaistu divasairvarṣādārogyamāpnuyāt

1,90.129

स्वजन्मर्क्षत्रिषु तथा दूर्वाभिर्ज्जुहुयान्नरः ।
निरातङ्को महाभोगः शतं वर्षाणि जीवति

svajanmarkṣatriṣu tathā dūrvābhirjjuhuyānnaraḥ |
nirātaṅko mahābhogaḥ śataṃ varṣāṇi jīvati

1,90.130

गुडूचीतिलदूर्वाभिस्त्रिषु जन्मसु वा हुनेत् ।
तेनायुःश्रीयशोभोगपुण्यनिध्यादिमान्भवेत्

guḍūcītiladūrvābhistriṣu janmasu vā hunet |
tenāyuḥśrīyaśobhogapuṇyanidhyādimānbhavet

1,90.131

घृतपायसदुग्धैस्तु हुतैस्तेषु त्रिषु क्रमात् ।
आयुरारोग्यविभवैर्नृपामात्यो भवेत्तथा

ghṛtapāyasadugdhaistu hutaisteṣu triṣu kramāt |
āyurārogyavibhavairnṛpāmātyo bhavettathā

1,90.132

सप्तम्यां कदलीहोमात्सौभाग्यं लभते ऽन्वहम् ।
दूर्वात्रिकैस्तु प्रादेशमानैस्त्रिस्वादुसंयुतैः

saptamyāṃ kadalīhomātsaubhāgyaṃ labhate 'nvaham |
dūrvātrikaistu prādeśamānaistrisvādusaṃyutaiḥ

1,90.133

जुहुयाद्दिनशो घोरे सन्निपातज्वरे तथा ।
तद्दिनेषु जपेद्विद्यां नित्यशः सलिलं स्पृशन्

juhuyāddinaśo ghore sannipātajvare tathā |
taddineṣu japedvidyāṃ nityaśaḥ salilaṃ spṛśan

1,90.134

सहस्रवारं तत्तोयैः स्नानं पानं समाचरेत् ।
पाकाद्यमपि तैरव कुर्याद्रोगविमुक्तये

sahasravāraṃ tattoyaiḥ snānaṃ pānaṃ samācaret |
pākādyamapi tairava kuryādrogavimuktaye

1,90.135

साध्यर्क्षवृक्षसंचूर्णं त्र्यूषणं सर्षपं तिलम् ।
पिष्टं च साध्यपादोत्थरजसा च समन्वितम्

sādhyarkṣavṛkṣasaṃcūrṇaṃ tryūṣaṇaṃ sarṣapaṃ tilam |
piṣṭaṃ ca sādhyapādottharajasā ca samanvitam

1,90.136

कृत्वा पुत्तलिकां सम्यग्धृदये नामसंयुताम् ।
प्राग्वच्छित्वायसैस्तीक्ष्णैः शस्त्रैः पुत्तलिकां हनेत्

kṛtvā puttalikāṃ samyagdhṛdaye nāmasaṃyutām |
prāgvacchitvāyasaistīkṣṇaiḥ śastraiḥ puttalikāṃ hanet

1,90.137

एवं दिनैः सप्तभिस्तु साध्यो वश्यो भवेद्दृढम् ।
तथाविधां पुत्तलिकां कुण्डमध्ये निखन्य च

evaṃ dinaiḥ saptabhistu sādhyo vaśyo bhaveddṛḍham |
tathāvidhāṃ puttalikāṃ kuṇḍamadhye nikhanya ca

1,90.138

उपर्यग्निं निधायाथ विद्यया दिनशो हुनेत् ।
त्रिसहस्रं त्रियमायां सर्षपैस्तद्रसाप्लुतैः

uparyagniṃ nidhāyātha vidyayā dinaśo hunet |
trisahasraṃ triyamāyāṃ sarṣapaistadrasāplutaiḥ

1,90.139

शतयोजनदूरादप्यानयेद्वनितां बलात् ।
वशयेद्वनितां हाएंमात्कौशिकैर्मधुमिश्रितैः

śatayojanadūrādapyānayedvanitāṃ balāt |
vaśayedvanitāṃ hāeṃmātkauśikairmadhumiśritaiḥ

1,90.140

नालिकेरफलोपे तैर्गुडैर्लक्ष्मीमवाप्नुयात् ।
तथाज्यसिक्तैः कह्लारैः क्षीराक्तैररुणोत्पलैः

nālikeraphalope tairguḍairlakṣmīmavāpnuyāt |
tathājyasiktaiḥ kahlāraiḥ kṣīrāktairaruṇotpalaiḥ

1,90.141

त्रिमध्वक्तैश्चंपर्कश्च प्रसूनैर्बकुलोद्भवैः ।
मधूकजैः प्रसूनैश्च हुतैः कन्यामवाप्नुयात्

trimadhvaktaiścaṃparkaśca prasūnairbakulodbhavaiḥ |
madhūkajaiḥ prasūnaiśca hutaiḥ kanyāmavāpnuyāt

1,90.142

पुन्नागजैर्हुतैर्वस्त्राण्याज्यैरिष्टमवाप्नुयात् ।
माहिषैर्महिषीराजैरजान् गव्यैश्च गास्तथा

punnāgajairhutairvastrāṇyājyairiṣṭamavāpnuyāt |
māhiṣairmahiṣīrājairajān gavyaiśca gāstathā

1,90.143

अवाप्नोति हुतैराज्यैः रत्नै रत्नं च साधकः ।
शालिपिष्टमयीं कृत्वा पुत्तलीं ससितां ततः

avāpnoti hutairājyaiḥ ratnai ratnaṃ ca sādhakaḥ |
śālipiṣṭamayīṃ kṛtvā puttalīṃ sasitāṃ tataḥ

1,90.144

हृद्देशन्यस्तनामार्णां पचेत्तैलाज्ययोर्निशि ।
तन्मनाश्च दिवारात्रौ विद्याजप्तां तु भक्षयेत्

hṛddeśanyastanāmārṇāṃ pacettailājyayorniśi |
tanmanāśca divārātrau vidyājaptāṃ tu bhakṣayet

1,90.145

सप्तरात्रप्रयोगेण नरो नारी नृपो ऽपि वा ।
दासवद्वशमायाति चित्तप्राणादि चार्पयेत्

saptarātraprayogeṇa naro nārī nṛpo 'pi vā |
dāsavadvaśamāyāti cittaprāṇādi cārpayet

1,90.146

हयारिपुष्पैररुणैः सितैर्वा जुहुयात्तथा ।
त्रिसप्तरात्रान्महतीमवाप्नोति श्रियन्नरः

hayāripuṣpairaruṇaiḥ sitairvā juhuyāttathā |
trisaptarātrānmahatīmavāpnoti śriyannaraḥ

1,90.147

छागमांसैस्त्रिमध्वक्तैर्हेमात्स्वर्णमवाप्नुयात् ।
क्षीराक्तैः सस्यसंपन्नां भुवमाप्नोति मण्डलात्

chāgamāṃsaistrimadhvaktairhemātsvarṇamavāpnuyāt |
kṣīrāktaiḥ sasyasaṃpannāṃ bhuvamāpnoti maṇḍalāt

1,90.148

पद्माक्षैर्हवनाल्लक्ष्मीमवाप्नोति त्रिभिर्दिनैः ।
बिल्वैर्दशांशं जुहुयान्मन्त्राद्यैः साधने जपे

padmākṣairhavanāllakṣmīmavāpnoti tribhirdinaiḥ |
bilvairdaśāṃśaṃ juhuyānmantrādyaiḥ sādhane jape

1,90.149

एवं संसिद्धमन्त्रस्तु मन्त्रितैश्चुलुकोदकैः ।
फणिदष्टमृतानां तु मुखे संताड्य जीवयेत्

evaṃ saṃsiddhamantrastu mantritaiśculukodakaiḥ |
phaṇidaṣṭamṛtānāṃ tu mukhe saṃtāḍya jīvayet

1,90.150

तत्कर्णयोर्जपन्विद्यां यष्ट्या वा जपसिद्धया ।
संताड्यशीर्षं सहसा मृतमुत्थापयेदिति

tatkarṇayorjapanvidyāṃ yaṣṭyā vā japasiddhayā |
saṃtāḍyaśīrṣaṃ sahasā mṛtamutthāpayediti

1,90.151

कृत्वा योनिं कुण्डमध्ये तत्राग्नौ विधिवद्ध्रुनेत् ।
तिलसर्षपगोधूमशालिधान्ययवैर्हुनेत्

kṛtvā yoniṃ kuṇḍamadhye tatrāgnau vidhivaddhrunet |
tilasarṣapagodhūmaśālidhānyayavairhunet

1,90.152

त्रिमध्वक्तैरेकशो वा समेतैर्वा समृद्धये ।
बकुलैश्चंपकैरब्जैः कह्लारैररुणोत्पलैः

trimadhvaktairekaśo vā sametairvā samṛddhaye |
bakulaiścaṃpakairabjaiḥ kahlārairaruṇotpalaiḥ

1,90.153

कैरवैर्मल्लिकाकुन्दमधूकैरिन्दिराप्तये ।
अशोकैः पाटलैर्विल्वैर्जातीविकङ्कतैः सितैः

kairavairmallikākundamadhūkairindirāptaye |
aśokaiḥ pāṭalairvilvairjātīvikaṅkataiḥ sitaiḥ

1,90.154

नवनीलोत्पलैरश्वरिपुजैः कर्णिकारजैः ।
होमाल्लक्ष्मीं च सौभाग्यं निधिमायुर्यशो लभेत्

navanīlotpalairaśvaripujaiḥ karṇikārajaiḥ |
homāllakṣmīṃ ca saubhāgyaṃ nidhimāyuryaśo labhet

1,90.155

दूर्वां गुडूचीमश्वत्थं वटमारग्वधं तथा ।
सितार्कप्लक्षजं हुत्वा चिरान्मुच्येत रोगतः

dūrvāṃ guḍūcīmaśvatthaṃ vaṭamāragvadhaṃ tathā |
sitārkaplakṣajaṃ hutvā cirānmucyeta rogataḥ

1,90.156

इक्षुजंबूनालिकेरमोचागुडसितायुतैः ।
अचलां लभते लक्ष्मीं भोक्ता च भवति ध्रुवम्

ikṣujaṃbūnālikeramocāguḍasitāyutaiḥ |
acalāṃ labhate lakṣmīṃ bhoktā ca bhavati dhruvam

1,90.157

सर्षपाज्यैर्हुते मृत्युः काष्ठाग्नौ वैरिमृत्यवे ।
चतुरङ्गुलजैर्हेमाञ्चतुरङ्गबले रिपोः

sarṣapājyairhute mṛtyuḥ kāṣṭhāgnau vairimṛtyave |
caturaṅgulajairhemāñcaturaṅgabale ripoḥ

1,90.158

सप्ताहाद्रोगदुःखार्तिर्भवत्येव न संशयः ।
नित्यं नित्यार्चनं कुर्यात्तथा होमं घृतेन वै

saptāhādrogaduḥkhārtirbhavatyeva na saṃśayaḥ |
nityaṃ nityārcanaṃ kuryāttathā homaṃ ghṛtena vai

1,90.159

विद्याभिमन्त्रितं तोयं पिबेत्प्रातस्तदाप्तये ।
चन्दनोशीरकर्पूरकस्तूरीरोचनान्वितैः

vidyābhimantritaṃ toyaṃ pibetprātastadāptaye |
candanośīrakarpūrakastūrīrocanānvitaiḥ

1,90.160

काश्मीरकालागुरुभिर्मृगस्वेदमयैरपि ।
पूजयेच्च शिवामेतैर्गन्धैः सर्वार्थसिद्धये

kāśmīrakālāgurubhirmṛgasvedamayairapi |
pūjayecca śivāmetairgandhaiḥ sarvārthasiddhaye

1,90.161

सर्वाभिरपि नित्याभिः प्रातर्मातृकया समम् ।
त्रिजप्ताभिः पिबेत्तोयं तथा वाक्सिद्वये शिवम्

sarvābhirapi nityābhiḥ prātarmātṛkayā samam |
trijaptābhiḥ pibettoyaṃ tathā vāksidvaye śivam

1,90.162

विदध्यात्साधनं प्राग्वद्वर्णलक्षं पयोव्रतः ।
त्रिस्वादुसिक्तैररुणैरंबुजैर्हवनं चरेत्

vidadhyātsādhanaṃ prāgvadvarṇalakṣaṃ payovrataḥ |
trisvādusiktairaruṇairaṃbujairhavanaṃ caret

1,90.163

जपतर्पणहोमार्चासेकसिद्धमनुर्नरः ।
कुर्यादुक्तान्प्रयोगांश्च न चेत्तन्मनुदेवताः

japatarpaṇahomārcāsekasiddhamanurnaraḥ |
kuryāduktānprayogāṃśca na cettanmanudevatāḥ

1,90.164

प्राणांस्तस्य ग्रसंत्येव कुपितास्तत्क्षणान्मुने ।
अनया विद्यया लोके यदसाध्यं न तत्क्वचित्

prāṇāṃstasya grasaṃtyeva kupitāstatkṣaṇānmune |
anayā vidyayā loke yadasādhyaṃ na tatkvacit

1,90.165

अरण्यवटमूले च पर्वताग्रगुहासु च ।
उद्यानमध्यकान्तारे मातृपादपमूलतः

araṇyavaṭamūle ca parvatāgraguhāsu ca |
udyānamadhyakāntāre mātṛpādapamūlataḥ

1,90.166

सिंधुतीरे वने चैता यक्षिणीः साधयेन्नरः ।
कमलैः कैरवै रक्तैः सितैः सौगन्धिकोत्पलैः

siṃdhutīre vane caitā yakṣiṇīḥ sādhayennaraḥ |
kamalaiḥ kairavai raktaiḥ sitaiḥ saugandhikotpalaiḥ

1,90.167

सुगन्धिशिफआलिकया त्रिमध्वक्तैर्यथाविधि ।
होमात्सप्तसु वारेषु तन्मण्डलत एव वै

sugandhiśiphaālikayā trimadhvaktairyathāvidhi |
homātsaptasu vāreṣu tanmaṇḍalata eva vai

1,90.168

विजयं समवाप्रोति समरे द्वन्द्वयुद्धके ।
मल्लयुद्धे शस्त्रयुद्धे वादे द्यूतह्नये ऽपि च

vijayaṃ samavāproti samare dvandvayuddhake |
mallayuddhe śastrayuddhe vāde dyūtahnaye 'pi ca

1,90.169

व्यवहारेषु सर्वत्र जयमाप्नोति निश्चितम् ।
चतुरङ्गुलजैः पुप्पैर्हेमात्संस्तंभयेदरीन्

vyavahāreṣu sarvatra jayamāpnoti niścitam |
caturaṅgulajaiḥ puppairhemātsaṃstaṃbhayedarīn

1,90.170

तथैव कर्णिकारोत्थैः पुन्नागोत्थैर्नमेरुजैः ।
चंपकैः केतकै राजवृक्षजैर्माधवोद्भवैः

tathaiva karṇikārotthaiḥ punnāgotthairnamerujaiḥ |
caṃpakaiḥ ketakai rājavṛkṣajairmādhavodbhavaiḥ

1,90.171

प्राग्वद्दारेषु जुहुयात्क्रमात्पुष्पैस्तु सप्तभिः ।
प्रोक्तेषु स्तंभनं शत्रोर्भङ्गो वा भवति ध्रुवम्

prāgvaddāreṣu juhuyātkramātpuṣpaistu saptabhiḥ |
prokteṣu staṃbhanaṃ śatrorbhaṅgo vā bhavati dhruvam

1,90.172

शत्रोर्नक्षत्रवृक्षाग्नौ तत्समिद्धिस्तु होमतः ।
सर्षपाज्यप्लुताभिस्ते प्रणमन्त्येव पादयोः

śatrornakṣatravṛkṣāgnau tatsamiddhistu homataḥ |
sarṣapājyaplutābhiste praṇamantyeva pādayoḥ

Chapter 1.90 (part 2/2)

1,90.173

मृत्युकाष्ठानले मृत्युपत्रपुष्पफलैरपि ।
समिद्भिर्जुहुयात्सम्यग्वारे शार्चनपूर्वकम्

mṛtyukāṣṭhānale mṛtyupatrapuṣpaphalairapi |
samidbhirjuhuyātsamyagvāre śārcanapūrvakam

1,90.174

अरातेश्चतुरङ्गं तु बलं रोगार्द्दितं भवेत् ।
तेनास्य विजयो भूयान्निधनेनापि वा पुनः

arāteścaturaṅgaṃ tu balaṃ rogārdditaṃ bhavet |
tenāsya vijayo bhūyānnidhanenāpi vā punaḥ

1,90.175

अर्कवारेरऽकजैरिध्मैः समिद्धे ऽग्नौ तदुद्भवैः ।
पत्रैः पुष्पैः फलैः काण्डैर्मूलैश्चापि हुनेत्क्रमात्

arkavārer'kajairidhmaiḥ samiddhe 'gnau tadudbhavaiḥ |
patraiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ kāṇḍairmūlaiścāpi hunetkramāt

1,90.176

सवर्णारुणवत्साया घृतसिक्तैस्तु मण्डलात् ।
अरातिदिङ्मुखो भूत्वा कुण्डे त्र्यस्रे विधानतः

savarṇāruṇavatsāyā ghṛtasiktaistu maṇḍalāt |
arātidiṅmukho bhūtvā kuṇḍe tryasre vidhānataḥ

1,90.177

पलायते वा रोगार्तः प्रणमेद्वा भयान्वितः ।
पलाशेध्मानले तस्य पञ्चाङ्गैस्तद्घृताप्लुतैः

palāyate vā rogārtaḥ praṇamedvā bhayānvitaḥ |
palāśedhmānale tasya pañcāṅgaistadghṛtāplutaiḥ

1,90.178

होमेन सोमवारे च भवेत्प्राग्वन्न संशयः ।
खादिरेध्मानले तस्य पञ्चाङ्गैस्तद्घृताप्लुतैः

homena somavāre ca bhavetprāgvanna saṃśayaḥ |
khādiredhmānale tasya pañcāṅgaistadghṛtāplutaiḥ

1,90.179

वारे भौमस्य हवनात्तदाप्नोति सुनिश्चितम् ।
अपामार्गस्य सौम्ये ऽह्नि पिप्पलस्य गुरोर्दिने

vāre bhaumasya havanāttadāpnoti suniścitam |
apāmārgasya saumye 'hni pippalasya gurordine

1,90.180

उदुंबरस्य भृगुजे शम्या मान्दे ऽह्नि गोघृतैः ।
शुभ्रपीतसितश्यामवर्णाद्याः पूर्ववत्तथा

uduṃbarasya bhṛguje śamyā mānde 'hni goghṛtaiḥ |
śubhrapītasitaśyāmavarṇādyāḥ pūrvavattathā

1,90.181

तत्फलं समवाप्नोति तत्समिद्दीपिते ऽनले ।
प्रतिपत्तिथिमारभ्य पञ्चम्यन्तं क्रमेण वै

tatphalaṃ samavāpnoti tatsamiddīpite 'nale |
pratipattithimārabhya pañcamyantaṃ krameṇa vai

1,90.182

शालीचणकमुद्गैश्च यवमाषैश्च होमतः ।
माहिषाज्यप्लुतैस्ताभिस्तिथिभिः समवाप्नुयात्

śālīcaṇakamudgaiśca yavamāṣaiśca homataḥ |
māhiṣājyaplutaistābhistithibhiḥ samavāpnuyāt

1,90.183

षष्ठ्यादिसप्तम्यन्तं तु चाजाभवघृतैस्तथा ।
प्रागुक्तैर्निस्तुषैर्हेमात्प्रागुक्तफलमाप्नुयात्

ṣaṣṭhyādisaptamyantaṃ tu cājābhavaghṛtaistathā |
prāguktairnistuṣairhemātprāguktaphalamāpnuyāt

1,90.184

तद्वर्द्धं पञ्चके त्वेतैः समस्तैश्च तिलद्वयैः ।
सितान्नैः पायसैः सिक्तैराविकैस्तु घृतैस्तथा

tadvarddhaṃ pañcake tvetaiḥ samastaiśca tiladvayaiḥ |
sitānnaiḥ pāyasaiḥ siktairāvikaistu ghṛtaistathā

1,90.185

हवनात्तदवाप्नोति यदादौ फलमीरितम् ।
एवं नक्षत्रवृक्षोत्थवह्नौ तैस्तैर्मधुप्लुतैः

havanāttadavāpnoti yadādau phalamīritam |
evaṃ nakṣatravṛkṣotthavahnau taistairmadhuplutaiḥ

1,90.186

हवनादपि तत्प्राप्तिर्भवत्येव न संशयः ।
विद्यां संसाध्य पूर्वं तु पश्चादुक्तानशेषतः

havanādapi tatprāptirbhavatyeva na saṃśayaḥ |
vidyāṃ saṃsādhya pūrvaṃ tu paścāduktānaśeṣataḥ

1,90.187

प्रयोगान्साधयेद्धीमान् मङ्गलायाः प्रसादतः ।
संपूज्य देवतां विप्रकुमारीं कन्यकां तु वा

prayogānsādhayeddhīmān maṅgalāyāḥ prasādataḥ |
saṃpūjya devatāṃ viprakumārīṃ kanyakāṃ tu vā

1,90.188

सशुभावयवां मुग्धां स्नातां धौतांबरां शुभाम् ।
तथाविधं कुमारं वा संस्थाप्यभ्यर्च्य विद्यया

saśubhāvayavāṃ mugdhāṃ snātāṃ dhautāṃbarāṃ śubhām |
tathāvidhaṃ kumāraṃ vā saṃsthāpyabhyarcya vidyayā

1,90.189

स्पृष्टशीर्षो जपेद्विद्यां शतवारं तथार्चयेत् ।
प्रसूनैररुणैः शुभ्रैः सौरभाढ्यैरथापि वा

spṛṣṭaśīrṣo japedvidyāṃ śatavāraṃ tathārcayet |
prasūnairaruṇaiḥ śubhraiḥ saurabhāḍhyairathāpi vā

1,90.190

दद्याद्गुग्गुलधूपं च यावत्कर्मावसानकम् ।
ततो देव्या समाविष्टे तस्मिन्संपूज्य भक्तितः

dadyādgugguladhūpaṃ ca yāvatkarmāvasānakam |
tato devyā samāviṣṭe tasminsaṃpūjya bhaktitaḥ

1,90.191

ततस्तामुपचारैस्तैः प्रागुक्तैर्विद्यया व्रती ।
प्रजपंस्तां ततः पृच्छेदभीष्टं कथयेच्च सा

tatastāmupacāraistaiḥ prāguktairvidyayā vratī |
prajapaṃstāṃ tataḥ pṛcchedabhīṣṭaṃ kathayecca sā

1,90.192

भूतं भवद्भविष्यं च यदन्यन्मनसि स्थितम् ।
जन्मान्तराण्यतीतानि सर्वं सा पूजिता वदेत्

bhūtaṃ bhavadbhaviṣyaṃ ca yadanyanmanasi sthitam |
janmāntarāṇyatītāni sarvaṃ sā pūjitā vadet

1,90.193

ततस्तां प्राग्वदभ्यर्च्य स्वात्मन्युद्वास्य तां जपेत् ।
सहस्रवारं स्थिरधीः पूर्णात्मा विचरेत्सुखी

tatastāṃ prāgvadabhyarcya svātmanyudvāsya tāṃ japet |
sahasravāraṃ sthiradhīḥ pūrṇātmā vicaretsukhī

1,90.194

मधुरत्रयसंसिक्तैररुणैरंबजैः श्रियम् ।
प्राप्नोति मण्डलं होमात्सितैश्च महद्यशः

madhuratrayasaṃsiktairaruṇairaṃbajaiḥ śriyam |
prāpnoti maṇḍalaṃ homātsitaiśca mahadyaśaḥ

1,90.195

क्षौद्राक्तैरुप्तलै रक्तैर्हवनात्प्रोक्तकालतः ।
सुवर्णं समवाप्नोति निधिं वा वसुधां तु वा

kṣaudrāktairuptalai raktairhavanātproktakālataḥ |
suvarṇaṃ samavāpnoti nidhiṃ vā vasudhāṃ tu vā

1,90.196

क्षीराक्तैः कैरवैर्हेमात्प्रोक्तं काममवाप्नुयात् ।
धान्यानि विविधान्याशु सुभगः स भवेन्नरः

kṣīrāktaiḥ kairavairhemātproktaṃ kāmamavāpnuyāt |
dhānyāni vividhānyāśu subhagaḥ sa bhavennaraḥ

1,90.197

आज्याक्तैरुत्पलैर्हेमाद्वाञ्छितं समवाप्नुयात् ।
तदक्तैरपि कह्लारैर्हवनाद्राजवल्लभः

ājyāktairutpalairhemādvāñchitaṃ samavāpnuyāt |
tadaktairapi kahlārairhavanādrājavallabhaḥ

1,90.198

पलाशपुष्पैस्त्रिस्वादुयुक्तैस्तत्कालहोमतः ।
चतुर्विधं तु पाण्डित्यं भवत्येव न संशयः

palāśapuṣpaistrisvāduyuktaistatkālahomataḥ |
caturvidhaṃ tu pāṇḍityaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ

1,90.199

लाजैस्त्रिमधुरोपेतैस्तत्कालहवनेन वै ।
कन्यकां लभते पत्नीं समस्तगुणसंयुताम्

lājaistrimadhuropetaistatkālahavanena vai |
kanyakāṃ labhate patnīṃ samastaguṇasaṃyutām

1,90.200

नालिकेरफलक्षोदं ससितं सगुडं तु वा ।
क्षौद्राक्षं जुहुयात्तद्वदयत्नाद्धनदोपमः

nālikeraphalakṣodaṃ sasitaṃ saguḍaṃ tu vā |
kṣaudrākṣaṃ juhuyāttadvadayatnāddhanadopamaḥ

1,90.201

तथैवान्नाज्यहोमेन सतन्दुलतिलैरपि ।
प्रसूनैररुणैस्तद्वत्तथा बन्धूकसंभवैः

tathaivānnājyahomena satandulatilairapi |
prasūnairaruṇaistadvattathā bandhūkasaṃbhavaiḥ

1,90.202

सितैः प्रसूनर्वाक्सिद्धिं हवनात्समवाप्नुयात् ।
सितरक्तैस्तुमिलितैरायुरारोग्यमाप्नुयात्

sitaiḥ prasūnarvāksiddhiṃ havanātsamavāpnuyāt |
sitaraktaistumilitairāyurārogyamāpnuyāt

1,90.203

दूर्वात्रिकैस्त्रिमध्वक्तैर्हवनात्तु जयेच्च तान् ।
तथा गुडूच्या होमेन पायसेन तिलेन च

dūrvātrikaistrimadhvaktairhavanāttu jayecca tān |
tathā guḍūcyā homena pāyasena tilena ca

1,90.204

श्रीखण्डपङ्ककर्पूरमिलितैः शतपत्रकैः ।
हवनाच्छ्रियमाप्नोति यावदन्वयगा भवेत्

śrīkhaṇḍapaṅkakarpūramilitaiḥ śatapatrakaiḥ |
havanācchriyamāpnoti yāvadanvayagā bhavet

1,90.205

कुङ्कुमं हिमतोयेन पिष्ट्वा कर्पूरसंयुतम् ।
तत्पङ्क मर्द्दितैर्हेमात्कह्लारैर्विकचैः सुमैः

kuṅkumaṃ himatoyena piṣṭvā karpūrasaṃyutam |
tatpaṅka mardditairhemātkahlārairvikacaiḥ sumaiḥ

1,90.206

राजकल्पः श्रिया भूयाज्जीवेद्वर्षशतं भुवि ।
निःसपत्नो निरातङ्को निर्द्रन्दो निर्मलाशयः

rājakalpaḥ śriyā bhūyājjīvedvarṣaśataṃ bhuvi |
niḥsapatno nirātaṅko nirdrando nirmalāśayaḥ

1,90.207

इक्षुकाण्डस्य शकलैर्हवनाद्वस्त्रमाप्नुयात् ।
तथैव करवीरोत्थैः प्रसूनैररुणैः सितैः

ikṣukāṇḍasya śakalairhavanādvastramāpnuyāt |
tathaiva karavīrotthaiḥ prasūnairaruṇaiḥ sitaiḥ

1,90.208

क्षौद्राक्तैः पाटलापुष्पैर्हवनाद्वशयेद्वधूः ।
तथैव पङ्कजैर्हेमाद्रूपाजीवां वशं नयेत्

kṣaudrāktaiḥ pāṭalāpuṣpairhavanādvaśayedvadhūḥ |
tathaiva paṅkajairhemādrūpājīvāṃ vaśaṃ nayet

1,90.209

सरूपवत्सासितगोक्षीराक्तसितहोमतः ।
लभते ऽनुपमां लक्ष्मीमपि पापिष्ठचेतनः

sarūpavatsāsitagokṣīrāktasitahomataḥ |
labhate 'nupamāṃ lakṣmīmapi pāpiṣṭhacetanaḥ

1,90.210

सौवीराक्तैस्तु कार्पासबीजस्तत्कालहोमतः ।
अर्द्धेन्दुकुण्डे नियतं वशगा रिपवो मुने

sauvīrāktaistu kārpāsabījastatkālahomataḥ |
arddhendukuṇḍe niyataṃ vaśagā ripavo mune

1,90.211

अरिष्टपत्रैस्तद्बीजैस्तद्वह्नौ तैस्तथा हुतैः ।
मृत्युबीजैर्निम्बतैलसिक्तैर्हेमान्निहॄन्ति तान्

ariṣṭapatraistadbījaistadvahnau taistathā hutaiḥ |
mṛtyubījairnimbatailasiktairhemānnihṝnti tān

1,90.212

रोगार्तांस्तुरगांस्तद्वत्पञ्चगव्यैर्हुतैर्ध्रुवम् ।
अक्षबीजैस्तु तैलाक्तैर्हेमः सर्वविनाशनः

rogārtāṃsturagāṃstadvatpañcagavyairhutairdhruvam |
akṣabījaistu tailāktairhemaḥ sarvavināśanaḥ

1,90.213

करञ्जबीजैः संसिक्तैर्हेमाद्वैरी पिशाचवान् ।
तथैवाक्षतरूद्भूतपञ्चाङ्गहवनादपि

karañjabījaiḥ saṃsiktairhemādvairī piśācavān |
tathaivākṣatarūdbhūtapañcāṅgahavanādapi

1,90.214

निंबतैलान्वितैरक्षद्रुमबीजैस्तु होमतः ।
तद्दिने स्यादपस्मारी वैरी भवति निश्चितम्

niṃbatailānvitairakṣadrumabījaistu homataḥ |
taddine syādapasmārī vairī bhavati niścitam

1,90.215

अरातेर्जन्मनक्षत्रवृक्षेन्धनगते ऽनले ।
तद्योनिपिशितैस्तैश्च हवनान्मृत्युकृद्रिपोः

arāterjanmanakṣatravṛkṣendhanagate 'nale |
tadyonipiśitaistaiśca havanānmṛtyukṛdripoḥ

1,90.216

पद्माक्षबीजैः सर्षपतैलाक्तैर्हवनात्तथा ।
जायन्ते वैरिणः कुष्ठरोगा देहविलोपकाः

padmākṣabījaiḥ sarṣapatailāktairhavanāttathā |
jāyante vairiṇaḥ kuṣṭharogā dehavilopakāḥ

1,90.217

मरिचैः सर्षपैर्हेमात्तैलाक्तैर्मध्यराजके ।
दाहज्वरेण ग्रस्तः स्यादरातिस्तद्दिने ध्रुवम्

maricaiḥ sarṣapairhemāttailāktairmadhyarājake |
dāhajvareṇa grastaḥ syādarātistaddine dhruvam

1,90.218

एवं निग्रहहोमेषु स्वरक्षायै तथान्वहम् ।
स्निग्धैः संप्राप्तसद्विद्यैर्जपहोमादि कारयेत्

evaṃ nigrahahomeṣu svarakṣāyai tathānvaham |
snigdhaiḥ saṃprāptasadvidyairjapahomādi kārayet

1,90.219

मृत्युञ्जयेन वा तत्तत्प्रयोगस्थाभिरेव वा ।
विद्याभिरन्यथासिद्धमन्त्रमस्याशु नाशयेत्

mṛtyuñjayena vā tattatprayogasthābhireva vā |
vidyābhiranyathāsiddhamantramasyāśu nāśayet

1,90.220

लक्षत्रयं कृते प्रोक्तं त्रेतायां द्विगुणं तथा ।
द्वापरे त्रिगुणं प्रोक्तं कलौतत्तु चतुर्गुणम्

lakṣatrayaṃ kṛte proktaṃ tretāyāṃ dviguṇaṃ tathā |
dvāpare triguṇaṃ proktaṃ kalautattu caturguṇam

1,90.221

दशांशं हवनं कार्यं तर्पणं तद्दशांशतः ।
तद्दशांशं मार्जनं स्याद्दशांशं द्विजभोजनम्

daśāṃśaṃ havanaṃ kāryaṃ tarpaṇaṃ taddaśāṃśataḥ |
taddaśāṃśaṃ mārjanaṃ syāddaśāṃśaṃ dvijabhojanam

1,90.222

एवं क्रमेण सर्वासां या या संख्या जपस्य सा ।
कार्या सिद्ध्यै तु विद्यायास्ततः कुर्यात्प्रयोगकान्

evaṃ krameṇa sarvāsāṃ yā yā saṃkhyā japasya sā |
kāryā siddhyai tu vidyāyāstataḥ kuryātprayogakān

1,90.223

द्विगुणो हि जपः कार्यः कामेश्वर्या मुनीश्वर ।
सिद्धे मन्त्रे प्रयोगांस्तु विदधीत यथा तथा

dviguṇo hi japaḥ kāryaḥ kāmeśvaryā munīśvara |
siddhe mantre prayogāṃstu vidadhīta yathā tathā

1,90.224

जपो लक्षं समाख्यातो होमादिस्तद्धशांशतः ।
कर्तव्यो भगमालाया विद्यासिद्ध्यैमुनीश्वर

japo lakṣaṃ samākhyāto homādistaddhaśāṃśataḥ |
kartavyo bhagamālāyā vidyāsiddhyaimunīśvara

1,90.225

नित्यक्लिन्नाजपः प्रोक्तो लक्षं होमो हशांशतः ।
कार्यः सिद्ध्यै तु विद्यायाः प्रयोगान्साधयेत्ततः

nityaklinnājapaḥ prokto lakṣaṃ homo haśāṃśataḥ |
kāryaḥ siddhyai tu vidyāyāḥ prayogānsādhayettataḥ

1,90.226

ततो मौनी पयोभक्षः प्रजपेन्नवलक्षकम् ।
भेरुडामन्त्रमुक्तं तु शेषं कुर्यात्प्रयत्नतः

tato maunī payobhakṣaḥ prajapennavalakṣakam |
bheruḍāmantramuktaṃ tu śeṣaṃ kuryātprayatnataḥ

1,90.227

लक्षत्रयं जपो वह्निवासिन्याः समुदीरितः ।
अन्यत्सर्वं पुरावच्च कार्य्यं साधकसत्तमैः

lakṣatrayaṃ japo vahnivāsinyāḥ samudīritaḥ |
anyatsarvaṃ purāvacca kāryyaṃ sādhakasattamaiḥ

1,90.228

महावज्रेश्वरीविद्याजपो लक्षत्रयो मतः ।
हवनादि दशांशेन कार्यं प्रोक्तक्रमेण हि

mahāvajreśvarīvidyājapo lakṣatrayo mataḥ |
havanādi daśāṃśena kāryaṃ proktakrameṇa hi

1,90.229

अतन्द्रितो जपेल्लक्षमितं दूतीमनुं मुने ।
तद्दशांशक्रमेणैव होमादिः प्रोक्तमार्गतः

atandrito japellakṣamitaṃ dūtīmanuṃ mune |
taddaśāṃśakrameṇaiva homādiḥ proktamārgataḥ

1,90.230

त्वरितां प्रजपेल्लक्षप्रमितां तद्दशांशतः ।
कृत्वा होमादिकं सर्वं विद्यासिद्धियैमुनीश्वर

tvaritāṃ prajapellakṣapramitāṃ taddaśāṃśataḥ |
kṛtvā homādikaṃ sarvaṃ vidyāsiddhiyaimunīśvara

1,90.231

जपो लक्षं समाख्यातो होमादिस्तद्दशांशतः ।
विद्यायाः कुलसुन्दर्याः कर्तव्यो द्विजसत्तम

japo lakṣaṃ samākhyāto homādistaddaśāṃśataḥ |
vidyāyāḥ kulasundaryāḥ kartavyo dvijasattama

1,90.232

नित्यानित्याजपो विप्रत्रिलक्षप्रमितो मतः ।
होमादिस्तद्दशांशेन प्रोक्तः प्रोक्तविधानतः

nityānityājapo vipratrilakṣapramito mataḥ |
homādistaddaśāṃśena proktaḥ proktavidhānataḥ

1,90.233

त्रिपञ्चाशल्लक्षमुक्तो नियमेन मुनीश्वर ।
जपो नित्यपताकाया होमादिस्तद्दशांशतः

tripañcāśallakṣamukto niyamena munīśvara |
japo nityapatākāyā homādistaddaśāṃśataḥ

1,90.234

विजयाया जयः प्रोक्तो लक्षमानेन नारद ।
अन्यत्पूर्ववदाख्यातं विद्यासिद्ध्यै तु साधनम्

vijayāyā jayaḥ prokto lakṣamānena nārada |
anyatpūrvavadākhyātaṃ vidyāsiddhyai tu sādhanam

1,90.235

दन्तलक्षप्रमाणेन सर्वमङ्गालिकां जपेत् ।
तद्दशांशक्रमेणैव होमादि समुदीरितम्

dantalakṣapramāṇena sarvamaṅgālikāṃ japet |
taddaśāṃśakrameṇaiva homādi samudīritam

1,90.236

अष्टलक्षं हविष्याशी ज्वालामालिनिकां जपेत् ।
होमादिस्तद्दशांशेन प्रोक्तद्रव्यैः समीरितः

aṣṭalakṣaṃ haviṣyāśī jvālāmālinikāṃ japet |
homādistaddaśāṃśena proktadravyaiḥ samīritaḥ

1,90.237

चित्राया भूपलक्षं तु जपो होमादिकस्ततः ।
प्रोक्तेन विधिना कार्यो विद्यासिद्ध्यै मुनीश्वर

citrāyā bhūpalakṣaṃ tu japo homādikastataḥ |
proktena vidhinā kāryo vidyāsiddhyai munīśvara

1,90.238

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं नित्यापटलमादित ।
ज्ञातव्यं सर्वमेवात्र यन्त्रसाधनपूर्वकम्

etatsaṃkṣepataḥ proktaṃ nityāpaṭalamādita |
jñātavyaṃ sarvamevātra yantrasādhanapūrvakam

Chapter 1.91 (part 1/2)

1,91.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे नित्यापटलकथनं नाम नवतितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये महेशस्य मन्त्रं सर्वार्थसाधकम् ।
यं समाराध्य मनुजो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde nityāpaṭalakathanaṃ nāma navatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha vakṣye maheśasya mantraṃ sarvārthasādhakam |
yaṃ samārādhya manujo bhuktiṃ muktiṃ ca vindati

1,91.2

हृदयं सबकः सूक्ष्मो लान्तो ऽनन्तान्वितो मरुत् ।
पञ्चाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्यो ऽयं षडक्षरः

hṛdayaṃ sabakaḥ sūkṣmo lānto 'nantānvito marut |
pañcākṣaro manuḥ proktastārādyo 'yaṃ ṣaḍakṣaraḥ

1,91.3

वामदेवी मुनीश्छन्दः पङ्क्तिरीशो ऽस्य देवता ।
षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि कुर्यान्मन्त्रेण देशिकः

vāmadevī munīśchandaḥ paṅktirīśo 'sya devatā |
ṣaḍbhirvarṇaiḥ ṣaḍaṅgāni kuryānmantreṇa deśikaḥ

1,91.4

मन्त्रवर्णादिकान्न्यस्येन्मन्त्रमूर्तिर्यथाक्रमम् ।
तर्जनीमध्ययोरन्त्यानामिकाङ्गुष्ठके पुनः

mantravarṇādikānnyasyenmantramūrtiryathākramam |
tarjanīmadhyayorantyānāmikāṅguṣṭhake punaḥ

1,91.5

ताः स्युस्तत्पुरुषाघोरभववामेशसंज्ञिकाः ।
वक्त्रहृत्पादगुह्येषु निजमूर्द्धनि ताः पुनः

tāḥ syustatpuruṣāghorabhavavāmeśasaṃjñikāḥ |
vaktrahṛtpādaguhyeṣu nijamūrddhani tāḥ punaḥ

1,91.6

प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु पञ्चसु ।
मन्त्राङ्गानिन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात्

prāgyāmyavāruṇodīcyamadhyavaktreṣu pañcasu |
mantrāṅgāninyasetpaścājjātiyuktāni ṣaṭ kramāt

1,91.7

कुर्वीत गोलकन्यासं रक्षायै तदनन्तरम् ।
हृदि वक्त्रेंऽसयोरूर्वोः कण्ठे नाभौ द्विपार्श्वयोः

kurvīta golakanyāsaṃ rakṣāyai tadanantaram |
hṛdi vaktreṃ'sayorūrvoḥ kaṇṭhe nābhau dvipārśvayoḥ

1,91.8

पृष्ठे हृदि तथा मूर्ध्नि वदने नेत्रयोर्नसोः ।
दोःपत्संधिषु साग्रेषु विन्यसेत्तदनन्तरम्

pṛṣṭhe hṛdi tathā mūrdhni vadane netrayornasoḥ |
doḥpatsaṃdhiṣu sāgreṣu vinyasettadanantaram

1,91.9

शिरोवदनहृत्कुक्षिसोरुपादद्वये पुनः ।
हृदि वक्त्रांबुजे टङ्कमृगा भयवरेष्वथ

śirovadanahṛtkukṣisorupādadvaye punaḥ |
hṛdi vaktrāṃbuje ṭaṅkamṛgā bhayavareṣvatha

1,91.10

वक्त्रांसहृत्सपादोरुजठरेषु क्रमान्न्यसेत् ।
मूलमन्त्रस्य षड वर्णान्यथावद्देशिकोत्तमः

vaktrāṃsahṛtsapādorujaṭhareṣu kramānnyaset |
mūlamantrasya ṣaḍa varṇānyathāvaddeśikottamaḥ

1,91.11

मूर्ध्नि भालोदरांसेषु हृदये ताः पुनर्न्यसेत् ।
पश्चादनेन मन्त्रेण कुर्वीत व्यापकं सुधीः

mūrdhni bhālodarāṃseṣu hṛdaye tāḥ punarnyaset |
paścādanena mantreṇa kurvīta vyāpakaṃ sudhīḥ

1,91.12

नमोस्त्वनन्तरूपाय ज्योतिर्लिङ्गामृतात्मने ।
चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासिताङ्गाय शंभवे

namostvanantarūpāya jyotirliṅgāmṛtātmane |
caturmūrtivapuśchāyābhāsitāṅgāya śaṃbhave

1,91.13

एवं न्यस्तशरीरो ऽसौ चिन्तयेत्पार्वतीपतिम् ।
ध्यायेन्नित्यं महेशानं रौप्यपर्वतसन्निभम्

evaṃ nyastaśarīro 'sau cintayetpārvatīpatim |
dhyāyennityaṃ maheśānaṃ raupyaparvatasannibham

1,91.14

चारुचन्द्रावतंसं च रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गकम् ।
परश्वधवराभीतिमृगहस्तं शुभाननम्

cārucandrāvataṃsaṃ ca ratnākalpojjvalāṅgakam |
paraśvadhavarābhītimṛgahastaṃ śubhānanam

1,91.15

पद्मासीनं समन्तात्तु स्तुतं सुमनसां गणैः ।
व्याघ्रकृतिं वसानं च विश्वाद्यं विश्वरूपकम्

padmāsīnaṃ samantāttu stutaṃ sumanasāṃ gaṇaiḥ |
vyāghrakṛtiṃ vasānaṃ ca viśvādyaṃ viśvarūpakam

1,91.16

त्रिनेत्रं पञ्चवक्त्रं च सर्वभीतिहरं शिवम् ।
तत्त्वलक्षं जपेन्मन्त्रं दीक्षितः शैववर्त्मना

trinetraṃ pañcavaktraṃ ca sarvabhītiharaṃ śivam |
tattvalakṣaṃ japenmantraṃ dīkṣitaḥ śaivavartmanā

1,91.17

तावत्संख्यसहस्राणि जुहुयात्पायसैः शुभैः ।
ततः सिद्धो भवेन्मन्त्रः साधकाभीष्टसिद्धिदः

tāvatsaṃkhyasahasrāṇi juhuyātpāyasaiḥ śubhaiḥ |
tataḥ siddho bhavenmantraḥ sādhakābhīṣṭasiddhidaḥ

1,91.18

देवं संपूजयेत्पीठे वामादिनवशक्तिके ।
वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलपदादिका

devaṃ saṃpūjayetpīṭhe vāmādinavaśaktike |
vāmā jyeṣṭhā tathā raudrī kālī kalapadādikā

1,91.19

विकारिण्याह्वया प्रोक्ता बलाद्या विकरिण्यथ ।
बलप्रमथनी पश्चात्सर्वभूतदमन्यथ

vikāriṇyāhvayā proktā balādyā vikariṇyatha |
balapramathanī paścātsarvabhūtadamanyatha

1,91.20

मनोन्मनीति संप्रोक्ताः शैवपीठस्य शक्तयः ।
नमो भगवते पश्चात्सकलादि वदेत्ततः

manonmanīti saṃproktāḥ śaivapīṭhasya śaktayaḥ |
namo bhagavate paścātsakalādi vadettataḥ

1,91.21

गुणात्मशक्तिभक्ताय ततो ऽनन्ताय तत्परम् ।
योगपीठात्मने भूयो नमस्तारादिको मनुः

guṇātmaśaktibhaktāya tato 'nantāya tatparam |
yogapīṭhātmane bhūyo namastārādiko manuḥ

1,91.22

अमुना मनुना दद्यादासनं गिरिजापतेः ।
मूर्तिं मूलेन संकल्प्य तत्रावाह्य यजेच्छिवम्

amunā manunā dadyādāsanaṃ girijāpateḥ |
mūrtiṃ mūlena saṃkalpya tatrāvāhya yajecchivam

1,91.23

कर्णिकायां यजेन्मूर्तिरीशमीशानदिग्गजम् ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं दिक्षु तत्पुरुषादिका

karṇikāyāṃ yajenmūrtirīśamīśānadiggajam |
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ dikṣu tatpuruṣādikā

1,91.24

पीताञ्जनश्वेतरक्ताः प्रधानसदृशायुधाः ।
चतुर्वक्त्रसमायुक्ता यथावत्ताः प्रपूजयेत्

pītāñjanaśvetaraktāḥ pradhānasadṛśāyudhāḥ |
caturvaktrasamāyuktā yathāvattāḥ prapūjayet

1,91.25

कोणेष्वर्चेन्निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् ।
अङ्गानि केसरस्थानि विघ्नेशान्पन्नगान्यजेत्

koṇeṣvarcennivṛttyādyāstejorūpāḥ kalāḥ kramāt |
aṅgāni kesarasthāni vighneśānpannagānyajet

1,91.26

अनन्तं सुखनामानं शिवोत्तममनन्तरम् ।
एकनेत्रमेकरुद्रं त्रिमूर्तिं तदनन्तरम्

anantaṃ sukhanāmānaṃ śivottamamanantaram |
ekanetramekarudraṃ trimūrtiṃ tadanantaram

1,91.27

पश्चाच्छीकण्ठनामानं शिखण्डिनमिति क्रमात् ।
रक्तपीतसितारक्तकृष्णरक्ताञ्जनासितान्

paścācchīkaṇṭhanāmānaṃ śikhaṇḍinamiti kramāt |
raktapītasitāraktakṛṣṇaraktāñjanāsitān

1,91.28

किरीटार्पितबालेन्दून्पद्मस्थान्भूषणान्वितान् ।
त्रिनेत्राञ्छूलवज्रास्त्रचापहस्तान्मनोरमान्

kirīṭārpitabālendūnpadmasthānbhūṣaṇānvitān |
trinetrāñchūlavajrāstracāpahastānmanoramān

1,91.29

उत्तरादि यजेत्पश्चाद्रुद्रं चण्डेश्वरं पुनः ।
ततो नन्दिमहाकालौ गणेशं वृषभं पुनः

uttarādi yajetpaścādrudraṃ caṇḍeśvaraṃ punaḥ |
tato nandimahākālau gaṇeśaṃ vṛṣabhaṃ punaḥ

1,91.30

अथ भृङ्गिं रिटिं स्कन्दमेतान्पद्मासनस्थितान् ।
स्वर्णतोयारुणश्याममुक्तेन्दुसितपाटलान्

atha bhṛṅgiṃ riṭiṃ skandametānpadmāsanasthitān |
svarṇatoyāruṇaśyāmamuktendusitapāṭalān

1,91.31

इन्द्रादयस्ततः पूज्या वज्राद्यायुधसंयुताः ।
इत्थं संपूजयेद्देवं सहस्रं नित्यशो जपेत्

indrādayastataḥ pūjyā vajrādyāyudhasaṃyutāḥ |
itthaṃ saṃpūjayeddevaṃ sahasraṃ nityaśo japet

1,91.32

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नुयाद्वाञ्छितं श्रियम् ।
द्विसहस्रं जपन् रोगान्मुच्यते नात्र संशयः

sarvapāpavinirmuktaḥ prāpnuyādvāñchitaṃ śriyam |
dvisahasraṃ japan rogānmucyate nātra saṃśayaḥ

1,91.33

त्रिसन्मन्त्रं जपन्मन्त्रं दीर्घमायुरवाप्नुयात् ।
सहस्रवृद्धया प्रजपन्सर्वकामानवाप्नुयात्

trisanmantraṃ japanmantraṃ dīrghamāyuravāpnuyāt |
sahasravṛddhayā prajapansarvakāmānavāpnuyāt

1,91.34

आज्यान्वितैस्तिलैः शुद्धैर्जुहुयाल्लक्षमादरात् ।
उत्पातजनितान् क्लेशान्नाशयेन्नात्र संशयः

ājyānvitaistilaiḥ śuddhairjuhuyāllakṣamādarāt |
utpātajanitān kleśānnāśayennātra saṃśayaḥ

1,91.35

शतलक्षं जपन्साक्षाच्छिवो भवति मानवः ।
षडक्षरः शक्तिरुद्धः कथितो ऽष्टाक्षरो मनुः

śatalakṣaṃ japansākṣācchivo bhavati mānavaḥ |
ṣaḍakṣaraḥ śaktiruddhaḥ kathito 'ṣṭākṣaro manuḥ

1,91.36

ऋषिश्छन्दः पुरा प्रोक्तो देवता स्यादुमापतिः ।
अङ्गानि पूर्वमुक्तानि सौम्यमीशं विचिन्तयेत्

ṛṣiśchandaḥ purā prokto devatā syādumāpatiḥ |
aṅgāni pūrvamuktāni saumyamīśaṃ vicintayet

1,91.37

बन्धूकाभं त्रिनेत्रं च शशिखण्डधरं विभुम् ।
स्मेरास्यं स्वकरैः शूलं कंपालं वरदाभये

bandhūkābhaṃ trinetraṃ ca śaśikhaṇḍadharaṃ vibhum |
smerāsyaṃ svakaraiḥ śūlaṃ kaṃpālaṃ varadābhaye

1,91.38

वहॄन्तं चारुभूपाढ्यं वामोरुस्थाद्रिकन्यया ।
भुजेनाश्लिष्टदेहं तं चिन्तयेन्मनसा हृदि

vahṝntaṃ cārubhūpāḍhyaṃ vāmorusthādrikanyayā |
bhujenāśliṣṭadehaṃ taṃ cintayenmanasā hṛdi

1,91.39

मनुलक्षं जपेन्मन्त्रं तत्सहस्रं यथाविधि ।
जुहुयान्मान्मधुससिक्तैरारग्वधसमिद्वरैः

manulakṣaṃ japenmantraṃ tatsahasraṃ yathāvidhi |
juhuyānmānmadhusasiktairāragvadhasamidvaraiḥ

1,91.40

प्राक्प्रोक्ते पूजयेत्पीठे गन्धपुष्पैरुमापतिम् ।
अङ्गावृतैर्बहिः पूज्या हृल्लेखाद्या यथापुरा

prākprokte pūjayetpīṭhe gandhapuṣpairumāpatim |
aṅgāvṛtairbahiḥ pūjyā hṛllekhādyā yathāpurā

1,91.41

मध्यप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु विधानतः ।
यजेत्पूर्वादिपत्रेषु वृषभाद्याननुक्रमात्

madhyaprāgdakṣiṇodīcyapaścimeṣu vidhānataḥ |
yajetpūrvādipatreṣu vṛṣabhādyānanukramāt

1,91.42

शूलटङ्काक्षवलयकमण्डलुलसत्करम् ।
रक्ताकारं त्रिनयनं चण्डेशमथ पूजयेत्

śūlaṭaṅkākṣavalayakamaṇḍalulasatkaram |
raktākāraṃ trinayanaṃ caṇḍeśamatha pūjayet

1,91.43

चक्रशङ्खाभयाभीष्टकरां मरकतप्रभाम् ।
दुर्गां प्रपूजयेत्सौम्यां त्रिनेत्रां चारुभूषणाम्

cakraśaṅkhābhayābhīṣṭakarāṃ marakataprabhām |
durgāṃ prapūjayetsaumyāṃ trinetrāṃ cārubhūṣaṇām

1,91.44

कल्पशाखान्तरे घण्टां दधानं द्वादशेक्षणम् ।
बालार्काभं शिशुं कान्तंषण्मुखं पूजयेत्ततः

kalpaśākhāntare ghaṇṭāṃ dadhānaṃ dvādaśekṣaṇam |
bālārkābhaṃ śiśuṃ kāntaṃṣaṇmukhaṃ pūjayettataḥ

1,91.45

नन्दितं च यजेत्सौम्यां रत्नभूषणमण्डितम् ।
परश्वधवराभीतिटङ्किनं श्यामविग्रहम्

nanditaṃ ca yajetsaumyāṃ ratnabhūṣaṇamaṇḍitam |
paraśvadhavarābhītiṭaṅkinaṃ śyāmavigraham

1,91.46

पाशाङ्कुशवराभीष्टधारिणं कुङ्कुमप्रभम् ।
विघ्ननायकमभ्यर्चेच्चन्द्रार्द्धकृतशेखरम्

pāśāṅkuśavarābhīṣṭadhāriṇaṃ kuṅkumaprabham |
vighnanāyakamabhyarceccandrārddhakṛtaśekharam

1,91.47

श्यामं रक्तोत्पलकरं वामाङ्कन्यस्ततत्करम् ।
द्विनेत्रं रक्तवस्त्राढ्यं सेनापतिमथार्चयेत्

śyāmaṃ raktotpalakaraṃ vāmāṅkanyastatatkaram |
dvinetraṃ raktavastrāḍhyaṃ senāpatimathārcayet

1,91.48

ततो ऽष्टमातरः पूज्या ब्राह्माद्याः प्रोक्तलक्षणाः ।
इन्द्रादिकान्लोकपालान्स्वस्वदिक्षु समर्चयेत्

tato 'ṣṭamātaraḥ pūjyā brāhmādyāḥ proktalakṣaṇāḥ |
indrādikānlokapālānsvasvadikṣu samarcayet

1,91.49

वज्रादीनि तदस्त्राणि तद्बहिः क्रमतोरऽचयेत् ।
एवं यो भजते मन्त्री देवं शंभुमुमापतिम्

vajrādīni tadastrāṇi tadbahiḥ kramator'cayet |
evaṃ yo bhajate mantrī devaṃ śaṃbhumumāpatim

1,91.50

स भवेत्सर्वलोकानां सौभाग्यश्रेयसां पदम् ।
सांतसद्यान्तसंयुक्तो बिन्दुभूषितमस्तकः

sa bhavetsarvalokānāṃ saubhāgyaśreyasāṃ padam |
sāṃtasadyāntasaṃyukto bindubhūṣitamastakaḥ

1,91.51

प्रासादाख्यो मनुः प्रोक्तो भजतां सर्वसिद्धिदः ।
षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडङ्गविधिरीरितः

prāsādākhyo manuḥ prokto bhajatāṃ sarvasiddhidaḥ |
ṣaḍdīrghayuktabījena ṣaḍaṅgavidhirīritaḥ

1,91.52

षडर्णवत्तु मुन्याद्याः प्रोक्ताश्चास्यापि नारद ।
ईशानाद्या न्यसेन्मूर्तीरङ्गुष्ठादिषु देशिकः

ṣaḍarṇavattu munyādyāḥ proktāścāsyāpi nārada |
īśānādyā nyasenmūrtīraṅguṣṭhādiṣu deśikaḥ

1,91.53

ईशानाख्यं तत्पुरुषमघोरं तदनन्तरम् ।
वामदेवाह्वयं सद्योजातबीजं क्रमाद्विदुः

īśānākhyaṃ tatpuruṣamaghoraṃ tadanantaram |
vāmadevāhvayaṃ sadyojātabījaṃ kramādviduḥ

1,91.54

उकाराद्यैः पञ्चह्रस्वौर्विलोमान्संयुतं च यत् ।
तत्तदङ्गुलिभिर्भूयस्तत्तदिकान्न्यसेत्

ukārādyaiḥ pañcahrasvaurvilomānsaṃyutaṃ ca yat |
tattadaṅgulibhirbhūyastattadikānnyaset

1,91.55

शिरोवदनहृद्गुह्यपाददेशे यथाक्रमात् ।
उर्द्धप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु च

śirovadanahṛdguhyapādadeśe yathākramāt |
urddhaprāgdakṣiṇodīcyapaścimeṣu mukheṣu ca

1,91.56

ततः प्रविन्यसेद्विद्वानष्टत्रिंशत्कलास्तनौ ।
ईशानाद्या ऋचः सम्यगङ्गुलीषु यथाक्रमात्

tataḥ pravinyasedvidvānaṣṭatriṃśatkalāstanau |
īśānādyā ṛcaḥ samyagaṅgulīṣu yathākramāt

1,91.57

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यसेद्देशिकसत्तमः ।
मूर्द्धास्यहृदयांभोजगुह्यपादे तु ताः पुनः

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ nyaseddeśikasattamaḥ |
mūrddhāsyahṛdayāṃbhojaguhyapāde tu tāḥ punaḥ

1,91.58

वक्त्रे मूर्धादिषु न्यस्य भूयो ऽङ्गानि प्रकल्पयेत् ।
तारपञ्चकमुच्चार्य सर्वज्ञाय हृदीरितम्

vaktre mūrdhādiṣu nyasya bhūyo 'ṅgāni prakalpayet |
tārapañcakamuccārya sarvajñāya hṛdīritam

1,91.59

अमृते तेजो मालिनि तृप्तायेति पदं पुनः ।
तदन्ते ब्रह्मशिःसे शिरोगं ज्वलितं ततः

amṛte tejo mālini tṛptāyeti padaṃ punaḥ |
tadante brahmaśiḥse śirogaṃ jvalitaṃ tataḥ

1,91.60

शिखिं शिखाय परतो ऽनादिबोधाय तच्छिखा ।
वज्रिणे वज्रहस्ताय स्वतन्त्राय तनुच्छदम्

śikhiṃ śikhāya parato 'nādibodhāya tacchikhā |
vajriṇe vajrahastāya svatantrāya tanucchadam

1,91.61

सैं सैं हौमिति संभाष्य परतो तों गुह्यशक्तये ।
नेत्रमुक्तं श्लीपशुं हुं फडन्ते नेत्रं शक्तये

saiṃ saiṃ haumiti saṃbhāṣya parato toṃ guhyaśaktaye |
netramuktaṃ ślīpaśuṃ huṃ phaḍante netraṃ śaktaye

1,91.62

अस्त्रमुक्तं षडङ्गानि कुर्यादेवं समाहितः ।
पूर्वदक्षिणपश्चात्प्राक्सौम्यमध्येषु पञ्चसु

astramuktaṃ ṣaḍaṅgāni kuryādevaṃ samāhitaḥ |
pūrvadakṣiṇapaścātprāksaumyamadhyeṣu pañcasu

1,91.63

वक्त्रेषु पञ्च विन्यस्येदीशानस्य कलाः क्रमात् ।
ईशानः सर्वविद्यानां शशिनी प्रथमा कला

vaktreṣu pañca vinyasyedīśānasya kalāḥ kramāt |
īśānaḥ sarvavidyānāṃ śaśinī prathamā kalā

1,91.64

ईश्वरः सर्वभूतानां मङ्गला तदनन्तरम् ।
ब्रह्माधिपतिः शब्दान्ते ब्रह्मणो ऽधिपतिः पुनः

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ maṅgalā tadanantaram |
brahmādhipatiḥ śabdānte brahmaṇo 'dhipatiḥ punaḥ

1,91.65

ब्रह्मेष्टदा तृतीयास्याच्छिवो मे अस्तु तत्परा ।
मरीचिः कथिता विप्र चतुर्थी च सदाशिवे

brahmeṣṭadā tṛtīyāsyācchivo me astu tatparā |
marīciḥ kathitā vipra caturthī ca sadāśive

1,91.66

अंशुमालिन्यथ परा प्रणवाद्या नमोन्विताः ।
पूर्वपश्चिमयाम्योदग्वक्त्रेषु तदनन्तरम्

aṃśumālinyatha parā praṇavādyā namonvitāḥ |
pūrvapaścimayāmyodagvaktreṣu tadanantaram

1,91.67

चतस्रो विन्यसेन्मन्त्री पुरुषस्य कलाः क्रमात् ।
आद्या तत्पुरुपायेति विद्महे शान्तिरीरिता

catasro vinyasenmantrī puruṣasya kalāḥ kramāt |
ādyā tatpurupāyeti vidmahe śāntirīritā

1,91.68

महादेवाय शब्दान्ते धीमहि स्यात्ततः परम् ।
विद्या द्वितीया कथिता तन्नो रुद्रः पदं ततः

mahādevāya śabdānte dhīmahi syāttataḥ param |
vidyā dvitīyā kathitā tanno rudraḥ padaṃ tataḥ

1,91.69

प्रतिष्ठा कथिता पश्चात्तृतीया स्यात्प्रचोदयात् ।
निवृत्तिस्तत्परा सर्वा प्रणवाद्या नमोन्विता

pratiṣṭhā kathitā paścāttṛtīyā syātpracodayāt |
nivṛttistatparā sarvā praṇavādyā namonvitā

1,91.70

हृदि चांसद्वये नाभिकुक्षौ पृष्ठे ऽथ वक्षसि ।
अथोरसि कला न्यस्येदष्टौ मन्त्री यथाविधि

hṛdi cāṃsadvaye nābhikukṣau pṛṣṭhe 'tha vakṣasi |
athorasi kalā nyasyedaṣṭau mantrī yathāvidhi

1,91.71

अघोरेभ्यस्तथा पूर्वमीरिता प्रथमा कला ।
अथ घोरेभ्य इत्यन्ते मोहास्यात्तदनन्तरम्

aghorebhyastathā pūrvamīritā prathamā kalā |
atha ghorebhya ityante mohāsyāttadanantaram

1,91.72

अघोरान्ते क्षमा पश्चात्तृतीया परिकीर्तिता ।
घोरतरेभ्यो निद्रा स्यात्सर्वेभ्यः सर्वतत्परा

aghorānte kṣamā paścāttṛtīyā parikīrtitā |
ghoratarebhyo nidrā syātsarvebhyaḥ sarvatatparā

1,91.73

व्याधिस्तु पञ्चमी प्रोक्ता शर्वेभ्यस्तदनन्तरम् ।
मृत्युर्निगदिता षष्ठी नमस्ते अस्तु तत्परम्

vyādhistu pañcamī proktā śarvebhyastadanantaram |
mṛtyurnigaditā ṣaṣṭhī namaste astu tatparam

1,91.74

क्षुधा स्यात्सप्तमी रुद्ररूपेभ्यः कथिता तृषा ।
अष्टमी कथिता एताध्रुवाद्या नमसान्विताः

kṣudhā syātsaptamī rudrarūpebhyaḥ kathitā tṛṣā |
aṣṭamī kathitā etādhruvādyā namasānvitāḥ

1,91.75

गुह्ययुग्मोरुयुग्मेषु जानुजङ्घास्फिजोः पुनः ।
कट्यां पार्श्वद्वये वामकला न्यस्येत्त्रयोदश

guhyayugmoruyugmeṣu jānujaṅghāsphijoḥ punaḥ |
kaṭyāṃ pārśvadvaye vāmakalā nyasyettrayodaśa

1,91.76

प्रथमा वामदेवाय नमोन्ते स्याद्रुजा कला ।
स्याज्ज्येष्ठाय नमो रक्षा द्वितीया परिकीर्तिता

prathamā vāmadevāya namonte syādrujā kalā |
syājjyeṣṭhāya namo rakṣā dvitīyā parikīrtitā

1,91.77

कलकामा पञ्चमी स्यात्ततो विकरणाय च ।
नमः संयमनी षष्ठी कथिता तदनन्तरम्

kalakāmā pañcamī syāttato vikaraṇāya ca |
namaḥ saṃyamanī ṣaṣṭhī kathitā tadanantaram

1,91.78

बलक्रिया सप्तमीष्टा कला विकरणाय च ।
नमो वृद्धिस्त्वष्टमी स्याद्बलान्ते च स्थिरा कला

balakriyā saptamīṣṭā kalā vikaraṇāya ca |
namo vṛddhistvaṣṭamī syādbalānte ca sthirā kalā

1,91.79

पश्चात्प्रमथनायान्ते नमो रात्रिरुदीरिता ।
सर्वभूतदमनाय नमोन्ते भ्रामणी कला

paścātpramathanāyānte namo rātrirudīritā |
sarvabhūtadamanāya namonte bhrāmaṇī kalā

1,91.80

नमोन्ते मोहिनी प्रोक्ता मन्त्रज्ञैर्द्वादशी कला ।
मनोन्मन्यै नमः पश्चाज्ज्वरा प्रोक्ता त्रयोदशी

namonte mohinī proktā mantrajñairdvādaśī kalā |
manonmanyai namaḥ paścājjvarā proktā trayodaśī

1,91.81

प्रणवाद्याश्चतुर्थ्यन्ता नमोन्तास्तु प्रकीर्तिताः ।
पाददोस्तननासासु मूर्ध्नि बाहुयुगे न्यसेत्

praṇavādyāścaturthyantā namontāstu prakīrtitāḥ |
pādadostananāsāsu mūrdhni bāhuyuge nyaset

1,91.82

सद्योजातभवाः सम्यगष्टौ मन्त्राः कलाः क्रमात् ।
सद्योजातं प्रपद्यामि सिद्धिः स्यात्प्रथमा कला

sadyojātabhavāḥ samyagaṣṭau mantrāḥ kalāḥ kramāt |
sadyojātaṃ prapadyāmi siddhiḥ syātprathamā kalā

1,91.83

सद्योजाताय वै भूयो नमः स्याद् वृद्धिरीरिता ।
भवेद्युतिस्तृतीया स्यादभवे तदनन्दरम्

sadyojātāya vai bhūyo namaḥ syād vṛddhirīritā |
bhavedyutistṛtīyā syādabhave tadanandaram

1,91.84

लक्ष्मी चतुर्थी कथिता ततो नातिभवेपदम् ।
मेधा स्यात्पञ्चमी प्रोक्ता कलाभूयो भवस्व माम्

lakṣmī caturthī kathitā tato nātibhavepadam |
medhā syātpañcamī proktā kalābhūyo bhavasva mām

1,91.85

प्राज्ञा समीरिता षष्ठी भवान्ते स्यात्प्रभा कला ।
उद्भवाय नमः पश्चात्सुधा स्यादष्टमी कला

prājñā samīritā ṣaṣṭhī bhavānte syātprabhā kalā |
udbhavāya namaḥ paścātsudhā syādaṣṭamī kalā

1,91.86

प्रणवाद्याश्चतुर्थ्यन्ता कलाः सर्वा नमोन्विताः ।
अष्टात्रिंशत्कलाः प्रोक्ताः पञ्च ब्रह्मपदादिकाः

praṇavādyāścaturthyantā kalāḥ sarvā namonvitāḥ |
aṣṭātriṃśatkalāḥ proktāḥ pañca brahmapadādikāḥ

1,91.87

इति विन्यस्तदेहो ऽसौ भवेद्गङ्गाधरः स्वयम् ।
ततः समाहितो भूत्वा ध्यायेदेवं सदाशिवम्

iti vinyastadeho 'sau bhavedgaṅgādharaḥ svayam |
tataḥ samāhito bhūtvā dhyāyedevaṃ sadāśivam

1,91.88

सितपीतासितश्वेतजपाभैः पञ्चभिर्मुखैः ।
अक्षैर्युतं ग्लौमुकुटं कोटिपूर्णेन्दुसंप्रभम्

sitapītāsitaśvetajapābhaiḥ pañcabhirmukhaiḥ |
akṣairyutaṃ glaumukuṭaṃ koṭipūrṇendusaṃprabham

1,91.89

शूलं टङ्कं कृपाणं च वज्राग्न्यहिपतीन्करैः ।
दधानंभूषणोद्दीप्तं घण्टापाशवराभयान्

śūlaṃ ṭaṅkaṃ kṛpāṇaṃ ca vajrāgnyahipatīnkaraiḥ |
dadhānaṃbhūṣaṇoddīptaṃ ghaṇṭāpāśavarābhayān

1,91.90

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रं पञ्चलक्षं मधुप्लुतैः ।
प्रसूनैः करवीरोत्थैर्जुहुयात्तहृशांशतः

evaṃ dhyātvā japenmantraṃ pañcalakṣaṃ madhuplutaiḥ |
prasūnaiḥ karavīrotthairjuhuyāttahṛśāṃśataḥ

1,91.91

पूर्वोदिते यजेत्पीठे मर्तिं मूलेन कल्पयेत् ।
आवाह्य पूजयेत्तस्यां मूर्तावावरणैः सह

pūrvodite yajetpīṭhe martiṃ mūlena kalpayet |
āvāhya pūjayettasyāṃ mūrtāvāvaraṇaiḥ saha

1,91.92

शक्तिं डमरुकाभीतिवरान्संदधतं करैः ।
ईशानं त्रीक्षणं शुभ्रमैशान्यां दिशि पूजयेत्

śaktiṃ ḍamarukābhītivarānsaṃdadhataṃ karaiḥ |
īśānaṃ trīkṣaṇaṃ śubhramaiśānyāṃ diśi pūjayet

1,91.93

परश्वेणवराभीतीर्दधानं विद्युदुज्ज्वलम् ।
चतुर्मुखं तत्पुरुषं त्रिनेत्रं पूर्वन्तोरऽचयेत्

paraśveṇavarābhītīrdadhānaṃ vidyudujjvalam |
caturmukhaṃ tatpuruṣaṃ trinetraṃ pūrvantor'cayet

1,91.94

अक्षस्रजं वेदपाशौ ऋषिण्डमरुकं ततः ।
खट्वाङ्गं निशितं शूलं कपालं बिभ्रतं करैः

akṣasrajaṃ vedapāśau ṛṣiṇḍamarukaṃ tataḥ |
khaṭvāṅgaṃ niśitaṃ śūlaṃ kapālaṃ bibhrataṃ karaiḥ

1,91.95

अञ्जनाभं चतुर्वक्त्रं भीमदन्तं भयावहम् ।
अघोरं त्रीक्षणं याम्ये पूजयेन्मन्त्रवित्तमः

añjanābhaṃ caturvaktraṃ bhīmadantaṃ bhayāvaham |
aghoraṃ trīkṣaṇaṃ yāmye pūjayenmantravittamaḥ

1,91.96

कुङ्कुमाभचतुर्वक्त्रं वामदेवं त्रिलोचनम् ।
हरिणाक्षगुणाभीतिवरहस्तं चतुर्मुखम्

kuṅkumābhacaturvaktraṃ vāmadevaṃ trilocanam |
hariṇākṣaguṇābhītivarahastaṃ caturmukham

1,91.97

बालेन्दुशेखरोल्लासिमुकुटं पश्चिमे यजेत् ।
कर्पूरेदुनिभं सौम्यं सद्योजातं त्रिलोचनम्

bālenduśekharollāsimukuṭaṃ paścime yajet |
karpūredunibhaṃ saumyaṃ sadyojātaṃ trilocanam

1,91.98

वराभयाक्षवलयकुठारान्दधतं करैः ।
विलासिनं स्मेरवक्त्रं सौम्ये सम्यक्समर्चयेत्

varābhayākṣavalayakuṭhārāndadhataṃ karaiḥ |
vilāsinaṃ smeravaktraṃ saumye samyaksamarcayet

1,91.99

कोणेष्वर्चेन्निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् ।
विघ्नेश्वराननन्ताद्यान्पत्रेषु परितो यजेत्

koṇeṣvarcennivṛttyādyāstejorūpāḥ kalāḥ kramāt |
vighneśvarānanantādyānpatreṣu parito yajet

1,91.100

उमादिकास्ततो बाह्ये शक्राद्यानायुधैः सह ।
इति संपूज्य देवेशं भक्त्या परमया युतः

umādikāstato bāhye śakrādyānāyudhaiḥ saha |
iti saṃpūjya deveśaṃ bhaktyā paramayā yutaḥ

1,91.101

प्रणीयेन्नृत्यगीताद्यैः स्तोत्रमैर्त्रीं मनोहरैः ।
तारो मायावियद्बिन्दुमनुस्वरसमन्वितः

praṇīyennṛtyagītādyaiḥ stotramairtrīṃ manoharaiḥ |
tāro māyāviyadbindumanusvarasamanvitaḥ

1,91.102

पञ्चाक्षरसमायुक्तो वसुवर्णो मनुर्मतः ।
पञ्चाक्षरोक्तवत्कुर्यादङ्गन्यासादिकं बुधः

pañcākṣarasamāyukto vasuvarṇo manurmataḥ |
pañcākṣaroktavatkuryādaṅganyāsādikaṃ budhaḥ

1,91.103

सिंदूराभं लसद्रत्नमुकुटं चन्द्रमौलिनम् ।
दिव्यभूषाङ्गरागं च नागयज्ञोपवीतिनम्

siṃdūrābhaṃ lasadratnamukuṭaṃ candramaulinam |
divyabhūṣāṅgarāgaṃ ca nāgayajñopavītinam

1,91.104

वामोरुस्थप्रियोरोजन्यस्तहस्तं च बिभ्रतम् ।
वेदटङ्केष्मभयं ध्यायेत्सर्वेश्वरं शिवम्

vāmorusthapriyorojanyastahastaṃ ca bibhratam |
vedaṭaṅkeṣmabhayaṃ dhyāyetsarveśvaraṃ śivam

1,91.105

अष्टलक्षं जपेन्मन्त्रं तत्सहस्रं घृतान्वितैः ।
पायसैर्जुहुयात्पीठेमूर्तिं संकल्प्य मूलतः

aṣṭalakṣaṃ japenmantraṃ tatsahasraṃ ghṛtānvitaiḥ |
pāyasairjuhuyātpīṭhemūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ

1,91.106

अङ्गैरावरणं पूर्वमनन्ताद्यैरनन्तरम् ।
उमादिभिः समुद्दिष्टं तृतीयं लोकनायकैः

aṅgairāvaraṇaṃ pūrvamanantādyairanantaram |
umādibhiḥ samuddiṣṭaṃ tṛtīyaṃ lokanāyakaiḥ

1,91.107

चतुर्थं पञ्चमं तेषामायुधैः परिकीर्तितम् ।
एवं प्रतिदिनं देवं पूजयेत्साधकोत्तमः

caturthaṃ pañcamaṃ teṣāmāyudhaiḥ parikīrtitam |
evaṃ pratidinaṃ devaṃ pūjayetsādhakottamaḥ

1,91.108

पुत्रपौत्रादिगां लक्ष्मीं संप्राप्यह्यत्र मोदते ।
तारः स्थिरा सकर्णेन्दुर्भघृगुः सर्गसमन्वितः

putrapautrādigāṃ lakṣmīṃ saṃprāpyahyatra modate |
tāraḥ sthirā sakarṇendurbhaghṛguḥ sargasamanvitaḥ

1,91.109

अक्षरात्मा निगदितो मन्त्रो मृत्युञ्जयात्मकः ।
ऋषैः कहोलो देव्यादिगायत्री छन्द ईरितम्

akṣarātmā nigadito mantro mṛtyuñjayātmakaḥ |
ṛṣaiḥ kaholo devyādigāyatrī chanda īritam

1,91.110

मृत्युञ्जयो महादेवो देवतास्य समीरितः ।
भृगुणा दीर्घयुक्तेन षडङ्गानि समाचरेत्

mṛtyuñjayo mahādevo devatāsya samīritaḥ |
bhṛguṇā dīrghayuktena ṣaḍaṅgāni samācaret

1,91.111

चन्द्रार्कहुतभुङ्नेत्रं स्मितास्यं युग्मपद्मगम् ।
मुद्रापाशैणाक्षसूत्रलसत्पाणिं शशिप्रभम्

candrārkahutabhuṅnetraṃ smitāsyaṃ yugmapadmagam |
mudrāpāśaiṇākṣasūtralasatpāṇiṃ śaśiprabham

1,91.112

भालेन्दुविगलन्त्पीयूषप्लुताङ्गमलङ्कृतम् ।
हाराद्यैर्निजकान्त्या तु ध्यायेद्विश्वविमोहनम्

bhālenduvigalantpīyūṣaplutāṅgamalaṅkṛtam |
hārādyairnijakāntyā tu dhyāyedviśvavimohanam

1,91.113

गुणलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत्सुधीः ।
अमृताशकलैः शुद्धदुग्धाज्यसमभिप्लुतैः

guṇalakṣaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ hunetsudhīḥ |
amṛtāśakalaiḥ śuddhadugdhājyasamabhiplutaiḥ

1,91.114

शैवे संपूजयेत्पीठे मूर्तिं संकल्पमूलतः ।
अङ्गावरणमाराध्यपश्चाल्लोकेश्वरान्यजेत्

śaive saṃpūjayetpīṭhe mūrtiṃ saṃkalpamūlataḥ |
aṅgāvaraṇamārādhyapaścāllokeśvarānyajet

1,91.115

तदस्त्राणि ततो बाह्ये पूजयेत्साधकोत्तमः ।
जपपूजादिभिः सिद्धे मन्त्रे ऽस्मिन्मुनिसत्तम

tadastrāṇi tato bāhye pūjayetsādhakottamaḥ |
japapūjādibhiḥ siddhe mantre 'sminmunisattama

1,91.116

कुर्यात्प्रयोगान्कल्योक्तानभीष्टफलसिद्धये ।
दुग्धसिक्तैः सुधाखण्डैर्हुत्वा प्रत्यहमादरात्

kuryātprayogānkalyoktānabhīṣṭaphalasiddhaye |
dugdhasiktaiḥ sudhākhaṇḍairhutvā pratyahamādarāt

1,91.117

सहस्रमासपर्यन्तं लभेदायुर्धनं सुतान् ।
सुधावटतितान्पूर्वा पयः सर्पिः पयो हविः

sahasramāsaparyantaṃ labhedāyurdhanaṃ sutān |
sudhāvaṭatitānpūrvā payaḥ sarpiḥ payo haviḥ

1,91.118

सप्त द्रव्याणि वारेषु क्रमाद्दशशतं हुनेत् ।
सप्ताधिकान् द्विजान्नित्यं भोजयेन्मधुरान्वितम्

sapta dravyāṇi vāreṣu kramāddaśaśataṃ hunet |
saptādhikān dvijānnityaṃ bhojayenmadhurānvitam

1,91.119

ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दद्यादरुणां गां पयस्विनीम् ।
गुरुं संप्रीणयेत्पश्चाद्धनाद्यैर्देवताधिया

ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dadyādaruṇāṃ gāṃ payasvinīm |
guruṃ saṃprīṇayetpaścāddhanādyairdevatādhiyā

1,91.120

अनेन विधिना साध्यः कृत्याद्रोहज्वंरादिभिः ।
विमुक्तः सुचिरं जीवेच्छरदां शतमञ्जसा

anena vidhinā sādhyaḥ kṛtyādrohajvaṃrādibhiḥ |
vimuktaḥ suciraṃ jīveccharadāṃ śatamañjasā

1,91.121

अभिचारे ज्वरे स्तंभघोरोन्मादे शिरोगदे ।
असाध्यरोगे क्ष्वेडार्तौं मोहे दाहे महाभये

abhicāre jvare staṃbhaghoronmāde śirogade |
asādhyaroge kṣveḍārtauṃ mohe dāhe mahābhaye

1,91.122

होमो ऽयं शान्तिदः प्रोक्तः सर्वाभयप्रदायकः ।
द्रव्यैरेतैः प्रजुहुयात्त्रिजन्मसु यथाविधि

homo 'yaṃ śāntidaḥ proktaḥ sarvābhayapradāyakaḥ |
dravyairetaiḥ prajuhuyāttrijanmasu yathāvidhi

1,91.123

भोजयेन्मधुरैर्भोज्यैर्ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।
दीर्घमायुरवाप्नोति वाञ्छितां विन्दति श्रियम्

bhojayenmadhurairbhojyairbrāhmaṇānvedapāragān |
dīrghamāyuravāpnoti vāñchitāṃ vindati śriyam

1,91.124

एकादशाहुतीर्नित्यं दूर्वाभिर्जुहुयाद् बुधः ।
अपमृत्युजिदेव स्यादायुरारोग्यवर्द्धनम्

ekādaśāhutīrnityaṃ dūrvābhirjuhuyād budhaḥ |
apamṛtyujideva syādāyurārogyavarddhanam

1,91.125

त्रिजन्मसु सुधावल्लीकाश्मीरीबकुलोद्भवैः ।
समिद्वरैः कृतो होमः सर्वमृत्युगदापहः

trijanmasu sudhāvallīkāśmīrībakulodbhavaiḥ |
samidvaraiḥ kṛto homaḥ sarvamṛtyugadāpahaḥ

1,91.126

सिद्धार्थैर्विहितो होमो महाज्वरविनाशनः ।
अपामार्गसमिद्धोमः सर्वामयनिषूदनः

siddhārthairvihito homo mahājvaravināśanaḥ |
apāmārgasamiddhomaḥ sarvāmayaniṣūdanaḥ

1,91.127

दक्षिणामूर्तये पूर्वं तुभ्यं पदमनन्तरम् ।
वटमूलपदस्यान्ते प्रवदेच्च निवासिने

dakṣiṇāmūrtaye pūrvaṃ tubhyaṃ padamanantaram |
vaṭamūlapadasyānte pravadecca nivāsine

1,91.128

ध्यानैकनिरताङ्गाय पश्चाद् ब्रूयान्नमः पदम् ।
रुद्राय शंभवे तारशक्तिरुद्धो ऽयमीरितः

dhyānaikaniratāṅgāya paścād brūyānnamaḥ padam |
rudrāya śaṃbhave tāraśaktiruddho 'yamīritaḥ

1,91.129

षट्त्रिंशदक्षरो मन्त्रः सर्वकामफलप्रदः ।
मुनिः शुकः समुद्दिष्टश्छन्दो ऽनुष्टुप्प्रकीर्तितम्

ṣaṭtriṃśadakṣaro mantraḥ sarvakāmaphalapradaḥ |
muniḥ śukaḥ samuddiṣṭaśchando 'nuṣṭupprakīrtitam

1,91.130

देवता दक्षिणामूर्तिर्नाम्ना शंभुरुदीरितः ।
तारशक्तियुक्तैः पूर्वं ह्रीमाद्यन्तैश्च मन्त्रजैः

devatā dakṣiṇāmūrtirnāmnā śaṃbhurudīritaḥ |
tāraśaktiyuktaiḥ pūrvaṃ hrīmādyantaiśca mantrajaiḥ

1,91.131

षट्षष्ठाष्टेषु वह्न्यर्णैर्हृदयाद्यङ्गकल्पनम् ।
मूर्ध्नि भाले दृशोः श्रोत्रे गण्डयुग्मे सनासिके

ṣaṭṣaṣṭhāṣṭeṣu vahnyarṇairhṛdayādyaṅgakalpanam |
mūrdhni bhāle dṛśoḥ śrotre gaṇḍayugme sanāsike

1,91.132

आस्यदोःसंधिषु गले स्तनहृन्नाभिमण्डले ।
कट्यां गुह्ये पुनः पादसंधिष्वर्णान्न्यसेन्मनोः

āsyadoḥsaṃdhiṣu gale stanahṛnnābhimaṇḍale |
kaṭyāṃ guhye punaḥ pādasaṃdhiṣvarṇānnyasenmanoḥ

1,91.133

व्यापकं तारशक्तिभ्यां कुर्याद्देहे ततः परम् ।
हिमाचलतटे रम्ये सिद्धिकिन्नरसेविते

vyāpakaṃ tāraśaktibhyāṃ kuryāddehe tataḥ param |
himācalataṭe ramye siddhikinnarasevite

1,91.134

विविधद्रुमशाखाभिः सर्वतो वारितातपे ।
सुपुष्पितैर्लताजालैराश्लिष्टकुसुमद्रुमे

vividhadrumaśākhābhiḥ sarvato vāritātape |
supuṣpitairlatājālairāśliṣṭakusumadrume

1,91.135

शिलाविवरनिर्गच्छन्निर्झरानिलशीतले ।
गायद्देवाङ्गनासंघे नृत्यद्बर्हि कदम्बके

śilāvivaranirgacchannirjharānilaśītale |
gāyaddevāṅganāsaṃghe nṛtyadbarhi kadambake

1,91.136

कूजत्कोकिलसंघेन मुखरीकृतदिङ्मुखे ।
परस्परविनिर्मुक्तमात्सर्यमृगसेविते

kūjatkokilasaṃghena mukharīkṛtadiṅmukhe |
parasparavinirmuktamātsaryamṛgasevite

1,91.137

जलजैः स्थलजैः पुष्पैरामोदिभिरलङ्कृते ।
आद्यैः शुकाद्यैर्मुनिभिरजस्रसुखसेविते

jalajaiḥ sthalajaiḥ puṣpairāmodibhiralaṅkṛte |
ādyaiḥ śukādyairmunibhirajasrasukhasevite

1,91.138

पुरन्दरमुखैर्देवैः सांगनाद्यैर्विलोकिते ।
वटवृक्षं महोच्छ्रायं पद्मरागफलोज्ज्लम्

purandaramukhairdevaiḥ sāṃganādyairvilokite |
vaṭavṛkṣaṃ mahocchrāyaṃ padmarāgaphalojjlam

1,91.139

गारुत्मतमयैः पत्रैर्निबिडैरुपशोभितम् ।
नवरत्नमयाकल्पैर्लंबमानैरलङ्कृतम्

gārutmatamayaiḥ patrairnibiḍairupaśobhitam |
navaratnamayākalpairlaṃbamānairalaṅkṛtam

1,91.140

संसारतापविच्छेदकुशलच्छायमद्भुतम् ।
तस्य मूले सुसंकॢप्तरत्नसिंहासने शुभे

saṃsāratāpavicchedakuśalacchāyamadbhutam |
tasya mūle susaṃkḷptaratnasiṃhāsane śubhe

1,91.141

आसीनमसिताकल्पं शरच्चन्द्रनिभाननम् ।
कैलासाद्रिनिभं त्र्यक्षं चन्द्राङ्कितकपर्दकम्

āsīnamasitākalpaṃ śaraccandranibhānanam |
kailāsādrinibhaṃ tryakṣaṃ candrāṅkitakapardakam

1,91.142

नासाग्रालोकनपरं वीरासनसमास्थितम् ।
भद्राटके कुरङ्गाढ्यजानुस्थकरपल्लवम्

nāsāgrālokanaparaṃ vīrāsanasamāsthitam |
bhadrāṭake kuraṅgāḍhyajānusthakarapallavam

1,91.143

कक्षाबद्धभुजङ्गं च सुप्रसन्नं हरं स्मरेत् ।
अयुतद्वयसंयुक्तगुणलक्षं जपेन्मनुम्

kakṣābaddhabhujaṅgaṃ ca suprasannaṃ haraṃ smaret |
ayutadvayasaṃyuktaguṇalakṣaṃ japenmanum

1,91.144

तद्दशांशं तिलैः शुद्धैर्जुहुयात्क्षीरसंयुतैः ।
पञ्चाक्षरोदिते पीठे तद्विधानेन पूजयेत्

taddaśāṃśaṃ tilaiḥ śuddhairjuhuyātkṣīrasaṃyutaiḥ |
pañcākṣarodite pīṭhe tadvidhānena pūjayet

1,91.145

भिक्षाहारो जपेन्मासं मनुमेनं जितेन्द्रियः ।
नित्यं सहस्रमष्टार्द्धं परां विन्दति वाक्छ्रियम्

bhikṣāhāro japenmāsaṃ manumenaṃ jitendriyaḥ |
nityaṃ sahasramaṣṭārddhaṃ parāṃ vindati vākchriyam

1,91.146

त्रिवारं जप्तमेतेन पयस्तु मनुना पिबेत् ।
दक्षिणामूर्तिंसंध्यानाच्छास्त्रव्याख्यानकृद्भवेत्

trivāraṃ japtametena payastu manunā pibet |
dakṣiṇāmūrtiṃsaṃdhyānācchāstravyākhyānakṛdbhavet

1,91.147

प्रणवो हृदयं पश्चाद्वदेद्भगवतेपदम् ।
ङेयुतं दक्षिणामूर्तिं मह्यंमेधामुदीरयेत्

praṇavo hṛdayaṃ paścādvadedbhagavatepadam |
ṅeyutaṃ dakṣiṇāmūrtiṃ mahyaṃmedhāmudīrayet

1,91.148

प्रयच्छ ठद्वयान्तो ऽयं द्वाविंशत्यक्षरो मनुः ।
मुनिश्चतुर्मुखश्छन्दो गायत्री देवतोदिता

prayaccha ṭhadvayānto 'yaṃ dvāviṃśatyakṣaro manuḥ |
muniścaturmukhaśchando gāyatrī devatoditā

1,91.149

ताररुद्धैः स्वरैर्दीर्घैः षड्भिरङ्गानि कल्पयेत् ।
पदैर्मन्त्रभवैर्वापिध्यानाद्यं पूर्ववन्मतम्

tāraruddhaiḥ svarairdīrghaiḥ ṣaḍbhiraṅgāni kalpayet |
padairmantrabhavairvāpidhyānādyaṃ pūrvavanmatam

1,91.150

लोहितोग्र्यासनः सद्यो बिन्दुमान्प्रथमं ततः ।
द्वितीयं वह्निबीजस्था दीर्घा शान्तीन्दुभूषिता

lohitogryāsanaḥ sadyo bindumānprathamaṃ tataḥ |
dvitīyaṃ vahnibījasthā dīrghā śāntīndubhūṣitā

1,91.151

तृतीया लाङ्गलीशार्णमन्त्रो बीजत्रयान्वितः ।
नीलकण्ठात्मकः प्रोक्तो विषद्वयहरः परः

tṛtīyā lāṅgalīśārṇamantro bījatrayānvitaḥ |
nīlakaṇṭhātmakaḥ prokto viṣadvayaharaḥ paraḥ

1,91.152

हरद्वयं वह्निजाया हृदयं परिकीर्तितम् ।
कपर्द्दिने पदयुगं शिरोमन्त्र उदाहृतः

haradvayaṃ vahnijāyā hṛdayaṃ parikīrtitam |
kaparddine padayugaṃ śiromantra udāhṛtaḥ

1,91.153

नीलकण्ठाय ठद्वन्द्वं शिखामन्त्रो ऽयमीरितः ।
कालकूटपदस्यान्ते विषभक्षणङेयुतम्

nīlakaṇṭhāya ṭhadvandvaṃ śikhāmantro 'yamīritaḥ |
kālakūṭapadasyānte viṣabhakṣaṇaṅeyutam

1,91.154

हुं फट् कवचमुद्दिष्टं नीलकण्ठिन इत्यतः ।
स्वाहान्तमस्त्रमेतानि पञ्चागानि मनोर्विदुः

huṃ phaṭ kavacamuddiṣṭaṃ nīlakaṇṭhina ityataḥ |
svāhāntamastrametāni pañcāgāni manorviduḥ

1,91.155

मूर्ध्नि कण्ठे हृदंभोजे क्रमाद्वीजत्रयं न्यसेत् ।
बालार्कायुतवर्चस्कं जटाजूटेन्दुशोभितम्

mūrdhni kaṇṭhe hṛdaṃbhoje kramādvījatrayaṃ nyaset |
bālārkāyutavarcaskaṃ jaṭājūṭenduśobhitam

1,91.156

नागाभूषं जपवटीं शूलं ब्रह्मकपालकम् ।
खट्वाङ्गं दधतं दोर्भिस्त्रिनेत्रं चिन्तयेद्धरम्

nāgābhūṣaṃ japavaṭīṃ śūlaṃ brahmakapālakam |
khaṭvāṅgaṃ dadhataṃ dorbhistrinetraṃ cintayeddharam

1,91.157

लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं ससर्पिषा ।
हविषा जुहुयात्सम्यक्संस्कृते हव्यवाहने

lakṣatrayaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ sasarpiṣā |
haviṣā juhuyātsamyaksaṃskṛte havyavāhane

1,91.158

शैवं पीठे यजेद्देवं नीलकण्ठं समाहितः ।
मृत्युं जयविधानेन विषद्वयविनाशनम्

śaivaṃ pīṭhe yajeddevaṃ nīlakaṇṭhaṃ samāhitaḥ |
mṛtyuṃ jayavidhānena viṣadvayavināśanam

1,91.159

अग्निः संवर्तकादित्यरानिलौ षष्टिबिन्दुमान् ।
चिन्तामणिरिति ख्यातं बीजं सर्वसमृद्धिदम्

agniḥ saṃvartakādityarānilau ṣaṣṭibindumān |
cintāmaṇiriti khyātaṃ bījaṃ sarvasamṛddhidam

1,91.160

कश्यपो मुनिराख्यातश्छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् ।
अर्द्धनारीश्वरः प्रोक्तो देवता जगतां पतिः

kaśyapo munirākhyātaśchando 'nuṣṭubudāhṛtam |
arddhanārīśvaraḥ prokto devatā jagatāṃ patiḥ

1,91.161

रेफआदिव्यञ्जनैः षड्भिः कुर्यादङ्गानि षट् क्रमात् ।
त्रिनेत्रं नीलमणिभं शूलपाशं कपालकम्

rephaādivyañjanaiḥ ṣaḍbhiḥ kuryādaṅgāni ṣaṭ kramāt |
trinetraṃ nīlamaṇibhaṃ śūlapāśaṃ kapālakam

1,91.162

रक्तोत्पलं च हस्ताब्जैर्दधतं चारुभूषणम् ।
बालेन्दुबद्धमुकुटमर्द्धनारीश्वरं स्मरेत्

raktotpalaṃ ca hastābjairdadhataṃ cārubhūṣaṇam |
bālendubaddhamukuṭamarddhanārīśvaraṃ smaret

1,91.163

एकलक्षं जपेन्मन्त्रं त्रिशतं मधुराप्लुतैः ।
तिलैर्हुनेद्यजेत्पीठे शैवेङ्गावरणैः सह

ekalakṣaṃ japenmantraṃ triśataṃ madhurāplutaiḥ |
tilairhunedyajetpīṭhe śaiveṅgāvaraṇaiḥ saha

1,91.164

वृषाद्यैर्मातृभिः पश्चाल्लोकपालैस्तदायुधैः ।
प्रासादाद्यं जपेन्मन्त्रमयुतं रोगशान्तये

vṛṣādyairmātṛbhiḥ paścāllokapālaistadāyudhaiḥ |
prāsādādyaṃ japenmantramayutaṃ rogaśāntaye

1,91.165

स्वाहावृत्तमिदं बीजं विगलत्परमामृतम् ।
चन्द्रबिंबस्थितं मूर्ध्नि ध्यातं क्ष्वेडगदापहम्

svāhāvṛttamidaṃ bījaṃ vigalatparamāmṛtam |
candrabiṃbasthitaṃ mūrdhni dhyātaṃ kṣveḍagadāpaham

1,91.166

प्रतिलोमस्वराढ्या च बीजं वह्निगृहे स्थितम् ।
रेफआदिव्यञ्जनोल्लासिषट्कोणाभिवृतं बहिः

pratilomasvarāḍhyā ca bījaṃ vahnigṛhe sthitam |
rephaādivyañjanollāsiṣaṭkoṇābhivṛtaṃ bahiḥ

1,91.167

भूतार्तस्य स्मृतं मूर्ध्नि भूतमाशु विनाशयेत् ।
पीडिताङ्गे स्मृतं तत्तत्पीडां शमयति ध्रुवम्

bhūtārtasya smṛtaṃ mūrdhni bhūtamāśu vināśayet |
pīḍitāṅge smṛtaṃ tattatpīḍāṃ śamayati dhruvam

1,91.168

प्रणवो हृदयं पश्चान् ङेंतः पशुपतिः पुनः ।
तारो नमो भूतपदं ततो ऽधिपतये ध्रुवम्

praṇavo hṛdayaṃ paścān ṅeṃtaḥ paśupatiḥ punaḥ |
tāro namo bhūtapadaṃ tato 'dhipataye dhruvam

1,91.169

नमोरुद्राय युगलं खड्गरावण शब्दतः ।
विहरद्वितयं पश्चान्नरीनृत्ययुगं पृथक्

namorudrāya yugalaṃ khaḍgarāvaṇa śabdataḥ |
viharadvitayaṃ paścānnarīnṛtyayugaṃ pṛthak

1,91.170

श्मशानभस्माचितान्ते शरण्याय ततः परम् ।
घण्टाकपालमालादिधरायेति पदं पुनः

śmaśānabhasmācitānte śaraṇyāya tataḥ param |
ghaṇṭākapālamālādidharāyeti padaṃ punaḥ

1,91.171

व्याघ्रचर्मपदस्यान्ते परिधानाय तत्परम् ।
शशाङ्ककृतशब्दान्ते शेखराय ततः परम्

vyāghracarmapadasyānte paridhānāya tatparam |
śaśāṅkakṛtaśabdānte śekharāya tataḥ param

1,91.172

कृष्णसर्पपदात्पश्चाद्वदेद्यज्ञोपवीतिने ।
बलयुग्मं चलायुग्ममनिवर्तकपालिने

kṛṣṇasarpapadātpaścādvadedyajñopavītine |
balayugmaṃ calāyugmamanivartakapāline

1,91.173

हनुयुग्मं ततो भूतांस्त्रासयद्वितयं पुनः ।
भूयो मण्डलमध्ये स्यात्कटयुग्मं ततः परम्

hanuyugmaṃ tato bhūtāṃstrāsayadvitayaṃ punaḥ |
bhūyo maṇḍalamadhye syātkaṭayugmaṃ tataḥ param

1,91.174

रुद्राङ्कुशेन शमय प्रवेशययुगं ततः ।
आवेशययुगं पश्चाञ्चण्डासिपदमीरयेत्

rudrāṅkuśena śamaya praveśayayugaṃ tataḥ |
āveśayayugaṃ paścāñcaṇḍāsipadamīrayet

Chapter 1.91 (part 2/2)

1,91.175

धाराधिपतिरुद्रो ऽयं ज्ञापयत्यग्निसुंदरी ।
खड्गरावणमन्त्रो ऽयं सप्तत्यूर्द्धशताक्षरः

dhārādhipatirudro 'yaṃ jñāpayatyagnisuṃdarī |
khaḍgarāvaṇamantro 'yaṃ saptatyūrddhaśatākṣaraḥ

1,91.176

भूताधिपतये स्वाहा पूजामन्त्रो ऽयमीरितः ।
सिद्धमन्त्रो ऽयमुदितो जपादेव प्रसिद्ध्यति

bhūtādhipataye svāhā pūjāmantro 'yamīritaḥ |
siddhamantro 'yamudito japādeva prasiddhyati

1,91.177

अयुतद्वितयात्पश्चाद्भूतादिग्रहणे क्षमः ।
माया स्फुरद्वयं भूयः प्रस्फुरद्वितयं पुनः

ayutadvitayātpaścādbhūtādigrahaṇe kṣamaḥ |
māyā sphuradvayaṃ bhūyaḥ prasphuradvitayaṃ punaḥ

1,91.178

घातयद्वितयं वर्मफडन्तः समुदीरितः ।
एकपञ्चाशदर्णो ऽयमघोरास्त्रं महामनुः

ghātayadvitayaṃ varmaphaḍantaḥ samudīritaḥ |
ekapañcāśadarṇo 'yamaghorāstraṃ mahāmanuḥ

1,91.179

अघोरो ऽस्य नुनिः प्रोक्तस्त्रिवृच्छन्दं उदाहृतम् ।
अघोररुद्रः संदिष्टो देवता मन्त्रनायकः

aghoro 'sya nuniḥ proktastrivṛcchandaṃ udāhṛtam |
aghorarudraḥ saṃdiṣṭo devatā mantranāyakaḥ

1,91.180

हृदयं पञ्चभिः प्रोक्तं शिरः षड्भिरुदाहृतम् ।
शिखा दशभिराख्याता नवभिः कवचं मतम्

hṛdayaṃ pañcabhiḥ proktaṃ śiraḥ ṣaḍbhirudāhṛtam |
śikhā daśabhirākhyātā navabhiḥ kavacaṃ matam

1,91.181

वसुवर्णैः स्मृतं नेत्रं दशार्णैरस्त्रमीरितम् ।
मूर्ध्नि नेत्रास्यकण्ठेषु हृन्नाभ्यामूरुषु क्रमात्

vasuvarṇaiḥ smṛtaṃ netraṃ daśārṇairastramīritam |
mūrdhni netrāsyakaṇṭheṣu hṛnnābhyāmūruṣu kramāt

1,91.182

जानुजङ्घापदद्वन्द्वे रुद्रभिन्नाक्षरैर्न्यसेत् ।
पञ्चषट्काष्टवेदाङ्गद्विव्द्यब्धिरसलोचनैः

jānujaṅghāpadadvandve rudrabhinnākṣarairnyaset |
pañcaṣaṭkāṣṭavedāṅgadvivdyabdhirasalocanaiḥ

1,91.183

श्यामं त्रिनेत्रं सपार्ढ्यं रक्तवस्त्राङ्गराङ्गकम् ।
नानाशस्त्रधरं ध्यायेनदघोराख्यं सदाशिवम्

śyāmaṃ trinetraṃ sapārḍhyaṃ raktavastrāṅgarāṅgakam |
nānāśastradharaṃ dhyāyenadaghorākhyaṃ sadāśivam

1,91.184

भूतवेतालकादीनां क्षयो ऽयं निग्रहे मनुः ।
तारो वान्तो धरासंस्थो वामनेत्रेन्दुभूषितः

bhūtavetālakādīnāṃ kṣayo 'yaṃ nigrahe manuḥ |
tāro vānto dharāsaṃstho vāmanetrendubhūṣitaḥ

1,91.185

पाशी बकः कर्णनेत्रवर्मास्त्रान्तः षडक्षरः ।
मनुः पाशुपतास्त्राख्यो ग्रहक्षुद्रनिवारणः

pāśī bakaḥ karṇanetravarmāstrāntaḥ ṣaḍakṣaraḥ |
manuḥ pāśupatāstrākhyo grahakṣudranivāraṇaḥ

1,91.186

षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि हुंफडन्तैः सजातिभिः ।
मध्याह्नार्कप्रभं भीमं त्र्यक्षं पन्नगभूषणम्

ṣaḍbhirvarṇaiḥ ṣaḍaṅgāni huṃphaḍantaiḥ sajātibhiḥ |
madhyāhnārkaprabhaṃ bhīmaṃ tryakṣaṃ pannagabhūṣaṇam

1,91.187

नानाशस्त्रं चतुर्वक्त्रं स्मरेत्पशुपतिं हरम् ।
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः

nānāśastraṃ caturvaktraṃ smaretpaśupatiṃ haram |
varṇalakṣaṃ japenmantraṃ juhuyāttaddaśāṃśataḥ

1,91.188

गव्येन सर्पिषा मन्त्रो संस्कृते हव्यवाहने ।
शैवे पीठे यजेदङ्गमातृलोकेश्वरायुधैः

gavyena sarpiṣā mantro saṃskṛte havyavāhane |
śaive pīṭhe yajedaṅgamātṛlokeśvarāyudhaiḥ

1,91.189

अनेन मन्त्रितं तोयं भूतग्रस्तमुखे क्षिपेत् ।
सद्यः स मुञ्चति क्रन्दान्महामन्त्रप्रभावतः

anena mantritaṃ toyaṃ bhūtagrastamukhe kṣipet |
sadyaḥ sa muñcati krandānmahāmantraprabhāvataḥ

1,91.190

अनेन मन्त्रितान्बाणान्विसृजेद्युधि यो नरः ।
जयेत्क्षणेन निखिलाञ्छत्रून्पार्थ इवापरः

anena mantritānbāṇānvisṛjedyudhi yo naraḥ |
jayetkṣaṇena nikhilāñchatrūnpārtha ivāparaḥ

1,91.191

वर्णान्तिमो बिन्दुयुतः क्षेत्रपालाय हृन्मनुः

varṇāntimo binduyutaḥ kṣetrapālāya hṛnmanuḥ

1,91.192

ताराद्यो वसुवर्णो ऽयं क्षेत्रपालस्य कीर्तितः ।
षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडङ्गं न्यस्य चिन्तयेत्

tārādyo vasuvarṇo 'yaṃ kṣetrapālasya kīrtitaḥ |
ṣaḍdīrghayuktabījena ṣaḍaṅgaṃ nyasya cintayet

1,91.193

नीलाचलाभं दिग्वस्त्रं सर्पभूषं त्रिलोचनम् ।
पिङ्गोर्ध्वकेशान्दधतं कपालं च गदां स्मरेत्

nīlācalābhaṃ digvastraṃ sarpabhūṣaṃ trilocanam |
piṅgordhvakeśāndadhataṃ kapālaṃ ca gadāṃ smaret

1,91.194

लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः ।
चरुणा घृतसिक्तेन ततः क्षेत्रे समर्चयेत्

lakṣamekaṃ japenmantraṃ juhuyāttaddaśāṃśataḥ |
caruṇā ghṛtasiktena tataḥ kṣetre samarcayet

1,91.195

धर्मादिकल्पिते पीठे सांगावरणमादरात् ।
तस्मै सपरिवाराय बलिमेतेन निर्हरेत्

dharmādikalpite pīṭhe sāṃgāvaraṇamādarāt |
tasmai saparivārāya balimetena nirharet

1,91.196

पूर्वमेहिद्वयं पश्चाद्विद्विषं पुरुषं द्वयम् ।
भञ्जयद्वितयं भूयो नर्तयद्वितयं पुनः

pūrvamehidvayaṃ paścādvidviṣaṃ puruṣaṃ dvayam |
bhañjayadvitayaṃ bhūyo nartayadvitayaṃ punaḥ

1,91.197

ततो विघ्नपदद्वन्द्वं महाभैरव तत्परम् ।
क्षेत्रपालबलिं गृह्णद्वयं पावकसुन्दरी

tato vighnapadadvandvaṃ mahābhairava tatparam |
kṣetrapālabaliṃ gṛhṇadvayaṃ pāvakasundarī

1,91.198

बलिमन्त्रो ऽयमाख्यातः सर्वकामफलप्रदः ।
सोपदेशं बृहत्पिण्डे कृत्वा रात्रिषु साधकः

balimantro 'yamākhyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ |
sopadeśaṃ bṛhatpiṇḍe kṛtvā rātriṣu sādhakaḥ

1,91.199

स्मृत्वा यथोक्तं क्षेत्रेशं तस्य हस्ते बलिं हरेत् ।
बलिनानेन सन्तुष्टः क्षेत्रपालः प्रयच्छति

smṛtvā yathoktaṃ kṣetreśaṃ tasya haste baliṃ haret |
balinānena santuṣṭaḥ kṣetrapālaḥ prayacchati

1,91.200

कान्तिं मेधां बलायोग्यं तेजः पुष्टिं यशः श्रियम् ।
उद्धरेद्बटुकं ङेंतमापदुद्धारणं तथा

kāntiṃ medhāṃ balāyogyaṃ tejaḥ puṣṭiṃ yaśaḥ śriyam |
uddharedbaṭukaṃ ṅeṃtamāpaduddhāraṇaṃ tathā

1,91.201

कुरुद्वयं ततः पश्चाद्वटुकं ङेंतमुच्चरेत् ।
शक्तिरुद्धो ध्रुवादिश्च द्वाविंशत्यक्षरो मनुः

kurudvayaṃ tataḥ paścādvaṭukaṃ ṅeṃtamuccaret |
śaktiruddho dhruvādiśca dvāviṃśatyakṣaro manuḥ

1,91.202

द्विचतुःसप्तवेदाब्धिचन्द्रार्णैरङ्गकं मनोः ।
बालं स्फटिकसंकाशं तल्लोललसिताननम्

dvicatuḥsaptavedābdhicandrārṇairaṅgakaṃ manoḥ |
bālaṃ sphaṭikasaṃkāśaṃ tallolalasitānanam

1,91.203

दिव्याकल्पैः प्रदीप्ताङ्गं त्र्यक्षं दण्डत्रिशूलिनम् ।
सुप्रसन्नं स्मरेद्धक्त्या भक्तानामभयङ्करम्

divyākalpaiḥ pradīptāṅgaṃ tryakṣaṃ daṇḍatriśūlinam |
suprasannaṃ smareddhaktyā bhaktānāmabhayaṅkaram

1,91.204

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं हविष्याशी जितेन्द्रियः ।
तद्दशांशं प्रजुहुयान्त्तिलैर्मधुरसंयुतैः

varṇalakṣaṃ japenmantraṃ haviṣyāśī jitendriyaḥ |
taddaśāṃśaṃ prajuhuyānttilairmadhurasaṃyutaiḥ

1,91.205

धर्मादिकल्पिते पीठे पङ्कजे चातिशोभने ।
षट्कोणान्तस्त्रिकोणस्थव्योमपङ्कजसंयुते

dharmādikalpite pīṭhe paṅkaje cātiśobhane |
ṣaṭkoṇāntastrikoṇasthavyomapaṅkajasaṃyute

1,91.206

बटुकं पूजयेद्देवं सांगावरणकं क्रमात् ।
शत्रुपक्षस्य रुधिरं पिशिन्त च दिनेदिने ।
भक्षयस्व गणैः सार्द्धं सारमेयसमन्वितः

baṭukaṃ pūjayeddevaṃ sāṃgāvaraṇakaṃ kramāt |
śatrupakṣasya rudhiraṃ piśinta ca dinedine |
bhakṣayasva gaṇaiḥ sārddhaṃ sārameyasamanvitaḥ

1,91.207

बलिमन्त्रो ऽयमाख्यातः शत्रुनाम्ना विदर्भितः ।
अनेन बलिना हृष्टो बटुकः परसैन्यकम्

balimantro 'yamākhyātaḥ śatrunāmnā vidarbhitaḥ |
anena balinā hṛṣṭo baṭukaḥ parasainyakam

1,91.208

छित्वा गणेभ्यो विभजेदामिषं क्रुद्धमानसः ।
अङ्कशो वह्निशिखरो लान्तदान्त इतीरितः

chitvā gaṇebhyo vibhajedāmiṣaṃ kruddhamānasaḥ |
aṅkaśo vahniśikharo lāntadānta itīritaḥ

1,91.209

फडन्तश्चण्डमन्त्रो ऽयं त्रिवर्णात्मा समीरितः ।
अस्य त्रितो मुनिः प्रोक्तश्छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम्

phaḍantaścaṇḍamantro 'yaṃ trivarṇātmā samīritaḥ |
asya trito muniḥ proktaśchando 'nuṣṭubudāhṛtam

1,91.210

चण्डेशो देवता प्रोक्ता वक्ष्यतेंऽगप्रकल्पनम् ।
हृदयं दीप्तफट् प्रोक्तं ज्वलफट् शिर ईरितम्

caṇḍeśo devatā proktā vakṣyateṃ'gaprakalpanam |
hṛdayaṃ dīptaphaṭ proktaṃ jvalaphaṭ śira īritam

1,91.211

शिखाज्वालिनि फट् प्रोक्ता वहफट् कवचं मतम् ।
हलफट् नेत्रमाख्यातं सर्वज्वानिनिफट् परम्

śikhājvālini phaṭ proktā vahaphaṭ kavacaṃ matam |
halaphaṭ netramākhyātaṃ sarvajvāniniphaṭ param

1,91.212

विन्यस्यैवं षडङ्गानि ततो देवं विचिन्तयेत् ।
चण्डेश्वरं रक्ततनुन्त्र्यक्षं रक्तांबरावृतम्

vinyasyaivaṃ ṣaḍaṅgāni tato devaṃ vicintayet |
caṇḍeśvaraṃ raktatanuntryakṣaṃ raktāṃbarāvṛtam

1,91.213

दधतं च त्रिशूलाक्षमालाटं ककमण्डलून् ।
वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं होमं कुर्याद्दशांशतः

dadhataṃ ca triśūlākṣamālāṭaṃ kakamaṇḍalūn |
varṇalakṣaṃ japenmantraṃ homaṃ kuryāddaśāṃśataḥ

1,91.214

मधुरत्रयसंयुक्तैर्विशुद्धैस्तिलतण्डुलैः ।
पञ्चाक्षरोदिते पीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत्

madhuratrayasaṃyuktairviśuddhaistilataṇḍulaiḥ |
pañcākṣarodite pīṭhe mūrtiṃ mūlena kalpayet

1,91.215

कूर्मेशो बिन्दुसंयुक्तस्ततश्चण्डेश्वराय च ।
हृदयं मनुराख्यातश्चण्डेशस्य प्रपूजने

kūrmeśo bindusaṃyuktastataścaṇḍeśvarāya ca |
hṛdayaṃ manurākhyātaścaṇḍeśasya prapūjane

1,91.216

अङ्गैर्मातृभिराशेशैर्वज्राद्यैरावृतिर्भवेत् ।
शैवमन्त्रेषु निष्णातश्चण्डेश्वरमनुं जपेत्

aṅgairmātṛbhirāśeśairvajrādyairāvṛtirbhavet |
śaivamantreṣu niṣṇātaścaṇḍeśvaramanuṃ japet

1,91.217

सर्वान्कामानवाप्नोति परत्रेह च नन्दति ।
शृणु नारद वक्ष्यामि दिव्यं माहेश्वरं स्तवम्

sarvānkāmānavāpnoti paratreha ca nandati |
śṛṇu nārada vakṣyāmi divyaṃ māheśvaraṃ stavam

1,91.218

यस्य पाठेन पूजायां सिद्ध्यन्ति मनवो ऽखिलाः

yasya pāṭhena pūjāyāṃ siddhyanti manavo 'khilāḥ

1,91.219

धराम्ब्वग्निमरुव्द्योममखेशेन्द्वर्कमूर्तये ।
सर्वभूतान्तरस्थाय शङ्कराय नमोनमः

dharāmbvagnimaruvdyomamakheśendvarkamūrtaye |
sarvabhūtāntarasthāya śaṅkarāya namonamaḥ

1,91.220

श्रुत्यं तकृतवासाय श्रुतये श्रुतिजन्मने ।
अतीन्द्रियाय महसे शाश्वताय नमोनमः

śrutyaṃ takṛtavāsāya śrutaye śrutijanmane |
atīndriyāya mahase śāśvatāya namonamaḥ

1,91.221

स्थूलसूक्ष्मविभागाभ्यामनिर्देश्याय शंभवे ।
भवाय भवसंभूतदुःखहन्त्रे नमोनमः

sthūlasūkṣmavibhāgābhyāmanirdeśyāya śaṃbhave |
bhavāya bhavasaṃbhūtaduḥkhahantre namonamaḥ

1,91.222

तर्कमार्गातिदूराय तपसां फलदायिने ।
चतुर्वर्गवदान्याय सर्वज्ञाय नमोनमः

tarkamārgātidūrāya tapasāṃ phaladāyine |
caturvargavadānyāya sarvajñāya namonamaḥ

1,91.223

आदिमध्यान्तशून्याय निरस्ताशेषभीतये ।
योगिध्येयाय महते निर्गुणाय नमोनमः

ādimadhyāntaśūnyāya nirastāśeṣabhītaye |
yogidhyeyāya mahate nirguṇāya namonamaḥ

1,91.224

विश्वात्मने विविक्ताय विलसच्चन्द्रमौलये ।
कन्दर्प्पदर्प्पनाशाय कालहॄन्त्रे नमोनमः

viśvātmane viviktāya vilasaccandramaulaye |
kandarppadarppanāśāya kālahṝntre namonamaḥ

1,91.225

विषाशनाय विहरद्वृषस्कन्धमुपेयुषे ।
सरिद्दामसमाबद्धकपदार्य नमोनमः

viṣāśanāya viharadvṛṣaskandhamupeyuṣe |
sariddāmasamābaddhakapadārya namonamaḥ

1,91.226

शुद्धाय शुद्धभावा शुद्धानामन्तरात्मने ।
पुरान्तकाय पूर्णाय पुण्यनाम्नो नमोनमः

śuddhāya śuddhabhāvā śuddhānāmantarātmane |
purāntakāya pūrṇāya puṇyanāmno namonamaḥ

1,91.227

भक्ताय निजभक्तानां भुक्तिमुक्तिप्रदायिने ।
विवाससे निवासाय विश्वेषां पतये नमः

bhaktāya nijabhaktānāṃ bhuktimuktipradāyine |
vivāsase nivāsāya viśveṣāṃ pataye namaḥ

1,91.228

त्रिमूर्तिमूलभूताय त्रिनेत्राय त्रिशूलिने ।
त्रिधाम्ने धामरूपाय जन्मदाय नमोनमः

trimūrtimūlabhūtāya trinetrāya triśūline |
tridhāmne dhāmarūpāya janmadāya namonamaḥ

1,91.229

देवासुरशिरोरत्नकिरीटारुणिताङ्घ्रये ।
कान्ताय निजकान्तायै दत्तार्द्धाय नमोनमः

devāsuraśiroratnakirīṭāruṇitāṅghraye |
kāntāya nijakāntāyai dattārddhāya namonamaḥ

1,91.230

एतत्स्तोत्रं महेशस्य प्रोक्तं सर्वाघनाशनम् ।
शिवसान्निध्यदं विप्र सर्पतन्त्रप्रकाशकम्

etatstotraṃ maheśasya proktaṃ sarvāghanāśanam |
śivasānnidhyadaṃ vipra sarpatantraprakāśakam

1,91.231

एतत्ते सुमहत्तन्त्रें सर्वदेवप्रकाशकम् ।
लोकाभिलाषसंपूर्तिक्रियासाधनसंगतम्

etatte sumahattantreṃ sarvadevaprakāśakam |
lokābhilāṣasaṃpūrtikriyāsādhanasaṃgatam

1,91.232

ये तु सामान्यतः प्रोक्तास्तन्त्रे ऽस्मिन्मनवो द्विज ।
ते तु लोकोपकाराय ज्ञातव्याः सिद्धिदायकाः

ye tu sāmānyataḥ proktāstantre 'sminmanavo dvija |
te tu lokopakārāya jñātavyāḥ siddhidāyakāḥ

1,91.233

विशेषतो वैष्णवा ये मन्त्राः सर्वोत्तमोत्तमाः ।
त एव साधनीयाः स्युश्चतुर्वर्गफलाप्तये

viśeṣato vaiṣṇavā ye mantrāḥ sarvottamottamāḥ |
ta eva sādhanīyāḥ syuścaturvargaphalāptaye

1,91.234

राममन्त्राः कृष्णमन्त्राः सांगा रासेशिमन्त्रकाः ।
शाक्ताः सौराश्च गाणेशाः शैवाः प्रोक्ताः शुभावहाः

rāmamantrāḥ kṛṣṇamantrāḥ sāṃgā rāseśimantrakāḥ |
śāktāḥ saurāśca gāṇeśāḥ śaivāḥ proktāḥ śubhāvahāḥ

1,91.235

तेषु स्वात्मप्रकाशाय भजेन्मुक्तिफलप्रदान् ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वयाभ्यर्थितं मुने ।
देवताराधनं भक्त्या किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

teṣu svātmaprakāśāya bhajenmuktiphalapradān |
etatte sarvamākhyātaṃ yattvayābhyarthitaṃ mune |
devatārādhanaṃ bhaktyā kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

Chapter 1.92

1,92.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे महेशमन्त्रकथनं नामैकनवतितमो ऽध्यायः इति तृतीयः पादः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा नारदस्तु कुमारस्य वचो मुदा ।
पुनरप्याह सुप्रीतो जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde maheśamantrakathanaṃ nāmaikanavatitamo 'dhyāyaḥ iti tṛtīyaḥ pādaḥ sūta uvāca etacchrutvā nāradastu kumārasya vaco mudā |
punarapyāha suprīto jijñāsuḥ śreya uttamam

1,92.2

नारद उवाच साधु साधु महाभाग सर्वलोकोपकारकम् ।
महातन्त्रं त्वया प्रोक्तं सर्वतन्त्रोत्तमोत्तमम्

nārada uvāca sādhu sādhu mahābhāga sarvalokopakārakam |
mahātantraṃ tvayā proktaṃ sarvatantrottamottamam

1,92.3

अधुना श्रोतुमिच्छामि पुराणाख्यानमुत्तमम् ।
यस्मिन्यस्मिन्पुराणे तु यद्यदाख्यानकं मुने ।
तत्सर्वं मे समाचक्ष्व सर्वज्ञस्त्वं यतो मतः

adhunā śrotumicchāmi purāṇākhyānamuttamam |
yasminyasminpurāṇe tu yadyadākhyānakaṃ mune |
tatsarvaṃ me samācakṣva sarvajñastvaṃ yato mataḥ

1,92.4

सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा नारदस्य शुभावहम् ।
पुराणाख्यानसंप्रश्नं कुमारः प्रत्युवाच ह

sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ viprā nāradasya śubhāvaham |
purāṇākhyānasaṃpraśnaṃ kumāraḥ pratyuvāca ha

1,92.5

सनत्कुमार उवाच पाराणाख्यानकं विप्र नानाकल्पसमुद्भवम् ।
नानाकथासमायुक्तमद्भुतं बहुविस्तरम्

sanatkumāra uvāca pārāṇākhyānakaṃ vipra nānākalpasamudbhavam |
nānākathāsamāyuktamadbhutaṃ bahuvistaram

1,92.6

ऋषिः सनातनश्चायं यथा वेद तथापरः ।
न वेद तस्मात्पृच्छ त्वं बहुकल्पविदां वरम्

ṛṣiḥ sanātanaścāyaṃ yathā veda tathāparaḥ |
na veda tasmātpṛccha tvaṃ bahukalpavidāṃ varam

1,92.7

श्रुत्वेत्थं नारदो वाक्यं कुमारस्य महात्मनः ।
प्रणम्य विनयोपेतः सनातनमथाब्रवीत्

śrutvetthaṃ nārado vākyaṃ kumārasya mahātmanaḥ |
praṇamya vinayopetaḥ sanātanamathābravīt

1,92.8

नारद उवाच ब्रह्मन्पुराणविच्छ्रेष्ठ ज्ञानविज्ञानतत्पर ।
पुराणानां विभागं मे साकल्ये नानुकीर्तय

nārada uvāca brahmanpurāṇavicchreṣṭha jñānavijñānatatpara |
purāṇānāṃ vibhāgaṃ me sākalye nānukīrtaya

1,92.9

यस्मिञ् श्रुते श्रुतं सर्वं ज्ञातं कृते कृतम्

yasmiñ śrute śrutaṃ sarvaṃ jñātaṃ kṛte kṛtam

1,92.10

वर्णाश्रमाचारधर्मं साक्षात्कारमुपैष्यति ।
कियन्ति च पुराणानि कियत्संख्यानि मानतः

varṇāśramācāradharmaṃ sākṣātkāramupaiṣyati |
kiyanti ca purāṇāni kiyatsaṃkhyāni mānataḥ

1,92.11

किङ्किमाख्यानयुक्तानि तद्वदस्व मम प्रभो ।
चातुर्वर्ण्याश्रया नानाव्रतादीनां कथास्तथा

kiṅkimākhyānayuktāni tadvadasva mama prabho |
cāturvarṇyāśrayā nānāvratādīnāṃ kathāstathā

1,92.12

सृष्टिक्रमेण वंशानां कथाः सम्यक्प्रकाशय ।
त्वत्तो ऽधिको न चान्यो ऽस्ति पुराणाख्यानवित्प्रभो

sṛṣṭikrameṇa vaṃśānāṃ kathāḥ samyakprakāśaya |
tvatto 'dhiko na cānyo 'sti purāṇākhyānavitprabho

1,92.13

तस्मादाख्याहि मह्यं त्वं सर्वसन्देहभञ्जनम् ।
सूत उवाच ततः सनातनो विप्राः श्रुत्वा नारदभाषितम्

tasmādākhyāhi mahyaṃ tvaṃ sarvasandehabhañjanam |
sūta uvāca tataḥ sanātano viprāḥ śrutvā nāradabhāṣitam

1,92.14

नारायणं क्षणं ध्यात्वा प्रोवाचाथ विदां वरः ।
सनातन उवाच साधु साधु मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारिका

nārāyaṇaṃ kṣaṇaṃ dhyātvā provācātha vidāṃ varaḥ |
sanātana uvāca sādhu sādhu muniśreṣṭha sarvalokopakārikā

1,92.15

पुराणाख्यानविज्ञाने यज्जाता नेष्ठिकी मतिः ।
तुभ्यं समभिधास्यामि यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पुरा

purāṇākhyānavijñāne yajjātā neṣṭhikī matiḥ |
tubhyaṃ samabhidhāsyāmi yatproktaṃ brahmaṇā purā

1,92.16

मरीच्यादिऋषिभ्यस्तु पुत्रस्नेहावृतात्मना ।
एकदा ब्रह्मणः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः

marīcyādiṛṣibhyastu putrasnehāvṛtātmanā |
ekadā brahmaṇaḥ putro marīcirnāma viśrutaḥ

1,92.17

स्वाध्यायश्रुतसंपन्नो वेदवेदागपारगः ।
उपसृत्य स्वपितरं ब्रह्मणं लोकभावनम्

svādhyāyaśrutasaṃpanno vedavedāgapāragaḥ |
upasṛtya svapitaraṃ brahmaṇaṃ lokabhāvanam

1,92.18

प्रणम्य भक्त्या पप्रच्छ इदमेव मुनिश्वर ।
पुराणाख्यानममलं यत्त्वं पृच्छसि मानद

praṇamya bhaktyā papraccha idameva muniśvara |
purāṇākhyānamamalaṃ yattvaṃ pṛcchasi mānada

1,92.19

मरीचिरुवाच भगवन्देवदेवेश लोकानां प्रभवाप्यय ।
सर्वज्ञ सर्वकल्याण सर्वाध्यक्ष नमो ऽस्तु ते

marīciruvāca bhagavandevadeveśa lokānāṃ prabhavāpyaya |
sarvajña sarvakalyāṇa sarvādhyakṣa namo 'stu te

1,92.20

पुराणबीजमाख्यहि मह्यं शुश्रूषवे पितः ।
लक्षणं च प्रमाणं च प्रमाणं चं वक्तारं पृच्छकं तथा

purāṇabījamākhyahi mahyaṃ śuśrūṣave pitaḥ |
lakṣaṇaṃ ca pramāṇaṃ ca pramāṇaṃ caṃ vaktāraṃ pṛcchakaṃ tathā

1,92.21

ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणानां समुच्चयम् ।
यस्मिञ्ज्ञाते भवेज्ज्ञातं वाङ्मयं सचराचरम्

brahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇānāṃ samuccayam |
yasmiñjñāte bhavejjñātaṃ vāṅmayaṃ sacarācaram

1,92.22

पुराणमेकमेवासीत्सर्वकल्पेषु मानद ।
चतुर्वर्गस्य बीजं च शतकोटिप्रविस्तरम्

purāṇamekamevāsītsarvakalpeṣu mānada |
caturvargasya bījaṃ ca śatakoṭipravistaram

1,92.23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणादभवत्ततः ।
कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुरामस्य महामतिः

pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇādabhavattataḥ |
kālenāgrahaṇaṃ dṛṣṭvā purāmasya mahāmatiḥ

1,92.24

हरिर्व्यासस्वरूपेण जायते च युगे युगे ।
चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा

harirvyāsasvarūpeṇa jāyate ca yuge yuge |
caturlakṣapramāṇena dvāpare dvāpare sadā

1,92.25

तदष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके निर्द्दिशत्यपि ।
अद्यापि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम्

tadaṣṭādaśadhā kṛtvā bhūrloke nirddiśatyapi |
adyāpi devaloke tu śatakoṭipravistaram

1,92.26

अस्त्येव तस्य सारस्तु चतुर्लक्षेण वर्ण्यते ।
ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च वायवीयं तथैव च

astyeva tasya sārastu caturlakṣeṇa varṇyate |
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca vāyavīyaṃ tathaiva ca

1,92.27

भागवतं नारदीयं मार्कण्डेयं च कीर्तितम् ।
आग्नेयं च भविष्यं च ब्रह्मवैवर्त्तलिङ्गके

bhāgavataṃ nāradīyaṃ mārkaṇḍeyaṃ ca kīrtitam |
āgneyaṃ ca bhaviṣyaṃ ca brahmavaivarttaliṅgake

1,92.28

वाराहं च तथा स्कान्दं वामनं कूर्मसंज्ञकम् ।
मात्स्यं च गारुडं तद्वद्ब्रह्माण्डाख्यमिति त्रिषट्

vārāhaṃ ca tathā skāndaṃ vāmanaṃ kūrmasaṃjñakam |
mātsyaṃ ca gāruḍaṃ tadvadbrahmāṇḍākhyamiti triṣaṭ

1,92.29

एकं कथानकं सूत्रं वक्तुः श्रोतुः समाह्वयम् ।
प्रवक्ष्यामि समासेन निशामय समाहितः

ekaṃ kathānakaṃ sūtraṃ vaktuḥ śrotuḥ samāhvayam |
pravakṣyāmi samāsena niśāmaya samāhitaḥ

1,92.30

ब्रह्मं पुराणं तत्रादौ सर्वलोकहिताय वै ।
व्यासेन वेदविदुषा समाख्यातं महात्मना

brahmaṃ purāṇaṃ tatrādau sarvalokahitāya vai |
vyāsena vedaviduṣā samākhyātaṃ mahātmanā

1,92.31

तद्वै सर्वपुराणाग्र्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् ।
नानाख्यानेतिहासाढ्यं दशसाहस्रमुच्यते

tadvai sarvapurāṇāgryaṃ dharmakāmārthamokṣadam |
nānākhyānetihāsāḍhyaṃ daśasāhasramucyate

1,92.32

देवानां च सुराणां च यत्रोत्पत्तिः प्रकीर्तिता ।
प्रजापतीनां च तथा दक्षादीनां मुनीश्वर

devānāṃ ca surāṇāṃ ca yatrotpattiḥ prakīrtitā |
prajāpatīnāṃ ca tathā dakṣādīnāṃ munīśvara

1,92.33

ततो लोकेश्वरस्यात्र सूर्यस्य परमात्मनः ।
वंशानुकीर्तनं पुण्यं महापातकनाशनम्

tato lokeśvarasyātra sūryasya paramātmanaḥ |
vaṃśānukīrtanaṃ puṇyaṃ mahāpātakanāśanam

1,92.34

यत्रावतारः कथितः परमानन्दरूपिणः ।
श्रीमतो रामचन्द्रस्य चतुर्व्यूहावतारिणः

yatrāvatāraḥ kathitaḥ paramānandarūpiṇaḥ |
śrīmato rāmacandrasya caturvyūhāvatāriṇaḥ

1,92.35

ततश्च सोमवंशस्यं कीर्तनं यत्र वर्णितम् ।
कृष्णस्य जगदीशस्य चरितं कल्मषापहम्

tataśca somavaṃśasyaṃ kīrtanaṃ yatra varṇitam |
kṛṣṇasya jagadīśasya caritaṃ kalmaṣāpaham

1,92.36

द्वीपानां चैव सर्वेषां वर्षाणां चाप्यशेषतः ।
वर्णनं यत्र पातालस्वर्गाणां च प्रदृश्यते

dvīpānāṃ caiva sarveṣāṃ varṣāṇāṃ cāpyaśeṣataḥ |
varṇanaṃ yatra pātālasvargāṇāṃ ca pradṛśyate

1,92.37

नरकाणां समाख्यानं सूर्यस्तुतिकथानकम् ।
पार्वत्याश्च तथा जन्म विवाहश्च निगद्यते

narakāṇāṃ samākhyānaṃ sūryastutikathānakam |
pārvatyāśca tathā janma vivāhaśca nigadyate

1,92.38

दक्षाख्यानं ततः प्रोक्तमेकाम्रक्षेत्रवर्णनम् ।
पूर्वभागो ऽयमुदितः पुराणस्यास्य नारद

dakṣākhyānaṃ tataḥ proktamekāmrakṣetravarṇanam |
pūrvabhāgo 'yamuditaḥ purāṇasyāsya nārada

1,92.39

अस्योत्तरे विभागे तु पुरुषोत्तमवर्णनम् ।
विस्तरेण समाख्यातं तीर्थयात्राविधानतः

asyottare vibhāge tu puruṣottamavarṇanam |
vistareṇa samākhyātaṃ tīrthayātrāvidhānataḥ

1,92.40

अत्रैव कृष्णचरितं विस्तरात्समुदीरितम् ।
वर्णनं यमलोकस्य पितृश्राद्धविधिस्तथा

atraiva kṛṣṇacaritaṃ vistarātsamudīritam |
varṇanaṃ yamalokasya pitṛśrāddhavidhistathā

1,92.41

वर्णाश्रमाणां धर्माश्च कीर्तिता यत्र विस्तरात् ।
विष्णुधर्मयुगाख्यानं प्रलयस्य च वर्णनम्

varṇāśramāṇāṃ dharmāśca kīrtitā yatra vistarāt |
viṣṇudharmayugākhyānaṃ pralayasya ca varṇanam

1,92.42

योगानां च समाख्यानं सांख्यानां चापि वर्णनम् ।
ब्रह्मवादसमुद्देशः पुराणस्य प्रशंसनम्

yogānāṃ ca samākhyānaṃ sāṃkhyānāṃ cāpi varṇanam |
brahmavādasamuddeśaḥ purāṇasya praśaṃsanam

1,92.43

एतद्ब्रह्मपुराणं तु भागद्वयसमन्वितम् ।
वर्णितं सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यप्रदायकम्

etadbrahmapurāṇaṃ tu bhāgadvayasamanvitam |
varṇitaṃ sarvapāpaghnaṃ sarvasaukhyapradāyakam

1,92.44

सूतशौनकसंवादं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ।
लिखित्वेतत्पुराणं यो वैशाख्यां हेमसंयुतम्

sūtaśaunakasaṃvādaṃ bhuktimuktipradāyakam |
likhitvetatpurāṇaṃ yo vaiśākhyāṃ hemasaṃyutam

1,92.45

जलधेनुयुतं चापि भक्त्या दद्याद्द्विजातये ।
पौराणिकाय संपूज्य वस्त्रभोज्यविभूषणैः

jaladhenuyutaṃ cāpi bhaktyā dadyāddvijātaye |
paurāṇikāya saṃpūjya vastrabhojyavibhūṣaṇaiḥ

1,92.46

स वसेद्ब्रह्मणो लोके यावच्चन्द्रार्कतारकम् ।
यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मानुक्रमणीं द्विज

sa vasedbrahmaṇo loke yāvaccandrārkatārakam |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi brāhmānukramaṇīṃ dvija

1,92.47

सो ऽपि सर्वपुराणस्य श्रोतुर्वक्तुः फलं लभेत् ।
शृणोति यः पुराणं तु ब्रह्मं सर्वं जितेन्द्रियः

so 'pi sarvapurāṇasya śroturvaktuḥ phalaṃ labhet |
śṛṇoti yaḥ purāṇaṃ tu brahmaṃ sarvaṃ jitendriyaḥ

1,92.48

हविष्याशी च नियमात्स लभेद्ब्रह्मणः पदम् ।
किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः ।
तत्सर्वं लभते वत्स पुराणस्यास्य कीर्तनात्

haviṣyāśī ca niyamātsa labhedbrahmaṇaḥ padam |
kimatra bahunoktena yadyadicchati mānavaḥ |
tatsarvaṃ labhate vatsa purāṇasyāsya kīrtanāt

Chapter 1.93

1,93.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्राह्मपुराणेतिहासकथनं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं पद्मसंज्ञकम् ।
महत्पुण्यप्रदं नॄणां शृण्वतां पठतां मुदा

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde brāhmapurāṇetihāsakathanaṃ nāma dvinavatitamo 'dhyāyaḥ brahmovāca śṛṇu putra pravakṣyāmi purāṇaṃ padmasaṃjñakam |
mahatpuṇyapradaṃ nṝṇāṃ śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ mudā

1,93.2

यथा चञ्चेन्द्रियः सर्वः शरीरीति निगद्यते ।
तथेदं पञ्चभिः खण्डैरुदितं पापनाशनम्

yathā cañcendriyaḥ sarvaḥ śarīrīti nigadyate |
tathedaṃ pañcabhiḥ khaṇḍairuditaṃ pāpanāśanam

1,93.3

पुलस्त्येन तु भीष्माय सृष्ट्यादिक्रमतो द्विज ।
नानाख्यानेतिहासाद्यैर्यत्रोक्तो धर्मविस्तरः

pulastyena tu bhīṣmāya sṛṣṭyādikramato dvija |
nānākhyānetihāsādyairyatrokto dharmavistaraḥ

1,93.4

पुष्करस्य च माहात्म्यं विस्तरेण प्रकीर्तितम् ।
ब्रह्मयज्ञविधानं च वेदपाठादिलक्षणम्

puṣkarasya ca māhātmyaṃ vistareṇa prakīrtitam |
brahmayajñavidhānaṃ ca vedapāṭhādilakṣaṇam

1,93.5

दानानां कीर्तनं यत्र व्रतानां च पृथक्पृथक् ।
विवाहः शैलजायाश्चतारकाख्यानकं महत्

dānānāṃ kīrtanaṃ yatra vratānāṃ ca pṛthakpṛthak |
vivāhaḥ śailajāyāścatārakākhyānakaṃ mahat

1,93.6

माहात्म्यं च गवादीनां कीर्तितं सर्वपुण्यदम् ।
कालकेयादिदैत्यानां वधो यत्र पृथक्पृथक्

māhātmyaṃ ca gavādīnāṃ kīrtitaṃ sarvapuṇyadam |
kālakeyādidaityānāṃ vadho yatra pṛthakpṛthak

1,93.7

ग्रहाणामर्चनं दानं यत्र प्रोक्तं द्विजोत्तम ।
तत्सृष्टिखण्डमुद्दिष्टं व्यासेन सुमहात्मना

grahāṇāmarcanaṃ dānaṃ yatra proktaṃ dvijottama |
tatsṛṣṭikhaṇḍamuddiṣṭaṃ vyāsena sumahātmanā

1,93.8

पितृमात्रादिपूज्यत्वे शिवशर्मकथा पुरा ।
सुव्रतस्य कथा पश्चाद्वृत्रस्य च वधस्तथा

pitṛmātrādipūjyatve śivaśarmakathā purā |
suvratasya kathā paścādvṛtrasya ca vadhastathā

1,93.9

पृथोर्वैनस्य चाख्यानं सुनूथायाः कथा तथा ।
सुकलाख्यानकं चैव धर्माख्यानं ततः परम्

pṛthorvainasya cākhyānaṃ sunūthāyāḥ kathā tathā |
sukalākhyānakaṃ caiva dharmākhyānaṃ tataḥ param

1,93.10

पितृशुश्रूषणाख्यानं नहुषस्य कथा ततः ।
ययातिचरितं चैव गुरुतीर्थनिरूपणम्

pitṛśuśrūṣaṇākhyānaṃ nahuṣasya kathā tataḥ |
yayāticaritaṃ caiva gurutīrthanirūpaṇam

1,93.11

राज्ञा जैमिनिसंवादो बह्वाश्चर्य्यकथायुतः ।
कथा ह्यशोकसुंदर्याहुण्डदैत्यवधान्विता

rājñā jaiminisaṃvādo bahvāścaryyakathāyutaḥ |
kathā hyaśokasuṃdaryāhuṇḍadaityavadhānvitā

1,93.12

कामोदाख्यानकं तत्र विहुण्डवधसंयुतम् ।
कुञ्जलस्य च संवादश्च्यवनेन महात्मना

kāmodākhyānakaṃ tatra vihuṇḍavadhasaṃyutam |
kuñjalasya ca saṃvādaścyavanena mahātmanā

1,93.13

सिद्धाख्यानं ततः प्रोक्तं खण्डस्यास्य फलोहनम् ।
सूतशौनकसंवादं भूमिखण्डमिदं स्मृतम्

siddhākhyānaṃ tataḥ proktaṃ khaṇḍasyāsya phalohanam |
sūtaśaunakasaṃvādaṃ bhūmikhaṇḍamidaṃ smṛtam

1,93.14

ब्रह्माण्डोत्पत्तिरुदिता यत्रर्षिभिश्च सौतिना ।
सभूमिलोकसंस्थानं तीर्थाख्यानं ततः परम्

brahmāṇḍotpattiruditā yatrarṣibhiśca sautinā |
sabhūmilokasaṃsthānaṃ tīrthākhyānaṃ tataḥ param

1,93.15

नर्मदोत्पत्तिकथनं तत्तीर्थानां कथाः पृथक् ।
कुरुक्षेत्रादितीर्थानां कथा पुण्या प्रकीर्तिता

narmadotpattikathanaṃ tattīrthānāṃ kathāḥ pṛthak |
kurukṣetrāditīrthānāṃ kathā puṇyā prakīrtitā

1,93.16

कालिन्दीपुण्यकथनं काशीमाहात्म्यवर्णनम् ।
गयायाश्चैव माहात्म्यं प्रयागस्य च पुण्यकम्

kālindīpuṇyakathanaṃ kāśīmāhātmyavarṇanam |
gayāyāścaiva māhātmyaṃ prayāgasya ca puṇyakam

1,93.17

वर्णाश्रमानुरोधेन कर्मयोगनिरूपणम् ।
व्यासजमिनिसंवादः पुण्यकर्मकथान्वितः

varṇāśramānurodhena karmayoganirūpaṇam |
vyāsajaminisaṃvādaḥ puṇyakarmakathānvitaḥ

1,93.18

समुद्रमथनाख्यानं व्रताख्यानं ततः परम् ।
ऊर्ज्जपञ्चाहमाहाम्यं स्तोत्रं सर्वापराधनुत्

samudramathanākhyānaṃ vratākhyānaṃ tataḥ param |
ūrjjapañcāhamāhāmyaṃ stotraṃ sarvāparādhanut

1,93.19

एतत्स्वर्गाभिधं विप्र सर्वपातकनाशनम् ।
रामाश्वमेधं प्रथमं रामराज्याभिषेचनम्

etatsvargābhidhaṃ vipra sarvapātakanāśanam |
rāmāśvamedhaṃ prathamaṃ rāmarājyābhiṣecanam

1,93.20

अगस्त्याद्यागमश्चैव पौलस्त्यान्वयकीर्त्तनम् ।
अश्वमेधोपदेशश्च हयचर्या ततः परम्

agastyādyāgamaścaiva paulastyānvayakīrttanam |
aśvamedhopadeśaśca hayacaryā tataḥ param

1,93.21

नानाराजकथाः पुण्या जगन्नाथानुवर्णनम् ।
वृन्दावनस्य माहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम्

nānārājakathāḥ puṇyā jagannāthānuvarṇanam |
vṛndāvanasya māhātmyaṃ sarvapāpapraṇāśanam

1,93.22

नित्यलीलानुकथनं यत्र कृष्णावतारिणः ।
माधवस्नानमाहात्म्यं स्नानदानार्चने फलम्

nityalīlānukathanaṃ yatra kṛṣṇāvatāriṇaḥ |
mādhavasnānamāhātmyaṃ snānadānārcane phalam

1,93.23

धरावराहसंवादो यमब्रह्मणयोः कथा ।
संवादो राजदूतानां कृष्णस्तोत्रनिरूपणम्

dharāvarāhasaṃvādo yamabrahmaṇayoḥ kathā |
saṃvādo rājadūtānāṃ kṛṣṇastotranirūpaṇam

1,93.24

शिवशंभुसमायोगी दधीचाख्यानकं ततः ।
भस्ममाहात्म्यमतुलं शिवमाहात्म्यमुत्तमम्

śivaśaṃbhusamāyogī dadhīcākhyānakaṃ tataḥ |
bhasmamāhātmyamatulaṃ śivamāhātmyamuttamam

1,93.25

देवरातसुताख्यानं पुराणज्ञप्रशंसनम् ।
गौतमाख्यानकं चैव शिवगीता ततः स्मृता

devarātasutākhyānaṃ purāṇajñapraśaṃsanam |
gautamākhyānakaṃ caiva śivagītā tataḥ smṛtā

1,93.26

कल्पान्तरे रानकथा भारद्वाजाश्रमस्थिता ।
पातालखण्डमेतद्धि शृण्वतां पठतां सदा

kalpāntare rānakathā bhāradvājāśramasthitā |
pātālakhaṇḍametaddhi śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ sadā

1,93.27

सर्वपापप्रशमनं सर्वाभीष्टफलप्रदम् ।
पर्वताख्यानकं पूर्वं गौर्थै प्रोक्तं शिवेन वै

sarvapāpapraśamanaṃ sarvābhīṣṭaphalapradam |
parvatākhyānakaṃ pūrvaṃ gaurthai proktaṃ śivena vai

1,93.28

जालन्धरकथा पश्चाच्छ्रीशैलाद्यनुकीर्तनम् ।
सगरस्य कथा पुण्या ततः परमुदीरितम्

jālandharakathā paścācchrīśailādyanukīrtanam |
sagarasya kathā puṇyā tataḥ paramudīritam

1,93.29

गङ्गाप्रयागकाशीनां गयायाश्चाधिपुण्यकम् ।
अन्नादि दानमाहात्म्यं तन्महाद्वादशीव्रतम्

gaṅgāprayāgakāśīnāṃ gayāyāścādhipuṇyakam |
annādi dānamāhātmyaṃ tanmahādvādaśīvratam

1,93.30

चतुर्विंशैकादशीनां माहात्म्यं पृथगीरितम् ।
विष्णुधर्मसमाख्यानं विष्णुनामसहस्रकम्

caturviṃśaikādaśīnāṃ māhātmyaṃ pṛthagīritam |
viṣṇudharmasamākhyānaṃ viṣṇunāmasahasrakam

1,93.31

कार्तिकव्रतमाहात्म्यं माघस्नानफलं ततः ।
जम्बृद्वीपस्य तीर्थानां माहात्म्यं पापनाशनम्

kārtikavratamāhātmyaṃ māghasnānaphalaṃ tataḥ |
jambṛdvīpasya tīrthānāṃ māhātmyaṃ pāpanāśanam

1,93.32

साभ्रमत्याश्च माहात्म्यं नृसिंहोत्पत्तिवर्णनम् ।
देवशर्मादिकाख्यानं गीतामाहात्म्यवर्णनम्

sābhramatyāśca māhātmyaṃ nṛsiṃhotpattivarṇanam |
devaśarmādikākhyānaṃ gītāmāhātmyavarṇanam

1,93.33

भक्त्याख्यानं च माहात्म्यं श्रीमद्भागवतस्य ह ।
इन्द्रप्रस्थस्य माहात्म्यं बहुतीर्थकथान्वितम्

bhaktyākhyānaṃ ca māhātmyaṃ śrīmadbhāgavatasya ha |
indraprasthasya māhātmyaṃ bahutīrthakathānvitam

1,93.34

मन्त्ररत्नाभिधानं च त्रिपाद्भूत्यनुवर्णनम् ।
अवतारकथाः पुण्या मत्स्यादीनामतः परम्

mantraratnābhidhānaṃ ca tripādbhūtyanuvarṇanam |
avatārakathāḥ puṇyā matsyādīnāmataḥ param

1,93.35

रामनामशतं दिव्यं तन्माहात्म्यं च वाडव ।
परीक्षणं च भृगुणा श्रीविष्णोर्वैभवस्य च

rāmanāmaśataṃ divyaṃ tanmāhātmyaṃ ca vāḍava |
parīkṣaṇaṃ ca bhṛguṇā śrīviṣṇorvaibhavasya ca

1,93.36

इत्येतदुत्तरं खण्डं पञ्चमं सर्वपुण्यदम् ।
पञ्चखण्डयुतं पाद्मं यः शृणोति नरोत्तमः

ityetaduttaraṃ khaṇḍaṃ pañcamaṃ sarvapuṇyadam |
pañcakhaṇḍayutaṃ pādmaṃ yaḥ śṛṇoti narottamaḥ

1,93.37

स लभेद्वैष्णवं धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् ।
एतद्वै पञ्चपञ्चाशत्सहस्रं पद्मसंज्ञकम्

sa labhedvaiṣṇavaṃ dhāma bhuktvā bhogānihepsitān |
etadvai pañcapañcāśatsahasraṃ padmasaṃjñakam

1,93.38

पुराणं लेखयित्वा वै ज्येष्ठ्यां स्वर्णाब्जसंयुतम् ।
यः प्रदद्यात्सुसत्कृत्य पुराणज्ञाय मानद

purāṇaṃ lekhayitvā vai jyeṣṭhyāṃ svarṇābjasaṃyutam |
yaḥ pradadyātsusatkṛtya purāṇajñāya mānada

1,93.39

स याति वैष्णवं धाम सर्वदेवनमस्कृतः ।
पद्मानुक्रमणीमेतां यः पठेच्छृणुयात्तथा

sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma sarvadevanamaskṛtaḥ |
padmānukramaṇīmetāṃ yaḥ paṭhecchṛṇuyāttathā

1,93.40

सो ऽपि पद्मपुराणस्य लभेच्छ्रवणजं फलम्

so 'pi padmapurāṇasya labhecchravaṇajaṃ phalam

Chapter 1.94

1,94.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे पद्मपुराणानुक्रमणिकावर्णनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वैष्णवं महत् ।
त्रयोविंशतिसहस्रं सर्वपातकनाशनम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde padmapurāṇānukramaṇikāvarṇanaṃ nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ vaiṣṇavaṃ mahat |
trayoviṃśatisahasraṃ sarvapātakanāśanam

1,94.2

यत्रादिभागे निर्विष्टाः षडंशाः शक्तिजेन ह ।
मैत्रेयायादिमे तत्र पुराणस्यावतारिकाम्

yatrādibhāge nirviṣṭāḥ ṣaḍaṃśāḥ śaktijena ha |
maitreyāyādime tatra purāṇasyāvatārikām

1,94.3

आदिकारणसर्गश्च देवादीनां च संभवः ।
समुद्रमथनाख्यानं दक्षादीनां ततो ऽन्वयः

ādikāraṇasargaśca devādīnāṃ ca saṃbhavaḥ |
samudramathanākhyānaṃ dakṣādīnāṃ tato 'nvayaḥ

1,94.4

ध्रुवस्य चरितं चैव पृथोश्चरितमेव च ।
प्रचेतसं तथाख्यानं प्रह्लादस्य कथानकम्

dhruvasya caritaṃ caiva pṛthoścaritameva ca |
pracetasaṃ tathākhyānaṃ prahlādasya kathānakam

1,94.5

पृथग्राज्याधिकाराख्या प्रथमोंऽशैतीरितः ।
प्रियव्रतान्वयाख्याख्यानं द्वीपवर्षनिरूपणम्

pṛthagrājyādhikārākhyā prathamoṃ'śaitīritaḥ |
priyavratānvayākhyākhyānaṃ dvīpavarṣanirūpaṇam

1,94.6

पातालनरकाख्यानं सप्तस्वर्गनिरूपणम् ।
सूर्यादिवारकथनं पृथग्लक्षणसंयुतम्

pātālanarakākhyānaṃ saptasvarganirūpaṇam |
sūryādivārakathanaṃ pṛthaglakṣaṇasaṃyutam

1,94.7

चरितं भरतस्याथ मुक्तिमार्गनिदर्शनम् ।
निदाघऋभुसंवादो द्वितीयोंश उदाहृतः

caritaṃ bharatasyātha muktimārganidarśanam |
nidāghaṛbhusaṃvādo dvitīyoṃśa udāhṛtaḥ

1,94.8

मन्वन्तरसमाख्यानं वेदव्यासावतारकम् ।
नरकोद्धारकं कर्म गदितं च ततः परम्

manvantarasamākhyānaṃ vedavyāsāvatārakam |
narakoddhārakaṃ karma gaditaṃ ca tataḥ param

1,94.9

सगरस्यौर्वसंवादे सर्वधर्मनिरूपणम् ।
श्राद्धकल्पं तथोद्दिष्टं वर्णाश्रमनिबन्धनम्

sagarasyaurvasaṃvāde sarvadharmanirūpaṇam |
śrāddhakalpaṃ tathoddiṣṭaṃ varṇāśramanibandhanam

1,94.10

सदाचारश्च कथितो मायामोहकथा ततः ।
तृतीयोंऽशो ऽयमुदितः सर्वपापप्रणाशनः

sadācāraśca kathito māyāmohakathā tataḥ |
tṛtīyoṃ'śo 'yamuditaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ

1,94.11

सूर्यवंशकथ पुण्या सोमवंशानुकीर्तनम् ।
चतुर्थेंऽशेमुनिश्रेष्ठ नानाराजकथान्वितम्

sūryavaṃśakatha puṇyā somavaṃśānukīrtanam |
caturtheṃ'śemuniśreṣṭha nānārājakathānvitam

1,94.12

कृष्णावतारसंप्रश्नो गोकुलीया कथा ततः ।
पूतनादिवधो बाल्ये कौमारे ऽघादिहिंसनम्

kṛṣṇāvatārasaṃpraśno gokulīyā kathā tataḥ |
pūtanādivadho bālye kaumāre 'ghādihiṃsanam

1,94.13

कैशोरे कंसहननं माथुरं चरितं तथा ।
ततस्तु यौवने प्रोक्ता लीला द्वारवतीभवा

kaiśore kaṃsahananaṃ māthuraṃ caritaṃ tathā |
tatastu yauvane proktā līlā dvāravatībhavā

1,94.14

सर्वदैत्यवधो यत्र विवाहाश्च पृथग्विधाः ।
यत्र स्थित्वाजगन्नाथः कृष्णो योगेश्वरेश्वरः

sarvadaityavadho yatra vivāhāśca pṛthagvidhāḥ |
yatra sthitvājagannāthaḥ kṛṣṇo yogeśvareśvaraḥ

1,94.15

भूभारहरणं चक्रे परेषां हननादिभिः ।
अष्टावक्रीयमाख्यानं पञ्चमोंऽश इतीरितः

bhūbhāraharaṇaṃ cakre pareṣāṃ hananādibhiḥ |
aṣṭāvakrīyamākhyānaṃ pañcamoṃ'śa itīritaḥ

1,94.16

कलिजं चरितं प्रोक्तं चातुर्विध्यं लयस्य च ।
ब्रह्मज्ञानसमुद्देशः खाण्डिक्यस्य निरूपितः

kalijaṃ caritaṃ proktaṃ cāturvidhyaṃ layasya ca |
brahmajñānasamuddeśaḥ khāṇḍikyasya nirūpitaḥ

1,94.17

केशिध्वजेन चेत्येष षष्ठाएंऽशः परिकीर्तितः ।
अतः परं तु सूतेन शौनकादिभिरादरात्

keśidhvajena cetyeṣa ṣaṣṭhāeṃ'śaḥ parikīrtitaḥ |
ataḥ paraṃ tu sūtena śaunakādibhirādarāt

1,94.18

पृष्टेन चोदिताः शश्वद्विष्णुधर्मोत्तराह्वयाः ।
नानाधर्मकथाः पुण्या व्रतानि नियमा यमाः

pṛṣṭena coditāḥ śaśvadviṣṇudharmottarāhvayāḥ |
nānādharmakathāḥ puṇyā vratāni niyamā yamāḥ

1,94.19

धर्मशास्त्रं चार्थशास्त्रं वेदान्तं ज्योतिषं तथा ।
वंशाख्यानं प्रकरणात् स्तोत्राणि मनवस्तथा

dharmaśāstraṃ cārthaśāstraṃ vedāntaṃ jyotiṣaṃ tathā |
vaṃśākhyānaṃ prakaraṇāt stotrāṇi manavastathā

1,94.20

नानाविद्यास्तथा प्रोक्ताः सर्वलोकोपकारिकाः ।
एतद्विष्णुपुराणं वै सर्वशास्त्रार्थसंग्रहम्

nānāvidyāstathā proktāḥ sarvalokopakārikāḥ |
etadviṣṇupurāṇaṃ vai sarvaśāstrārthasaṃgraham

1,94.21

वाराहकल्पवृत्तान्तं व्यासेन कथितं त्विह ।
यो नरः पठते भक्त्या यः शृणोति च सादरम्

vārāhakalpavṛttāntaṃ vyāsena kathitaṃ tviha |
yo naraḥ paṭhate bhaktyā yaḥ śṛṇoti ca sādaram

1,94.22

तावुभौ विष्णुलोकं हि व्रजेतां भुक्तभोगकौ ।
तल्लिखित्वा च यो दद्यादाषाढ्यां घृतधेनुना

tāvubhau viṣṇulokaṃ hi vrajetāṃ bhuktabhogakau |
tallikhitvā ca yo dadyādāṣāḍhyāṃ ghṛtadhenunā

1,94.23

सहितं विणुभक्ताय पुराणार्थविदेद्विज ।
स याति वैष्णवं धाम विमानेनार्कवर्चसा

sahitaṃ viṇubhaktāya purāṇārthavidedvija |
sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma vimānenārkavarcasā

1,94.24

यश्च विष्णुपुराणस्य समनुक्रमणीं द्विज ।
कथयेच्छृणुयाद्वापि स पुराणफलं लभेत्

yaśca viṣṇupurāṇasya samanukramaṇīṃ dvija |
kathayecchṛṇuyādvāpi sa purāṇaphalaṃ labhet

Chapter 1.95

1,95.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे विष्णुपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुराणं वायवीयकम् ।
यस्मिञ्च्छ्रुते लभद्धाम रुद्रस्य परमात्मनः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde viṣṇupurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma caturnavatitamo 'dhyāyaḥ brahmovāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi purāṇaṃ vāyavīyakam |
yasmiñcchrute labhaddhāma rudrasya paramātmanaḥ

1,95.2

चतुर्विंशतिसाहस्रं तत्पुराणं प्रकीर्तितम् ।
श्वेतकल्पप्रसंगेन धर्मानत्राह मारुतः

caturviṃśatisāhasraṃ tatpurāṇaṃ prakīrtitam |
śvetakalpaprasaṃgena dharmānatrāha mārutaḥ

1,95.3

तद्बायवीयनुदितं भागद्वयसमन्वितम् ।
सर्गादिलक्षणं यत्र प्रोक्तं विप्र सविस्तरम्

tadbāyavīyanuditaṃ bhāgadvayasamanvitam |
sargādilakṣaṇaṃ yatra proktaṃ vipra savistaram

1,95.4

मन्वन्तरेषु वंशाश्च राज्ञां ये यत्र कीर्तिताः ।
गयासुरस्य हननं विस्तराद्यत्र कीर्तितम्

manvantareṣu vaṃśāśca rājñāṃ ye yatra kīrtitāḥ |
gayāsurasya hananaṃ vistarādyatra kīrtitam

1,95.5

मासानां चैव माहात्म्यं माघस्योक्तं फलाधिकम् ।
दानधर्मा राजधर्मा विस्तरेणोदिता स्तथा

māsānāṃ caiva māhātmyaṃ māghasyoktaṃ phalādhikam |
dānadharmā rājadharmā vistareṇoditā stathā

1,95.6

भूपातालककुब्व्योमचारिणां यत्र निर्णयः ।
व्रतादीनां च पूर्वो ऽयं विभागः समुदाहृतः

bhūpātālakakubvyomacāriṇāṃ yatra nirṇayaḥ |
vratādīnāṃ ca pūrvo 'yaṃ vibhāgaḥ samudāhṛtaḥ

1,95.7

उत्तरे तस्य भागेतु नर्मदातीर्थवर्णनम् ।
शिवस्य संहितोक्ता वै विस्तरेण मुनीश्वर

uttare tasya bhāgetu narmadātīrthavarṇanam |
śivasya saṃhitoktā vai vistareṇa munīśvara

1,95.8

यो देवः सर्वदेवानां दुर्विज्ञेयः सनातनः ।
स तु सर्वात्मना यस्यास्तीरे तिष्ठति संततम्

yo devaḥ sarvadevānāṃ durvijñeyaḥ sanātanaḥ |
sa tu sarvātmanā yasyāstīre tiṣṭhati saṃtatam

1,95.9

इदं ब्रह्मा हारीरिदं साक्षाच्चेदं परो हरः ।
इदं ब्रह्म निराकारं कैवल्यं नर्मदाजलम्

idaṃ brahmā hārīridaṃ sākṣāccedaṃ paro haraḥ |
idaṃ brahma nirākāraṃ kaivalyaṃ narmadājalam

1,95.10

ध्रुवं लोकहितार्थाय शिवेन स्वशरीरतः ।
शक्तिः कापि सरिदृपा रेवेयमवतारिता

dhruvaṃ lokahitārthāya śivena svaśarīrataḥ |
śaktiḥ kāpi saridṛpā reveyamavatāritā

1,95.11

ये वसंत्युत्तरे कूले रुद्रस्यानुचरा हि ते ।
वसंति याम्यतीरे ये लोकं ते यान्ति वैष्णवम्

ye vasaṃtyuttare kūle rudrasyānucarā hi te |
vasaṃti yāmyatīre ye lokaṃ te yānti vaiṣṇavam

1,95.12

ओङ्कारेश्वरमारभ्ययावत्पश्चिमसागरः ।
संगमाः पञ्च च त्रिंशन्नदीनां पापनाशनी

oṅkāreśvaramārabhyayāvatpaścimasāgaraḥ |
saṃgamāḥ pañca ca triṃśannadīnāṃ pāpanāśanī

1,95.13

दशैकमुत्तरे तीरे त्रयोविंशतिर्दक्षिणे ।
पञ्चत्रिंशत्तमः प्रोक्तो रेवासागरसगमः

daśaikamuttare tīre trayoviṃśatirdakṣiṇe |
pañcatriṃśattamaḥ prokto revāsāgarasagamaḥ

1,95.14

संगमैः सहितान्येव रेवातीरद्वये ऽपि च ।
चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि च संति हि

saṃgamaiḥ sahitānyeva revātīradvaye 'pi ca |
catuḥśatāni tīrthāni prasiddhāni ca saṃti hi

1,95.15

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यो मुनीश्वर ।
संति चान्यानि रेवायास्तीरयुग्मे पदे पदे

ṣaṣṭitīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyo munīśvara |
saṃti cānyāni revāyāstīrayugme pade pade

1,95.16

संहितेयं महापुण्या शिवस्य परमात्मनः ।
नर्मदाचरितं यत्र वायुना परिकीर्तितम्

saṃhiteyaṃ mahāpuṇyā śivasya paramātmanaḥ |
narmadācaritaṃ yatra vāyunā parikīrtitam

1,95.17

लिखित्वेदं पुराणं तु गुडधेनुसमन्वितम् ।
श्रावण्यां यो ददेद्भक्त्या ब्राह्मणाय कुटुंबिने

likhitvedaṃ purāṇaṃ tu guḍadhenusamanvitam |
śrāvaṇyāṃ yo dadedbhaktyā brāhmaṇāya kuṭuṃbine

1,95.18

रुद्रलोके वसेत्सो ऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश ।
यः श्रावयेद्वा शृणुयाद्वायवीयमिदं नरः

rudraloke vasetso 'pi yāvadindrāścaturddaśa |
yaḥ śrāvayedvā śṛṇuyādvāyavīyamidaṃ naraḥ

1,95.19

नियमेन हविष्याशी स रुद्रो नात्र संशयः ।
यश्चानुक्रमणीमेतां शृणोति श्रावयेत्तथा

niyamena haviṣyāśī sa rudro nātra saṃśayaḥ |
yaścānukramaṇīmetāṃ śṛṇoti śrāvayettathā

1,95.20

सो ऽपि सर्वपुराणस्य फलं श्रवणजं लभेत्

so 'pi sarvapurāṇasya phalaṃ śravaṇajaṃ labhet

Chapter 1.96

1,96.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे वायुपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम पञ्चनवतितमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच मरीचे शृणु वक्ष्यामि वेदव्यासेन यत्कृतम् ।
श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde vāyupurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma pañcanavatitamo 'dhyāyaḥ brahmovāca marīce śṛṇu vakṣyāmi vedavyāsena yatkṛtam |
śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam

1,96.2

तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम् ।
सुरपादपरूपो ऽयं स्कन्धैर्द्वादशभिर्युतः

tadaṣṭādaśasāhasraṃ kīrtitaṃ pāpanāśanam |
surapādaparūpo 'yaṃ skandhairdvādaśabhiryutaḥ

1,96.3

भगवानेव विप्रेन्द्र विश्वरूपीसमीरितः ।
तत्र तु प्रथमस्कन्धे सूतर्षीणां समागमे

bhagavāneva viprendra viśvarūpīsamīritaḥ |
tatra tu prathamaskandhe sūtarṣīṇāṃ samāgame

1,96.4

व्यासस्य चरितं पुण्यं पाण्डवानां तथैव च ।
परीक्षितमुपाख्यानमितीदं समुदाहृतम्

vyāsasya caritaṃ puṇyaṃ pāṇḍavānāṃ tathaiva ca |
parīkṣitamupākhyānamitīdaṃ samudāhṛtam

1,96.5

परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणम् ।
ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतम्

parīkṣicchukasaṃvāde sṛṣṭidvayanirūpaṇam |
brahmanāradasaṃvāde devatācaritāmṛtam

1,96.6

पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः ।
द्वितीयो ऽयं समुदितः स्कन्धो व्यासेन धीमता

purāṇalakṣaṇaṃ caiva sṛṣṭikāraṇasaṃbhavaḥ |
dvitīyo 'yaṃ samuditaḥ skandho vyāsena dhīmatā

1,96.7

चरितं विदुरस्याथ मैत्रेयेणास्य संगमः ।
सृष्टिप्रकरणं पश्चाद्बह्मणः परमात्मनः

caritaṃ vidurasyātha maitreyeṇāsya saṃgamaḥ |
sṛṣṭiprakaraṇaṃ paścādbahmaṇaḥ paramātmanaḥ

1,96.8

कापिलं सांख्यमप्यत्र तृतीयो ऽयमुदाहृतः ।
सत्याश्चरितमादौ तु ध्रुवस्य चरितं ततः

kāpilaṃ sāṃkhyamapyatra tṛtīyo 'yamudāhṛtaḥ |
satyāścaritamādau tu dhruvasya caritaṃ tataḥ

1,96.9

पृथोः पुण्यसमाख्यानं ततः प्राचीनबर्हिषम् ।
इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कन्ध उत्तमः

pṛthoḥ puṇyasamākhyānaṃ tataḥ prācīnabarhiṣam |
ityeṣa turyo gadito visarge skandha uttamaḥ

1,96.10

प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम् ।
ब्रह्माण्डान्तर्गतानां च लोकानां वर्णनं ततः

priyavratasya caritaṃ tadvaṃśyānāṃ ca puṇyadam |
brahmāṇḍāntargatānāṃ ca lokānāṃ varṇanaṃ tataḥ

1,96.11

नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पञ्चमो मतः ।
अजामिलस्य चरितं दक्षसृष्टिनिरूपणम्

narakasthitirityeṣa saṃsthāne pañcamo mataḥ |
ajāmilasya caritaṃ dakṣasṛṣṭinirūpaṇam

1,96.12

वृत्राख्यानं ततः पश्चान्मरुतां जन्म पुण्यदम् ।
षष्ठो ऽयमुदितः स्कन्धोव्यासेन परिपोषणे

vṛtrākhyānaṃ tataḥ paścānmarutāṃ janma puṇyadam |
ṣaṣṭho 'yamuditaḥ skandhovyāsena paripoṣaṇe

1,96.13

प्रह्लादचरितं पुण्यं वर्णाश्रमनिरूपणम् ।
सप्तमो गदितो वत्स वासनाकर्मकीर्तने

prahlādacaritaṃ puṇyaṃ varṇāśramanirūpaṇam |
saptamo gadito vatsa vāsanākarmakīrtane

1,96.14

गजेन्द्रमोक्षणाख्यानं मन्वन्तरनिरूपणे ।
समुद्रमथनं चैव बलिवैभवबन्धनम्

gajendramokṣaṇākhyānaṃ manvantaranirūpaṇe |
samudramathanaṃ caiva balivaibhavabandhanam

1,96.15

मत्स्याक्तारचरितमष्टमो ऽयं प्रकीर्तितः ।
सूर्यवंशसमाख्यानं सोमवंशनिरूपणम्

matsyāktāracaritamaṣṭamo 'yaṃ prakīrtitaḥ |
sūryavaṃśasamākhyānaṃ somavaṃśanirūpaṇam

1,96.16

वंश्यानुचरिते प्रोक्तो नवमो ऽयं महामते ।
कृष्णस्य बालचरितं कौमारं च व्रजस्थितिः

vaṃśyānucarite prokto navamo 'yaṃ mahāmate |
kṛṣṇasya bālacaritaṃ kaumāraṃ ca vrajasthitiḥ

1,96.17

कैशोरं मथुरास्थानं यौवनं द्वारकास्थितिः ।
भूभारहरणं चात्र निरोधे दशमः स्मृतः

kaiśoraṃ mathurāsthānaṃ yauvanaṃ dvārakāsthitiḥ |
bhūbhāraharaṇaṃ cātra nirodhe daśamaḥ smṛtaḥ

1,96.18

नारदेन तु संवादो वसुदेवस्य कीर्तितः ।
यदोश्च दत्तात्रेयेण श्रीकृष्णोनोद्धवस्य च

nāradena tu saṃvādo vasudevasya kīrtitaḥ |
yadośca dattātreyeṇa śrīkṛṣṇonoddhavasya ca

1,96.19

यादवानां मिथोन्तश्च मुक्तावेकादशः स्मृतः ।
भविष्यकलिनिर्द्देशो मोक्षो राज्ञः परीक्षितः

yādavānāṃ mithontaśca muktāvekādaśaḥ smṛtaḥ |
bhaviṣyakalinirddeśo mokṣo rājñaḥ parīkṣitaḥ

1,96.20

वेदशाखाप्रणयनं मार्कण्डेयतपःक्रिया ।
सौरी विभूतिरुदिता सात्वती च ततः परम्

vedaśākhāpraṇayanaṃ mārkaṇḍeyatapaḥkriyā |
saurī vibhūtiruditā sātvatī ca tataḥ param

1,96.21

पुराणसंख्याकथनमाश्रये द्वादशो ह्ययम् ।
इत्येवं कथितं वत्स श्रीमद्भागवतं तव

purāṇasaṃkhyākathanamāśraye dvādaśo hyayam |
ityevaṃ kathitaṃ vatsa śrīmadbhāgavataṃ tava

1,96.22

वक्तुः श्रोतुश्चोपदेष्टुरनुमोदितुरेव च ।
साहाय्यकर्तुर्गदितं भक्तिभुक्तिविमुक्तिदम्

vaktuḥ śrotuścopadeṣṭuranumoditureva ca |
sāhāyyakarturgaditaṃ bhaktibhuktivimuktidam

1,96.23

प्रौष्ठपद्यां पूर्णिमायां हेमसिंहसमन्वितम् ।
देयं भागवतायेदं द्विजायप्रीतिपूर्वकम्

prauṣṭhapadyāṃ pūrṇimāyāṃ hemasiṃhasamanvitam |
deyaṃ bhāgavatāyedaṃ dvijāyaprītipūrvakam

1,96.24

संपूज्य वस्त्रहेमाद्यैर्भगवद्भक्तिमिच्छता ।
यो ऽप्यनुक्रमणीमेतां श्रावयेच्छृणुयात्तथा ।
स पुराणश्रवणजं प्राप्नोति फलमुत्तमम्

saṃpūjya vastrahemādyairbhagavadbhaktimicchatā |
yo 'pyanukramaṇīmetāṃ śrāvayecchṛṇuyāttathā |
sa purāṇaśravaṇajaṃ prāpnoti phalamuttamam

Chapter 1.97

1,97.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे श्रीमद्भागवतानुक्रमणीनिरूपणं नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुराणं नारदीयकम् ।
पञ्चविंशतिसाहस्रं बृहत्कल्पकथाश्रयम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde śrīmadbhāgavatānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi purāṇaṃ nāradīyakam |
pañcaviṃśatisāhasraṃ bṛhatkalpakathāśrayam

1,97.2

सूतशौनकसंवादः सृष्टिसंक्षेपवर्णनम् ।
नानाधर्मकथाः पुण्याः प्रवृत्ते समुदाहृताः

sūtaśaunakasaṃvādaḥ sṛṣṭisaṃkṣepavarṇanam |
nānādharmakathāḥ puṇyāḥ pravṛtte samudāhṛtāḥ

1,97.3

प्राग्भागे प्रथमे पादे सनकेन महात्मना ।
द्वितीये मोक्षधर्माख्ये मोक्षोपायनिरूपणम्

prāgbhāge prathame pāde sanakena mahātmanā |
dvitīye mokṣadharmākhye mokṣopāyanirūpaṇam

1,97.4

वेदाङ्गानां च कथनं शुकोत्पत्तिश्च विस्तरात् ।
सनन्दनेन गदिता नारदाय महात्मने

vedāṅgānāṃ ca kathanaṃ śukotpattiśca vistarāt |
sanandanena gaditā nāradāya mahātmane

1,97.5

महातन्त्रे समुद्दिष्टं पशुपाशविमोक्षणम् ।
मन्त्राणां शोधनं दीक्षामन्त्रोद्धारश्च पूजनम्

mahātantre samuddiṣṭaṃ paśupāśavimokṣaṇam |
mantrāṇāṃ śodhanaṃ dīkṣāmantroddhāraśca pūjanam

1,97.6

प्रयोगाः कवचं नामसहस्रं स्तोत्रमेव च ।
गणेशसूर्यविष्णूनां शिवशक्त्योरनुक्रमात्

prayogāḥ kavacaṃ nāmasahasraṃ stotrameva ca |
gaṇeśasūryaviṣṇūnāṃ śivaśaktyoranukramāt

1,97.7

सनत्कुमारमुनिना नारदाय तृतीयके ।
पुराणलक्षणं चैव प्रमाणं दानमेव च

sanatkumāramuninā nāradāya tṛtīyake |
purāṇalakṣaṇaṃ caiva pramāṇaṃ dānameva ca

1,97.8

पृथक्पृथक् समुद्दिष्टं दानकालपुरःसरम् ।
चैत्रादिसर्वमासेषु तिथीनाञ्चपृथक्पृथक्

pṛthakpṛthak samuddiṣṭaṃ dānakālapuraḥsaram |
caitrādisarvamāseṣu tithīnāñcapṛthakpṛthak

1,97.9

प्रोक्तं प्रतिपदादीनां व्रतं सर्वाघनाशनम् ।
सनातनेन मुनिना नारदाय चतुर्थके

proktaṃ pratipadādīnāṃ vrataṃ sarvāghanāśanam |
sanātanena muninā nāradāya caturthake

1,97.10

पूर्वभागो ऽयमुदितो बृहदाख्यानसंज्ञितः ।
अस्योत्तरे विभागे तु प्रश्न एकादशीव्रते

pūrvabhāgo 'yamudito bṛhadākhyānasaṃjñitaḥ |
asyottare vibhāge tu praśna ekādaśīvrate

1,97.11

वसिष्ठेनाथ संवादो मान्धातुः परिकीर्तितः ।
रुक्माङ्गदकथा पुण्यामोहिन्युत्पत्तिकर्म च

vasiṣṭhenātha saṃvādo māndhātuḥ parikīrtitaḥ |
rukmāṅgadakathā puṇyāmohinyutpattikarma ca

1,97.12

वसुशापश्च मोहिन्यै पश्चादुद्धरणक्रिया ।
गङ्गाकथा पुण्यतमा गयायात्रानुकीर्तनम्

vasuśāpaśca mohinyai paścāduddharaṇakriyā |
gaṅgākathā puṇyatamā gayāyātrānukīrtanam

1,97.13

काश्या माहात्म्यमतुलं पुरुषोत्तमवर्णनम् ।
यात्राविधानं क्षेत्रस्य बह्वाख्यानसमन्वितम्

kāśyā māhātmyamatulaṃ puruṣottamavarṇanam |
yātrāvidhānaṃ kṣetrasya bahvākhyānasamanvitam

1,97.14

प्रयागस्याथ माहात्म्यं कुरुक्षेत्रस्य तत्परम् ।
हरिद्वारस्य चाख्यानं कामोदाख्यानकं तथा

prayāgasyātha māhātmyaṃ kurukṣetrasya tatparam |
haridvārasya cākhyānaṃ kāmodākhyānakaṃ tathā

1,97.15

बदरीतीर्थमाहात्म्यं कामाक्षायास्तथैव च ।
प्रभासस्य च माहात्म्यं पुष्कराख्यानकं ततः

badarītīrthamāhātmyaṃ kāmākṣāyāstathaiva ca |
prabhāsasya ca māhātmyaṃ puṣkarākhyānakaṃ tataḥ

1,97.16

गौतमाख्यानकं पश्चाद्वेदपादस्तवस्ततः ।
गोकर्णक्षेत्रमाहात्म्यं लक्ष्मणाख्यानकं तथा

gautamākhyānakaṃ paścādvedapādastavastataḥ |
gokarṇakṣetramāhātmyaṃ lakṣmaṇākhyānakaṃ tathā

1,97.17

सेतुमाहात्म्यकथनं नर्मदातीर्थवर्णनम् ।
अवन्त्याश्चैव माहात्म्यं मधुरायास्ततः परम्

setumāhātmyakathanaṃ narmadātīrthavarṇanam |
avantyāścaiva māhātmyaṃ madhurāyāstataḥ param

1,97.18

बृन्दावनस्य महिमा पशोर्ब्रह्मान्तिके गतिः ।
मोहिनीचरितं पश्चादेवं पश्चादेवं वै नारदीयकम्

bṛndāvanasya mahimā paśorbrahmāntike gatiḥ |
mohinīcaritaṃ paścādevaṃ paścādevaṃ vai nāradīyakam

1,97.19

यः शृणोति नरो भक्त्याश्रावयेद्वा समाहितः ।
स याति ब्रह्मणो धाम नात्र कार्या विचारणा

yaḥ śṛṇoti naro bhaktyāśrāvayedvā samāhitaḥ |
sa yāti brahmaṇo dhāma nātra kāryā vicāraṇā

1,97.20

यस्त्वेतदिषुपूर्णायां धेनूनां सप्तकान्वितम् ।
प्रदद्याद्दिजरंयाय संलभेन्मोक्षमेव च

yastvetadiṣupūrṇāyāṃ dhenūnāṃ saptakānvitam |
pradadyāddijarṃyāya saṃlabhenmokṣameva ca

1,97.21

यश्चानुक्रमणीमेतां नारदीयस्य वर्णयेत् ।
शृणुयद्वैकचित्तेन सो ऽपि स्वर्गगतिं लभेत्

yaścānukramaṇīmetāṃ nāradīyasya varṇayet |
śṛṇuyadvaikacittena so 'pi svargagatiṃ labhet

Chapter 1.98

1,98.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे नारदीयपुराणानुक्रमणीकथनं नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच अथ ते संप्रवक्ष्यामि मार्कण्डेयाभिधं मुने ।
पुराणं सुमहत्पुण्यं पठतां शृण्वतां सदा

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde nāradīyapurāṇānukramaṇīkathanaṃ nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca atha te saṃpravakṣyāmi mārkaṇḍeyābhidhaṃ mune |
purāṇaṃ sumahatpuṇyaṃ paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ sadā

1,98.2

यत्राधिकृत्य शकुनीन्सर्वधर्मनिरूपणम् ।
मार्कण्डेयपुराणं तन्नवसाहस्रमीरितम्

yatrādhikṛtya śakunīnsarvadharmanirūpaṇam |
mārkaṇḍeyapurāṇaṃ tannavasāhasramīritam

1,98.3

मार्कण्डेयमुनेः प्रश्नो जैमिनेः प्राक्समीरितः ।
पक्षिणां धर्मसंज्ञानं ततो जन्मनिरूपणम्

mārkaṇḍeyamuneḥ praśno jaimineḥ prāksamīritaḥ |
pakṣiṇāṃ dharmasaṃjñānaṃ tato janmanirūpaṇam

1,98.4

पूर्वजन्मकथा चैषां विक्रिया चा दिवस्पतेः ।
तीर्थयात्रा बलस्याथ द्रौपदेयकथानकम्

pūrvajanmakathā caiṣāṃ vikriyā cā divaspateḥ |
tīrthayātrā balasyātha draupadeyakathānakam

1,98.5

हरिश्चन्द्रकथा पुण्या युद्धमाडीबकाभिधम् ।
पितापुत्रसमाख्यानं दत्तात्रेयकथ ततः

hariścandrakathā puṇyā yuddhamāḍībakābhidham |
pitāputrasamākhyānaṃ dattātreyakatha tataḥ

1,98.6

हैहसस्याथ चरितं महाख्यानसमन्वितम् ।
मदालकसाकथा प्रोक्ता ह्यलर्कचरितान्विता

haihasasyātha caritaṃ mahākhyānasamanvitam |
madālakasākathā proktā hyalarkacaritānvitā

1,98.7

सृष्टिसंकीर्तनं पुण्यं नवधापारिकीर्तितम् ।
कल्पान्तकालनिर्देशो यक्षसृष्टिनिरूपणम्

sṛṣṭisaṃkīrtanaṃ puṇyaṃ navadhāpārikīrtitam |
kalpāntakālanirdeśo yakṣasṛṣṭinirūpaṇam

1,98.8

रुद्रादिसृष्टिरप्युक्ता द्वीपचर्यानुकीर्तनम् ।
मनूनां च कथा नानाकीर्तिताः पापहारिकाः

rudrādisṛṣṭirapyuktā dvīpacaryānukīrtanam |
manūnāṃ ca kathā nānākīrtitāḥ pāpahārikāḥ

1,98.9

तासु दुर्गाकथात्यन्तं पुण्यदा चाष्टमेंऽतरे ।
तत्पश्चात्प्रणवोत्पत्तिस्त्रयीतेजः समुद्भवा

tāsu durgākathātyantaṃ puṇyadā cāṣṭameṃ'tare |
tatpaścātpraṇavotpattistrayītejaḥ samudbhavā

1,98.10

मार्तण्डस्य च जन्माख्यातन्माहात्म्यसमन्विता ।
वैवस्वतान्वयश्चापि वत्सप्रीश्चरितं ततः

mārtaṇḍasya ca janmākhyātanmāhātmyasamanvitā |
vaivasvatānvayaścāpi vatsaprīścaritaṃ tataḥ

1,98.11

खनित्रस्य ततः प्रोक्ता कथा पुण्या महात्मनः ।
अविक्षिच्चरितं चैव किमिच्छव्रतकीर्त्तनम्

khanitrasya tataḥ proktā kathā puṇyā mahātmanaḥ |
avikṣiccaritaṃ caiva kimicchavratakīrttanam

1,98.12

नरिष्यन्तस्य चरितं इक्ष्वाकुचरितं ततः ।
नलस्य चरितं पश्चाद्रामचन्द्रस्य सत्कथा

nariṣyantasya caritaṃ ikṣvākucaritaṃ tataḥ |
nalasya caritaṃ paścādrāmacandrasya satkathā

1,98.13

कुशवंशसमाख्यानं सोमवंशानुकीर्त्तनम् ।
पुरुरवः कथा पुण्या नहुषस्य कथाद्भुता

kuśavaṃśasamākhyānaṃ somavaṃśānukīrttanam |
pururavaḥ kathā puṇyā nahuṣasya kathādbhutā

1,98.14

ययातिचरितं पुण्यं यदुवंशानुकीर्त्तनम् ।
श्रीकृष्णबालचरितं माथुरं चरितं ततः

yayāticaritaṃ puṇyaṃ yaduvaṃśānukīrttanam |
śrīkṛṣṇabālacaritaṃ māthuraṃ caritaṃ tataḥ

1,98.15

द्वारकाचरितं चाथ कथा सर्वावतारजा ।
ततः सांख्यसमुद्देशः प्रपञ्चासत्त्वकीर्तनम्

dvārakācaritaṃ cātha kathā sarvāvatārajā |
tataḥ sāṃkhyasamuddeśaḥ prapañcāsattvakīrtanam

1,98.16

मार्कण्डेयस्य चरितं पुराणश्रवणे फलम् ।
यः शृणोति नरो भक्त्या पुराणमिदमादरात्

mārkaṇḍeyasya caritaṃ purāṇaśravaṇe phalam |
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā purāṇamidamādarāt

1,98.17

मार्कण्डेयाभिधं वत्स स लभेत्परमां गतिम् ।
यस्तु व्याकुरुते चैतच्छैवं स लभते पदम्

mārkaṇḍeyābhidhaṃ vatsa sa labhetparamāṃ gatim |
yastu vyākurute caitacchaivaṃ sa labhate padam

1,98.18

तत्प्रयच्छेल्लिखित्वा यः सौवर्णकरिसंयुतम् ।
कार्तिक्यां द्विजवर्याय स लभेन्द्ब्रह्मणः पदम्

tatprayacchellikhitvā yaḥ sauvarṇakarisaṃyutam |
kārtikyāṃ dvijavaryāya sa labhendbrahmaṇaḥ padam

1,98.19

शृणोति श्रावयेद्वापि यश्चानुक्रमणीमिमाम् ।
मार्कण्डेयपुराणस्य स लभेद्वाञ्छितं फलम्

śṛṇoti śrāvayedvāpi yaścānukramaṇīmimām |
mārkaṇḍeyapurāṇasya sa labhedvāñchitaṃ phalam

Chapter 1.99

1,99.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे मार्कण्डेयपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच अथातः संप्रवक्ष्यामि तवाग्नेयपुराणकम् ।
ईशानकल्पवृत्तान्तं वसिष्ठायानलो ऽब्रवीत्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde mārkaṇḍeyapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca athātaḥ saṃpravakṣyāmi tavāgneyapurāṇakam |
īśānakalpavṛttāntaṃ vasiṣṭhāyānalo 'bravīt

1,99.2

तत्पञ्चदशसाहस्रं नाना चरितमद्भुतम् ।
पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापहरं नृणाम्

tatpañcadaśasāhasraṃ nānā caritamadbhutam |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpaharaṃ nṛṇām

1,99.3

प्रश्नः पूर्वं पुराणस्य कथा सर्वावतारजा ।
सृष्टिप्रकरणं चाथ विष्णुपूजादिकं ततः

praśnaḥ pūrvaṃ purāṇasya kathā sarvāvatārajā |
sṛṣṭiprakaraṇaṃ cātha viṣṇupūjādikaṃ tataḥ

1,99.4

अग्निकार्यं ततः पश्चान्मन्त्रमुद्रादिलक्षणम् ।
सर्वदीक्षाविधानं च अभिषेकनिरूपणम्

agnikāryaṃ tataḥ paścānmantramudrādilakṣaṇam |
sarvadīkṣāvidhānaṃ ca abhiṣekanirūpaṇam

1,99.5

लक्षणं मण्डलादीनां कुशापामार्जनं ततः ।
पवित्रारोपणविधिर्देवालयविधिस्ततः

lakṣaṇaṃ maṇḍalādīnāṃ kuśāpāmārjanaṃ tataḥ |
pavitrāropaṇavidhirdevālayavidhistataḥ

1,99.6

शालग्रामादिपूजा च मूर्तिलक्ष्म पृथक्पृथक् ।
न्यासादीनां विधानं च प्रतिष्ठापूर्तकं ततः

śālagrāmādipūjā ca mūrtilakṣma pṛthakpṛthak |
nyāsādīnāṃ vidhānaṃ ca pratiṣṭhāpūrtakaṃ tataḥ

1,99.7

विनायकादिपूजा च नानादीक्षाविधिः परम् ।
प्रतिष्ठा सर्वदेवानां ब्रह्मण्डस्य निरूपणम्

vināyakādipūjā ca nānādīkṣāvidhiḥ param |
pratiṣṭhā sarvadevānāṃ brahmaṇḍasya nirūpaṇam

1,99.8

गङ्गादितीर्थमाहात्म्यं द्वीपवर्षानुवर्णनम् ।
ऊर्द्ध्वाधोलोकरचना ज्योतिश्चक्रनिरूपणम्

gaṅgāditīrthamāhātmyaṃ dvīpavarṣānuvarṇanam |
ūrddhvādholokaracanā jyotiścakranirūpaṇam

1,99.9

ज्योतिषं च ततः प्रोक्तं शास्त्रं युद्धजयार्णवम् ।
षट्कर्म च ततः प्रोक्तं मन्त्रमन्त्रौषधीगणः

jyotiṣaṃ ca tataḥ proktaṃ śāstraṃ yuddhajayārṇavam |
ṣaṭkarma ca tataḥ proktaṃ mantramantrauṣadhīgaṇaḥ

1,99.10

कुब्जिकादिसमर्चत्वं षोढा न्यासविधिस्तथा ।
कोटिहोमविधानं च मन्वन्तरनिरूपणम्

kubjikādisamarcatvaṃ ṣoḍhā nyāsavidhistathā |
koṭihomavidhānaṃ ca manvantaranirūpaṇam

1,99.11

ब्रह्मचर्यादिधर्मांश्च श्राद्धकल्पविधिस्ततः ।
ग्रहयज्ञस्ततः प्रोक्तोवैदिकस्मार्तकर्म च

brahmacaryādidharmāṃśca śrāddhakalpavidhistataḥ |
grahayajñastataḥ proktovaidikasmārtakarma ca

1,99.12

प्रायश्चित्तानुकथनं तिथीनां च व्रतादिकम् ।
वारव्रतानुकथनं नक्षत्रव्रतकीर्तनम्

prāyaścittānukathanaṃ tithīnāṃ ca vratādikam |
vāravratānukathanaṃ nakṣatravratakīrtanam

1,99.13

मासिकव्रतनिर्द्देशो दीपदानविधिस्तथा ।
नवव्यूहार्चनं प्रोक्तं नरकाणां निरूपणम्

māsikavratanirddeśo dīpadānavidhistathā |
navavyūhārcanaṃ proktaṃ narakāṇāṃ nirūpaṇam

1,99.14

व्रतानां चापि दानानां निरूपणमिहोदितम् ।
नाडीचक्रसमुद्देशः संध्याविधिरनुत्तमः

vratānāṃ cāpi dānānāṃ nirūpaṇamihoditam |
nāḍīcakrasamuddeśaḥ saṃdhyāvidhiranuttamaḥ

1,99.15

गायत्र्यर्थस्य निर्द्देशो लिङ्गस्तोत्रं ततः परम् ।
राज्याभिषेकमन्त्रोक्तिर्द्धर्मकृत्यं च भूभुजाम्

gāyatryarthasya nirddeśo liṅgastotraṃ tataḥ param |
rājyābhiṣekamantroktirddharmakṛtyaṃ ca bhūbhujām

1,99.16

स्वप्नाध्यायस्ततः प्रोक्तः शकुनादिनिरूपणम् ।
मण्डलादिकनिर्द्देंशो रत्नदीक्षाविधिस्ततः

svapnādhyāyastataḥ proktaḥ śakunādinirūpaṇam |
maṇḍalādikanirddeṃśo ratnadīkṣāvidhistataḥ

1,99.17

रामोक्तनीतिनिर्द्देशो रत्नानां लक्षणं ततः ।
धनुर्विद्या ततः प्रोक्ता व्यवहारप्रदर्शनम्

rāmoktanītinirddeśo ratnānāṃ lakṣaṇaṃ tataḥ |
dhanurvidyā tataḥ proktā vyavahārapradarśanam

1,99.18

देवासुरविमर्दाख्या ह्यायुर्वेदनिरूपणम् ।
गजादीनां चिकित्सा च तेषां शान्तिस्ततः परम्

devāsuravimardākhyā hyāyurvedanirūpaṇam |
gajādīnāṃ cikitsā ca teṣāṃ śāntistataḥ param

1,99.19

गोनरादिचिकित्सा च नानापूजास्ततः परम् ।
शान्तयश्चापि विविधाश्छन्दः शास्त्रमतः परम्

gonarādicikitsā ca nānāpūjāstataḥ param |
śāntayaścāpi vividhāśchandaḥ śāstramataḥ param

1,99.20

साहित्यं च ततः पश्चादेकार्णादिसमाह्वयाः ।
सिद्धशब्दानुशिष्टिश्चकोशः सर्गादिवर्गकः

sāhityaṃ ca tataḥ paścādekārṇādisamāhvayāḥ |
siddhaśabdānuśiṣṭiścakośaḥ sargādivargakaḥ

1,99.21

प्रलयानां लक्षणं च शारीरकनिरूपणम् ।
वर्णनं नरकाणां च योगाश्त्रमतः परम्

pralayānāṃ lakṣaṇaṃ ca śārīrakanirūpaṇam |
varṇanaṃ narakāṇāṃ ca yogāśtramataḥ param

1,99.22

ब्रह्मज्ञानं ततः पश्चात्पुराणश्रवणे फलम् ।
एतदाग्नेयकं विप्र पुराणं परिकीर्तितम्

brahmajñānaṃ tataḥ paścātpurāṇaśravaṇe phalam |
etadāgneyakaṃ vipra purāṇaṃ parikīrtitam

1,99.23

तल्लिखित्वा तु यो दद्यात्सुवर्णकलमान्वितम् ।
तिलधेनु युतं चापि मार्गशीर्ष्यां विधानतः

tallikhitvā tu yo dadyātsuvarṇakalamānvitam |
tiladhenu yutaṃ cāpi mārgaśīrṣyāṃ vidhānataḥ

1,99.24

पुराणार्थविदे सो ऽथ स्वर्गलोके महीयते ।
एषानुक्रमणी प्रोक्ता तवाग्नेयस्य मुक्तिदा

purāṇārthavide so 'tha svargaloke mahīyate |
eṣānukramaṇī proktā tavāgneyasya muktidā

1,99.25

शृण्वतां पठतां चैव नृणां चेह परत्र च

śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ caiva nṛṇāṃ ceha paratra ca

Chapter 1.100

1,100.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ऽग्निपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामैकोनशततमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच अथ ते संप्रवक्ष्यामि पुराणं सर्वसिद्धिदम् ।
भविष्यं भवतः सर्वलोकाभीष्टप्रदायकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde 'gnipurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāmaikonaśatatamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca atha te saṃpravakṣyāmi purāṇaṃ sarvasiddhidam |
bhaviṣyaṃ bhavataḥ sarvalokābhīṣṭapradāyakam

1,100.2

यत्राहं सर्वदेवानामादिकर्ता समुद्गतः ।
सृष्ट्यर्थं तत्र संजातो मनुः स्वार्यभुवः पुरा

yatrāhaṃ sarvadevānāmādikartā samudgataḥ |
sṛṣṭyarthaṃ tatra saṃjāto manuḥ svāryabhuvaḥ purā

1,100.3

स मां प्रणम्य पप्रच्छ धर्मं सर्वाथसाधकम् ।
अहं तस्मै तदा प्रीतः प्रावोचं धर्मसंहिताम्

sa māṃ praṇamya papraccha dharmaṃ sarvāthasādhakam |
ahaṃ tasmai tadā prītaḥ prāvocaṃ dharmasaṃhitām

1,100.4

पुराणानां यदा व्यासो व्यासं चक्त्रे महामतिः ।
तदा तां संहितां सर्वां पञ्चधा व्यभजन्मुनिः

purāṇānāṃ yadā vyāso vyāsaṃ caktre mahāmatiḥ |
tadā tāṃ saṃhitāṃ sarvāṃ pañcadhā vyabhajanmuniḥ

1,100.5

अधोरकल्पवृत्तान्तं नानाश्चर्यकथन्वितम् ।
तत्रादिमं स्मृतं पर्वं ब्राह्मं यत्रास्त्युपक्रमः

adhorakalpavṛttāntaṃ nānāścaryakathanvitam |
tatrādimaṃ smṛtaṃ parvaṃ brāhmaṃ yatrāstyupakramaḥ

1,100.6

सूतशौनकसंवादे पुराणप्रश्नसंक्रमः ।
आदित्यचरितप्रायः सर्वाख्यानसमन्वितः

sūtaśaunakasaṃvāde purāṇapraśnasaṃkramaḥ |
ādityacaritaprāyaḥ sarvākhyānasamanvitaḥ

1,100.7

सृष्ट्यादिलक्षणोपेतः शास्त्रसर्वस्वरूपकः ।
पुस्तलेखकलेखानां लक्षणं च ततः परम्

sṛṣṭyādilakṣaṇopetaḥ śāstrasarvasvarūpakaḥ |
pustalekhakalekhānāṃ lakṣaṇaṃ ca tataḥ param

1,100.8

संस्काराणां च सर्वेषां लक्षणं चात्र कीर्तितम् ।
पक्षस्यादितिथीनां च कल्पाः सप्त च कीर्तिताः

saṃskārāṇāṃ ca sarveṣāṃ lakṣaṇaṃ cātra kīrtitam |
pakṣasyāditithīnāṃ ca kalpāḥ sapta ca kīrtitāḥ

1,100.9

अष्टम्याद्याः शेषकल्पा वैष्णवे पर्वणि स्मृताः ।
शैवे च कायतो भिन्नाः सौरे चान्त्यकथान्वयः

aṣṭamyādyāḥ śeṣakalpā vaiṣṇave parvaṇi smṛtāḥ |
śaive ca kāyato bhinnāḥ saure cāntyakathānvayaḥ

1,100.10

प्रतिसर्गाह्वयं पश्चान्नानाख्यानसमन्वितम् ।
पुराणस्योपसंहारसहितं पर्व पञ्चमम्

pratisargāhvayaṃ paścānnānākhyānasamanvitam |
purāṇasyopasaṃhārasahitaṃ parva pañcamam

1,100.11

एषु पञ्चसु पूर्वस्मिन् ब्रह्मणो महिमाधिकाः ।
धर्मे कामे च मोक्षे तु विष्णोश्चापि शिवस्य च

eṣu pañcasu pūrvasmin brahmaṇo mahimādhikāḥ |
dharme kāme ca mokṣe tu viṣṇoścāpi śivasya ca

1,100.12

द्वितीयं च तृतीये च सौरे वर्गचतुष्टये ।
प्रतिसर्गाह्वयं त्वन्त्यं प्रोक्तं सर्वकथान्वितम्

dvitīyaṃ ca tṛtīye ca saure vargacatuṣṭaye |
pratisargāhvayaṃ tvantyaṃ proktaṃ sarvakathānvitam

1,100.13

सभविष्यं विनिर्द्दिष्टं पर्व व्यासेन धीमता ।
चतुर्द्दशसहस्रं तु पुराणं परिकीर्तितम्

sabhaviṣyaṃ vinirddiṣṭaṃ parva vyāsena dhīmatā |
caturddaśasahasraṃ tu purāṇaṃ parikīrtitam

1,100.14

भविष्यं सर्वदेवानां साम्यं यत्र प्रकीर्तितम् ।
गुणानां तारतम्येन समं ब्रह्मेति हि श्रुतिः

bhaviṣyaṃ sarvadevānāṃ sāmyaṃ yatra prakīrtitam |
guṇānāṃ tāratamyena samaṃ brahmeti hi śrutiḥ

1,100.15

तं लिखित्वा तु यो दद्यात्पौष्यां विद्वान्विमत्सरः ।
गुडधेनुयुतं हेमवस्त्रमाल्यविभूषणैः

taṃ likhitvā tu yo dadyātpauṣyāṃ vidvānvimatsaraḥ |
guḍadhenuyutaṃ hemavastramālyavibhūṣaṇaiḥ

1,100.16

वाचकं पुस्तकं चापि पूजयित्वा विधानतः ।
गन्धाद्यैर्भोज्यभक्ष्यैश्च कृत्वा नीराजनादिकम्

vācakaṃ pustakaṃ cāpi pūjayitvā vidhānataḥ |
gandhādyairbhojyabhakṣyaiśca kṛtvā nīrājanādikam

1,100.17

यो वै जितेन्द्रियो भूत्वा सोपवासः समाहितः ।
अथ वैकहविष्याशी कीर्तयेच्छृणुयादपि

yo vai jitendriyo bhūtvā sopavāsaḥ samāhitaḥ |
atha vaikahaviṣyāśī kīrtayecchṛṇuyādapi

1,100.18

स मुक्तः पातकैर्घोरैः प्रयाति ब्रह्मणः पदम् ।
यो ऽप्यनुक्रमणीमेतां भविष्यस्य निरूपिताम्

sa muktaḥ pātakairghoraiḥ prayāti brahmaṇaḥ padam |
yo 'pyanukramaṇīmetāṃ bhaviṣyasya nirūpitām

1,100.19

पठेद्वा शृणुयाच्चैतां भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति

paṭhedvā śṛṇuyāccaitāṃ bhuktiṃ muktiṃ ca vindati

Chapter 1.101

1,101.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे भविष्यपुराणानुक्रमणी निरूपणं नाम शततमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं दशमं तव ।
ब्रह्मवैवर्तकं नाम वेदमार्गानुदर्शकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde bhaviṣyapurāṇānukramaṇī nirūpaṇaṃ nāma śatatamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ daśamaṃ tava |
brahmavaivartakaṃ nāma vedamārgānudarśakam

1,101.2

सावर्णिर्यत्र भगवान्साक्षाद्देवर्षये स्थितः ।
नारदाय पुराणार्थं प्राह सर्वमलौकिकम्

sāvarṇiryatra bhagavānsākṣāddevarṣaye sthitaḥ |
nāradāya purāṇārthaṃ prāha sarvamalaukikam

1,101.3

धर्मार्थकाममोक्षाणां सारः प्रीतिर्हरौ हरे ।
तयोरभेदसिद्ध्यर्थं ब्रह्मवैवर्तमुत्तमम्

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sāraḥ prītirharau hare |
tayorabhedasiddhyarthaṃ brahmavaivartamuttamam

1,101.4

रथन्तरस्य कल्पस्य वृत्तान्तं यन्मयोदितम् ।
शतकोटिपुराणे तत्संक्षिप्य प्राह वेदवित्

rathantarasya kalpasya vṛttāntaṃ yanmayoditam |
śatakoṭipurāṇe tatsaṃkṣipya prāha vedavit

1,101.5

व्यासश्चतुर्द्धा संव्यस्य ब्रह्मवैवर्तसंज्ञिते ।
अष्टादशसहस्रं तत्पुराणं परिकीर्तितम्

vyāsaścaturddhā saṃvyasya brahmavaivartasaṃjñite |
aṣṭādaśasahasraṃ tatpurāṇaṃ parikīrtitam

1,101.6

ब्रह्मप्रकृतिविघ्नेशकृष्णखण्डसमन्वितम् ।
तत्र सूतर्षिसंवादे पुराणोपक्रमस्ततः

brahmaprakṛtivighneśakṛṣṇakhaṇḍasamanvitam |
tatra sūtarṣisaṃvāde purāṇopakramastataḥ

1,101.7

सृष्टिप्रकरणं त्वाद्यं ततो नारदवेधसोः ।
विवादः सुमहान्यत्र द्वयोरासीत्पराभवः

sṛṣṭiprakaraṇaṃ tvādyaṃ tato nāradavedhasoḥ |
vivādaḥ sumahānyatra dvayorāsītparābhavaḥ

1,101.8

शिवलोकगतिः पश्चाज्ज्ञानलाभः शिवात्मने ।
शिववाक्येन तत्पश्चान्मरीचेर्नारदस्य तु

śivalokagatiḥ paścājjñānalābhaḥ śivātmane |
śivavākyena tatpaścānmarīcernāradasya tu

1,101.9

गमनं चैव सावर्णेर्ज्ञानार्थं सिद्धसेविते ।
आश्रमे सुमहापुण्ये त्रैलोक्याश्चर्यकारिणी

gamanaṃ caiva sāvarṇerjñānārthaṃ siddhasevite |
āśrame sumahāpuṇye trailokyāścaryakāriṇī

1,101.10

एतद्धि ब्रह्मखण्डं हि श्रुतं पापविनाशनम् ।
ततः सावर्णिसंवादो नारदस्य समीरितः

etaddhi brahmakhaṇḍaṃ hi śrutaṃ pāpavināśanam |
tataḥ sāvarṇisaṃvādo nāradasya samīritaḥ

1,101.11

कृष्णमाहात्म्यसंयुक्तो नानाख्यानकथोत्तरम् ।
प्रकृतेरंशभूतानां कलानां चापि वर्णितम्

kṛṣṇamāhātmyasaṃyukto nānākhyānakathottaram |
prakṛteraṃśabhūtānāṃ kalānāṃ cāpi varṇitam

1,101.12

माहात्म्यं पूजनाद्यं च विस्तरेण यथास्थितम् ।
एतत्प्रकृतिखण्डं हि श्रुतं भूतिविधायकम्

māhātmyaṃ pūjanādyaṃ ca vistareṇa yathāsthitam |
etatprakṛtikhaṇḍaṃ hi śrutaṃ bhūtividhāyakam

1,101.13

गणेशजन्मसंप्रश्नः सपुण्यकमहाव्रतम् ।
पार्वत्याः कार्तिकेयेन सह विघ्नेशसंभवम्

gaṇeśajanmasaṃpraśnaḥ sapuṇyakamahāvratam |
pārvatyāḥ kārtikeyena saha vighneśasaṃbhavam

1,101.14

चरितं कार्तवीर्यस्य जामदग्र्यस्य चाद्भुतम् ।
विवादः सुमहानासीज्जामदग्र्यगणेशयोः

caritaṃ kārtavīryasya jāmadagryasya cādbhutam |
vivādaḥ sumahānāsījjāmadagryagaṇeśayoḥ

1,101.15

एतद्विघ्नेशखण्डं हि सर्वविघ्नविनाशनम् ।
श्रीकृष्णजन्मसंप्रश्नो जन्माख्यानं ततो ऽद्भुतम्

etadvighneśakhaṇḍaṃ hi sarvavighnavināśanam |
śrīkṛṣṇajanmasaṃpraśno janmākhyānaṃ tato 'dbhutam

1,101.16

गोकुले गमनं गश्चात्पूतनादिवदाद्भूताः ।
बाल्यकौमारजा लीला विविधास्तत्र वर्णिताः

gokule gamanaṃ gaścātpūtanādivadādbhūtāḥ |
bālyakaumārajā līlā vividhāstatra varṇitāḥ

1,101.17

रासक्रीडा च गोपीभिः शारदी समुदाहृता ।
रहस्ये राधया क्रीडा वर्णिता बहुविस्तरा

rāsakrīḍā ca gopībhiḥ śāradī samudāhṛtā |
rahasye rādhayā krīḍā varṇitā bahuvistarā

1,101.18

सहाक्रूरेण तत्पश्चान्मथुरागमनं हरेः ।
कंसादीनां वधे वृत्ते कृष्णस्य द्विजसंस्कृतिः

sahākrūreṇa tatpaścānmathurāgamanaṃ hareḥ |
kaṃsādīnāṃ vadhe vṛtte kṛṣṇasya dvijasaṃskṛtiḥ

1,101.19

काश्यसांदीपनेः पश्चाद्विद्योपादानमद्भुतम् ।
यवनस्य वधः पश्चाद्द्वारकागमनं हरेः

kāśyasāṃdīpaneḥ paścādvidyopādānamadbhutam |
yavanasya vadhaḥ paścāddvārakāgamanaṃ hareḥ

1,101.20

नरकादिवधस्तत्र कृष्णेन विहितो ऽद्भुतः ।
कृष्णखण्डमिदं विप्र नृणां संसारखण्डनम्

narakādivadhastatra kṛṣṇena vihito 'dbhutaḥ |
kṛṣṇakhaṇḍamidaṃ vipra nṛṇāṃ saṃsārakhaṇḍanam

1,101.21

पठितं च श्रुतं ध्यातं पूजितं चाभिवन्दितम् ।
इत्येतद्ब्रह्मवैवर्तपुराणं चात्यलौकिकम्

paṭhitaṃ ca śrutaṃ dhyātaṃ pūjitaṃ cābhivanditam |
ityetadbrahmavaivartapurāṇaṃ cātyalaukikam

1,101.22

व्यासोक्तं चादि संभूतं पठञ्छृण्वन्विमुच्यते ।
विज्ञानाज्ञानशमनाद्धोरात्संसारसागरात्

vyāsoktaṃ cādi saṃbhūtaṃ paṭhañchṛṇvanvimucyate |
vijñānājñānaśamanāddhorātsaṃsārasāgarāt

1,101.23

लिखित्वेदं च यो दद्यान्माध्यां धेनुसमन्वितम् ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति स मुक्तो ऽज्ञानबन्धनात्

likhitvedaṃ ca yo dadyānmādhyāṃ dhenusamanvitam |
brahmalokamavāpnoti sa mukto 'jñānabandhanāt

1,101.24

यश्चानुक्रमणीं चापि पठेद्वा शृणुयादपि ।
सो ऽपि कृष्णप्रसादेन लभते वाञ्छितं फलम्

yaścānukramaṇīṃ cāpi paṭhedvā śṛṇuyādapi |
so 'pi kṛṣṇaprasādena labhate vāñchitaṃ phalam

Chapter 1.102

1,102.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने ब्रह्मवैवर्तपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामैकोत्तरशततमो ऽध्यायाः ॥
101 ॥
ब्रह्मोवाच शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं लिङ्गसंज्ञितम् ।
पठतां शृण्वतां चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne brahmavaivartapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāmaikottaraśatatamo 'dhyāyāḥ // 101 // brahmovāca śṛṇu putra pravakṣyāmi purāṇaṃ liṅgasaṃjñitam |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva bhuktimuktipradāyakam

1,102.2

यच्च लिङ्गाभिधं तिष्ठन्वह्निलिङ्गे हरो ऽभ्यधात् ।
मह्यं धर्मादिसिद्ध्यर्थं मग्निकल्पकथाश्रयम्

yacca liṅgābhidhaṃ tiṣṭhanvahniliṅge haro 'bhyadhāt |
mahyaṃ dharmādisiddhyarthaṃ magnikalpakathāśrayam

1,102.3

तदेव व्यासदेवेन भागद्वयसमन्वितम् ।
पुराणं लिङ्गमुदितं बह्वाख्यानविचित्रितम्

tadeva vyāsadevena bhāgadvayasamanvitam |
purāṇaṃ liṅgamuditaṃ bahvākhyānavicitritam

1,102.4

तदेकादशसाहस्रं हरमाहात्म्यसूचकम् ।
परं सर्वपुराणानां सारभूतं जगत्त्रये

tadekādaśasāhasraṃ haramāhātmyasūcakam |
paraṃ sarvapurāṇānāṃ sārabhūtaṃ jagattraye

1,102.5

पुराणोपक्रमे प्रश्नः सृष्टिः संक्षेपतः पुरा ।
योगाख्यानं ततः प्रोक्तं कल्पाख्यानं ततः परम्

purāṇopakrame praśnaḥ sṛṣṭiḥ saṃkṣepataḥ purā |
yogākhyānaṃ tataḥ proktaṃ kalpākhyānaṃ tataḥ param

1,102.6

लिङ्गोद्भवस्तदंबा च कीर्तिता हि ततः परम् ।
सनत्कुमारशैलादिसंवादश्चाथ पावनः

liṅgodbhavastadaṃbā ca kīrtitā hi tataḥ param |
sanatkumāraśailādisaṃvādaścātha pāvanaḥ

1,102.7

ततो दाधीचचरितं युगधर्मनिरूपणम् ।
ततो भुवन कोशाख्या सूर्यसोमान्वयस्ततः

tato dādhīcacaritaṃ yugadharmanirūpaṇam |
tato bhuvana kośākhyā sūryasomānvayastataḥ

1,102.8

ततश्च विस्तरात्सर्गस्त्रिपुराख्यानकं तथा ।
लिङ्गप्रतिष्ठा च ततः पशुपाशविमोक्षणम्

tataśca vistarātsargastripurākhyānakaṃ tathā |
liṅgapratiṣṭhā ca tataḥ paśupāśavimokṣaṇam

1,102.9

शिवव्रतानि च तथा सदाचारनिरूपणम् ।
प्रायश्चितान्यरिष्टानि काशीश्रीशैलवर्णनम्

śivavratāni ca tathā sadācāranirūpaṇam |
prāyaścitānyariṣṭāni kāśīśrīśailavarṇanam

1,102.10

अन्धकाख्यानकं पश्चाद्वाराहचरितं पुनः ।
नृसिंहचरितं पश्चाज्जलन्धरवधस्ततः

andhakākhyānakaṃ paścādvārāhacaritaṃ punaḥ |
nṛsiṃhacaritaṃ paścājjalandharavadhastataḥ

1,102.11

शैवं सहस्रनामाथ दक्षयज्ञविनाशनम् ।
कामस्य दहनं पश्चाद्गिरिजायाः करग्रहः

śaivaṃ sahasranāmātha dakṣayajñavināśanam |
kāmasya dahanaṃ paścādgirijāyāḥ karagrahaḥ

1,102.12

ततो विनायकाख्यानं नृपाख्यानं शिवस्य च ।
उपमन्युकथा चापि पूर्वभाग इतीरितः

tato vināyakākhyānaṃ nṛpākhyānaṃ śivasya ca |
upamanyukathā cāpi pūrvabhāga itīritaḥ

1,102.13

विष्णुमाहात्म्यकथनमंबरीषकथा ततः ।
सनत्कुमारनन्दीशसंवादश्च पुनर्मुने

viṣṇumāhātmyakathanamaṃbarīṣakathā tataḥ |
sanatkumāranandīśasaṃvādaśca punarmune

1,102.14

शिवमाहा त्म्यसेयुक्तः स्त्रानयागादिकं ततः ।
सूर्यपूजाविधिश्चैव शिवपूजा च मुक्तिदा

śivamāhā tmyaseyuktaḥ strānayāgādikaṃ tataḥ |
sūryapūjāvidhiścaiva śivapūjā ca muktidā

1,102.15

दानानि बहुधाक्तानि श्राद्धप्रकरणं ततः ।
प्रतिष्ठातं त्रमुदितं ततो ऽघोरस्य कीर्तनम्

dānāni bahudhāktāni śrāddhaprakaraṇaṃ tataḥ |
pratiṣṭhātaṃ tramuditaṃ tato 'ghorasya kīrtanam

1,102.16

वज्रेश्वरी महाविद्या गायत्रीमहिमा ततः ।
त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं पुराणश्रवणस्य च

vajreśvarī mahāvidyā gāyatrīmahimā tataḥ |
tryaṃbakasya ca māhātmyaṃ purāṇaśravaṇasya ca

1,102.17

एवं चोपरिभागस्ते लैङ्गस्य कथितो मया ।
व्यासेन हि निबद्धस्य रुद्रामाहात्म्यसूचितः

evaṃ coparibhāgaste laiṅgasya kathito mayā |
vyāsena hi nibaddhasya rudrāmāhātmyasūcitaḥ

1,102.18

लिखित्वैतत्पुराणं तु तिलधेनुसमन्वितम् ।
फआल्गुन्यां पूर्णिमायां यो दद्याद्भक्त्या द्विजातये

likhitvaitatpurāṇaṃ tu tiladhenusamanvitam |
phaālgunyāṃ pūrṇimāyāṃ yo dadyādbhaktyā dvijātaye

1,102.19

स लभेच्छिवसायुज्यं जरामरणवर्जितम् ।
यः पटेच्छृणुयाद्वापि लैङ्गं पापापहं नरः

sa labhecchivasāyujyaṃ jarāmaraṇavarjitam |
yaḥ paṭecchṛṇuyādvāpi laiṅgaṃ pāpāpahaṃ naraḥ

1,102.20

स भुक्तभोगो लोके ऽस्मिन्नन्ते शिवपुरं व्रजेत् ।
लिङ्गानुक्रमणीमेतां पठेद्यः शृणुयात्तथा

sa bhuktabhogo loke 'sminnante śivapuraṃ vrajet |
liṅgānukramaṇīmetāṃ paṭhedyaḥ śṛṇuyāttathā

1,102.21

तावुभौ शिवभक्तौ तु लोकद्वितयभोगिनौ ।
जायतां गिरिजाभर्तुः प्रसादान्नात्र संशयः

tāvubhau śivabhaktau tu lokadvitayabhoginau |
jāyatāṃ girijābhartuḥ prasādānnātra saṃśayaḥ

Chapter 1.103

1,103.1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे लिङ्गपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम द्व्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वाराहं वै पुराणकम् ।
भागद्वययुतं शश्वद्विष्णुमाहात्म्यसूचकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde liṅgapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma dvyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi vārāhaṃ vai purāṇakam |
bhāgadvayayutaṃ śaśvadviṣṇumāhātmyasūcakam

1,103.2

मानवस्य तु कल्पस्य प्रसंगं मत्कृतं पुरा ।
निबबन्ध पुराणे ऽस्मिंश्चतुर्विंशसहस्रके

mānavasya tu kalpasya prasaṃgaṃ matkṛtaṃ purā |
nibabandha purāṇe 'smiṃścaturviṃśasahasrake

1,103.3

व्यासो हि विदुषां श्रेष्ठः साक्षान्नारायणो भुवि ।
तत्रादौ शुभसंवादः स्मृतोभूमिवराहयोः

vyāso hi viduṣāṃ śreṣṭhaḥ sākṣānnārāyaṇo bhuvi |
tatrādau śubhasaṃvādaḥ smṛtobhūmivarāhayoḥ

1,103.4

अथादिकृतवृत्तान्ते रंभस्य चरितं ततः ।
दुर्जयस्य च तत्पश्चाच्छ्राद्धकल्प उदीरितः

athādikṛtavṛttānte raṃbhasya caritaṃ tataḥ |
durjayasya ca tatpaścācchrāddhakalpa udīritaḥ

1,103.5

महातपस आख्यानं गौर्युत्पत्तिस्ततः परा ।
विनायकस्य नागानां सेनान्यादित्ययोरपि

mahātapasa ākhyānaṃ gauryutpattistataḥ parā |
vināyakasya nāgānāṃ senānyādityayorapi

1,103.6

गणानां च तथा देव्या धनदस्य वृषस्य च ।
आख्यानं सत्यतपसो व्रताख्यानसमन्वितम्

gaṇānāṃ ca tathā devyā dhanadasya vṛṣasya ca |
ākhyānaṃ satyatapaso vratākhyānasamanvitam

1,103.7

अगस्त्यगीता तत्पश्चाद्रुद्रगीता प्रकीर्तिता ।
महिषासुरविध्वंसमाहात्म्यं च त्रिशक्तिजम्

agastyagītā tatpaścādrudragītā prakīrtitā |
mahiṣāsuravidhvaṃsamāhātmyaṃ ca triśaktijam

1,103.8

पर्वाध्यायस्ततः श्वेतोपाख्यानं गोप्रदानिकम् ।
इत्यादि कृतवृत्तान्तं प्रथमे दर्शितं मया

parvādhyāyastataḥ śvetopākhyānaṃ gopradānikam |
ityādi kṛtavṛttāntaṃ prathame darśitaṃ mayā

1,103.9

भगवद्धर्मके पश्चाद्वततीर्थकथानकम् ।
द्वात्रिंशदपराधानां प्रायश्चित्तं शरीरगम्

bhagavaddharmake paścādvatatīrthakathānakam |
dvātriṃśadaparādhānāṃ prāyaścittaṃ śarīragam

1,103.10

तीर्थानां चापि सर्वेषां माहात्म्यं पृथगीरितम् ।
मथुराया विशेषेण श्राद्धादीनां विधिस्ततः

tīrthānāṃ cāpi sarveṣāṃ māhātmyaṃ pṛthagīritam |
mathurāyā viśeṣeṇa śrāddhādīnāṃ vidhistataḥ

1,103.11

वर्णनं यमलोकस्य ऋषिपुत्रप्रसंगतः ।
विपाकः कर्मणां चैव विष्णुव्रतनिरूपणम्

varṇanaṃ yamalokasya ṛṣiputraprasaṃgataḥ |
vipākaḥ karmaṇāṃ caiva viṣṇuvratanirūpaṇam

1,103.12

गोकर्णस्य च माहात्म्यं कीर्तितं पापनाशनम् ।
इत्येवं पूर्वभागो ऽयं पुराणस्य निरूपितः

gokarṇasya ca māhātmyaṃ kīrtitaṃ pāpanāśanam |
ityevaṃ pūrvabhāgo 'yaṃ purāṇasya nirūpitaḥ

1,103.13

उत्तरे प्रविभागे तु पुलस्त्यकुरुराजयोः ।
संवादे सर्वतीर्थानां माहात्म्यं विस्तरात्पृथक्

uttare pravibhāge tu pulastyakururājayoḥ |
saṃvāde sarvatīrthānāṃ māhātmyaṃ vistarātpṛthak

1,103.14

अशेषधर्माश्चाख्याताः पौष्करं पुण्यपर्व च ।
इत्येवं तव वाराहं प्रोक्तं पापविनाशनम्

aśeṣadharmāścākhyātāḥ pauṣkaraṃ puṇyaparva ca |
ityevaṃ tava vārāhaṃ proktaṃ pāpavināśanam

1,103.15

पठतां शृण्वतां चैव भगवद्भक्तिवर्धनम् ।
काञ्चनं गरुड कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम्

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva bhagavadbhaktivardhanam |
kāñcanaṃ garuḍa kṛtvā tiladhenusamanvitam

1,103.16

लिखित्वैतच्च यो दद्याच्चैत्र्यां विप्राय भक्तितः ।
स लभेद्वैष्णवं धाम देवर्षिगणवन्दितः

likhitvaitacca yo dadyāccaitryāṃ viprāya bhaktitaḥ |
sa labhedvaiṣṇavaṃ dhāma devarṣigaṇavanditaḥ

1,103.17

यो वानुक्रमणीमेन्तां शृणोत्यपि पठत्यपि ।
सो ऽपि भक्तिं लभेद्विष्णौ संसारोच्छेदकारिणीम्

yo vānukramaṇīmentāṃ śṛṇotyapi paṭhatyapi |
so 'pi bhaktiṃ labhedviṣṇau saṃsārocchedakāriṇīm

Chapter 1.104 (part 1/2)

1,104.1

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे वाराहपुराणानुक्रमणीवर्णनं नाम त्र्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् ।
यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः

iti śrībṛhannāradīya purāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde vārāhapurāṇānukramaṇīvarṇanaṃ nāma tryuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ skandasaṃjñakam |
yasminpratipadaṃ sākṣānmahādevo vyavasthitaḥ

1,104.2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया ।
लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः

purāṇe śatakoṭo tu yacchaivaṃ varṇitaṃ mayā |
lakṣaṃ tasyārthaṃ jātasya sāro vyāsena kīrtitaḥ

1,104.3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः ।
एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम्

skandāhvayastatra khaṇḍāḥ saptaiva parikalpitāḥ |
ekāśītisahasraṃ tu skāndaṃ sarvoghakṛtaṃnam

1,104.4

यः शृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः ।
यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः

yaḥ śṛṇoti paṭhedvāpi sa tu sākṣācchivaḥ sthitaḥ |
yatra māheśvarā dharmāḥ ṣaṇmukhena prakāśitāḥ

1,104.5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः ।
तस्य माहेश्वरश्चाथ खण्डः पापप्रणाशनः

kalpe tatpuruṣe vṛttāḥ sarvasiddhividhāyakāḥ |
tasya māheśvaraścātha khaṇḍaḥ pāpapraṇāśanaḥ

1,104.6

किञ्चिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः ।
सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः

kiñcinnyūnārkasāhasro bahupuṇyo bṛhatkathaḥ |
sucaritraśatairyuktaḥ skandamāhātmyasūcakaḥ

1,104.7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा ।
दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिङ्गार्चने फलम्

yatra kedāramāhātmye purāṇopakramaḥ purā |
dakṣayajñakathā paścācchivaliṅgārcane phalam

1,104.8

समुद्रमथनाख्यानं देवेन्द्रचरितं ततः ।
पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनन्तरम्

samudramathanākhyānaṃ devendracaritaṃ tataḥ |
pārvatyāḥ samupākhyānaṃ vivāhastadanantaram

1,104.9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः ।
ततः पाशुपताख्यानं चण्डाख्यानसमन्वितम्

kumārotpattikathanaṃ tatastārakasaṃgaraḥ |
tataḥ pāśupatākhyānaṃ caṇḍākhyānasamanvitam

1,104.10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः ।
ततः कुमारमाहात्म्ये पञ्चतीर्थकथानकम्

dyūtapravartanākhyānaṃ nāradena samāgamaḥ |
tataḥ kumāramāhātmye pañcatīrthakathānakam

1,104.11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् ।
इन्द्रद्युम्नकथा पश्चान्नाडीजङ्घकथान्वितम्

dharmavarmanṛpākhyānaṃ nadīsāgarakīrtanam |
indradyumnakathā paścānnāḍījaṅghakathānvitam

1,104.12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च ।
महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः

prādurbhāvastato mahyāḥ kathā damanakasya ca |
mahīsāgarasaṃyogaḥ kumāreśakathā tataḥ

1,104.13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् ।
वधश्च तारकस्याथ पञ्चलिङ्गनिवेशनम्

tatastārakayuddhaṃ ca nānākhyānasamanvitam |
vadhaśca tārakasyātha pañcaliṅganiveśanam

1,104.14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः ।
ब्रह्माण्डस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम्

dvīpākhyānaṃ tataḥ puṇyamūrddhalokavyavasthitiḥ |
brahmāṇḍasthitimānaṃ ca varkareśakathānakam

1,104.15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता ।
वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम्

mahākālasamudbhūtiḥ kathā cāsya mahādbhutā |
vāsudevasya māhātmyaṃ koṭitīrthaṃ tataḥ param

1,104.16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम्

nānātīrthasamākhyānaṃ guptakṣetre prakīrtitam |
pāṇḍavānāṃ kathā puṇyā mahāvidyāprasādhanam

1,104.17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् ।
अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा

tīrthayātrāsamāptiśca kaumāramidamadbhutam |
aruṇācalamāhātmyaṃ sanakabrahmasaṃkathā

1,104.18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् ।
माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः

gaurītapaḥ samākhyānaṃ tattattīrthanirūpaṇam |
māhiṣāsuramākhyānaṃ vadhaścāsya mahādbhutaḥ

1,104.19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् ।
इत्येष कथितः स्कान्दे खण्डो माहेश्वरो ऽद्भुतः

droṇācale śivāsthānaṃ nityadāparikīrtitam |
ityeṣa kathitaḥ skānde khaṇḍo māheśvaro 'dbhutaḥ

1,104.20

द्वितीयो वैष्णवः खण्डस्तस्याख्यानानि मे शुणु ।
प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम्

dvitīyo vaiṣṇavaḥ khaṇḍastasyākhyānāni me śuṇu |
prathamaṃ bhūmivārāhasamākhyānaṃ prakīrtitam

1,104.21

यत्र वेङ्कटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् ।
कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः

yatra veṅkaṭakudhrasya māhātmyaṃ pāpanāśanam |
kamalāyāḥ kathā puṇyā śrīnivāsasthitistataḥ

1,104.22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा ।
नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता

kulā lākhyānakaṃ cātra suvarṇamukharī kathā |
nānākhyānasamāyuktā bhāradvājakathādbhutā

1,104.23

मतङ्गाञ्जनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः ।
पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः

mataṅgāñjanasaṃvādaḥ kīrtitaḥ pāpanāśanaḥ |
puruṣottamamāhātmyaṃ kīrtitaṃ cotkale tataḥ

1,104.24

मार्कण्डेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः ।
इन्द्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा

mārkaṇḍeyasamākhyānamaṃbarīṣasya bhūpateḥ |
indradyumnasya cākhyānaṃ vidyāpatikathā śubhā

1,104.25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव ।
नीलकण्ठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम्

jaimineḥ samupākhyānaṃ nāradasyāpi vāḍava |
nīlakaṇṭhasamākhyānaṃ narasiṃhopavarṇanam

1,104.26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा ।
रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा

aśvamedhakathā rājño brahmalokagatistathā |
rathayāvrāvidhiḥ paścājjanmasthānavidhistathā

1,104.27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुण्डिवाख्यानकं ततः ।
रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम्

dakṣiṇāmūrtyupākhyānaṃ guṇḍivākhyānakaṃ tataḥ |
ratharakṣāvidhānaṃ ca śayanotsavakīrtanam

1,104.28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् ।
दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम्

śvetopākhyānamatroktaṃ pṛthutsavanirūpaṇam |
dolotsavo bhagavato vrataṃ sāṃvatsarābhidham

1,104.29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः ।
योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम्

pūjā cākāmikā viṣṇoruddālakaniyogataḥ |
yogasādhanamatroktaṃ nānāyoganirūpaṇam

1,104.30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् ।
ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम्

daśāvatārakathanaṃ srānādiparikīrtanam |
tato badarikāyāśca māhātmyaṃ pāpanāśanam

1,104.31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् ।
कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम्

agnyāditīrthamāhātmyaṃ vainateyaśilābhavam |
kāraṇaṃ bhagavadvāse tīrthaṃ kāpālamocanam

1,104.32

पञ्चधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा ।
ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम्

pañcadhārābhidhaṃ tīrthaṃ merusaṃsthāpanaṃ tathā |
tataḥ kārtikamāhātmye māhātmyaṃ madanālasam

1,104.33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कर्तिके ।
पञ्चभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम्

dhūmrakeśasamākhyānaṃ dinakṛtyāni kartike |
pañcabhīṣmavratākhyānaṃ kīrtitaṃ bhuktimuktidam

1,104.34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा ।
पुण्ड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम्

tato mārgasya māhātmye vidhānaṃ snānajaṃ tathā |
puṇḍrādikīrtanaṃ cātra mālādhāraṇapuṇyakam

1,104.35

पञ्चामृतस्नानपुण्यं घण्टानादादिजं फलम् ।
नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम्

pañcāmṛtasnānapuṇyaṃ ghaṇṭānādādijaṃ phalam |
nānāpuṣpārcanaphalaṃ tulasīdalajaṃ phalam

1,104.36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् ।
अखण्डैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च

naivedyasya ca māhātmyaṃ harivāsarakīrtanam |
akhaṇḍaikādaśīpuṇyaṃ tathā jāgaraṇasya ca

1,104.37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् ।
ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम्

yasyotsavavidhānaṃ ca nāmamāhātmyakīrtanam |
dhyānādipuṇyakathanaṃ māhātmyaṃ mathurābhavam

1,104.38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् ।
वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः

mathurātīrthamāhātmyaṃ pṛthaguktaṃ tataḥ param |
vanānāṃ dvādaśānāṃ ca māhātmyaṃ kīrtitaṃ tataḥ

1,104.39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् ।
वज्रशाण्डिल्यसंवाद अन्तर्लीलाप्रकाशकम्

śrīmadbhāgavatasyātra māhātmyaṃ kīrtitaṃ param |
vajraśāṇḍilyasaṃvāda antarlīlāprakāśakam

1,104.40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् ।
नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम्

tato māghasya māhātmyaṃ snānadānajapodbhavam |
nānākhyānasamāyuktaṃ daśādhyāyairnirūpitam

1,104.41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् ।
जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम्

tato vaiṣṇavamāhātmye śayyādānādijaṃ phalam |
jaladā nādividhayaḥ kāmākhyānamataḥ param

1,104.42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् ।
तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम्

śrutadevasya caritaṃ vyādhopākhyānamadbhutam |
tathākṣayatṛtīyāderviśeṣātpuṇyakīrtanam

1,104.43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके ।
सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम्

tatastvayodhyāmāhātmye cakrabrahmāhvatīrthake |
surāpāpavimokṣākhye tathādhārasahasrakam

1,104.44

स्वर्गद्वारं चन्द्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् ।
स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः

svargadvāraṃ candraharidharmaharyupavarṇanam |
svarṇavṛṣṭerupākhyānaṃ tilodāsarayūyutiḥ

1,104.45

सीताकुण्डं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः ।
गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुण्डादिपञ्चकम्

sītākuṇḍaṃ guptaharisaraṃyughargharānvayaḥ |
gopratāraṃ ca dugdhodaṃ gurukuṇḍādipañcakam

1,104.46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् ।
गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम्

somārkā dīni tīrthāni trayodaśa tataḥ param |
gayākūpasya māhātmyaṃ sarvāghavinivartakam

1,104.47

माण्डव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् ।
अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च

māṇḍavyāśramapūrvāṇi tīrthāni tadanantaram |
ajitādi mānasāditīrthāni gaditāni ca

1,104.48

इत्येष वैष्णवः खण्डो द्वितीयः परिकीर्तितः ।
अतः परं ब्रह्मखण्डं मरीचे शृणु पुण्यदम्

ityeṣa vaiṣṇavaḥ khaṇḍo dvitīyaḥ parikīrtitaḥ |
ataḥ paraṃ brahmakhaṇḍaṃ marīce śṛṇu puṇyadam

1,104.49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् ।
गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः

yatra vai setumāhātmye phalaṃ snāne kṣaṇodbhavam |
gālavasya tapaścaryā rākṣasākhyānakaṃ tataḥ

1,104.50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते ।
वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम्

cakratīrthādimāhātmyaṃ devīpattanasaṃyute |
vetālatīrthamahimā pāpanāśādikīrtanam

1,104.51

मङ्गलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुण्डादिवर्णनम् ।
हनुमत्कुण्डमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम्

maṅgalādikamāhātmyaṃ brahmakuṇḍādivarṇanam |
hanumatkuṇḍamahimāgastyatīrthabhavaṃ phalam

1,104.52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् ।
शङ्खादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः

rāmatīrthādikathanaṃ lakṣmītīrthanirūpaṇam |
śaṅkhāditīrthamahimā tathā sādhyāmṛtādijaḥ

1,104.53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुण्डादिजं तथा ।
गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम्

dhanuṣkoṭyādimāhātmyaṃ kṣīrakuṇḍādijaṃ tathā |
gāyatryādikatīrthānāṃ māhātmyaṃ cātra kīrtitam

1,104.54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् ।
यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम्

rāmanāthasya mahimā tattvajñānopadeśanam |
yātrāvidhānakathanaṃ setai muktipradaṃ nṛṇām

1,104.55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् ।
स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत्

dharmāraṇyasya māhātmyaṃ tataḥ paramudīritam |
sthāṇuḥ skandāya bhagavānyatra tattvamupādiśat

1,104.56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् ।
करंमसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम्

dharmāraṇyasusaṃbhūtistatpuṇyaparikīrttanam |
karṃmasiddheḥ samākhyānaṃ ṛṣivaṃśanirūpaṇam

1,104.57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् ।
वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम्

apsarastīrthamukhyānāṃ māhātmyaṃ yatra kīrtitam |
varṇānāmāśramāṇāṃ ca dharmatattvanirūpaṇam

1,104.58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा ।
छत्रानन्दा तथा शान्ता श्रीमाता च मतङ्गिनी

divaḥ sthānavibhāgaśca bakulārkakathā śubhā |
chatrānandā tathā śāntā śrīmātā ca mataṅginī

1,104.59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः ।
इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम्

puṇyadā ca samākhyātā yatra devyaḥ samāsthitāḥ |
indreśvarādimāhātmyaṃ dvārakādinirūpaṇam

1,104.60

लोहासुरसमाख्यानं गङ्गाकूपनिरूपणम् ।
श्रीरामचरितं चैव सत्यमन्दिरवर्णनम्

lohāsurasamākhyānaṃ gaṅgākūpanirūpaṇam |
śrīrāmacaritaṃ caiva satyamandiravarṇanam

1,104.61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् ।
जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम्

jīrṇoddhā rasya kathanamāsanapratipādanam |
jātibhedaprakathanaṃ smṛtidharmanirūpaṇam

1,104.62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः ।
चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधमनिरूपणम्

tatastu vaiṣṇavā dharmā nānākhyānairudīritāḥ |
cāturmāsye tataḥ puṇye sarvadhamanirūpaṇam

1,104.63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः ।
तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः

dānapraśaṃsā tatpaścādvratasya mahimā tataḥ |
tapaścaiva pūjāyāḥ sacchidrakathanaṃ tataḥ

1,104.64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् ।
भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा

tadvṛttīnāṃ bhidākhyānaṃ śālagrāmanirūpaṇam |
bhārakasya vadhopāyo vṛkṣācāmahimā tathā

1,104.65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः ।
हरस्य ताण्डवं नृत्यं रामनामनिरूपणम्

viṣṇoḥ śāpaśca vṛkṣatvaṃ pārvatyanutapastataḥ |
harasya tāṇḍavaṃ nṛtyaṃ rāmanāmanirūpaṇam

1,104.66

हरस्य लिङ्गपतनं कथा बैजवनस्य च ।
पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधो ऽद्भुतः

harasya liṅgapatanaṃ kathā baijavanasya ca |
pārvatījanmacaritaṃ tārakasya vadho 'dbhutaḥ

1,104.67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः ।
दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम्

praṇavaiśvaryakathanaṃ tārakācaritaṃ punaḥ |
dakṣayajñasamāptiśca dvādaśākṣarabhūṣaṇam

1,104.68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः ।
श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम्

jñānayogasamākhyānaṃ mahimā dvādaśākṣareḥ |
śravaṇādikapuṇyaṃ ca kīrtitaṃ śarmadaṃ nṛṇām

1,104.69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः ।
पञ्चाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः

tato brāhmottare bhāge śivasya mahimādbhutaḥ |
pañcākṣarasya mahimā gokarṇamahimā tataḥ

1,104.70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्र तकीर्तनम् ।
सोमवारव्रतं चापि सीमन्तिन्याः कथानकम्

śivarātraiśca mahimā pradoṣavra takīrtanam |
somavāravrataṃ cāpi sīmantinyāḥ kathānakam

1,104.71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् ।
शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम्

bhadrāyutpattikathanaṃ sadācāranirūpaṇam |
śivavarmasamuddeśo bhadrāyūdvāhavarṇanam

1,104.72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् ।
शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम्

bhadrāyumahimā cāpi bhasmamāhātmyakīrtanam |
śabarākhyānakaṃ caiva umāmāheśvaraṃ vratam

1,104.73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् ।
श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखण्डो ऽयमीरितः

rudrākṣasya ca māhātmyaṃ rudrādhyāyasya puṇyakam |
śravaṇādikapuṇyaṃ ca brahmakhaṇḍo 'yamīritaḥ

1,104.74

अतः परं चतुर्थं तु काशीखण्डमनुत्तमम् ।
विन्ध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः

ataḥ paraṃ caturthaṃ tu kāśīkhaṇḍamanuttamam |
vindhyanāradayoryatra saṃvādaḥ parikīrtitaḥ

1,104.75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः ।
पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम्

satyalokaprabhāvaścāgastyāvāse surāgamaḥ |
pativratācaritraṃ ca tīrthayātrā praśaṃsanam

1,104.76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् ।
बुधस्य च तथेन्द्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः

tataśca saptapuryākhyā saṃyaminyā nirūpaṇam |
budhasya ca tathendrāgnyorlokāptiḥ śivaśarmaṇaḥ

1,104.77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः ।
गन्धवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः

agneḥ samudbhavaścaiva kravyādvaruṇasaṃbhavaḥ |
gandhavatyalakāpuryorīśvaryāśca samudbhavaḥ

1,104.78

चन्द्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् ।
मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम्

candrārkabudhalokānāṃ kujejyārkabhuvāṃ kramāt |
mama viṣṇordhruvasyāpi tapolokasya varṇanam

1,104.79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् ।
स्कन्दागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः

dhruvalokakathā puṇyā satyalokanirīkṣaṇam |
skandāgastyasamālāpo maṇikarṇīsamudbhavaḥ

1,104.80

प्रभावश्चापि गङ्गाया गङ्गानामसहस्रकम् ।
वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः

prabhāvaścāpi gaṅgāyā gaṅgānāmasahasrakam |
vārāṇasīpraśaṃsā ca bhairavāvirbhavastataḥ

1,104.81

दण्डपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनन्तरम् ।
ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम्

daṇḍapāṇijñānavāpyorudbhavaḥ samanantaram |
tataḥ kalāvatyākhyānaṃ sadācāranirūpaṇam

1,104.82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च ।
कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम्

brahmacārisamākhyānaṃ tataḥ strīlakṣaṇāni ca |
kṛtyākṛtyavinirdeśo hyavimukteśavarṇanam

1,104.83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् ।
दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः

gṛhasthayogino dharmāḥ kālajñānaṃ tataḥ param |
divodāsakathā puṇyā kāśikāvarṇanaṃ tataḥ

1,104.84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः ।
विष्णुमायाप्रपञ्चो ऽथ दिवोदासविमोक्षणम्

māyāgaṇapateścātha bhuvi prādurbhavastataḥ |
viṣṇumāyāprapañco 'tha divodāsavimokṣaṇam

1,104.85

ततः पञ्चनदोत्पर्त्तिर्बिन्दुमाधवसंभवः ।
ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः

tataḥ pañcanadotparttirbindumādhavasaṃbhavaḥ |
tato vaiṣṇavatīrthākhyā śūlinaḥ kāśikāgamaḥ

1,104.86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः ।
क्षेत्राख्यानं कन्दुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः

jaigīṣavyena saṃvādo jyeṣṭheśākhyā maheśituḥ |
kṣetrākhyānaṃ kandukeśaḥ vyāghreśvarasamudbhavaḥ

1,104.87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः ।
देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः

śaileśaratneśvarayoḥ kṛttivāsasya codbhavaḥ |
devatānāmadhiṣṭānaṃ durgāsuraparākramaḥ

1,104.88

दुर्गाया विजयश्चाथ ओङ्कारेशस्य वर्णनम् ।
पुनराएङ्कार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः

durgāyā vijayaścātha oṅkāreśasya varṇanam |
punarāeṅkāra māhātmya triloconasamudbhavaḥ

1,104.89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा ।
वीरेश्वरसमाख्यानं गङ्गामाहात्म्यकीर्तनम्

kedārākhyā ca dharmeśa kathā viṣṇubhujodbhavā |
vīreśvarasamākhyānaṃ gaṅgāmāhātmyakīrtanam

1,104.90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा ।
सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे

viśvakarmeśamahimā dakṣayajñodbhavastathā |
satīśasyāmṛteśāderbhujastaṃbhaḥ parāśare

1,104.91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा ।
विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

kṣetratīrthakadaṃbaśca muktimaḍapasaṃkathā |
viśveśavibhavaścātha tato yātrāparikramaḥ

1,104.92

अतः परं त्ववन्त्याख्यं शृणु खण्ड च पञ्चमम् /// महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः

ataḥ paraṃ tvavantyākhyaṃ śṛṇu khaṇḍa ca pañcamam /// mahākālavanākhyānaṃ brahmaśīrṣacchidā tataḥ

1,104.93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः ।
देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम्

prāyaścittavidhiścāgnerutpattiśca surāgamaḥ |
devadīkṣā śivastotraṃ nānāpātakanāśanam

1,104.94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः ।
तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम्

kapolamocanākhyānaṃ mahākālavanasthitiḥ |
tīrthaṃ kanakhaleśasya sarvapāpapraṇāśanam

1,104.95

कुण्डमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् ।
कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम्

kuṇḍamapsarasaṃjñaṃ ca saro rudrasya puṇyadam |
kuḍaveśaṃ ca vidyādhraṃ markaṭeśvaratīrthakam

1,104.96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शङ्करवापिका ।
शङ्कराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम्

svargadvāracatuḥsiṃdhutīrthaṃ śaṅkaravāpikā |
śaṅkarāka gandhavatītīrthaṃ pāpapraṇāśanam

1,104.97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् ।
पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ

daśāśvamedhikānaṃśatīrthe ca harisiddhidam |
piśācakādiyātrā ca hanumatkavaceśvarau

1,104.98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् ।
शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः

mahākāleśayātrā ca valmīkeśvaratīrthakam |
śukre ca pañcame cākhye kuśasthalyāḥ pradakṣiṇāḥ

1,104.99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चन्द्रार्कवैभवम् ।
करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम्

akrūrasaṃjñakantvekapādaṃ candrārkavaibhavam |
karabheśākhyatīrthaṃ ca laṭukeśāditīrthakam

1,104.100

मार्कण्डेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकान्तकम् ।
केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम्

mārkaṇḍeśaṃ yajñavāpī someśaṃ narakāntakam |
kedāreśvararāmeśasaubhāgyeśanarārkakam

1,104.101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च ।
ओङ्कारेशादितीर्थानि अन्धकश्रुतिकीर्तनम्

keśavārkaṃ śaktibhedaṃ svarṇasāramukhāni ca |
oṅkāreśāditīrthāni andhakaśrutikīrtanam

1,104.102

कालारण्ये लिङ्गसंख्या स्वर्णशृङ्गाभिधानकम् ।
कुशस्थल्या अवन्त्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम्

kālāraṇye liṅgasaṃkhyā svarṇaśṛṅgābhidhānakam |
kuśasthalyā avantyāścojjayinyā abhidhānakam

1,104.103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् ।
विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशान्तिकम्

padmāvatīvai kumudvatyamarāvatināmakam |
viśālāpratikalpābhidhānaṃ ca jvaraśāntikam

1,104.104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः ।
हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुण्डकम्

śivānāmādikaphalaṃ nāgodgītā śivastutiḥ |
hiraṇyākṣavadhākhyānaṃ tīrthaṃ suṃdarakuṇḍakam

1,104.105

नीलगङ्गापुष्कराख्यं विन्ध्यवासनतीर्थकम् ।
पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम्

nīlagaṅgāpuṣkarākhyaṃ vindhyavāsanatīrthakam |
puruṣottamābhidhānaṃ tu tattīrthaṃ cāghanāśanam

1,104.106

गोमती वामनं कुण्डो विष्णोर्नामसहस्रकम् ।
वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम्

gomatī vāmanaṃ kuṇḍo viṣṇornāmasahasrakam |
vīreśvarasaraḥ kālabhairavasya ca tīrthakam

1,104.107

महिमा नागपञ्चम्या नृसिंहस्य जयन्तिका ।
कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम्

mahimā nāgapañcamyā nṛsiṃhasya jayantikā |
kuṭumbeśvarayātrā ca devasādhakakīrtanam

1,104.108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् ॥
रुन्द्रकुण्डप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम्

karkarājākhyatīrthaṃ ca vighneśādisurohanam // rundrakuṇḍaprabhṛtiṣu bahutīrthanirūpaṇam

1,104.109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते ।
धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कण्डेयेन संगमः

yātrāṣṭatīrthajā puṇyā revāmāhātmyamucyate |
dharmaputrasya vairāgyo mārkaṇḍeyena saṃgamaḥ

1,104.110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् ।
कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम्

prāgrīyānubhavākhyānamamṛtāparikīrttanam |
kalpe kalpe pṛthaṅ nāma narmadāyāḥ prakīrtitam

1,104.111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः ।
महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता

stavamārṣaṃ nāmedaṃ ca kālarātrikathā tataḥ |
mahādevastutiḥ paścātpṛthakkalpakathādbhutā

1,104.112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा ।
गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः

viśalyākhyānakaṃ paścājjāleśvarakathā tathā |
gorīvrata samākhyānaṃ tripurajvālanaṃ tataḥ

1,104.113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः ।
दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम्

dehapātavidhānaṃ ca kāverīsaṃgamastataḥ |
dārutīrthaṃ brahmāvartaṃ yatreśvarakathānakam

1,104.114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् ।
देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करञ्जकम्

agnitīrthaṃ ravitīrthaṃ meghanādādidārukam |
devatīrthaṃ narmadeśaṃ kapilākhyaṃ karañjakam

1,104.115

कुण्डलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् ।
शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः

kuṇḍaleśaṃ pippalādaṃ vimaleśaṃ ca śūlabhit |
śacīharaṇamākhyā namabhrakasya vadhastataḥ

1,104.116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः ।
आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यशृङ्गकथा ततः

śūlabhedodbhavo yatra dānadharmāḥ pṛthagvidhāḥ |
ākhyānaṃ dīrghatapasa ṛṣyaśṛṅgakathā tataḥ

1,104.117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् ।
ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम्

citrasenakathāpuṇyā kāśirājyasya lakṣaṇam |
tato devaśilākhyānaṃ śabarītīrthakānvitam

1,104.118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् ।
आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम्

vyādhākhyānaṃ tataḥ puṇyaṃ puṣkariṇyarkatīrthakam |
āpretyeśvaratīrthaṃ ca śakratīrthaṃ karoṭikam

1,104.119

कुमारेशमगस्त्येशमानन्देशं च मातृजम् ।
लोकेशं धनदेशं च मङ्गलेशं च कामजम्

kumāreśamagastyeśamānandeśaṃ ca mātṛjam |
lokeśaṃ dhanadeśaṃ ca maṅgaleśaṃ ca kāmajam

1,104.120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शङ्खचूडकम् ।
नारदेशं नन्दिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम्

nāgeśaṃ cāpi gopāraṃ gautamaṃ śaṅkhacūḍakam |
nāradeśaṃ nandikeśaṃ varuṇeśvaratīrthakam

1,104.121

दधिस्कन्दादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः ।
रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिङ्गलेश्वरम्

dadhiskandāditīrthāni hanūmateśvaraṃ tataḥ |
rāmeśvarādi tīrthāni someśaṃ piṅgaleśvaram

1,104.122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् ।
चण्डार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके

ṛṇamokṣaṃ kapileśaṃ pūtikeśaṃ jaleśayam |
caṇḍārkaṃ yamatīrthaṃ ca kālhoḍīśaṃ vanādike

1,104.123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् ।
नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम्

nārāyaṇaṃ ca koṭīśaṃ vyāsatīrthaṃ prabhāsakam |
nāgeśasaṃkarṣaṇakaṃ praśrayeśvaratīrthakam

1,104.124

ऐरण्डीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् ।
करञ्जं कामहं तीर्थं भाण्डीरो रोहिणीभवम्

airaṇḍīsaṃgamaṃ puṇyaṃ suvarṇaśilatīrthakam |
karañjaṃ kāmahaṃ tīrthaṃ bhāṇḍīro rohiṇībhavam

1,104.125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कन्दमाङ्गिरसाह्वयम् ।
कोटितीर्थमयोन्यख्यमङ्गाराख्यं त्रिलोचनम्

cakratīrthaṃ dautapāpaṃ skandamāṅgirasāhvayam |
koṭitīrthamayonyakhyamaṅgārākhyaṃ trilocanam

1,104.126

इन्द्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् ।
नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम्

indreśaṃ kaṃbukeśaṃ ca someśaṃ kohanaṃ śakam |
nārmadaṃ cārkamāgneyaṃ bhārgaveśvaramuttamam

1,104.127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् ।
रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कङ्कटेश्वरम्

brāhmaṃ daivaṃ ca mārgeśamādivārāhakeśvaram |
rāmeśamatha siddheśamāhalyaṃ kaṅkaṭeśvaram

1,104.128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् ।
योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम्

śākraṃ saumyaṃ ca nādeśaṃ toyeśaṃ rukmiṇībhavam |
yojaneśaṃ varāheśaṃ dvādaśīśivatīrthakam

1,104.129

सिद्धेशं मङ्गलेशं च लिङ्गवाराहतीर्थकम् ।
कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम्

siddheśaṃ maṅgaleśaṃ ca liṅgavārāhatīrthakam |
kuṇḍeśaṃ śvetavārāhaṃ garbhāveśaṃ ravīśvaram

1,104.130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुङ्कारस्वामितीर्थकम् ।
संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् ।
नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डाङ्क्रूरतीर्थके

śuklādīni ca tīrthāni huṅkārasvāmitīrthakam |
saṃgameśaṃ nahuṣeśaṃ mokṣaṇaṃ pañcagopakam |
nāgaśāvaṃ ca siddheśaṃ mārkaṇḍāṅkrūratīrthake

1,104.131

कामोदशूलारोपाख्ये माण्डव्यं गोपकेश्वरम् ।
कपिलेशं पिङ्गलेशं भूतेशं गाङ्गगौतमे

kāmodaśūlāropākhye māṇḍavyaṃ gopakeśvaram |
kapileśaṃ piṅgaleśaṃ bhūteśaṃ gāṅgagautame

1,104.132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् ।
कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम्

āsvamedhaṃ bhṛgukacchaṃ kedāreśaṃ ca pāpanut |
kalakaleśaṃ jāleśaṃ śālagrāmaṃ varāhakam

1,104.133

चन्द्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् ।
मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम्

candraprabhāsamādityaṃ śrīpatyākhyaṃ ca haṃsakam |
mūlyasthānaṃ ca śūleśamugrākhyaṃ citradaivakam

1,104.134

शिखीशं काण्टितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् ।
ऋणमोक्षं भारभूति पुङ्खां मुडिं च डिण्डिमम्

śikhīśaṃ kāṇṭitīrthaṃ ca daśakanyaṃ suvaṇakam |
ṛṇamokṣaṃ bhārabhūti puṅkhāṃ muḍiṃ ca ḍiṇḍimam

1,104.135

आमलेशं कपालेशं शृङ्गैरण्डीभवं ततः ।
कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम्

āmaleśaṃ kapāleśaṃ śṛṅgairaṇḍībhavaṃ tataḥ |
koṭitīrthaṃ loṭaṇeṣaṃ phalastutirataḥ param

1,104.136

दृमिजङ्गलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः ।
धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततो ऽस्य वै

dṛmijaṅgalamāhātmye rohitāśvakathā tataḥ |
dhundhumārasamākhyānaṃ vadhopāyastato 'sya vai

1,104.137

वधौ धुन्धोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः ।
महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः

vadhau dhundhostataḥ paścāttataścitravahodbhavaḥ |
mahimāsya tataścaḍīśaprabhāvo ratīśvaraḥ

1,104.138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् ।
मुखारं च्यवनान्धास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः

kedāreśo lakṣatīrthaṃ tato viṣṇupadībhavam |
mukhāraṃ cyavanāndhāsyaṃ brahmaṇaśca sarastataḥ

1,104.139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् ।
रुद्रावर्तं च मर्कण्डं तीर्थं पापप्रणाशनम्

cakrākhyaṃ lalitākhyānaṃ tīrthaṃ ca bahugomayam |
rudrāvartaṃ ca markaṇḍaṃ tīrthaṃ pāpapraṇāśanam

1,104.140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवान्धुप्रेततीर्थकम् ।
जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भन्दं फलस्तुतिः

śravaṇeśaṃ śuddhapaṭaṃ devāndhupretatīrthakam |
jihvodatīrthaṃsaṃbhūtiḥ śivodbhandaṃ phalastutiḥ

1,104.141

एष खण्डो ह्यवन्त्याख्यः शृण्वतां पापनाशनः ।
अतः परं नागराख्यः खण्डः षष्ठो ऽभिधीयते

eṣa khaṇḍo hyavantyākhyaḥ śṛṇvatāṃ pāpanāśanaḥ |
ataḥ paraṃ nāgarākhyaḥ khaṇḍaḥ ṣaṣṭho 'bhidhīyate

1,104.142

लिङ्गोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा ।
विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशङ्कुस्वर्गतिस्तथा

liṅgotpattisamākhyānaṃ hariścandrakathā śubhā |
viśvāmitrasya māhātmyaṃ triśaṅkusvargatistathā

1,104.143

हाटके श्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा ।
नागबिलं शङ्खतीर्थमचलेश्वरवर्णनम्

hāṭake śvaramāhātmye vṛtrāsuravadhastathā |
nāgabilaṃ śaṅkhatīrthamacaleśvaravarṇanam

1,104.144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् ।
गयशीर्षं बालशाख्यं वालमण्डं मृगाह्वयम्

camatkārapurākhyānaṃ camatkārakaraṃ param |
gayaśīrṣaṃ bālaśākhyaṃ vālamaṇḍaṃ mṛgāhvayam

1,104.145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः ।
सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम्

viṣṇupādaṃ ca gokarṇaṃ yugarūpaṃ samāśrayaḥ |
siddheśvaraṃ nāgasaraḥ saptārṣeyaṃ hyagastyakam

1,104.146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् ।
शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम्

bhrūṇagartaṃ naleśaṃ ca bhaiṣmaṃ vaiḍuramarkakam |
śāramiṣṭhaṃ somanāthaṃ ca daurgamātarjakeśvaram

1,104.147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् ।
रामह्रदं नागपुरं षआड्लिङ्गं चैव यज्ञभूः

jāmadagnyavadhākhyānaṃ naiḥkṣatriyakathānakam |
rāmahradaṃ nāgapuraṃ ṣaāḍliṅgaṃ caiva yajñabhūḥ

1,104.148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् ।
रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम्

muṇḍīrāditrikārkaṃ ca satīpariṇayāhvayam |
rudraśīrṣaṃ ca yāgeśaṃ vālakhilyaṃ ca gāruḍam

1,104.149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च ।
अंबाबद्धं पाण्डुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुण्डकम्

lakṣmīśāpaḥ saptaviṃśasomaprāsādameva ca |
aṃbābaddhaṃ pāṇḍukākhyamāgneyaṃ brahmakuṇḍakam

1,104.150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा ।
शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः

gomukhaṃ lohayaṣṭyākhyamajāpāleśvarī tathā |
śānaiścaraṃ rājavāpī rāmeśo lakṣmaṇeśvaraḥ

1,104.151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिङ्गं सर्वोत्तमोत्तमम् ।
अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयन्त्यास्त्रिजातकम्

kuśeśākhyaṃ laveśākhyaṃ liṅgaṃ sarvottamottamam |
aṣṭaṣaṣṭisamākhyānaṃ damayantyāstrijātakam

1,104.152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः ।
क्षेमङ्करी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम्

tato vai revatī cātra bhaktikātīrthasaṃbhavaḥ |
kṣemaṅkarī ca kedāraṃ śuklatīrthamukhārakam

1,104.153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा ।
अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च

satyasaṃdheśvarākhyānaṃ tathā karṇotpalākathā |
aṭeśvaraṃ yājñavalkya gauryaṃ gāṇeśameva ca

1,104.154

ततो वास्तुपदाख्यानमजागृहकथानकम् ।
सौभाग्यान्धुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम्

tato vāstupadākhyānamajāgṛhakathānakam |
saubhāgyāndhuśca śuleśaṃ dharmarājakathānakam

1,104.155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः ।
जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः

miṣṭānnedaśvarākhyānaṃ gāṇāpatyatrayaṃ tataḥ |
jābālicaritaṃ caiva makareśakathā tataḥ

1,104.156

कालेश्वर्यन्धकाख्यानं कुण्डमाप्यरसं तथा ।
पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम्

kāleśvaryandhakākhyānaṃ kuṇḍamāpyarasaṃ tathā |
puṣyādityaṃ rauhitāśvaṃ nāgarotpattikīrttanam

1,104.157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् ।
सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैण्डकम्

bhārgavaṃ caritaṃ caiva vaiśvāmaitraṃ tataḥ param |
sārasvataṃ paippalādaṃ kaṃsārīśaṃ ca paiṇḍakam

1,104.158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् ।
रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम्

brahmaṇo yajñacaritaṃ sāvitryākhyānasaṃyutam |
raivataṃ bhārtayajñākhyaṃ mukhyatīrthanirīkṣaṇam

1,104.159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् ।
पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम्

kauravaṃ hāṭakeśākhyaṃ prabhāsaṃ kṣetrakatrayam |
pauṣkaraṃ naimiṣaṃ dhārmamaraṇya tritayaṃ smṛtam

1,104.160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् ।
बृन्दावनं खाण्डवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम्

vārāṇasī dvārakākhyāvantyākhyeti purītrayam |
bṛndāvanaṃ khāṇḍavākhyamadvaikākhyaṃ vanatrayam

1,104.161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् ।
असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम्

kalpaḥ śālastathā nandigrāmatrayamanuttamam |
asiśuklapitṛsaṃjñaṃ tīrthatrayamudāhṛtam

1,104.162

र्श्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् ।
नदीनां त्रितयं गङ्गा नर्मदा च सरस्वती

rśyarbudau raivataścaiva parvatatrayamuttamam |
nadīnāṃ tritayaṃ gaṅgā narmadā ca sarasvatī

1,104.163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् ।
कूषिका शङ्खतीर्थं चामरकं बालमण्डनम्

sārddhakoṭitrayaphalamekaikaṃ caiṣu kīrttitam |
kūṣikā śaṅkhatīrthaṃ cāmarakaṃ bālamaṇḍanam

1,104.164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् ।
सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथान्धकम्

hāṭakeśakṣetraphalapradaṃ proktaṃ catuṣṭayam |
sāṃbādityaṃ śrāddhakalpaṃ yaudhiṣṭhiramathāndhakam

1,104.165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् ।
मङ्कणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम्

jalaśāyi caturmāsamaśūnyaśayanavratam |
maṅkaṇeśaṃ śivarātristulāpuruṣadānakam

1,104.166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् ।
पापपिण्डं मासलैङ्गं युगमानादिकीर्तनम्

pṛthvīdānaṃ vānakeśaṃ kapālamocaneśvaram |
pāpapiṇḍaṃ māsalaiṅgaṃ yugamānādikīrtanam

1,104.167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् ।
दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम्

niṃveśaśākaṃbharyākhyā rudraikādaśakīrtanam |
dānamāhātmyakathanaṃ dvādaśādityakīrtanam

1,104.168

इत्येषनागरः खण्डः प्रभासाख्यो ऽधुनोच्यते ।
सोमेशो यत्र विश्वेशोरऽकस्थलं पुण्यदं महत्

ityeṣanāgaraḥ khaṇḍaḥ prabhāsākhyo 'dhunocyate |
someśo yatra viśveśor'kasthalaṃ puṇyadaṃ mahat

1,104.169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् ।
अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम्

siddheśvarādikākhyānaṃ pṛthagatra prakīrtitam |
agnitīrthaṃ kapaddarśiṃ kedāreśaṃ gatipradam

1,104.170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः ।
बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः

bhīmabhairavacaṇḍīśabhāskarendukujeśvarāḥ |
budhejyabhṛgusaurāguśiravīśā haravigrahāḥ

1,104.171

सिद्धेश्वराद्याः पञ्चान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः ।
वरारोहा ह्यजा पाला मङ्गला ललितेश्वरी

siddheśvarādyāḥ pañcānye rudrāstatra vyavastatra vyavasthitāḥ |
varārohā hyajā pālā maṅgalā laliteśvarī

1,104.172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा ।
गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम्

lakṣmīśo vāḍaveśaścorvīśaḥ kāmesvarastathā |
gaurīśavaruṇeśākhyaṃ durvāseśaṃ gaṇeśvaram

1,104.173

कुमारेशं चण्डकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् ।
ततः प्रोक्तो ऽथ कोटीशबालब्रह्मादिसत्कथा

kumāreśaṃ caṇḍakalpaṃ śakulīśvarasaṃjñakam |
tataḥ prokto 'tha koṭīśabālabrahmādisatkathā

1,104.174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः ।
बलभद्रेश्वरस्याथ गङ्गाया गणपस्य च

narakeśasaṃvartteśanidhīśvarakathā tataḥ |
balabhadreśvarasyātha gaṅgāyā gaṇapasya ca

1,104.175

जांबवत्याख्यसरितः पाण्डुकूपस्य सत्कथा ।
शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा

jāṃbavatyākhyasaritaḥ pāṇḍukūpasya satkathā |
śatamedhalakṣamedhakoṭimedhakathā tathā

1,104.176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा ।
नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः

durvāsārkaghaṭasthānahiraṇyāsaṃgamotkathā |
nagarārkasya kṛṣṇasya saṃkarṣaṇasamudrayoḥ

1,104.177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्मेशस्य कथा पृथक् ।
पिङ्गलासंगमेशस्य शङ्करार्कघटेशयोः

kumāryāḥ kṣetrapāsya brahmeśasya kathā pṛthak |
piṅgalāsaṃgameśasya śaṅkarārkaghaṭeśayoḥ

Chapter 1.104 (part 2/2)

1,104.178

ऋषितीर्थस्य नन्दार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् ।
ससोपानस्य पर्णार्कन्यङ्कुमत्योः कथाद्भुता

ṛṣitīrthasya nandārkatritakūpasya kīrtanam |
sasopānasya parṇārkanyaṅkumatyoḥ kathādbhutā

1,104.179

वाराहस्वामिवृत्तान्तं छायालिङ्गाख्यगुल्फयोः ।
कथा कनकनन्दायाः कुतीगङ्गेशयोस्तथा

vārāhasvāmivṛttāntaṃ chāyāliṅgākhyagulphayoḥ |
kathā kanakanandāyāḥ kutīgaṅgeśayostathā

1,104.180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः ।
मङ्कणेशत्रैपुरेशषण्डतीर्थकथास्तथा

camasodbedaviduratrilokeśakathā tataḥ |
maṅkaṇeśatraipureśaṣaṇḍatīrthakathāstathā

1,104.181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा ।
भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा

sūryaprācī trīkṣaṇayorumānātakathā tathā |
bhūddhāraśūlasthalayoścyavanārkeśayostathā

1,104.182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा ।
ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम्

ajāpāleśabālārkakuberasthalajā kathā |
ṛṣitoyā kathā puṇyā saṃgāleśvarakīrtanam

1,104.183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् ।
तप्तकुण्डस्य माहात्म्यं मूलचण्डीशवर्णनम्

nāradādityakathanaṃ nārāyaṇanirūpaṇam |
taptakuṇḍasya māhātmyaṃ mūlacaṇḍīśavarṇanam

1,104.184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा ।
गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा

caturvaktragaṇādhyakṣakalaṃbeśvarayoḥ kathā |
gopālasvāmiva kulasvāminormarutāṃ kathā

1,104.185

क्षेमार्केन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः ।
कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः

kṣemārkennatavighneśajalasvāmikathā tataḥ |
kālameghasya rukmiṇyā durvāseśvarabhadrayoḥ

1,104.186

शङ्खावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् ।
जालेश्वरस्य हुङ्कारेश्वरचण्डीशयोः कथा

śaṅkhāvartamokṣatīrthagoṣpadācyutasadmanām |
jāleśvarasya huṅkāreśvaracaṇḍīśayoḥ kathā

1,104.187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुण्डकथाद्भुता ।
कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च

āśāpurasthavighneśakalākuṇḍakathādbhutā |
kapileśasya ca kathā jaradgavaśivasya ca

1,104.188

नलकर्केटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा ।
नारदेशयन्त्रभूषादुर्गकूटगणेशजा

nalakarkeṭeśvarayorhāṭakeśvarajā kathā |
nāradeśayantrabhūṣādurgakūṭagaṇeśajā

1,104.189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा ।
कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च

suparṇailākhyabhairavyorbhallatīrthabhavā kathā |
kīrtanaṃ kardamālasya guptasomeśvasya ca

1,104.190

बहुस्वर्णेशशृङ्गेशकोटीश्वरकथा ततः ।
मार्कण्डेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा

bahusvarṇeśaśṛṅgeśakoṭīśvarakathā tataḥ |
mārkaṇḍeśvarakoṭīśadāmodaragṛhotkathā

1,104.191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुण्डं कुन्तीभीमेश्वरौ तथा ।
मृगीकुण्डं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम्

svarṇarekhā brahmakuṇḍaṃ kuntībhīmeśvarau tathā |
mṛgīkuṇḍaṃ ca sarvasvaṃ kṣetre vastrāpathe smṛtam

1,104.192

दुर्गाभिल्लेशगङ्गेशरैवतानां कथाद्भुता ।
ततोरऽबुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम्

durgābhilleśagaṅgeśaraivatānāṃ kathādbhutā |
tator'budeśvara kathā acaleśvarakīrtanam

1,104.193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् ।
भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम्

nāgatīrthasya ca kathā vasiṣṭāśramavarṇanam |
bhadrakarṇasya māhātmyaṃ trinetrasya tataḥ param

1,104.194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थाङ्गमनकीर्तनम् ।
कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः

kedārasya ca māhātmyaṃ tīrthāṅgamanakīrtanam |
koṭīśvararūpatīrthahṛṣīkeśakathārastataḥ

1,104.195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् ।
पङ्गुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम्

siddheśaśukreśvarayormaṇikarṇīśakīrtanam |
paṅgutīrthayamatīrthavārāhatīrthavarṇanam

1,104.196

चन्द्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् ।
कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिण्डारकस्य च

candraprabhāsarpiḍodaśrīmātāśuklatīrthajam |
kātyāyanyāśca māhātmyaṃ tataḥ piṇḍārakasya ca

1,104.197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः ।
कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबन्धजा

tataḥ kanakhalasyātha cakramānuṣatīrthayoḥ |
kapilāgnitīrthakathā tathā raktānubandhajā

1,104.198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यान्त्रायामुज्ज्वलस्य च ।
चण्डीस्थाननागोद्भवशिवकुण्डमहेशजा

gaṇeśapārtheśvarayoryāntrāyāmujjvalasya ca |
caṇḍīsthānanāgodbhavaśivakuṇḍamaheśajā

1,104.199

कामेश्वरस्य मार्कण्डेयोत्पत्तेश्च कथा ततः ।
उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक्

kāmeśvarasya mārkaṇḍeyotpatteśca kathā tataḥ |
uddālakeśasiddheśagatatīthakathā pṛthak

1,104.200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः ।
कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः

śrīdevaravātotpattiśca vyāsagautamatīrthayoḥ |
kulasaṃtāramāhātmyaṃ rāmakoṭyāhvatīrthayoḥ

1,104.201

चन्द्रोद्भेदेशानशृङ्गब्रह्मस्थानोद्भवो ऽद्भुतम् ।
त्रिपुष्कररुद्रह्रदगुहेश्वर कथा शुभा

candrodbhedeśānaśṛṅgabrahmasthānodbhavo 'dbhutam |
tripuṣkararudrahradaguheśvara kathā śubhā

1,104.202

अविमुक्तस्य माहात्म्यमुमामाहेश्वरस्य च ।
महौजसः प्रभावश्च जंबूतीर्थस्य वर्णनम्

avimuktasya māhātmyamumāmāheśvarasya ca |
mahaujasaḥ prabhāvaśca jaṃbūtīrthasya varṇanam

1,104.203

गङ्गाधरमिश्रकयोः कथा वाथफलस्तुतिः ।
द्वारकायाश्च माहात्म्ये चन्द्रशर्मकथानकम्

gaṅgādharamiśrakayoḥ kathā vāthaphalastutiḥ |
dvārakāyāśca māhātmye candraśarmakathānakam

1,104.204

जागराद्यर्चनाद्याख्या व्रतमेकादशीभवम् ।
महाद्वादशिकाख्यानं प्रह्लादर्षिसमागमः

jāgarādyarcanādyākhyā vratamekādaśībhavam |
mahādvādaśikākhyānaṃ prahlādarṣisamāgamaḥ

1,104.205

दुर्वासस उपाख्यानं यात्रोपक्रमकीर्तनम् ।
गोमत्युत्पत्तिकथनं तस्यां स्नानादिजं फलम्

durvāsasa upākhyānaṃ yātropakramakīrtanam |
gomatyutpattikathanaṃ tasyāṃ snānādijaṃ phalam

1,104.206

चक्रतीर्थस्य माहात्म्यं गोमत्युदधिसंगमः ।
सनकादिह्रदाख्यानं नृगतीर्थकथा ततः

cakratīrthasya māhātmyaṃ gomatyudadhisaṃgamaḥ |
sanakādihradākhyānaṃ nṛgatīrthakathā tataḥ

1,104.207

गोप्रचारकथा पुण्या गोपीनां द्वारकागमः ।
गोपीसरः समाख्यानं ब्रह्मतीर्थादिकीर्तनम्

gopracārakathā puṇyā gopīnāṃ dvārakāgamaḥ |
gopīsaraḥ samākhyānaṃ brahmatīrthādikīrtanam

1,104.208

पञ्चनद्यागमाख्यानं नानाख्यानसमन्वितम् ।
शिवलिङ्गगदातीर्थकृष्णपूजादिकीर्तनम्

pañcanadyāgamākhyānaṃ nānākhyānasamanvitam |
śivaliṅgagadātīrthakṛṣṇapūjādikīrtanam

1,104.209

त्रिविक्रमस्य मूर्ताख्या दुर्वासःकृष्णसंकथा ।
कुशदैत्यवधोञ्चारविशेषार्चनजं फलम्

trivikramasya mūrtākhyā durvāsaḥkṛṣṇasaṃkathā |
kuśadaityavadhoñcāraviśeṣārcanajaṃ phalam

1,104.210

गोमत्यां द्वारकायां च तीर्थागमनकीर्तनम् ।
कृष्णमन्दिरसंप्रेक्षा द्रारवत्यभिषेचनम्

gomatyāṃ dvārakāyāṃ ca tīrthāgamanakīrtanam |
kṛṣṇamandirasaṃprekṣā drāravatyabhiṣecanam

1,104.211

तत्रतीर्थावासकथा द्वारकापुण्यकीर्तनम् ।
इत्येष सप्तमः प्रोक्तः खण्डः प्राभासिको द्विजाः

tatratīrthāvāsakathā dvārakāpuṇyakīrtanam |
ityeṣa saptamaḥ proktaḥ khaṇḍaḥ prābhāsiko dvijāḥ

1,104.212

स्कान्देसर्वोत्तरकथे शिबमाहात्म्यवर्णने ।
लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेमशूलसमन्वितम्

skāndesarvottarakathe śibamāhātmyavarṇane |
likhitvaitattu yo dadyāddhemaśūlasamanvitam

1,104.213

माध्यां सत्कृत्य विप्राय स शैवे मोदते पदे

mādhyāṃ satkṛtya viprāya sa śaive modate pade

Chapter 1.105

1,105.1

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे स्कन्दपुराणानुक्रमणीवर्णनं नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वामनाभिधम् ।
त्रिविक्रमचरित्राढ्यं दशसाहस्रसंख्यकम्

iti śrībṛhannāradīya purāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde skandapurāṇānukramaṇīvarṇanaṃ nāma caturadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ vāmanābhidham |
trivikramacaritrāḍhyaṃ daśasāhasrasaṃkhyakam

1,105.2

कूर्मकल्पसमाख्यानं वर्गत्रयकथानम् ।
भागद्वयसमायुक्तं वक्तृश्रोतृशुभावहम्

kūrmakalpasamākhyānaṃ vargatrayakathānam |
bhāgadvayasamāyuktaṃ vaktṛśrotṛśubhāvaham

1,105.3

पुराणप्रश्नः प्रथमं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ।
कपालमोचनाख्यानं दक्षयज्ञविहिंसनम्

purāṇapraśnaḥ prathamaṃ brahmaśīrṣacchidā tataḥ |
kapālamocanākhyānaṃ dakṣayajñavihiṃsanam

1,105.4

हरस्य कालरूपाख्या कामस्य दहनं ततः ।
प्रह्लादनारायणयोर्युद्धं देवासुराहवः

harasya kālarūpākhyā kāmasya dahanaṃ tataḥ |
prahlādanārāyaṇayoryuddhaṃ devāsurāhavaḥ

1,105.5

सुकेश्यर्कसमाख्यानं ततो भुवनकोशकम् ।
ततः काम्यव्रताख्यानं श्रीदुर्गाचरितं ततः

sukeśyarkasamākhyānaṃ tato bhuvanakośakam |
tataḥ kāmyavratākhyānaṃ śrīdurgācaritaṃ tataḥ

1,105.6

तपतीचरितं पश्चात्कुरुक्षेत्रस्य वर्णनम् ।
सत्यामाहात्म्यमतुलं पार्वतीजन्मकीर्तनम्

tapatīcaritaṃ paścātkurukṣetrasya varṇanam |
satyāmāhātmyamatulaṃ pārvatījanmakīrtanam

1,105.7

तपस्तस्या विवाहश्च गौर्युपाख्यानकं ततः ।
ततः कौशिक्युपाख्यानं कुमारचरितं ततः

tapastasyā vivāhaśca gauryupākhyānakaṃ tataḥ |
tataḥ kauśikyupākhyānaṃ kumāracaritaṃ tataḥ

1,105.8

ततो ऽन्धकवधाख्यानंसाध्योपाख्यानकन्ततः ।
जाबालिचरितं पश्चादरजायाः कथाद्भुता

tato 'ndhakavadhākhyānaṃsādhyopākhyānakantataḥ |
jābālicaritaṃ paścādarajāyāḥ kathādbhutā

1,105.9

अन्धकेशरयोर्युद्धं गणत्वं चान्धकस्य च ।
मरुतां जन्मकथनं बलेश्च चरितं ततः

andhakeśarayoryuddhaṃ gaṇatvaṃ cāndhakasya ca |
marutāṃ janmakathanaṃ baleśca caritaṃ tataḥ

1,105.10

ततस्तु लक्ष्म्याश्चरितं त्रैविक्रममतः परम् ।
प्रह्लादतीर्थयात्रायां प्रोच्यन्ते ऽथ कथाः शुभाः

tatastu lakṣmyāścaritaṃ traivikramamataḥ param |
prahlādatīrthayātrāyāṃ procyante 'tha kathāḥ śubhāḥ

1,105.11

ततश्च धुन्धु चरितं प्रेतोपाख्यानकं ततः ।
नक्षत्रपुरुषाख्यानं श्रीदामचरितं ततः

tataśca dhundhu caritaṃ pretopākhyānakaṃ tataḥ |
nakṣatrapuruṣākhyānaṃ śrīdāmacaritaṃ tataḥ

1,105.12

त्रिविक्रमचरित्रान्ते ब्रह्मप्रोक्तः स्तवोत्तमः ।
प्रह्लादबलिसंवादे सुतले हरिशंसनम्

trivikramacaritrānte brahmaproktaḥ stavottamaḥ |
prahlādabalisaṃvāde sutale hariśaṃsanam

1,105.13

इत्येष पूर्वभागो ऽस्य पुराणस्य तवोदितः ।
शृण्णतो ऽस्योत्तरं भागं बहद्वामनसंज्ञकम्

ityeṣa pūrvabhāgo 'sya purāṇasya tavoditaḥ |
śṛṇṇato 'syottaraṃ bhāgaṃ bahadvāmanasaṃjñakam

1,105.14

माहेश्वरी भागवती सौरी गाणेश्वरी तथा ।
चतस्रः संहिताश्चात्र पृथक् साहस्रसंख्यया

māheśvarī bhāgavatī saurī gāṇeśvarī tathā |
catasraḥ saṃhitāścātra pṛthak sāhasrasaṃkhyayā

1,105.15

माहेश्वर्यां तु कृष्णस्य तद्भक्तानां च कीर्तनम् ।
भागवत्यां जगन्मातुखतारकथाद्भुता

māheśvaryāṃ tu kṛṣṇasya tadbhaktānāṃ ca kīrtanam |
bhāgavatyāṃ jaganmātukhatārakathādbhutā

1,105.16

सौर्यां सूर्यस्य महिमा गदितः पापनाशनः ।
गाणेश्वर्यां गणेशस्य चरितं च महेशितुः

sauryāṃ sūryasya mahimā gaditaḥ pāpanāśanaḥ |
gāṇeśvaryāṃ gaṇeśasya caritaṃ ca maheśituḥ

1,105.17

इत्येतद्वामनं नाम पुराणं सुविचित्रकम् ।
पुलस्त्येन समाख्यातं नारदाय महात्मने

ityetadvāmanaṃ nāma purāṇaṃ suvicitrakam |
pulastyena samākhyātaṃ nāradāya mahātmane

1,105.18

ततो नारदतः प्राप्तं व्यासेन सुमहात्मना ।
व्यासात्तु लब्धवांश्चैतत् तच्छिष्यो रोमहर्षणः

tato nāradataḥ prāptaṃ vyāsena sumahātmanā |
vyāsāttu labdhavāṃścaitat tacchiṣyo romaharṣaṇaḥ

1,105.19

स चाख्यास्यति विप्रेभ्यो नैमिषीयेभ्य एव च ।
एवं परंपराप्राप्तं पुराणं वामनं शुभम्

sa cākhyāsyati viprebhyo naimiṣīyebhya eva ca |
evaṃ paraṃparāprāptaṃ purāṇaṃ vāmanaṃ śubham

1,105.20

ये पठन्ति च शृण्वन्ति ते ऽपि यान्ति परां गतिम् ।
लिखित्वैतत्पुराणं तु यः शरद्विषुवेरऽपयेत्

ye paṭhanti ca śṛṇvanti te 'pi yānti parāṃ gatim |
likhitvaitatpurāṇaṃ tu yaḥ śaradviṣuver'payet

1,105.21

विप्राय वेदविदुषे घृतधेनुसमन्वितम् ।
स समुद्धृत्य नरकान्नयेत्स्वर्गं पितॄन्स्वकान्

viprāya vedaviduṣe ghṛtadhenusamanvitam |
sa samuddhṛtya narakānnayetsvargaṃ pitṝnsvakān

1,105.21

देहान्ते भुक्तभोगो ऽसौ याति विष्णोः परं पदम्

dehānte bhuktabhogo 'sau yāti viṣṇoḥ paraṃ padam