1. Narasiṃha Purāṇa (part 1 of 2)

1.1

श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः श्रीवेदव्यासाय नमः नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयम् उदीरयेत्

śrīlakṣmīnṛsiṃhāya namaḥ śrīvedavyāsāya namaḥ nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayam udīrayet

---

1.2

तप्तहाटककेशान्त ज्वलत्पावकलोचन वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमो ऽस्तु ते

taptahāṭakakeśānta jvalatpāvakalocana vajrādhikanakhasparśa divyasiṃha namo 'stu te

---

1.3

पान्तु वो नरसिंहस्य नखलाङ्गूलकोटयः हिरण्यकशिपोर् वक्षःक्षेत्रासृक्कर्दमारुणाः

pāntu vo narasiṃhasya nakhalāṅgūlakoṭayaḥ hiraṇyakaśipor vakṣaḥkṣetrāsṛkkardamāruṇāḥ

---

1.4

हिमवद्वासिणः सर्वे मुनयो वेदपारगाः त्रिकालज्ञा महात्मानो नैमिषारण्यवासिनः

himavadvāsiṇaḥ sarve munayo vedapāragāḥ trikālajñā mahātmāno naimiṣāraṇyavāsinaḥ

---

1.5

ये ऽर्बुदारण्यनिरताः पुष्करारण्यवासिनः महेन्द्राद्रिरता ये च ये च विन्ध्यनिवासिनः

ye 'rbudāraṇyaniratāḥ puṣkarāraṇyavāsinaḥ mahendrādriratā ye ca ye ca vindhyanivāsinaḥ

---

1.6

धर्मारण्यरता ये च दण्डकारण्यवासिनः श्रीशैलनिरता ये च कुरुक्षेत्रनिवासिनः

dharmāraṇyaratā ye ca daṇḍakāraṇyavāsinaḥ śrīśailaniratā ye ca kurukṣetranivāsinaḥ

---

1.7

कौमारपर्वते ये च ये च पम्पानिवासिनः एते चान्ये च बहवः सशिष्या मुनयो ऽमलाः

kaumāraparvate ye ca ye ca pampānivāsinaḥ ete cānye ca bahavaḥ saśiṣyā munayo 'malāḥ

---

1.8

माघमासे प्रयागं तु स्नातुं तीर्थं समागताः तत्र स्नात्वा यथान्यायं कृत्वा कर्म जपादिकम्

māghamāse prayāgaṃ tu snātuṃ tīrthaṃ samāgatāḥ tatra snātvā yathānyāyaṃ kṛtvā karma japādikam

---

1.9

नत्वा तु माधवं देवं कृत्वा च पितृतर्पणम् दृष्ट्वा तत्र भरद्वाजं पुण्यतीर्थनिवासिनम्

natvā tu mādhavaṃ devaṃ kṛtvā ca pitṛtarpaṇam dṛṣṭvā tatra bharadvājaṃ puṇyatīrthanivāsinam

---

1.10

तं पूजयित्वा विधिवत् तेनैव च सुपूजिताः आसनेषु विचित्रेषु वृष्यादिषु यथाक्रमम्

taṃ pūjayitvā vidhivat tenaiva ca supūjitāḥ āsaneṣu vicitreṣu vṛṣyādiṣu yathākramam

---

1.11

भरद्वाजेन दत्तेषु आसीनास् ते तपोधनाः कृष्णाश्रिताः कथाः सर्वे परस्परम् अथाब्रुवन्

bharadvājena datteṣu āsīnās te tapodhanāḥ kṛṣṇāśritāḥ kathāḥ sarve parasparam athābruvan

---

1.12

कथान्तेषु ततस् तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् आजगाम महातेजास् तत्र सूतो महामतिः

kathānteṣu tatas teṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām ājagāma mahātejās tatra sūto mahāmatiḥ

---

1.13

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो लोमहर्षणसंज्ञकः तान् प्रणम्य यथान्यायं स च तैश् चाभिपूजितः

vyāsaśiṣyaḥ purāṇajño lomaharṣaṇasaṃjñakaḥ tān praṇamya yathānyāyaṃ sa ca taiś cābhipūjitaḥ

---

1.14

उपविष्टो यथायोग्यं भरद्वाजमतेन सः व्यासशिष्यं सुखासीनं ततस् तं लोमहर्षणम् स पप्रच्छ भरद्वाजो मुनीनाम् अग्रतस् तदा

upaviṣṭo yathāyogyaṃ bharadvājamatena saḥ vyāsaśiṣyaṃ sukhāsīnaṃ tatas taṃ lomaharṣaṇam sa papraccha bharadvājo munīnām agratas tadā

---

1.15

शौनकस्य महासत्त्रे वाराहाख्या तु संहिता त्वत्तः श्रुता पुरा सूत एतैर् अस्माभिर् एव च

śaunakasya mahāsattre vārāhākhyā tu saṃhitā tvattaḥ śrutā purā sūta etair asmābhir eva ca

---

1.16

सांप्रतं नारसिंहाख्यां त्वत्तः पौराणसंहिताम् श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं सूत श्रोतुकामा इमे स्थिताः

sāṃprataṃ nārasiṃhākhyāṃ tvattaḥ paurāṇasaṃhitām śrotum icchāmy ahaṃ sūta śrotukāmā ime sthitāḥ

---

1.17

अतस् त्वां परिपृच्छामि प्रश्नम् एतं महामुने ऋषीणाम् अग्रतः सूत प्रातर् ह्य् एषां महात्मनाम्

atas tvāṃ paripṛcchāmi praśnam etaṃ mahāmune ṛṣīṇām agrataḥ sūta prātar hy eṣāṃ mahātmanām

---

1.18

कुत एतत् समुत्पन्नं केन वा परिपाल्यते कस्मिन् वा लयम् अभ्येति जगद् एतच् चराचरम्

kuta etat samutpannaṃ kena vā paripālyate kasmin vā layam abhyeti jagad etac carācaram

---

1.19

किं प्रमाणं च वै भूमेर् नृसिंहः केन तुष्यति कर्मणा तु महाभाग तन् मे ब्रूहि महामते

kiṃ pramāṇaṃ ca vai bhūmer nṛsiṃhaḥ kena tuṣyati karmaṇā tu mahābhāga tan me brūhi mahāmate

---

1.20

कथं च सृष्टेर् आदिः स्याद् अवसानं कथं भवेत् कथं युगस्य गणना किं वा स्यात् तु चतुर्युगम्

kathaṃ ca sṛṣṭer ādiḥ syād avasānaṃ kathaṃ bhavet kathaṃ yugasya gaṇanā kiṃ vā syāt tu caturyugam

---

1.21

को वा विशेषस् तेष्व् अत्र का वावस्था कलौ युगे कथम् आराध्यते देवो नरसिंहो ऽप्य् अमानुषैः

ko vā viśeṣas teṣv atra kā vāvasthā kalau yuge katham ārādhyate devo narasiṃho 'py amānuṣaiḥ

---

1.22

क्षेत्राणि कानि पुण्यानि के च पुण्याः शिलोच्चयाः नद्यश् च काः पराः पुण्या नृणां पापहराः शुभाः

kṣetrāṇi kāni puṇyāni ke ca puṇyāḥ śiloccayāḥ nadyaś ca kāḥ parāḥ puṇyā nṛṇāṃ pāpaharāḥ śubhāḥ

---

1.23

देवादीनां कथं सृष्टिः मनोर् मन्वन्तरस्य तु तथा विद्याधरादीनां सृष्टिर् आदौ कथं भवेत्

devādīnāṃ kathaṃ sṛṣṭiḥ manor manvantarasya tu tathā vidyādharādīnāṃ sṛṣṭir ādau kathaṃ bhavet

---

1.24

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः एतत् सर्वं महाभाग कथयस्व यथाक्रमम्

yajvānaḥ ke ca rājānaḥ ke ca siddhiṃ parāṃ gatāḥ etat sarvaṃ mahābhāga kathayasva yathākramam

---

1.25

व्यासप्रसादाज् जानामि पुराणानि तपोधनाः तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि पुराणं नारसिंहकम्

vyāsaprasādāj jānāmi purāṇāni tapodhanāḥ taṃ praṇamya pravakṣyāmi purāṇaṃ nārasiṃhakam

---

1.26

पाराशर्यं परमपुरुषं विश्वदेवैकयोनिं विद्यावन्तं विपुलमतिदं वेदवेदाङ्गवेद्यम् शश्वच्छान्तं शमितविषयं शुद्धतेजो विशालम् वेदव्यासं विगतशमलं सर्वदाहं नमामि

pārāśaryaṃ paramapuruṣaṃ viśvadevaikayoniṃ vidyāvantaṃ vipulamatidaṃ vedavedāṅgavedyam śaśvacchāntaṃ śamitaviṣayaṃ śuddhatejo viśālam vedavyāsaṃ vigataśamalaṃ sarvadāhaṃ namāmi

---

1.27

नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि वासुदेवकथाम् इमाम्

namo bhagavate tasmai vyāsāyāmitatejase yasya prasādād vakṣyāmi vāsudevakathām imām

---

1.28

सुनिर्णीतो महान् प्रश्नस् त्वया यः परिकीर्तितः विष्णुप्रसादेन विना वक्तुं केनापि शक्यते

sunirṇīto mahān praśnas tvayā yaḥ parikīrtitaḥ viṣṇuprasādena vinā vaktuṃ kenāpi śakyate

---

1.29

तथापि नरसिंहस्य प्रसादाद् एव ते ऽधुना प्रवक्ष्यामि महापुन्यं भारद्वाज शृणुष्व मे

tathāpi narasiṃhasya prasādād eva te 'dhunā pravakṣyāmi mahāpunyaṃ bhāradvāja śṛṇuṣva me

---

1.30

शृण्वन्तु मुनयः सर्वे सशिष्यास् त्व् अत्र ये स्थिताः पुराणं नरसिंहस्य प्रवक्ष्यामि यथातथा

śṛṇvantu munayaḥ sarve saśiṣyās tv atra ye sthitāḥ purāṇaṃ narasiṃhasya pravakṣyāmi yathātathā

---

1.31

नारायणाद् इदं सर्वं समुत्पन्नं चराचरम् तेनैव पाल्यते सर्वं नरसिंहादिमूर्तिभिः

nārāyaṇād idaṃ sarvaṃ samutpannaṃ carācaram tenaiva pālyate sarvaṃ narasiṃhādimūrtibhiḥ

---

1.32

तथैव लीयते चान्ते हरौ ज्योतिःस्वरूपिणि यथैव देवः सृजति तथा वक्ष्यामि तच् छृणु

tathaiva līyate cānte harau jyotiḥsvarūpiṇi yathaiva devaḥ sṛjati tathā vakṣyāmi tac chṛṇu

---

1.33

पुराणानां हि सर्वेषाम् अयं साधारणः स्मृतः श्लोको यस् तं मुने श्रुत्वा निःशेषं त्वं ततः शृणु

purāṇānāṃ hi sarveṣām ayaṃ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ śloko yas taṃ mune śrutvā niḥśeṣaṃ tvaṃ tataḥ śṛṇu

---

1.34

सर्गश् च प्रतिसर्गश् च वंशो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्

sargaś ca pratisargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam

---

1.35

आदिसर्गो ऽनुसर्गश् च वंशो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं चैव वक्ष्याम्य् अनुसमासतः

ādisargo 'nusargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ caiva vakṣyāmy anusamāsataḥ

---

1.36

आदिसर्गो महांस् तावत् कथयिष्यामि वै द्विजाः यस्माद् आरभ्य देवानां राज्ञां चरितम् एव च

ādisargo mahāṃs tāvat kathayiṣyāmi vai dvijāḥ yasmād ārabhya devānāṃ rājñāṃ caritam eva ca

---

1.37

ज्ञायते सरहस्यं च परमात्मा सनातनः प्राक् सृष्टेः प्रलयाद् ऊर्ध्वं नासीत् किंचिद् द्विजोत्तम

jñāyate sarahasyaṃ ca paramātmā sanātanaḥ prāk sṛṣṭeḥ pralayād ūrdhvaṃ nāsīt kiṃcid dvijottama

---

1.38

ब्रह्मसंज्ञम् अभूद् एकं ज्योतिष्मत् सर्वकारणम् नित्यं निरञ्जनं शान्तं निर्गुणं नित्यनिर्मलम्

brahmasaṃjñam abhūd ekaṃ jyotiṣmat sarvakāraṇam nityaṃ nirañjanaṃ śāntaṃ nirguṇaṃ nityanirmalam

---

1.39

आनन्दसागरं स्वच्छं यं काङ्क्षन्ति मुमुक्षवः सर्वज्ञं ज्ञानरूपत्वाद् अनन्तम् अजम् अव्ययम्

ānandasāgaraṃ svacchaṃ yaṃ kāṅkṣanti mumukṣavaḥ sarvajñaṃ jñānarūpatvād anantam ajam avyayam

---

1.40

सर्गकाले तु संप्राप्ते ज्ञात्वासौ ज्ञातृनायकः अन्तर्लीनं विकारं च तत् स्रष्टुम् उपचक्रमे

sargakāle tu saṃprāpte jñātvāsau jñātṛnāyakaḥ antarlīnaṃ vikāraṃ ca tat sraṣṭum upacakrame

---

1.41

तस्मात् प्रधानम् उद्भूतं ततश् चापि महान् अभूत् सात्त्विको राजसश् चैव तामसश् च त्रिधा महान्

tasmāt pradhānam udbhūtaṃ tataś cāpi mahān abhūt sāttviko rājasaś caiva tāmasaś ca tridhā mahān

---

1.42

वैकारिकस् तैजसश् च भूतादिश् चैव तामसः त्रिविधो ऽयम् अहंकारो महत्तत्त्वाद् अजायत

vaikārikas taijasaś ca bhūtādiś caiva tāmasaḥ trividho 'yam ahaṃkāro mahattattvād ajāyata

---

1.43

यथा प्रधानं हि महान् महता स तथावृतः भूतादिस् तु विकुर्वाणः शब्दतन्मात्रकं ततः

yathā pradhānaṃ hi mahān mahatā sa tathāvṛtaḥ bhūtādis tu vikurvāṇaḥ śabdatanmātrakaṃ tataḥ

---

1.44

ससर्ज शब्दतन्मात्राद् आकाशं शब्दलक्षणम् शब्दमात्रं तथाकाशं भूतादिः स समावृणोत्

sasarja śabdatanmātrād ākāśaṃ śabdalakṣaṇam śabdamātraṃ tathākāśaṃ bhūtādiḥ sa samāvṛṇot

---

1.45

आकाशस् तु विकुर्वाणः स्पर्शमात्रं ससर्ज ह बलवान् अभवद् वायुस् तस्य स्पर्शो गुणो मतः

ākāśas tu vikurvāṇaḥ sparśamātraṃ sasarja ha balavān abhavad vāyus tasya sparśo guṇo mataḥ

---

1.46

आकाशं शब्दतन्मात्रं स्पर्शमात्रं तथावृणोत् ततो वायुर् विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह

ākāśaṃ śabdatanmātraṃ sparśamātraṃ tathāvṛṇot tato vāyur vikurvāṇo rūpamātraṃ sasarja ha

---

1.47

ज्योतिर् उत्पद्यते वायोस् तद् रूपगुणम् उच्यते स्पर्शमात्रं तु वै वायू रूपमात्रं समावृणोत्

jyotir utpadyate vāyos tad rūpaguṇam ucyate sparśamātraṃ tu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot

---

1.48

ज्योतिश् चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह संभवन्ति ततो ऽम्भांसि रसाधाराणि तानि तु

jyotiś cāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha saṃbhavanti tato 'mbhāṃsi rasādhārāṇi tāni tu

---

1.49

रसमात्राणि चाम्भांसि रूपमात्रं समावृणोत् विकुर्वाणानि चाम्भांसि गन्धमात्रं ससर्जिरे

rasamātrāṇi cāmbhāṃsi rūpamātraṃ samāvṛṇot vikurvāṇāni cāmbhāṃsi gandhamātraṃ sasarjire

---

1.50

तस्माज् जाता मही चेयं सर्वभूतगुणाधिका संघातो जायते तस्मात् तस्य गन्धगुणो मतः

tasmāj jātā mahī ceyaṃ sarvabhūtaguṇādhikā saṃghāto jāyate tasmāt tasya gandhaguṇo mataḥ

---

1.51

तस्मिंस् तस्मिंस् तु तन्मात्रा तेन तन्मात्रता स्मृता तन्मात्राण्य् अविशेषाणि विशेषाः कर्मशो ऽपराः

tasmiṃs tasmiṃs tu tanmātrā tena tanmātratā smṛtā tanmātrāṇy aviśeṣāṇi viśeṣāḥ karmaśo 'parāḥ

---

1.52

भूततन्मात्रसर्गो ऽयम् अहंकारात् तु तामसात् कीर्तितस् ते समासेन भरद्वाज मया तव

bhūtatanmātrasargo 'yam ahaṃkārāt tu tāmasāt kīrtitas te samāsena bharadvāja mayā tava

---

1.53

तैजसानीन्द्रियाण्य् आहुर् देवा वैकारिका दश एकादशं मनश् चात्र कीर्तितं तत्र चिन्तकैः

taijasānīndriyāṇy āhur devā vaikārikā daśa ekādaśaṃ manaś cātra kīrtitaṃ tatra cintakaiḥ

---

1.54

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चात्र पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च तानि वक्ष्यामि तेषां च कर्माणि कुलपावन

buddhīndriyāṇi pañcātra pañca karmendriyāṇi ca tāni vakṣyāmi teṣāṃ ca karmāṇi kulapāvana

---

1.55

श्रवणे च दृशौ जिह्वा नासिका त्वक् च पञ्चमी शब्दादिज्ञानसिद्ध्यर्थं बुद्धियुक्तानि पञ्च वै

śravaṇe ca dṛśau jihvā nāsikā tvak ca pañcamī śabdādijñānasiddhyarthaṃ buddhiyuktāni pañca vai

---

1.56

पायूपस्थे हस्तपादौ वाग् भरद्वाज पञ्चमी विसर्गानन्दशिल्पी च गत्युक्ती कर्म तत् स्मृतम्

pāyūpasthe hastapādau vāg bharadvāja pañcamī visargānandaśilpī ca gatyuktī karma tat smṛtam

---

1.57

आकाशवायुतेजांसि सलिलं पृथिवी तथा शब्दादिभिर् गुणैर् विप्र संयुक्तान्य् उत्तरोत्तरैः

ākāśavāyutejāṃsi salilaṃ pṛthivī tathā śabdādibhir guṇair vipra saṃyuktāny uttarottaraiḥ

---

1.58

नानावीर्याः पृथग्भूतास् ततस् ते संहतिं विना नाशक्नुवन् प्रजां स्रष्टुम् असमागम्य कृत्स्नशः

nānāvīryāḥ pṛthagbhūtās tatas te saṃhatiṃ vinā nāśaknuvan prajāṃ sraṣṭum asamāgamya kṛtsnaśaḥ

---

1.59

समेत्यान्योन्यसंयोगं परस्परसमाश्रयात् एकसंघातलक्ष्याश् च संप्राप्यैक्यम् अशेषतः

sametyānyonyasaṃyogaṃ parasparasamāśrayāt ekasaṃghātalakṣyāś ca saṃprāpyaikyam aśeṣataḥ

---

1.60

पुरुषाधिष्ठितत्वाच् च प्रधानानुग्रहेण च महदाद्या विशेषान्तास् त्व् अण्डम् उत्पादयन्ति ते

puruṣādhiṣṭhitatvāc ca pradhānānugraheṇa ca mahadādyā viśeṣāntās tv aṇḍam utpādayanti te

---

1.61

तत् क्रमेण विवृद्धं तु जलबुद्बुदवत् स्थितम् भूतेभ्यो ऽण्डं महाबुद्धे बृहत् तद् उदकेशयम्

tat krameṇa vivṛddhaṃ tu jalabudbudavat sthitam bhūtebhyo 'ṇḍaṃ mahābuddhe bṛhat tad udakeśayam

---

1.62

प्राकृतं ब्रह्मरूपस्य विष्णोः स्थानम् अनुत्तमम् तत्राव्यक्तस्वरूपो ऽसौ विष्णुर् विश्वेश्वरः प्रभुः

prākṛtaṃ brahmarūpasya viṣṇoḥ sthānam anuttamam tatrāvyaktasvarūpo 'sau viṣṇur viśveśvaraḥ prabhuḥ

---

1.63

ब्रह्मस्वरूपम् आस्थाय स्वयम् एव व्यवस्थितः मेरुर् उल्बम् अभूत् तस्य जरायुश् च महीधराः गर्भोदकं समुद्राश् च तस्याभूवन् महात्मनः

brahmasvarūpam āsthāya svayam eva vyavasthitaḥ merur ulbam abhūt tasya jarāyuś ca mahīdharāḥ garbhodakaṃ samudrāś ca tasyābhūvan mahātmanaḥ

---

1.64

अद्रिद्वीपसमुद्राश् च सज्योतिर् लोकसंग्रहः तस्मिन्न् अण्डे ऽभवत् सर्वं सदेवासुरमानुषम्

adridvīpasamudrāś ca sajyotir lokasaṃgrahaḥ tasminn aṇḍe 'bhavat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam

---

1.65

रजोगुणयुतो देवः स्वयम् एव हरिः परः ब्रह्मरूपं समास्थाय जगत्सृष्टौ प्रवर्तते

rajoguṇayuto devaḥ svayam eva hariḥ paraḥ brahmarūpaṃ samāsthāya jagatsṛṣṭau pravartate

---

1.66

सृष्टं च पात्य् अनुयुगं यावत् कल्पविकल्पना नरसिंहादिरूपेण रुद्ररूपेण संहरेत्

sṛṣṭaṃ ca pāty anuyugaṃ yāvat kalpavikalpanā narasiṃhādirūpeṇa rudrarūpeṇa saṃharet

---

1.67

ब्राह्मेण रूपेण सृजत्य् अनन्तो जगत् समस्तं परिपातुम् इच्छन् रामादिरूपं स तु गृह्य पाति भूत्वाथ रुद्रः प्रकरोति नाशम्

brāhmeṇa rūpeṇa sṛjaty ananto jagat samastaṃ paripātum icchan rāmādirūpaṃ sa tu gṛhya pāti bhūtvātha rudraḥ prakaroti nāśam

2.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सर्गनिरूपणं नाम प्रथमो ऽध्यायः ॥ नर्प् 1 ब्रह्मा भूत्वा जगत्सृष्टौ नरसिंहः प्रवर्तते यथा ते कथयिष्यामि भरद्वाज निबोध मे

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sarganirūpaṇaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ || narp 1 brahmā bhūtvā jagatsṛṣṭau narasiṃhaḥ pravartate yathā te kathayiṣyāmi bharadvāja nibodha me

---

2.2

नारायणाख्यो भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः उत्पन्नः प्रोच्यते विद्वन् नित्यो ऽसाव् उपचारतः

nārāyaṇākhyo bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ utpannaḥ procyate vidvan nityo 'sāv upacārataḥ

---

2.3

निजेन तस्य मानेन आयुर् वर्षशतं स्मृतम् तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धम् अभिधीयते

nijena tasya mānena āyur varṣaśataṃ smṛtam tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdham abhidhīyate

---

2.4

कालस्वरूपं विष्णोश् च यन् मयोक्तं तवानघ तेन तस्य निबोध त्वं परिमाणोपपादनम्

kālasvarūpaṃ viṣṇoś ca yan mayoktaṃ tavānagha tena tasya nibodha tvaṃ parimāṇopapādanam

---

2.5

अन्येषां चैव भूतानं चराणाम् अचराश् च ये भूभूभृत्सागरादीनाम् अशेषाणां च सत्तम

anyeṣāṃ caiva bhūtānaṃ carāṇām acarāś ca ye bhūbhūbhṛtsāgarādīnām aśeṣāṇāṃ ca sattama

---

2.6

संख्याज्ञानं च ते वच्मि मनुष्याणं निबोध मे अष्टादश निमेषास् तु काष्ठैका परिकीर्तिता

saṃkhyājñānaṃ ca te vacmi manuṣyāṇaṃ nibodha me aṣṭādaśa nimeṣās tu kāṣṭhaikā parikīrtitā

---

2.7

काष्ठास् त्रिंशत् कला ज्ञेया कलास् त्रिंशन् मुहूर्तकम् त्रिंशत्संख्यैर् अहोरात्रं मुहूर्तैर् मानुषं स्मृतम्

kāṣṭhās triṃśat kalā jñeyā kalās triṃśan muhūrtakam triṃśatsaṃkhyair ahorātraṃ muhūrtair mānuṣaṃ smṛtam

---

2.8

अहोरात्राणि तावन्ति मासपक्षद्वयात्मकः तैः षड्भिर् अयनं मासैर् द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे

ahorātrāṇi tāvanti māsapakṣadvayātmakaḥ taiḥ ṣaḍbhir ayanaṃ māsair dve 'yane dakṣiṇottare

---

2.9

अयनं दक्षिणं रात्रिर् देवानाम् उत्तरं दिनम् अयनद्वितयं वर्षं मर्त्यानाम् इह कीर्तितम्

ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrir devānām uttaraṃ dinam ayanadvitayaṃ varṣaṃ martyānām iha kīrtitam

---

2.10

नृणां मासः पितृणां तु अहोरात्रम् उदाहृतम् वस्वादीनाम् अहोरात्रम् मानुषो वत्सरः स्मृतः

nṛṇāṃ māsaḥ pitṛṇāṃ tu ahorātram udāhṛtam vasvādīnām ahorātram mānuṣo vatsaraḥ smṛtaḥ

---

2.11

दिव्यैर् वर्षसहस्रैस् तु युगं त्रेतादिसंज्ञितम् चतुर्युगं द्वादशभिस् तद्विभागं निबोध मे

divyair varṣasahasrais tu yugaṃ tretādisaṃjñitam caturyugaṃ dvādaśabhis tadvibhāgaṃ nibodha me

---

2.12

चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्व् आहुः पुराविदः

catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramam divyābdānāṃ sahasrāṇi yugeṣv āhuḥ purāvidaḥ

---

2.13

तत्प्रमाणैः शतैः संध्या पूर्वा तत्र विधीयते संध्यांशकश् च तत्तुल्यो युगस्यानन्तरो हि सः

tatpramāṇaiḥ śataiḥ saṃdhyā pūrvā tatra vidhīyate saṃdhyāṃśakaś ca tattulyo yugasyānantaro hi saḥ

---

2.14

संध्यासंध्यांशयोर् मध्ये यः कालो वर्तते द्विज युगाख्यः स तु विज्ञेयः कृतत्रेतादिसंज्ञकः

saṃdhyāsaṃdhyāṃśayor madhye yaḥ kālo vartate dvija yugākhyaḥ sa tu vijñeyaḥ kṛtatretādisaṃjñakaḥ

---

2.15

कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिश् चेति चतुर्युगम् प्रोच्यते तत्सहस्रं तु ब्रह्मणो दिवसं द्विज

kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliś ceti caturyugam procyate tatsahasraṃ tu brahmaṇo divasaṃ dvija

---

2.16

ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन् मनवस् तु चतुर्दश भवन्ति परिमाणं च तेषां कालकृतं शृणु

brahmaṇo divase brahman manavas tu caturdaśa bhavanti parimāṇaṃ ca teṣāṃ kālakṛtaṃ śṛṇu

---

2.17

सप्तर्षयस् तु शक्रो ऽथ मनुस् तत्सूनवो ऽपि ये एककालं हि सृज्यन्ते संह्रियन्ते च पूर्ववत्

saptarṣayas tu śakro 'tha manus tatsūnavo 'pi ye ekakālaṃ hi sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat

---

2.18

चतुर्युगानां संख्या च साधिका ह्य् एकसप्ततिः मन्वन्तरं मनोः कालः शक्रादीनाम् अपि द्विज

caturyugānāṃ saṃkhyā ca sādhikā hy ekasaptatiḥ manvantaraṃ manoḥ kālaḥ śakrādīnām api dvija

---

2.19

अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतः द्विपञ्चाशत् तथान्यानि सहस्राण्य् अधिकानि तु

aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtaḥ dvipañcāśat tathānyāni sahasrāṇy adhikāni tu

---

2.20

त्रिंशत् कोट्यस् तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया द्विज सप्तषष्टिस् तथान्यानि नियुतानि महामुने

triṃśat koṭyas tu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija saptaṣaṣṭis tathānyāni niyutāni mahāmune

---

2.21

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषैर् वत्सरैर् द्विज

viṃśatiś ca sahasrāṇi kālo 'yam adhikaṃ vinā manvantarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣair vatsarair dvija

---

2.22

चतुर्दशगुणो ह्य् एष कालो ब्राह्मम् अहः स्मृतम् विश्वस्यादौ सुमनसा सृष्ट्वा देवांस् तथा पितृन्

caturdaśaguṇo hy eṣa kālo brāhmam ahaḥ smṛtam viśvasyādau sumanasā sṛṣṭvā devāṃs tathā pitṛn

---

2.23

गन्धर्वान् राक्षसान् यक्षान् पिशाचान् गुह्यकांस् तथा ऋषीन् विद्याधरांश् चैव मनुष्यांश् च पशूंस् तथा

gandharvān rākṣasān yakṣān piśācān guhyakāṃs tathā ṛṣīn vidyādharāṃś caiva manuṣyāṃś ca paśūṃs tathā

---

2.24

पक्षिणः स्थावरांश् चैव पिपीलिकभुजंगमान् चातुर्वर्ण्यं तथा सृष्ट्वा नियुज्याध्वरकर्मणि

pakṣiṇaḥ sthāvarāṃś caiva pipīlikabhujaṃgamān cāturvarṇyaṃ tathā sṛṣṭvā niyujyādhvarakarmaṇi

---

2.25

पुनर् दिनान्ते त्रैलोक्यम् उपसंहृत्य स प्रभुः शेते चानन्तशयने तावन्तीं रात्रिम् अव्ययः

punar dinānte trailokyam upasaṃhṛtya sa prabhuḥ śete cānantaśayane tāvantīṃ rātrim avyayaḥ

---

2.26

तस्यान्ते ऽभून् महान् कल्पो ब्राह्म इत्य् अभिविश्रुतः यस्मिन् मत्स्यावतारो ऽभून् मथनं च महोदधेः

tasyānte 'bhūn mahān kalpo brāhma ity abhiviśrutaḥ yasmin matsyāvatāro 'bhūn mathanaṃ ca mahodadheḥ

---

2.27

तद्वद् वराहकल्पश् च तृतीयः परिकल्पितः यत्र विष्णुः स्वयं प्रीत्या वाराहं वपुर् आश्रितः उद्धर्तुं वसुधां देवीं स्तूयमानो महर्षिभिः

tadvad varāhakalpaś ca tṛtīyaḥ parikalpitaḥ yatra viṣṇuḥ svayaṃ prītyā vārāhaṃ vapur āśritaḥ uddhartuṃ vasudhāṃ devīṃ stūyamāno maharṣibhiḥ

---

2.28

सृष्ट्वा जगद् व्योमचराप्रमेयः प्रजाश् च सृष्ट्वा सकलास् तथेशः नैमित्तिकाख्ये प्रलये समस्तं संहृत्य शेते हरिर् आदिदेवः

sṛṣṭvā jagad vyomacarāprameyaḥ prajāś ca sṛṣṭvā sakalās tatheśaḥ naimittikākhye pralaye samastaṃ saṃhṛtya śete harir ādidevaḥ

3.1

इति श्रिनरसिंहपुराणे सर्गरचनायां द्वितीयो ऽध्यायः ॥ नर्प् 2 तत्र सुप्तस्य देवस्य नाभौ पद्मम् अभून् महत् तस्मिन् पद्मे महाभाग वेदवेदाङ्गपारगः

iti śrinarasiṃhapurāṇe sargaracanāyāṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ || narp 2 tatra suptasya devasya nābhau padmam abhūn mahat tasmin padme mahābhāga vedavedāṅgapāragaḥ

---

3.2

ब्रह्मोत्पन्नः स तेनोक्तः प्रजां सृज महामते एवम् उक्त्वा तिरोभावं गतो नारायणः प्रभुः

brahmotpannaḥ sa tenoktaḥ prajāṃ sṛja mahāmate evam uktvā tirobhāvaṃ gato nārāyaṇaḥ prabhuḥ

---

3.3

तथेत्य् उक्त्वा स तं देवं विष्णुं ब्रह्माथ चिन्तयन् आस्ते किंचिज् जगद्बीजं नाध्यगच्छत किंचन

tathety uktvā sa taṃ devaṃ viṣṇuṃ brahmātha cintayan āste kiṃcij jagadbījaṃ nādhyagacchata kiṃcana

---

3.4

तावत् तस्य महान् रोषो ब्रह्मणो ऽभून् महात्मनः ततो बालः समुत्पन्नस् तस्याङ्के रोषसंभवः

tāvat tasya mahān roṣo brahmaṇo 'bhūn mahātmanaḥ tato bālaḥ samutpannas tasyāṅke roṣasaṃbhavaḥ

---

3.5

स रुदन् वारितस् तेन ब्रह्मणा व्यक्तमूर्तिना नाम मे देहि चेत्युक्तस् तस्य रुद्रेत्य् असौ ददौ

sa rudan vāritas tena brahmaṇā vyaktamūrtinā nāma me dehi cetyuktas tasya rudrety asau dadau

---

3.6

तेनासौ विसृजस्वेति प्रोक्तो लोकम् इमं पुनः अशक्तस् तत्र सलिले ममज्ज तपसादृतः

tenāsau visṛjasveti prokto lokam imaṃ punaḥ aśaktas tatra salile mamajja tapasādṛtaḥ

---

3.7

तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनर् अन्यं प्रजापतिः ब्रह्मा ससर्ज भूतेशो दक्षिणाङ्गुष्ठतो ऽपरम्

tasmin salilamagne tu punar anyaṃ prajāpatiḥ brahmā sasarja bhūteśo dakṣiṇāṅguṣṭhato 'param

---

3.8

दक्षं वामे ततो ऽङ्गुष्ठे तस्य पत्नी व्यजायत स तस्यां जनयाम्_अस मनुं स्वायंभुवं प्रभुः

dakṣaṃ vāme tato 'ṅguṣṭhe tasya patnī vyajāyata sa tasyāṃ janayām_asa manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ

---

3.9

तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा तदा इत्य् एवं कथिता सृष्टिर् मया ते मुनिसत्तम सृजतो जगतीं तस्य किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि

tasmāt saṃbhāvitā sṛṣṭiḥ prajānāṃ brahmaṇā tadā ity evaṃ kathitā sṛṣṭir mayā te munisattama sṛjato jagatīṃ tasya kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi

---

3.10

संक्षेपेण तदाख्यातं त्वया मे लोमहर्षण विस्तरेण पुनर् ब्रूहि आदिसर्गं महामते

saṃkṣepeṇa tadākhyātaṃ tvayā me lomaharṣaṇa vistareṇa punar brūhi ādisargaṃ mahāmate

---

3.11

तथैव कल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः सत्त्वोद्रिक्तस् तदा ब्रह्मा शून्यं लोकम् अवैक्षत

tathaiva kalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ sattvodriktas tadā brahmā śūnyaṃ lokam avaikṣata

---

3.12

नारायणः परो ऽचिन्त्यः पूर्वेषाम् अपि पूर्वजः ब्रह्मस्वरूपी भगवान् अनादिः सर्वसंभवः

nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pūrveṣām api pūrvajaḥ brahmasvarūpī bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ

---

3.13

इमं चोदाहरन्त्य् अत्र श्लोकं नारायणं प्रति ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवात्मकम्

imaṃ codāharanty atra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavātmakam

---

3.14

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायण स्मृतः

āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇa smṛtaḥ

---

3.15

सृष्टिं चिन्तयतस् तस्य कल्पादिषु यथा पुरा अबुद्धिपूर्वकं तस्य प्रादुर्भूतं तमस् तदा

sṛṣṭiṃ cintayatas tasya kalpādiṣu yathā purā abuddhipūrvakaṃ tasya prādurbhūtaṃ tamas tadā

---

3.16

तमो मोहो महामोहस् तामिस्रो ह्य् अन्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः

tamo moho mahāmohas tāmisro hy andhasaṃjñitaḥ avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ

---

3.17

पञ्चधाधिष्ठितः सर्गो ध्यायतो ऽप्रतिबोधवान् बहिर् अन्तो ऽप्रकाशश् च संवृतात्मा नगात्मकः मुख्यसर्गः स विज्ञेयः सर्गसिद्धिविचक्षणैः

pañcadhādhiṣṭhitaḥ sargo dhyāyato 'pratibodhavān bahir anto 'prakāśaś ca saṃvṛtātmā nagātmakaḥ mukhyasargaḥ sa vijñeyaḥ sargasiddhivicakṣaṇaiḥ

---

3.18

यत् पुनर् ध्यायतस् तस्य ब्रह्मणः समपद्यत तिर्यक्स्रोतस् ततस् तस्मात् तिर्यग्योनिस् ततः स्मृतः

yat punar dhyāyatas tasya brahmaṇaḥ samapadyata tiryaksrotas tatas tasmāt tiryagyonis tataḥ smṛtaḥ

---

3.19

पश्वादयस् ते विख्याता उत्पथग्राहिणश् च ये तम् अप्य् असाधकं मत्वा तिर्यग्योनि चतुर्मुखः

paśvādayas te vikhyātā utpathagrāhiṇaś ca ye tam apy asādhakaṃ matvā tiryagyoni caturmukhaḥ

---

3.20

ऊर्ध्वस्रोतास् तृतीयस् तु सात्त्विकः समवर्तत तदा तुष्टो ऽन्यसर्गं च चिन्तयाम्_अस वै प्रभुः

ūrdhvasrotās tṛtīyas tu sāttvikaḥ samavartata tadā tuṣṭo 'nyasargaṃ ca cintayām_asa vai prabhuḥ

---

3.21

ततश् चिन्तयतस् तस्य सर्गवृद्धिं प्रजापतेः अर्वाक्स्रोताः समुत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः

tataś cintayatas tasya sargavṛddhiṃ prajāpateḥ arvāksrotāḥ samutpannā manuṣyāḥ sādhakā matāḥ

---

3.22

ते च प्रकाशबहुलास् तमोयुक्ता रजोधिकाः तस्मात् ते दुःखबहुला भूयो भूयश् च कारिणः

te ca prakāśabahulās tamoyuktā rajodhikāḥ tasmāt te duḥkhabahulā bhūyo bhūyaś ca kāriṇaḥ

---

3.23

एते ते कथिताः सर्गा बहवो मुनिसत्तम प्रथमो महतः सर्गस् तन्मात्राणां द्वितीयकः

ete te kathitāḥ sargā bahavo munisattama prathamo mahataḥ sargas tanmātrāṇāṃ dvitīyakaḥ

---

3.24

वैकारिकस् तृतीयस् तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः मुख्यसर्गश् चतुर्थस् तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

vaikārikas tṛtīyas tu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ mukhyasargaś caturthas tu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ

---

3.25

तिर्यक्स्रोताश् च यः प्रोक्तस् तिर्यग्योनिः स उच्यते ततोऊर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस् तु स स्मृतः

tiryaksrotāś ca yaḥ proktas tiryagyoniḥ sa ucyate tatoūrdhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargas tu sa smṛtaḥ

---

3.26

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमो मानुषः स्मृतः अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विको य उदाहृतः

tato 'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamo mānuṣaḥ smṛtaḥ aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttviko ya udāhṛtaḥ

---

3.27

नवमो रुद्रसर्गस् तु नव सर्गाः प्रजापतेः पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास् ते त्रयः स्मृताः प्राकृतो वैकृतश् चैव कौमारो नवमः स्मृतः

navamo rudrasargas tu nava sargāḥ prajāpateḥ pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtās te trayaḥ smṛtāḥ prākṛto vaikṛtaś caiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ

---

3.28

प्राकृता वैकृताश् चैव जगतो मूलहेतवः सृजतो ब्रह्मणः सृष्टिम् उत्पन्ना ये मयेरिता

prākṛtā vaikṛtāś caiva jagato mūlahetavaḥ sṛjato brahmaṇaḥ sṛṣṭim utpannā ye mayeritā

---

3.29

तं तं विकारं च परं परेशो मायाम् अधिष्ठाय सृजत्य् अनन्तः अव्यक्तरूपी परमात्मसंज्ञः संप्रेर्यमाणो निखिलात्मवेद्यः

taṃ taṃ vikāraṃ ca paraṃ pareśo māyām adhiṣṭhāya sṛjaty anantaḥ avyaktarūpī paramātmasaṃjñaḥ saṃpreryamāṇo nikhilātmavedyaḥ

4.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सृष्टिरचनाप्रकारो नाम तृतीयो ऽध्यायः ॥ नर्प् 3 नवधा सृष्टिर् उत्पन्ना ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कथं सा ववृधे सूत एतत् कथय मे ऽधुना

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sṛṣṭiracanāprakāro nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ || narp 3 navadhā sṛṣṭir utpannā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ kathaṃ sā vavṛdhe sūta etat kathaya me 'dhunā

---

4.2

प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा मरीच्यादय एव च मरीचिर् अत्रिश् च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

prathamaṃ brahmaṇā sṛṣṭā marīcyādaya eva ca marīcir atriś ca tathā aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ

---

4.3

पुलस्त्यश् च महातेजाः प्रचेता भृगुर् एव च नारदो दशमश् चैव वसिष्ठश् च महामतिः

pulastyaś ca mahātejāḥ pracetā bhṛgur eva ca nārado daśamaś caiva vasiṣṭhaś ca mahāmatiḥ

---

4.4

सनकादयो निवृत्ताख्ये ते च धर्मे नियोजिताः प्रवृत्ताख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम्

sanakādayo nivṛttākhye te ca dharme niyojitāḥ pravṛttākhye marīcyādyā muktvaikaṃ nāradaṃ munim

---

4.5

यो ऽसौ प्रजापतिस् त्व् अन्यो दक्षनामाङ्गसंभवः तस्य दौहित्रवंशेन जगद् एतच् चराचरम्

yo 'sau prajāpatis tv anyo dakṣanāmāṅgasaṃbhavaḥ tasya dauhitravaṃśena jagad etac carācaram

---

4.6

देवाश् च दानवाश् चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः

devāś ca dānavāś caiva gandharvoragapakṣiṇaḥ sarve dakṣasya kanyāsu jātāḥ paramadhārmikāḥ

---

4.7

चतुर्विधानि भूतानि ह्य् अचरानि चराणि च वृद्धिं गतानि तान्य् एवम् अनुसर्गोद्भवानि तु

caturvidhāni bhūtāni hy acarāni carāṇi ca vṛddhiṃ gatāni tāny evam anusargodbhavāni tu

---

4.8

अनुसर्गस्य कर्तारो मरीच्याद्या महर्षयः वसिष्ठान्ता महाभाग ब्रह्मणो मानसोद्भवाः

anusargasya kartāro marīcyādyā maharṣayaḥ vasiṣṭhāntā mahābhāga brahmaṇo mānasodbhavāḥ

---

4.9

सर्गे तु भुतानि धियश् च खानि ख्यातानि सर्वं सृजते महात्मा स एव पश्चाच् चतुरास्यरूपी मुनिस्वरूपी च सृजत्य् अनन्तः

sarge tu bhutāni dhiyaś ca khāni khyātāni sarvaṃ sṛjate mahātmā sa eva paścāc caturāsyarūpī munisvarūpī ca sṛjaty anantaḥ

5.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे चतुर्थो ऽध्यायः ॥ नर्प् 4 रुद्रसर्गं तु मे ब्रूहि विस्तरेण महामते पुनः सर्वे मरीच्याद्याः ससृजुस् ते कथं पुनः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe caturtho 'dhyāyaḥ || narp 4 rudrasargaṃ tu me brūhi vistareṇa mahāmate punaḥ sarve marīcyādyāḥ sasṛjus te kathaṃ punaḥ

---

5.2

मित्रावरुणपुत्रत्वं वसिष्ठस्य कथं भवेत् ब्रह्मणो मनसः पूर्वम् उत्पन्नस्य महामते

mitrāvaruṇaputratvaṃ vasiṣṭhasya kathaṃ bhavet brahmaṇo manasaḥ pūrvam utpannasya mahāmate

---

5.3

रुद्रसृष्टिं प्रवक्ष्यामि तत्सर्गाश् चैव सत्तम प्रतिसर्गं मुनीनां तु विस्तराद् वदतः शृणु

rudrasṛṣṭiṃ pravakṣyāmi tatsargāś caiva sattama pratisargaṃ munīnāṃ tu vistarād vadataḥ śṛṇu

---

5.4

कल्पादाव् आत्मनस् तुल्यं सुतं प्रध्यायतस् ततः प्रादुरासीत् प्रभोर् अङ्के कुमारो नीललोहितः

kalpādāv ātmanas tulyaṃ sutaṃ pradhyāyatas tataḥ prādurāsīt prabhor aṅke kumāro nīlalohitaḥ

---

5.5

अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान् तेजसा भासयन् सर्वा दिशश् च प्रदिशश् च सः

ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān tejasā bhāsayan sarvā diśaś ca pradiśaś ca saḥ

---

5.6

तं दृष्ट्वा तेजसा दीप्तं प्रत्युवाच प्रजापतिः विभजात्मानम् अद्य त्वं मम वाक्यान् महामते

taṃ dṛṣṭvā tejasā dīptaṃ pratyuvāca prajāpatiḥ vibhajātmānam adya tvaṃ mama vākyān mahāmate

---

5.7

इत्युक्तो ब्रह्मणा विप्र रुद्रस् तेन प्रतापवान् स्त्रीभावं पुरुषत्वं च पृथक् पृथग् अथाकरोत्

ityukto brahmaṇā vipra rudras tena pratāpavān strībhāvaṃ puruṣatvaṃ ca pṛthak pṛthag athākarot

---

5.8

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे द्विजसत्तम

bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me dvijasattama

---

5.9

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यः कपाली रुद्र एव च हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः

ajaikapād ahirbudhnyaḥ kapālī rudra eva ca haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ

---

5.10

वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा एकादशैते कथिता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः

vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ

---

5.11

स्त्रीत्वं चैव तथा रुद्रो बिभेद दशधैकधा उमैव बहुरूपेण पत्नी सैव व्यवस्थिता

strītvaṃ caiva tathā rudro bibheda daśadhaikadhā umaiva bahurūpeṇa patnī saiva vyavasthitā

---

5.12

तपः कृत्वा जले घोरम् उत्तीर्णः स यदा पुरा तदा स सृष्टवान् देवो रुद्रस् तत्र प्रतापवान्

tapaḥ kṛtvā jale ghoram uttīrṇaḥ sa yadā purā tadā sa sṛṣṭavān devo rudras tatra pratāpavān

---

5.13

तपोबलेन विप्रेन्द्र भूतानि विविधानि च पिशाचान् राक्षसांश् चैव सिंहोष्ट्रमकराननान्

tapobalena viprendra bhūtāni vividhāni ca piśācān rākṣasāṃś caiva siṃhoṣṭramakarānanān

---

5.14

वेतालप्रमुखान् भूतान् अन्यांश् चैव सहस्रशः विनायकानाम् उग्राणां त्रिंशत्कोट्य् अर्धम् एव च

vetālapramukhān bhūtān anyāṃś caiva sahasraśaḥ vināyakānām ugrāṇāṃ triṃśatkoṭy ardham eva ca

---

5.15

अन्यकार्यं समुद्दिश्य सृष्टवान् स्कन्दम् एव च एवंप्रकारो रुद्रो ऽसौ मया ते कीर्तितः प्रभुः

anyakāryaṃ samuddiśya sṛṣṭavān skandam eva ca evaṃprakāro rudro 'sau mayā te kīrtitaḥ prabhuḥ

---

5.16

अनुसर्गं मरीच्यादेः कथयामि निबोद्ध मे देवादिस्थावरान्ताश् च प्रजाः सृष्टाः स्वयंभुवा

anusargaṃ marīcyādeḥ kathayāmi niboddha me devādisthāvarāntāś ca prajāḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā

---

5.17

यदास्य च प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः तदा मानसपुत्रान् स सदृशान् आत्मनो ऽसृजत्

yadāsya ca prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ tadā mānasaputrān sa sadṛśān ātmano 'sṛjat

---

5.18

मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं चैव महामतिम्

marīcim atryaṅgirasaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhṛguṃ caiva mahāmatim

---

5.19

नव ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः अग्निश् च पितरश् चैव ब्रह्मपुत्रौ तु मानसौ

nava brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ agniś ca pitaraś caiva brahmaputrau tu mānasau

---

5.20

सृष्टिकाले महाभागौ ब्रह्मन् स्वायंभुवोद्गतौ शतरूपां च सृष्ट्वा तु कन्यां स मनवे ददौ

sṛṣṭikāle mahābhāgau brahman svāyaṃbhuvodgatau śatarūpāṃ ca sṛṣṭvā tu kanyāṃ sa manave dadau

---

5.21

तस्माच् च पुरुषाद् देवी शतरूपा व्यजायत प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूतिं चैव कन्यकाम्

tasmāc ca puruṣād devī śatarūpā vyajāyata priyavratottānapādau prasūtiṃ caiva kanyakām

---

5.22

ददौ प्रसूतिं दक्षाय मनुः स्वायंभुवः सुताम् प्रसूत्यां च तदा दक्षश् चतुर्विंशतिकं तथा

dadau prasūtiṃ dakṣāya manuḥ svāyaṃbhuvaḥ sutām prasūtyāṃ ca tadā dakṣaś caturviṃśatikaṃ tathā

---

5.23

ससर्ज कन्यकास् तासां शृणु नामानि मे ऽधुना श्रद्धा लक्ष्मीर् धृतिस् तुष्टिः पुष्टिर् मेधा तथा क्रिया

sasarja kanyakās tāsāṃ śṛṇu nāmāni me 'dhunā śraddhā lakṣmīr dhṛtis tuṣṭiḥ puṣṭir medhā tathā kriyā

---

5.24

बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस् त्रयोदशी अपत्यार्थं प्रजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः

buddhir lajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtis trayodaśī apatyārthaṃ prajagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ

---

5.25

श्रद्धादीनां तु पत्नीनां जाताः कामादयः सुताः धर्मस्य पुत्रपौत्राद्यैर् धर्मवंशो विवर्धितः

śraddhādīnāṃ tu patnīnāṃ jātāḥ kāmādayaḥ sutāḥ dharmasya putrapautrādyair dharmavaṃśo vivardhitaḥ

---

5.26

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्यस् तासां नामानि कीर्तये संभूतिश् चानसूया च स्मृतिः प्रीतिः क्षमाः तथा

tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasyas tāsāṃ nāmāni kīrtaye saṃbhūtiś cānasūyā ca smṛtiḥ prītiḥ kṣamāḥ tathā

---

5.27

संनतिश् चाथ सत्या च ऊर्जा ख्यातिर् द्विजोत्तम तद्वत् पुत्रौ महाभागौ मातरिश्वाथ सत्यवान्

saṃnatiś cātha satyā ca ūrjā khyātir dvijottama tadvat putrau mahābhāgau mātariśvātha satyavān

---

5.28

स्वाहाथ दशमी ज्ञेया स्वधा चैकादशी स्मृता एताश् च दत्ता दक्षेण ऋषीणां भावितात्मनाम्

svāhātha daśamī jñeyā svadhā caikādaśī smṛtā etāś ca dattā dakṣeṇa ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

---

5.29

मरीच्यादीनां तु ये पुत्रास् तान् अहं कथयामि ते पत्नी मरीचेः संभूतिर् जज्ञे सा कश्यपं मुनिम्

marīcyādīnāṃ tu ye putrās tān ahaṃ kathayāmi te patnī marīceḥ saṃbhūtir jajñe sā kaśyapaṃ munim

---

5.30

स्मृतिश् चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास् तथा सिनीवाली कुहूस् चैव राका चानुमतिस् तथा

smṛtiś cāṅgirasaḥ patnī prasūtā kanyakās tathā sinīvālī kuhūs caiva rākā cānumatis tathā

---

5.31

अनसूया तथा चात्रेर् जज्ञे पुत्रान् अकल्मषान् सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम्

anasūyā tathā cātrer jajñe putrān akalmaṣān somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam

---

5.32

यो ऽसाव् अग्नेर् अभीमानी ब्रह्मणस् तनयो ऽग्रजः तस्मात् स्वाहा सुतांल् लेभे त्रीन् उदारौजसो द्विज

yo 'sāv agner abhīmānī brahmaṇas tanayo 'grajaḥ tasmāt svāhā sutāṃl lebhe trīn udāraujaso dvija

---

5.33

पावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनम् तेषां तु संतताव् अन्ये चत्वारिंशच् च पञ्च च

pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ cāpi jalāśinam teṣāṃ tu saṃtatāv anye catvāriṃśac ca pañca ca

---

5.34

कथयन्ते वह्नयश् चैते पिता पुत्रत्रयं च यत् एवम् एकोनपञ्चाशद् वह्नयः परिकीर्तिताः

kathayante vahnayaś caite pitā putratrayaṃ ca yat evam ekonapañcāśad vahnayaḥ parikīrtitāḥ

---

5.35

पितरो ब्रह्मणा सृष्टा व्याख्याता ये मया तव तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा

pitaro brahmaṇā sṛṣṭā vyākhyātā ye mayā tava tebhyaḥ svadhā sute jajñe menāṃ vai dhāriṇīṃ tathā

---

5.36

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा मे शृणु सत्तम

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā yathā sasarja bhūtāni tathā me śṛṇu sattama

---

5.37

मनसैव हि भूतानि पूर्वं दक्षो ऽसृजन् मुनिः देवान् ऋषींश् च गन्धर्वान् असुरान् पन्नगांस् तथा

manasaiva hi bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjan muniḥ devān ṛṣīṃś ca gandharvān asurān pannagāṃs tathā

---

5.38

यदास्य मनसा जाता नाभ्यवर्धन्त ते द्विज तदा संचिन्त्य स मुनिः सृष्टिहेतोः प्रजापतिः

yadāsya manasā jātā nābhyavardhanta te dvija tadā saṃcintya sa muniḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ

---

5.39

मैथुनेनैव धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः असिक्नीम् उद्वहन् कन्यां वीरणस्य प्रजापतेः

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ asiknīm udvahan kanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ

---

5.40

षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वीरण्याम् इति नः श्रुतम् ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vīraṇyām iti naḥ śrutam dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa

---

5.41

सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा

saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā

---

5.42

द्वे कृशाश्वाय विदुषे तदपत्यानि मे शृणु विश्वेदेवांस् तु विश्वा या साध्या साध्यान् असूयत

dve kṛśāśvāya viduṣe tadapatyāni me śṛṇu viśvedevāṃs tu viśvā yā sādhyā sādhyān asūyata

---

5.43

मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः भानोस् तु भानवो देवा मुहूर्तायां मुहूर्तजाः

marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ bhānos tu bhānavo devā muhūrtāyāṃ muhūrtajāḥ

---

5.44

लम्बायाश् चैव घोषाख्यो नागवीथिश् च जामिजा पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत

lambāyāś caiva ghoṣākhyo nāgavīthiś ca jāmijā pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata

---

5.45

संकल्पायाश् च संकल्पः पुत्रो जज्ञे महामते ये त्व् अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः

saṃkalpāyāś ca saṃkalpaḥ putro jajñe mahāmate ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ

---

5.46

वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां नामानि मे शृणु आपो ध्रुवश् च सोमश् च धर्मश् चैवानिलो ऽनलः

vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ nāmāni me śṛṇu āpo dhruvaś ca somaś ca dharmaś caivānilo 'nalaḥ

---

5.47

प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशा

pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśā

---

5.48

साध्याश् च बहवः प्रोक्तास् तत्पुत्राश् च सहस्रशः कश्यपस्य तु भार्यां यास् तासां नामानि मे शृणु अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा खसा

sādhyāś ca bahavaḥ proktās tatputrāś ca sahasraśaḥ kaśyapasya tu bhāryāṃ yās tāsāṃ nāmāni me śṛṇu aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā khasā

---

5.49

सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रुर् मुनिश् च धर्मज्ञ तदपत्यानि मे शृणु

surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā kadrur muniś ca dharmajña tadapatyāni me śṛṇu

---

5.50

अदित्यां कश्यपाज् जाताः पुत्रा द्वादश शोभनाः तान् अहं नामतो वक्ष्ये शृणुष्व गदतो मम

adityāṃ kaśyapāj jātāḥ putrā dvādaśa śobhanāḥ tān ahaṃ nāmato vakṣye śṛṇuṣva gadato mama

---

5.51

भर्गो ऽंशुश् चार्यमा चैव मित्रो ऽथ वरुणस् तथा सविता चैव धाता च विवस्वांश् च महामते

bhargo 'ṃśuś cāryamā caiva mitro 'tha varuṇas tathā savitā caiva dhātā ca vivasvāṃś ca mahāmate

---

5.52

त्वष्टा पूषा तथा चेन्द्रो द्वादशो विष्णुर् उच्यते दित्याः पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद् इति नः श्रुतं

tvaṣṭā pūṣā tathā cendro dvādaśo viṣṇur ucyate dityāḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutaṃ

---

5.53

हिरण्याक्षो महाकायो वाराहेण तु यो हतः हिरण्यकशिपुश् चैव नरसिंहेन यो हतः

hiraṇyākṣo mahākāyo vārāheṇa tu yo hataḥ hiraṇyakaśipuś caiva narasiṃhena yo hataḥ

---

5.54

अन्ये च बहवो दैत्या दनुपुत्राश् च दानवाः अरिष्टायां तु गन्धर्वा जज्ञिरे कश्यपात् तथा

anye ca bahavo daityā danuputrāś ca dānavāḥ ariṣṭāyāṃ tu gandharvā jajñire kaśyapāt tathā

---

5.55

सुरसायाम् अथोत्पन्ना विद्याधरगणा बहु गा वै स जनयाम्_अस सुरभ्यां कश्यपो मुनिः

surasāyām athotpannā vidyādharagaṇā bahu gā vai sa janayām_asa surabhyāṃ kaśyapo muniḥ

---

5.56

विनतायां तु द्वौ पुत्रौ प्रख्यातौ गरुडारुणौ गरुडो देवदेवस्य विष्णोर् अमिततेजसः

vinatāyāṃ tu dvau putrau prakhyātau garuḍāruṇau garuḍo devadevasya viṣṇor amitatejasaḥ

---

5.57

वाहनत्वम् इयात् प्रीत्या अरुणः सूर्यसारथिः ताम्रायां कश्यपाज् जाताः षट् पुत्रास् तान् निबोध मे

vāhanatvam iyāt prītyā aruṇaḥ sūryasārathiḥ tāmrāyāṃ kaśyapāj jātāḥ ṣaṭ putrās tān nibodha me

---

5.58

अश्वा उष्ट्रा गर्दभाश् च हस्तिनो गवया मृगाः क्रोधायां जज्ञिरे तद्वद् ये भूम्यां दुष्टजातयः

aśvā uṣṭrā gardabhāś ca hastino gavayā mṛgāḥ krodhāyāṃ jajñire tadvad ye bhūmyāṃ duṣṭajātayaḥ

---

5.59

इरा वृक्षलतावल्लीशणजातीश् च जज्ञिरे खसा तु यक्षरक्षांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा

irā vṛkṣalatāvallīśaṇajātīś ca jajñire khasā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā

---

5.60

कद्रुपुत्रा महानागा दंदशूका विषोल्बणाः सप्तविंशति याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो ऽथ सव्रताः

kadruputrā mahānāgā daṃdaśūkā viṣolbaṇāḥ saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo 'tha savratāḥ

---

5.61

तासां पुत्रा महासत्त्वा बुधाद्यास् त्व् अभवन् द्विज अरिष्टनेमिपत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश

tāsāṃ putrā mahāsattvā budhādyās tv abhavan dvija ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa

---

5.62

बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः प्रत्यङ्गिरस्सुताः श्रेष्ठा ऋषयश् चर्षिसत्कृताः

bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ pratyaṅgirassutāḥ śreṣṭhā ṛṣayaś carṣisatkṛtāḥ

---

5.63

कृशाश्वस्य तु देवर्षेर् देवाश् च ऋषयः सुताः एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव हि

kṛśāśvasya tu devarṣer devāś ca ṛṣayaḥ sutāḥ ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi

---

5.64

एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः स्थितौ स्थितस्य देवस्य नरसिंहस्य धर्मतः

ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ sthitau sthitasya devasya narasiṃhasya dharmataḥ

---

5.65

एता विभूतयो विप्र मया ते परिकीर्तिताः कथिता दक्षकन्यानां मया ते ऽपत्यसंततिः

etā vibhūtayo vipra mayā te parikīrtitāḥ kathitā dakṣakanyānāṃ mayā te 'patyasaṃtatiḥ

---

5.66

श्रद्धावान् संस्मरेद् एतां स सुसंतानवान् भवेत्

śraddhāvān saṃsmared etāṃ sa susaṃtānavān bhavet

---

5.67

सर्गानुसर्गौ कथितौ मया ते समासतः सृष्टिविवृद्धिहेतोः पठन्ति ये विष्णुपराः सदा नरा इदं द्विजास् ते विमला भवन्ति

sargānusargau kathitau mayā te samāsataḥ sṛṣṭivivṛddhihetoḥ paṭhanti ye viṣṇuparāḥ sadā narā idaṃ dvijās te vimalā bhavanti

6.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सृष्टिकथने पञ्चमो ऽध्यायः ॥ नर्प् 5 सृष्टिस् ते कथिता विष्णोर् मयास्य जगतो द्विज देवदानवयक्षाद्या यथोत्पन्ना महात्मनः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sṛṣṭikathane pañcamo 'dhyāyaḥ || narp 5 sṛṣṭis te kathitā viṣṇor mayāsya jagato dvija devadānavayakṣādyā yathotpannā mahātmanaḥ

---

6.2

यम् उद्दिश्य त्वया पृष्टः पुराहम् ऋषिसंनिधौ मित्रावरुणपुत्रत्वं वसिष्ठस्य कथं त्व् इति

yam uddiśya tvayā pṛṣṭaḥ purāham ṛṣisaṃnidhau mitrāvaruṇaputratvaṃ vasiṣṭhasya kathaṃ tv iti

---

6.3

तद् इदं कथयिष्यामि पुण्याख्यानं पुरातनम् शृणुष्वैकाग्रमनसा भरद्वाज विशेषतः

tad idaṃ kathayiṣyāmi puṇyākhyānaṃ purātanam śṛṇuṣvaikāgramanasā bharadvāja viśeṣataḥ

---

6.4

सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञः सर्ववेदविदां वरः पारगः सर्वविद्यानां दक्षो नाम प्रजापतिः

sarvadharmārthatattvajñaḥ sarvavedavidāṃ varaḥ pāragaḥ sarvavidyānāṃ dakṣo nāma prajāpatiḥ

---

6.5

तेन दत्ताः शुभाः कन्याः सर्वाः कमललोचनाः सर्वलक्षणसंपूर्णाः कश्यपाय त्रयोदश

tena dattāḥ śubhāḥ kanyāḥ sarvāḥ kamalalocanāḥ sarvalakṣaṇasaṃpūrṇāḥ kaśyapāya trayodaśa

---

6.6

तासां नामानि वक्ष्यामि निबोधत ममाधुना अदितिर् दितिर् दनुः काला मुहूर्ता सिंहिका मुनिः

tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi nibodhata mamādhunā aditir ditir danuḥ kālā muhūrtā siṃhikā muniḥ

---

6.7

इरा क्रोधा च सुरभिर् विनता सुरसा खसा कद्रू सरमा चैव या तु देवशुनी स्मृता

irā krodhā ca surabhir vinatā surasā khasā kadrū saramā caiva yā tu devaśunī smṛtā

---

6.8

दक्षस्यैता दुहितरस् ताः प्रादात् कश्यपाय सः तासां ज्येष्ठा वरिष्ठा च अदितिर् नामतो द्विज

dakṣasyaitā duhitaras tāḥ prādāt kaśyapāya saḥ tāsāṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca aditir nāmato dvija

---

6.9

अदितिः सुषुवे पुत्रान् द्वादशाग्निसमप्रभान् तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणुष्व गदतो मम

aditiḥ suṣuve putrān dvādaśāgnisamaprabhān teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇuṣva gadato mama

---

6.10

यैर् इदं वासरं नक्तं वर्तते क्रमशः सदा भगो ऽंशुस् त्व् अर्यमा चैव मित्रो ऽथ वरुणस् तथा

yair idaṃ vāsaraṃ naktaṃ vartate kramaśaḥ sadā bhago 'ṃśus tv aryamā caiva mitro 'tha varuṇas tathā

---

6.11

सविता चैव धाता च विवस्वांश् च महामते त्वष्टा पूषा तथैवेन्द्रो विष्णुर् द्वादशमः स्मृतः

savitā caiva dhātā ca vivasvāṃś ca mahāmate tvaṣṭā pūṣā tathaivendro viṣṇur dvādaśamaḥ smṛtaḥ

---

6.12

एते च द्वादशादित्यास् तपन्ते वर्षयन्ति च तस्याश् च मध्यमः पुत्रो वरुणो नाम नामतः

ete ca dvādaśādityās tapante varṣayanti ca tasyāś ca madhyamaḥ putro varuṇo nāma nāmataḥ

---

6.13

लोकपाल इति ख्यातो वारुण्यां दिशि शब्द्यते पश्चिमस्य समुद्रस्य प्रतीच्यां दिशि राजते

lokapāla iti khyāto vāruṇyāṃ diśi śabdyate paścimasya samudrasya pratīcyāṃ diśi rājate

---

6.14

जातरूपमयः श्रीमान् आस्ते नाम शिलोच्चयः सर्वरत्नमयैः शृङ्गैर् धातुप्रस्रवणान्वितैः

jātarūpamayaḥ śrīmān āste nāma śiloccayaḥ sarvaratnamayaiḥ śṛṅgair dhātuprasravaṇānvitaiḥ

---

6.15

संयुक्तो भाति शैलेशो नानारत्नमयः शुभः महादरीगुहाभिश् च सिंहशार्दूलनादितः

saṃyukto bhāti śaileśo nānāratnamayaḥ śubhaḥ mahādarīguhābhiś ca siṃhaśārdūlanāditaḥ

---

6.16

नानाविविक्तभूमीषु सिद्धगन्धर्वसेवितः यस्मिन् गते दिनकरे तमसापूर्यते जगत्

nānāviviktabhūmīṣu siddhagandharvasevitaḥ yasmin gate dinakare tamasāpūryate jagat

---

6.17

तस्य शृङ्गे महादिव्या जाम्बूनदमयी शुभा रम्या मणिमयैः स्तम्भैर् विहिता विश्वकर्मणा

tasya śṛṅge mahādivyā jāmbūnadamayī śubhā ramyā maṇimayaiḥ stambhair vihitā viśvakarmaṇā

---

6.18

पुरी विश्वावती नाम समृद्धा भोगसाधनैः तस्यां वरुण आदित्यो दीप्यमानः स्वतेजसा

purī viśvāvatī nāma samṛddhā bhogasādhanaiḥ tasyāṃ varuṇa ādityo dīpyamānaḥ svatejasā

---

6.19

पाति सर्वान् इमांल् लोकान् नियुक्तो ब्रह्मणा स्वयम् उपास्यमानो गन्धर्वैस् तथैवाप्सरसां गणैः

pāti sarvān imāṃl lokān niyukto brahmaṇā svayam upāsyamāno gandharvais tathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ

---

6.20

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः कदाचिद् वरुणो यातो मित्रेण सहितो वनम्

divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ kadācid varuṇo yāto mitreṇa sahito vanam

---

6.21

कुरुक्षेत्रे शुभे रम्ये सदा ब्रह्मर्षिसेविते नानापुष्पफलोपेते नानातीर्थसमाकुले

kurukṣetre śubhe ramye sadā brahmarṣisevite nānāpuṣpaphalopete nānātīrthasamākule

---

6.22

आश्रमा यत्र दृश्यन्ते मुनीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् तस्मिंस् तीर्थे समाश्रित्य बहुपुष्पफलोदके

āśramā yatra dṛśyante munīnām ūrdhvaretasām tasmiṃs tīrthe samāśritya bahupuṣpaphalodake

---

6.23

चीरकृष्णाजिनधरौ चरन्तौ तप उत्तमम् तत्रैकस्मिन् वनोद्देशे विमलोदो ह्रदः शुभः

cīrakṛṣṇājinadharau carantau tapa uttamam tatraikasmin vanoddeśe vimalodo hradaḥ śubhaḥ

---

6.24

बहुगुल्मलताकीर्णो नानापक्षिनिषेवितः नानातरुवनच्छन्नो नलिन्या चोपशोभितः

bahugulmalatākīrṇo nānāpakṣiniṣevitaḥ nānātaruvanacchanno nalinyā copaśobhitaḥ

---

6.25

पौण्डरीक इति ख्यातो मीनकच्छपसेवितः ततस् तु मित्रावरुणौ भ्रातरौ वनचारिणौ तं तु देशं गतौ देवौ विचरन्तौ यदृच्छया

pauṇḍarīka iti khyāto mīnakacchapasevitaḥ tatas tu mitrāvaruṇau bhrātarau vanacāriṇau taṃ tu deśaṃ gatau devau vicarantau yadṛcchayā

---

6.26

ताभ्यां तत्र तदा दृष्टा उर्वशी तु वराप्सराः स्नायन्ती सहितान्याभिः सखीभिः सा वरानना गायन्ती च हसन्ती च विश्वस्ता निर्जने वने

tābhyāṃ tatra tadā dṛṣṭā urvaśī tu varāpsarāḥ snāyantī sahitānyābhiḥ sakhībhiḥ sā varānanā gāyantī ca hasantī ca viśvastā nirjane vane

---

6.27

गौरी कमलगर्भाभा स्निग्धकृष्णशिरोरुहा पद्मपत्रविशालाक्षी रक्तौष्ठी मृदुभाषिणी

gaurī kamalagarbhābhā snigdhakṛṣṇaśiroruhā padmapatraviśālākṣī raktauṣṭhī mṛdubhāṣiṇī

---

6.28

शङ्खकुन्देन्दुधवलैर् दन्तैर् अविरलैः समैः सुभ्रूः सुनासा सुमुखी सुललाटा मनस्विनी

śaṅkhakundendudhavalair dantair aviralaiḥ samaiḥ subhrūḥ sunāsā sumukhī sulalāṭā manasvinī

---

6.29

सिंहवत्सूक्ष्ममध्याङ्गी पीनोरुजघनस्तनी मधुरालापचतुरा सुमध्या चारुहासिनी

siṃhavatsūkṣmamadhyāṅgī pīnorujaghanastanī madhurālāpacaturā sumadhyā cāruhāsinī

---

6.30

रक्तोत्पलकरा तन्वी सुपदी विनयान्विता पूर्णचन्द्रनिभा बाला मत्तद्विरदगामिनी

raktotpalakarā tanvī supadī vinayānvitā pūrṇacandranibhā bālā mattadviradagāminī

---

6.31

दृष्ट्वा तस्यास् तु तद् रूपं तौ देवौ विस्मयं गतौ तस्या हास्येन लास्येन स्मितेन ललितेन च

dṛṣṭvā tasyās tu tad rūpaṃ tau devau vismayaṃ gatau tasyā hāsyena lāsyena smitena lalitena ca

---

6.32

मृदुना वायुना चैव शीतानिलसुगन्धिना मत्तभ्रमरगीतेन पुंस्कोकिलरुतेन च

mṛdunā vāyunā caiva śītānilasugandhinā mattabhramaragītena puṃskokilarutena ca

---

6.33

सुस्वरेण हि गीतेन उर्वश्या मधुरेण च ईक्षितो च कटाक्षेण स्कन्दतुस् ताव् उभाव् अपि निमेः शापाद् अथोत्क्रम्य स्वदेहान् मुनिसत्तम

susvareṇa hi gītena urvaśyā madhureṇa ca īkṣito ca kaṭākṣeṇa skandatus tāv ubhāv api nimeḥ śāpād athotkramya svadehān munisattama

---

6.34

वसिष्ठ मित्रावरुणात्मजो ऽसीत्य् अथोचुर् आगत्य हि विश्वदेवाः रेतस् त्रिभागं कमले ऽचरत् तद् वसिष्ठ एवं तु पितामहोक्तेः

vasiṣṭha mitrāvaruṇātmajo 'sīty athocur āgatya hi viśvadevāḥ retas tribhāgaṃ kamale 'carat tad vasiṣṭha evaṃ tu pitāmahokteḥ

---

6.35

त्रिधा समभवद् रेतः कमले ऽथ स्थले जले अरविन्दे वसिष्ठस् तु जातः स मुनिसत्तमः स्थले त्व् अगस्त्यः संभूतो जले मत्स्यो महाद्युतिः

tridhā samabhavad retaḥ kamale 'tha sthale jale aravinde vasiṣṭhas tu jātaḥ sa munisattamaḥ sthale tv agastyaḥ saṃbhūto jale matsyo mahādyutiḥ

---

6.36

स तत्र जातो मतिमान् वसिष्ठः कुम्भे त्व् अगस्त्यः सलिले ऽथ मत्स्यः स्थानत्रये तत् पतितं समानं मित्रस्य यस्माद् वरुणस्य रेतः

sa tatra jāto matimān vasiṣṭhaḥ kumbhe tv agastyaḥ salile 'tha matsyaḥ sthānatraye tat patitaṃ samānaṃ mitrasya yasmād varuṇasya retaḥ

---

6.37

एतस्मिन्न् एव काले तु गता सा उर्वसी दिवम् उपेत्य तान् ऋषीन् देवौ गतौ भूयः स्वम् आश्रमम् यमाव् अपि तु तप्येते पुनर् उग्रं परं तपः

etasminn eva kāle tu gatā sā urvasī divam upetya tān ṛṣīn devau gatau bhūyaḥ svam āśramam yamāv api tu tapyete punar ugraṃ paraṃ tapaḥ

---

6.38

तपसा प्राप्तुकामौ तौ परं ज्योतिः सनातनम् तपस्यन्तौ सुरश्रेष्ठौ ब्रह्मागत्येदम् अब्रवीत्

tapasā prāptukāmau tau paraṃ jyotiḥ sanātanam tapasyantau suraśreṣṭhau brahmāgatyedam abravīt

---

6.39

मित्रावरुणकौ देवौ पुत्रवन्तौ महाद्युती सिद्धिर् भविष्यति यथा युवयोर् वैष्णवी पुनः

mitrāvaruṇakau devau putravantau mahādyutī siddhir bhaviṣyati yathā yuvayor vaiṣṇavī punaḥ

---

6.40

स्वाधिकारेण स्थीयेताम् अधुना लोकसाक्षिकौ इत्य् उक्त्वान्तर्दधे ब्रह्मा तौ स्थितौ स्वाधिकारकौ

svādhikāreṇa sthīyetām adhunā lokasākṣikau ity uktvāntardadhe brahmā tau sthitau svādhikārakau

---

6.41

एवं ते कथितं विप्र वसिष्ठस्य महात्मनः मित्रावरुणपुत्रत्वम् अगस्त्यस्य च धीमतः

evaṃ te kathitaṃ vipra vasiṣṭhasya mahātmanaḥ mitrāvaruṇaputratvam agastyasya ca dhīmataḥ

---

6.42

इदं पुंसीयम् आख्यानं वारुणं पापनाशनम् पुत्रकामास् तु ये केचिच् *छृण्वन्तीदं शुचिव्रताः अचिराद् एव पुत्रांस् ते लभन्ते नात्र संशयः

*idaṃ puṃsīyam ākhyānaṃ vāruṇaṃ pāpanāśanam putrakāmās tu ye kecic chṛṇvantīdaṃ śucivratāḥ acirād eva putrāṃs te labhante nātra saṃśayaḥ

---

6.43

यश् चैतत् पठते नित्यं हव्यकव्ये द्विजोत्तमः देवाश् च पितरस् तस्य तृप्ता यान्ति परं सुखम्

yaś caitat paṭhate nityaṃ havyakavye dvijottamaḥ devāś ca pitaras tasya tṛptā yānti paraṃ sukham

---

6.44

यश् चैतच् छृणुयान् नित्यं प्रातर् उत्थाय मानवः नन्दते स सुखं भूमौ विष्णुलोकं स गच्छति

yaś caitac chṛṇuyān nityaṃ prātar utthāya mānavaḥ nandate sa sukhaṃ bhūmau viṣṇulokaṃ sa gacchati

---

6.45

इत्य् एतद् आख्यानम् इदं मयेरितं पुरातनं वेदविदैर् उदीरितम् पठिष्यते यस् तु शृणोति सर्वदा स याति शुद्धो हरिलोकम् अञ्जसा

ity etad ākhyānam idaṃ mayeritaṃ purātanaṃ vedavidair udīritam paṭhiṣyate yas tu śṛṇoti sarvadā sa yāti śuddho harilokam añjasā

7.1

इति श्रिनरसिंहपुराणे पुंसवनाख्यानं नाम षष्ठो ऽध्यायः ॥ नर्प् 6 मार्कण्डेयेन मुनिना कथं मृत्युः पराजितः एतद् आख्याहि मे सूत त्वयैतत् सूचितं पुरा

iti śrinarasiṃhapurāṇe puṃsavanākhyānaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ || narp 6 mārkaṇḍeyena muninā kathaṃ mṛtyuḥ parājitaḥ etad ākhyāhi me sūta tvayaitat sūcitaṃ purā

---

7.2

इदं तु महद् आख्यानं भरद्वाज शृणुष्व मे शृण्वन्तु ऋषयश् चेमे पुरावृत्तं ब्रवीम्य् अहम्

idaṃ tu mahad ākhyānaṃ bharadvāja śṛṇuṣva me śṛṇvantu ṛṣayaś ceme purāvṛttaṃ bravīmy aham

---

7.3

कुरुक्षेत्रे महापुण्ये व्यासपीठे वराश्रमे तत्रासीनं मुनिवरं कृष्णद्वैपायनं मुनिम्

kurukṣetre mahāpuṇye vyāsapīṭhe varāśrame tatrāsīnaṃ munivaraṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim

---

7.4

कृतस्नानं कृतजपं मुनिशिष्यैः समावृतम् वेदवेदार्थतत्त्वज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम्

kṛtasnānaṃ kṛtajapaṃ muniśiṣyaiḥ samāvṛtam vedavedārthatattvajñaṃ sarvaśāstraviśāradam

---

7.5

प्रणिपत्य यथान्यायं शुकः परमधार्मिकः इमम् एवार्थम् उद्दिश्य तं पप्रच्छ कृताञ्जलिः

praṇipatya yathānyāyaṃ śukaḥ paramadhārmikaḥ imam evārtham uddiśya taṃ papraccha kṛtāñjaliḥ

---

7.6

यम् उद्दिश्य वयं पृष्टास् त्वयात्र मुनिसंनिधौ नरसिंहस्य भक्तेन कृततीर्थनिवासिना

yam uddiśya vayaṃ pṛṣṭās tvayātra munisaṃnidhau narasiṃhasya bhaktena kṛtatīrthanivāsinā

---

7.7

मार्कण्डेयेन मुनिना कथं मृत्युः पराजितः एतद् आख्याहि मे तात श्रोतुम् इच्छामि ते ऽधुना

mārkaṇḍeyena muninā kathaṃ mṛtyuḥ parājitaḥ etad ākhyāhi me tāta śrotum icchāmi te 'dhunā

---

7.8

मार्कण्डेयेन मुनिना यथा मृत्युः पराजितः तथा ते कथयिष्यामि शृणु वत्स महामते

mārkaṇḍeyena muninā yathā mṛtyuḥ parājitaḥ tathā te kathayiṣyāmi śṛṇu vatsa mahāmate

---

7.9

शृण्वन्तु मुनयश् चेमे कथ्यमानं मयाधुना मच्छिष्याश् चैव शृण्वन्तु महद् आख्यानम् उत्तमम्

śṛṇvantu munayaś ceme kathyamānaṃ mayādhunā macchiṣyāś caiva śṛṇvantu mahad ākhyānam uttamam

---

7.10

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नो मृकण्डुर् नाम वै सुतः सुमित्रा नाम वै पत्नी मृकण्डोस् तु महात्मनः

bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpanno mṛkaṇḍur nāma vai sutaḥ sumitrā nāma vai patnī mṛkaṇḍos tu mahātmanaḥ

---

7.11

धर्मज्ञा धर्मनिरता पतिशुश्रूषणे रता तस्यां तस्य सुतो जातो मार्कण्डेयो महामतिः

dharmajñā dharmaniratā patiśuśrūṣaṇe ratā tasyāṃ tasya suto jāto mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ

---

7.12

भृगुपौत्रो महाभागो बालत्वे ऽपि महामतिः ववृधे वल्लभो बालः पित्रा तत्र कृतक्रियः

bhṛgupautro mahābhāgo bālatve 'pi mahāmatiḥ vavṛdhe vallabho bālaḥ pitrā tatra kṛtakriyaḥ

---

7.13

तस्मिन् वै जातमात्रे तु आगमी कश्चिद् अब्रवीत् वर्षे द्वादशमे पूर्णे मृत्युर् अस्य भविष्यति

tasmin vai jātamātre tu āgamī kaścid abravīt varṣe dvādaśame pūrṇe mṛtyur asya bhaviṣyati

---

7.14

श्रुत्वा तन्मातृपितरौ दुःखितौ तौ बभूवतुः विदूयमानहृदयौ तं निरीक्ष्य महामते

śrutvā tanmātṛpitarau duḥkhitau tau babhūvatuḥ vidūyamānahṛdayau taṃ nirīkṣya mahāmate

---

7.15

तथापि तत्पिता तस्य यत्नात् काले क्रियां ततः चकार सर्वां मेधावी उपनीतो गुरोर् गृहे

tathāpi tatpitā tasya yatnāt kāle kriyāṃ tataḥ cakāra sarvāṃ medhāvī upanīto guror gṛhe

---

7.16

वेदान् एवाभ्यसन्न् आस्ते गुरुशुश्रूषणोद्यतः स्वीकृत्य वेदशास्त्राणि स पुनर् गृहम् आगतः

vedān evābhyasann āste guruśuśrūṣaṇodyataḥ svīkṛtya vedaśāstrāṇi sa punar gṛham āgataḥ

---

7.17

मातापितृन् नमस्कृत्य पादयोर् विनयान्वितः तस्थौ तत्र गृहे धीमान् मार्कण्डेयो महामुनिः

mātāpitṛn namaskṛtya pādayor vinayānvitaḥ tasthau tatra gṛhe dhīmān mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

---

7.18

तं निरीक्ष्य महात्मानं सत्प्रज्ञं च विचक्षणम् दुःखितौ तौ भृशं तत्र तन्मातापितरौ शुचा

taṃ nirīkṣya mahātmānaṃ satprajñaṃ ca vicakṣaṇam duḥkhitau tau bhṛśaṃ tatra tanmātāpitarau śucā

---

7.19

तौ दृष्ट्वा दुःखम् आपन्नौ मार्कण्डेयो महामतिः उवाच वचनं तत्र किमर्थं दुःखम् ईदृशम्

tau dṛṣṭvā duḥkham āpannau mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ uvāca vacanaṃ tatra kimarthaṃ duḥkham īdṛśam

---

7.20

सदैतत् कुरुषे मातस् तातेन सह धीमता वक्तुम् अर्हसि दुःखस्य कारणं मम पृच्छतः

sadaitat kuruṣe mātas tātena saha dhīmatā vaktum arhasi duḥkhasya kāraṇaṃ mama pṛcchataḥ

---

7.21

इत्युक्ता तेन पुत्रेण माता तस्य महात्मनः कथयाम्_अस तत् सर्वम् आगमी यद् उवाच ह

ityuktā tena putreṇa mātā tasya mahātmanaḥ kathayām_asa tat sarvam āgamī yad uvāca ha

---

7.22

तच् छ्रुत्वासौ मुनिः प्राह मातरं पितरं पुनः पित्रा सार्धं त्वया मातर् न कार्यं दुःखम् अण्व् अपि

tac chrutvāsau muniḥ prāha mātaraṃ pitaraṃ punaḥ pitrā sārdhaṃ tvayā mātar na kāryaṃ duḥkham aṇv api

---

7.23

अपनेष्यामि भो मृत्युं तपसा नात्र संशयः यथा चाहं चिरायुः स्यां तथा कुर्याम् अहं तपः

apaneṣyāmi bho mṛtyuṃ tapasā nātra saṃśayaḥ yathā cāhaṃ cirāyuḥ syāṃ tathā kuryām ahaṃ tapaḥ

---

7.24

इत्य् उक्त्वा तौ समाश्वास्य पितरौ वनम् अभ्यगात् वल्लीवटं नाम वनं नानाऋषिनिषेवितम्

ity uktvā tau samāśvāsya pitarau vanam abhyagāt vallīvaṭaṃ nāma vanaṃ nānāṛṣiniṣevitam

---

7.25

तत्रासौ मुनिभिः सार्धम् आसीनं स्वपितामहम् भृगुं ददर्श धर्मज्ञं मार्कण्डेयो महामतिः

tatrāsau munibhiḥ sārdham āsīnaṃ svapitāmaham bhṛguṃ dadarśa dharmajñaṃ mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ

---

7.26

अभिवाद्य यथान्यायं मुनींश् चैव स धार्मिकः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तस्थौ तत्पुरतो दमी

abhivādya yathānyāyaṃ munīṃś caiva sa dhārmikaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tasthau tatpurato damī

---

7.27

गतायुषं ततो दृष्ट्वा पौत्रं बालं महामतिः भृगुर् आह महाभागं मार्कण्डेयं तदा शिशुम्

gatāyuṣaṃ tato dṛṣṭvā pautraṃ bālaṃ mahāmatiḥ bhṛgur āha mahābhāgaṃ mārkaṇḍeyaṃ tadā śiśum

---

7.28

किमागतो ऽसि पुत्रात्र पितुस् ते कुशलं पुनः मातुश् च बान्धवानां च किम् आगमनकारणम्

kimāgato 'si putrātra pitus te kuśalaṃ punaḥ mātuś ca bāndhavānāṃ ca kim āgamanakāraṇam

---

7.29

इत्य् एवम् उक्तो भृगुणा मार्कण्डेयो महामतिः उवाच सकलं तस्मै आदेशिवचनं तदा

ity evam ukto bhṛguṇā mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ uvāca sakalaṃ tasmai ādeśivacanaṃ tadā

---

7.30

पौत्रस्य वचनं श्रुत्वा भृगुस् तु पुनर् अब्रवीत् एवं सति महाबुद्धे किं त्वं कर्म चिकीर्षसि

pautrasya vacanaṃ śrutvā bhṛgus tu punar abravīt evaṃ sati mahābuddhe kiṃ tvaṃ karma cikīrṣasi

---

7.31

भूतापहारिणं मृत्युं जेतुम् इच्छामि सांप्रतम् शरणं त्वां प्रपन्नो ऽस्मि तत्रोपायं वदस्व नः

bhūtāpahāriṇaṃ mṛtyuṃ jetum icchāmi sāṃpratam śaraṇaṃ tvāṃ prapanno 'smi tatropāyaṃ vadasva naḥ

---

7.32

नारायणम् अनाराध्य तपसा महता सुत को जेतुं शक्नुयान् मृत्युं तस्मात् तं तपसार्चय

nārāyaṇam anārādhya tapasā mahatā suta ko jetuṃ śaknuyān mṛtyuṃ tasmāt taṃ tapasārcaya

---

7.33

तम् अनन्तम् अजं विष्णुम् अच्युतं पुरुषोत्तमम् भक्तप्रियं सुरश्रेष्ठं भक्त्या त्वं शरणं व्रज

tam anantam ajaṃ viṣṇum acyutaṃ puruṣottamam bhaktapriyaṃ suraśreṣṭhaṃ bhaktyā tvaṃ śaraṇaṃ vraja

---

7.34

तम् एव शरणं पूर्वं गतवान् नारदो मुनिः तपसा महता वत्स नारायणम् अनामयम्

tam eva śaraṇaṃ pūrvaṃ gatavān nārado muniḥ tapasā mahatā vatsa nārāyaṇam anāmayam

---

7.35

तत्प्रसादान् महाभाग नारदो ब्रह्मणः सुतः जरां मृत्युं विजित्याशु दीर्घायुर् वर्धते सुखम्

tatprasādān mahābhāga nārado brahmaṇaḥ sutaḥ jarāṃ mṛtyuṃ vijityāśu dīrghāyur vardhate sukham

---

7.36

तम् ऋते पुण्डरीकाक्षं नारसिंहं जनार्दनम् कः कुर्यान् मानवो वत्स मृत्युसत्तानिवारणम्

tam ṛte puṇḍarīkākṣaṃ nārasiṃhaṃ janārdanam kaḥ kuryān mānavo vatsa mṛtyusattānivāraṇam

---

7.37

तम् अनन्तम् अजं विष्णुं कृष्णं जिष्णुं श्रियः पतिम् गोविन्दं गोपतिं देवं सततं शरणं व्रज

tam anantam ajaṃ viṣṇuṃ kṛṣṇaṃ jiṣṇuṃ śriyaḥ patim govindaṃ gopatiṃ devaṃ satataṃ śaraṇaṃ vraja

---

7.38

नरसिंहं महादेवं यदि पूजयसे सदा वत्स जेतासि मृत्युं त्वं सततं नात्र संशयः

narasiṃhaṃ mahādevaṃ yadi pūjayase sadā vatsa jetāsi mṛtyuṃ tvaṃ satataṃ nātra saṃśayaḥ

---

7.39

उक्तः पितामहेनैवं भृगुणा पुनर् अब्रवीत् मार्कण्डेयो महातेजा विनयात् स्वपितामहम्

uktaḥ pitāmahenaivaṃ bhṛguṇā punar abravīt mārkaṇḍeyo mahātejā vinayāt svapitāmaham

---

7.40

आराध्यः कथितस् तात विष्णुर् विश्वेश्वरः प्रभुः कथं कुत्र मया कार्यम् अच्युताराधनं गुरो येनासौ मम तुष्टस् तु मृत्युं सद्यो ऽपनेष्यति

ārādhyaḥ kathitas tāta viṣṇur viśveśvaraḥ prabhuḥ kathaṃ kutra mayā kāryam acyutārādhanaṃ guro yenāsau mama tuṣṭas tu mṛtyuṃ sadyo 'paneṣyati

---

7.41

तुङ्गभद्रेति विख्याता या नदी सह्यपर्वते तत्र भद्रवटे वत्स त्वं प्रतिष्ठाप्य केशवम्

tuṅgabhadreti vikhyātā yā nadī sahyaparvate tatra bhadravaṭe vatsa tvaṃ pratiṣṭhāpya keśavam

---

7.42

आराधय जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् हृदि कृत्वेन्द्रियग्रामं मनः संयम्य तत्त्वतः

ārādhaya jagannāthaṃ gandhapuṣpādibhiḥ kramāt hṛdi kṛtvendriyagrāmaṃ manaḥ saṃyamya tattvataḥ

---

7.43

हृत्पुण्डरीके देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् ध्यायन्न् एकमना वत्स द्वादशाक्षरम् अभ्यसन्

hṛtpuṇḍarīke deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam dhyāyann ekamanā vatsa dvādaśākṣaram abhyasan

---

7.44

ओं नमो भगवते वासुदेवाय इमं मन्त्रं हि जपतो देवदेवस्य शार्ङ्गिणः प्रीतो भवति विश्वात्मा मृत्युं येनापनेष्यति

oṃ namo bhagavate vāsudevāya imaṃ mantraṃ hi japato devadevasya śārṅgiṇaḥ prīto bhavati viśvātmā mṛtyuṃ yenāpaneṣyati

---

7.45

इत्युक्तस् तं प्रणम्याथ स जगाम तपोवनम्

ityuktas taṃ praṇamyātha sa jagāma tapovanam

---

7.46

सह्यपादोद्भवायास् तु भद्रायास् तटम् उत्तमम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्

sahyapādodbhavāyās tu bhadrāyās taṭam uttamam nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam

---

7.47

गुल्मवेणुलताकीर्णं नानामुनिजनाकुलम् तत्र विष्णुं प्रतिष्ठाप्य गन्धधूपादिभिः क्रमात्

gulmaveṇulatākīrṇaṃ nānāmunijanākulam tatra viṣṇuṃ pratiṣṭhāpya gandhadhūpādibhiḥ kramāt

---

7.48

पूजयाम्_अस देवेशं मार्कण्डेयो महामुनिः पूजयित्वा हरिं तत्र तपस् तेपे सुदुष्करम्

pūjayām_asa deveśaṃ mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ pūjayitvā hariṃ tatra tapas tepe suduṣkaram

---

7.49

निराहारो मुनिस् तत्र वर्षम् एकम् अतन्द्रितः मात्रोक्तकाले त्व् आसन्ने दिने तत्र महामतिः

nirāhāro munis tatra varṣam ekam atandritaḥ mātroktakāle tv āsanne dine tatra mahāmatiḥ

---

7.50

स्नात्वा यथोक्तविधिना कृत्वा विष्णोस् तथार्चनम् हृदि कृत्वेन्द्रियग्रामं विशुद्धेनान्तरात्मना

snātvā yathoktavidhinā kṛtvā viṣṇos tathārcanam hṛdi kṛtvendriyagrāmaṃ viśuddhenāntarātmanā

---

7.51

आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा कृत्वासौ प्राणसंयमम् ओंकारोच्चारणाद् धीमान् हृत्पद्मं स विकासयन्

āsanaṃ svastikaṃ baddhvā kṛtvāsau prāṇasaṃyamam oṃkāroccāraṇād dhīmān hṛtpadmaṃ sa vikāsayan

---

7.52

तन्मध्ये रविसोमाग्निमण्डलानि यथाक्रमम् कल्पयित्वा हरेः पीठं तस्मिन् देशे सनातनम्

tanmadhye ravisomāgnimaṇḍalāni yathākramam kalpayitvā hareḥ pīṭhaṃ tasmin deśe sanātanam

---

7.53

पीताम्बरधरं कृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् भावपुष्पैः समभ्यर्च्य मनस् तस्मिन् निवेश्य च

pītāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ śaṅkhacakragadādharam bhāvapuṣpaiḥ samabhyarcya manas tasmin niveśya ca

---

7.54

ब्रह्मरूपं हरिं ध्यायंस् ततो मन्त्रम् उदीरयत् ओं नमो भगवते वासुदेवाय

brahmarūpaṃ hariṃ dhyāyaṃs tato mantram udīrayat oṃ namo bhagavate vāsudevāya

---

7.55

इत्य् एवं ध्यायतस् तस्य मार्कण्डेयस्य धीमतः मनस् तत्रैव संलग्नं देवदेवे जगत्पतौ

ity evaṃ dhyāyatas tasya mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ manas tatraiva saṃlagnaṃ devadeve jagatpatau

---

7.56

ततो यमाज्ञया तत्र आगता यमकिंकराः पाशहस्तास् तु तं नेतुं विष्णुदूतैस् तु ते हताः

tato yamājñayā tatra āgatā yamakiṃkarāḥ pāśahastās tu taṃ netuṃ viṣṇudūtais tu te hatāḥ

---

7.57

शूलैः प्रहन्यमानास् तु द्विजं मुक्त्वा ययुस् तदा वयं निवर्त्य गच्छामो मृत्युर् एवागमिष्यति

śūlaiḥ prahanyamānās tu dvijaṃ muktvā yayus tadā vayaṃ nivartya gacchāmo mṛtyur evāgamiṣyati

---

7.58

यत्र नः स्वामिनो नाम लोकनाथस्य शार्ङ्गिणः को यमस् तत्र मृत्युर् वा कालः कलयतां वरः

yatra naḥ svāmino nāma lokanāthasya śārṅgiṇaḥ ko yamas tatra mṛtyur vā kālaḥ kalayatāṃ varaḥ

---

7.59

आगत्य स्वयम् एवाह मृत्युः पार्श्वं महात्मनः मार्कण्डेयस्य बभ्राम विष्णुकिंकरशङ्कया

āgatya svayam evāha mṛtyuḥ pārśvaṃ mahātmanaḥ mārkaṇḍeyasya babhrāma viṣṇukiṃkaraśaṅkayā

---

7.60

ते ऽप्य् उद्यम्याशु मुशलान् आयसान् विष्णुकिंकराः विष्ण्वाज्ञया हनिष्यामो मृत्युम् अद्येति संस्थिताः

te 'py udyamyāśu muśalān āyasān viṣṇukiṃkarāḥ viṣṇvājñayā haniṣyāmo mṛtyum adyeti saṃsthitāḥ

---

7.61

ततो विष्ण्वर्पितमना मार्कण्डेयो महामतिः तुष्टाव प्रणतो भूत्वा देवदेवं जनार्दनम्

tato viṣṇvarpitamanā mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ tuṣṭāva praṇato bhūtvā devadevaṃ janārdanam

---

7.62

विष्णुनैवोदितं यत् तत् स्तोत्रं कर्णे महात्मनः सुभाषितेन मनसा तेन तुष्टाव माधवम्

viṣṇunaivoditaṃ yat tat stotraṃ karṇe mahātmanaḥ subhāṣitena manasā tena tuṣṭāva mādhavam

---

7.63

नारायणं सहस्राक्षं पद्मनाभं पुरातनम् प्रणतो ऽस्मि हृषीकेशं किं मे मृत्युः करिष्यति

nārāyaṇaṃ sahasrākṣaṃ padmanābhaṃ purātanam praṇato 'smi hṛṣīkeśaṃ kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.64

गोविन्दं पुण्डरीकाक्षम् अनन्तम् अजम् अव्ययम् केशवं च प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

govindaṃ puṇḍarīkākṣam anantam ajam avyayam keśavaṃ ca prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.65

वासुदेवं जगद्योनिं भानुवर्णम् अतीन्द्रियम् दामोदरं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

vāsudevaṃ jagadyoniṃ bhānuvarṇam atīndriyam dāmodaraṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.66

शङ्खचक्रधरं देवं छन्नरूपिणम् अव्ययम् अधोक्षजं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

śaṅkhacakradharaṃ devaṃ channarūpiṇam avyayam adhokṣajaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.67

वाराहं वामनं विष्णुं नरसिंहं जनार्दनम् माधवं च प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

vārāhaṃ vāmanaṃ viṣṇuṃ narasiṃhaṃ janārdanam mādhavaṃ ca prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.68

पुरुषं पुष्करं पुण्यं क्षेमबीजं जगत्पतिम् लोकनाथं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

puruṣaṃ puṣkaraṃ puṇyaṃ kṣemabījaṃ jagatpatim lokanāthaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.69

भूतात्मानं महात्मानं जगद्योनिम् अयोनिजम् विश्वरूपं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

bhūtātmānaṃ mahātmānaṃ jagadyonim ayonijam viśvarūpaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.70

सहस्रशिरसं देवं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् महायोगं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति

sahasraśirasaṃ devaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam mahāyogaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati

---

7.71

इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य स्तोत्रं तस्य महात्मनः अपयातस् ततो मृत्युर् विष्णुदूतैश् च पीडितः

ity udīritam ākarṇya stotraṃ tasya mahātmanaḥ apayātas tato mṛtyur viṣṇudūtaiś ca pīḍitaḥ

---

7.72

इति तेन जितो मृत्युर् मार्कण्डेयेन धीमता प्रसन्ने पुण्डरीकाक्षे नृसिंहे नास्ति दुर्लभम्

iti tena jito mṛtyur mārkaṇḍeyena dhīmatā prasanne puṇḍarīkākṣe nṛsiṃhe nāsti durlabham

---

7.73

मृत्युंजयम् इदं पुण्यं मृत्युप्रशमनं शुभम् मार्कण्डेयहितार्थाय स्वयं विष्णुर् उवाच ह

mṛtyuṃjayam idaṃ puṇyaṃ mṛtyupraśamanaṃ śubham mārkaṇḍeyahitārthāya svayaṃ viṣṇur uvāca ha

---

7.74

य इदं पठेते भक्त्या त्रिकालं नियतः शुचिः नाकाले तस्य मृत्युः स्यान् नरस्याच्युतचेतसः

ya idaṃ paṭhete bhaktyā trikālaṃ niyataḥ śuciḥ nākāle tasya mṛtyuḥ syān narasyācyutacetasaḥ

---

7.75

हृत्पद्ममध्ये पुरुषं पुराणं नारायणं शाश्वतम् आदिदेवम् संचिन्त्य सूर्याद् अपि राजमानं मृत्युं स योगी जितवांस् तदैव

hṛtpadmamadhye puruṣaṃ purāṇaṃ nārāyaṇaṃ śāśvatam ādidevam saṃcintya sūryād api rājamānaṃ mṛtyuṃ sa yogī jitavāṃs tadaiva

8.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयमृत्युंजयो नाम सप्तमो ऽध्यायः ॥ नर्प् 7 मृत्युश् च किंकराश् चैव विष्णुदूतैः प्रपीडिताः स्वराज्ञस् ते ऽनु निर्वेशं गत्वा ते चुक्रुशुर् भृशम्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyamṛtyuṃjayo nāma saptamo 'dhyāyaḥ || narp 7 mṛtyuś ca kiṃkarāś caiva viṣṇudūtaiḥ prapīḍitāḥ svarājñas te 'nu nirveśaṃ gatvā te cukruśur bhṛśam

---

8.2

शृणु राजन् वचो ऽस्माकं तवाग्रे यद् ब्रवीमहे त्वदादेशाद् वयं गत्वा मृत्युं संस्थाप्य दूरतः

śṛṇu rājan vaco 'smākaṃ tavāgre yad bravīmahe tvadādeśād vayaṃ gatvā mṛtyuṃ saṃsthāpya dūrataḥ

---

8.3

ब्राह्मणस्य समीपं च भृगोः पौत्रस्य सत्तम तं ध्यायमानं कमपि देवम् एकाग्रमानसम्

brāhmaṇasya samīpaṃ ca bhṛgoḥ pautrasya sattama taṃ dhyāyamānaṃ kamapi devam ekāgramānasam

---

8.4

गन्तुं न शक्तास् तत्पार्श्वं वयं सर्वे महामते यावत् तावन् महाकायैः पुरुषैर् मुशलैर् हताः

gantuṃ na śaktās tatpārśvaṃ vayaṃ sarve mahāmate yāvat tāvan mahākāyaiḥ puruṣair muśalair hatāḥ

---

8.5

वयं निवृत्तास् तद् वीक्ष्य मृत्युस् तत्र गतः पुनः अस्मान् निर्भर्त्स्य तत्रायं तैर् नरैर् मुशलैर् हतः

vayaṃ nivṛttās tad vīkṣya mṛtyus tatra gataḥ punaḥ asmān nirbhartsya tatrāyaṃ tair narair muśalair hataḥ

---

8.6

एवम् अत्र तम् आनेतुं ब्राह्मणं तपसि स्थितम् अशक्ता वयम् एवात्र मृत्युना सह वै प्रभो

evam atra tam ānetuṃ brāhmaṇaṃ tapasi sthitam aśaktā vayam evātra mṛtyunā saha vai prabho

---

8.7

तद् ब्रवीहि महाभाग यद् ब्रह्म ब्राह्मणस्य तु देवं कं ध्यायते विप्रः के वा ते यैर् हता वयम्

tad bravīhi mahābhāga yad brahma brāhmaṇasya tu devaṃ kaṃ dhyāyate vipraḥ ke vā te yair hatā vayam

---

8.8

इत्युक्तः किंकरैः सर्वैर् मृत्युना च महामते ध्यात्वा क्षणं महाबुद्धिः प्राह वैवस्वतो यमः

ityuktaḥ kiṃkaraiḥ sarvair mṛtyunā ca mahāmate dhyātvā kṣaṇaṃ mahābuddhiḥ prāha vaivasvato yamaḥ

---

8.9

शृण्वन्तु किंकराः सर्वे मृत्युश् चान्ये च मे वचः सत्यम् एतत् प्रवक्ष्यामि ज्ञानं यद् योगमार्गतः

śṛṇvantu kiṃkarāḥ sarve mṛtyuś cānye ca me vacaḥ satyam etat pravakṣyāmi jñānaṃ yad yogamārgataḥ

---

8.10

भृगोः पौत्रो महाभागो मार्कण्डेयो महामतिः स ज्ञात्वाद्यात्मनः कालं गतो मृत्युजिगीषया

bhṛgoḥ pautro mahābhāgo mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ sa jñātvādyātmanaḥ kālaṃ gato mṛtyujigīṣayā

---

8.11

भृगुणोक्तेन मार्गेण स तेपे परमं तपः हरिम् आराध्य मेधावी जपन् वै द्वादशाक्षरम्

bhṛguṇoktena mārgeṇa sa tepe paramaṃ tapaḥ harim ārādhya medhāvī japan vai dvādaśākṣaram

---

8.12

एकाग्रेणैव मनसा ध्यायते हृदि केशवम् सततं योगयुक्तस् तु स मुनिस् तत्र किंकराः

ekāgreṇaiva manasā dhyāyate hṛdi keśavam satataṃ yogayuktas tu sa munis tatra kiṃkarāḥ

---

8.13

हरिध्यानमहादीक्षाबलं तस्य महामुनेः नान्यद् वै प्राप्तकालस्य बलं पश्यामि किंकराः

haridhyānamahādīkṣābalaṃ tasya mahāmuneḥ nānyad vai prāptakālasya balaṃ paśyāmi kiṃkarāḥ

---

8.14

हृदिस्थे पुण्डरीकाक्षे सततं भक्तवत्सले पश्यन् तं विष्णुभूतं नु को हि स्यात् केशवाश्रयम्

hṛdisthe puṇḍarīkākṣe satataṃ bhaktavatsale paśyan taṃ viṣṇubhūtaṃ nu ko hi syāt keśavāśrayam

---

8.15

ते ऽपि वै पुरुषा विष्णोर् यैर् यूयं ताडिता भृशम् अत ऊर्ध्वं न गन्तव्यं यत्र वै वैष्णवाः स्थिताः

te 'pi vai puruṣā viṣṇor yair yūyaṃ tāḍitā bhṛśam ata ūrdhvaṃ na gantavyaṃ yatra vai vaiṣṇavāḥ sthitāḥ

---

8.16

न चित्रं ताडनं तत्र अहं मन्ये महात्मभिः भवतां जीवनं चित्रं यक्षैर् दत्तं कृपालुभिः

na citraṃ tāḍanaṃ tatra ahaṃ manye mahātmabhiḥ bhavatāṃ jīvanaṃ citraṃ yakṣair dattaṃ kṛpālubhiḥ

---

8.17

नारायणपरं विप्रं कस् तं वीक्षितुम् उत्सहेत् युष्माभिश् च महापापैर् मार्कण्डेयं हरिप्रियम् समानेतुं कृतो यत्नः समीचीनं न तत् कृतम्

nārāyaṇaparaṃ vipraṃ kas taṃ vīkṣitum utsahet yuṣmābhiś ca mahāpāpair mārkaṇḍeyaṃ haripriyam samānetuṃ kṛto yatnaḥ samīcīnaṃ na tat kṛtam

---

8.18

नरसिंहं महादेवं ये नराः पर्युपासते तेषां पार्श्वे न गन्तव्यं युष्माभिर् मम शासनात्

narasiṃhaṃ mahādevaṃ ye narāḥ paryupāsate teṣāṃ pārśve na gantavyaṃ yuṣmābhir mama śāsanāt

---

8.19

स एवं किंकरान् उक्त्वा मृत्युं च पुरतः स्थितम् यमो निरीक्ष्य च जनं नरकस्थं प्रपीडितम्

sa evaṃ kiṃkarān uktvā mṛtyuṃ ca purataḥ sthitam yamo nirīkṣya ca janaṃ narakasthaṃ prapīḍitam

---

8.20

कृपया परया युक्तो विष्णुभक्त्या विशेषतः जनस्यानुग्रहार्थाय तेनोक्ताश् च गिरः शृणु

kṛpayā parayā yukto viṣṇubhaktyā viśeṣataḥ janasyānugrahārthāya tenoktāś ca giraḥ śṛṇu

---

8.21

नरके पच्यमानस्य यमेन परिभाषितम् किं त्वया नार्चितो देवः केशवः क्लेशनाशनः

narake pacyamānasya yamena paribhāṣitam kiṃ tvayā nārcito devaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ

---

8.22

उदकेनाप्य् अलाभे तु द्रव्याणां पूजितः प्रभुः यो ददाति स्वकं लोकं स त्वया किं न पूजितः

udakenāpy alābhe tu dravyāṇāṃ pūjitaḥ prabhuḥ yo dadāti svakaṃ lokaṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ

---

8.23

नरसिंहो हृषीकेशः पुण्डरीकनिभेक्षणः स्मरणान् मुक्तिदो नृणां स त्वया किं न पूजितः

narasiṃho hṛṣīkeśaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ smaraṇān muktido nṛṇāṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ

---

8.24

इत्य् उक्त्वा नारकान् सर्वान् पुनर् आह स किंकरान् वैवस्वतो यमः साक्षाद् विष्णुभक्तिसमन्वितः

ity uktvā nārakān sarvān punar āha sa kiṃkarān vaivasvato yamaḥ sākṣād viṣṇubhaktisamanvitaḥ

---

8.25

नारदाय स विश्वात्मा प्राहैवं विष्णुर् अव्ययः अन्येभ्यो वैष्णवेभ्यश् च सिद्धेभ्यः सततं श्रुतम्

nāradāya sa viśvātmā prāhaivaṃ viṣṇur avyayaḥ anyebhyo vaiṣṇavebhyaś ca siddhebhyaḥ satataṃ śrutam

---

8.26

तद् वः प्रीत्या प्रवक्ष्यामि हरिवाक्यम् अनुत्तमम् शिक्षार्थं किंकराः सर्वे शृणुत प्रणता हरेः

tad vaḥ prītyā pravakṣyāmi harivākyam anuttamam śikṣārthaṃ kiṃkarāḥ sarve śṛṇuta praṇatā hareḥ

---

8.27

हे कृष्ण कृष्ण कृष्णेति यो मां स्मरति नित्यशः जलं भित्त्वा यथा पद्मं नरकाद् उद्धराम्य् अहम्

he kṛṣṇa kṛṣṇa kṛṣṇeti yo māṃ smarati nityaśaḥ jalaṃ bhittvā yathā padmaṃ narakād uddharāmy aham

---

8.28

पुण्डरीकाक्ष देवेश नरसिंह त्रिविक्रम त्वाम् अहं शरणं प्राप्त इति यस् तं समुद्धरे

puṇḍarīkākṣa deveśa narasiṃha trivikrama tvām ahaṃ śaraṇaṃ prāpta iti yas taṃ samuddhare

---

8.29

त्वां प्रपन्नो ऽस्मि शरणं देवदेव जनार्दन इति यः शरणं प्राप्तस् तं क्लेशाद् उद्धराम्य् अहम्

tvāṃ prapanno 'smi śaraṇaṃ devadeva janārdana iti yaḥ śaraṇaṃ prāptas taṃ kleśād uddharāmy aham

---

8.30

इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य हरिवाक्यं यमेन च नारकाः कृष्ण कृष्णेति नारसिंहेति चुक्रुशुः

ity udīritam ākarṇya harivākyaṃ yamena ca nārakāḥ kṛṣṇa kṛṣṇeti nārasiṃheti cukruśuḥ

---

8.31

यथा यथा हरेर् नाम कीर्तयन्त्य् अत्र नारकाः तथा तथा हरेर् भक्तिम् उद्वहन्तो ऽब्रुवन्न् इदम्

yathā yathā harer nāma kīrtayanty atra nārakāḥ tathā tathā harer bhaktim udvahanto 'bruvann idam

---

8.32

ओं नमो भगवते तस्मै केशवाय महात्मने यन्नामकीर्तनात् सद्यो नरकाग्निः प्रशाम्यति

oṃ namo bhagavate tasmai keśavāya mahātmane yannāmakīrtanāt sadyo narakāgniḥ praśāmyati

---

8.33

भक्तप्रियाय देवाय रक्षाय हरये नमः लोकनाथाय शान्ताय यज्ञेशायादिमूर्तये

bhaktapriyāya devāya rakṣāya haraye namaḥ lokanāthāya śāntāya yajñeśāyādimūrtaye

---

8.34

अनन्तायाप्रमेयाय नरसिंहाय ते नमः नारायणाय गुरवे शङ्खचक्रगदाभृते

anantāyāprameyāya narasiṃhāya te namaḥ nārāyaṇāya gurave śaṅkhacakragadābhṛte

---

8.35

वेदप्रियाय महते विक्रमाय नमो नमः वाराहायाप्रतर्क्याय वेदाङ्गाय महीभृते

vedapriyāya mahate vikramāya namo namaḥ vārāhāyāpratarkyāya vedāṅgāya mahībhṛte

---

8.36

नमो द्युतिमते नित्यं ब्राह्मणाय नमो नमः वामनाय बहुज्ञाय वेदवेदाङ्गधारिणे

namo dyutimate nityaṃ brāhmaṇāya namo namaḥ vāmanāya bahujñāya vedavedāṅgadhāriṇe

---

8.37

बलिबन्धनदक्षाय वेदपालाय ते नमः विष्णवे सुरनाथाय व्यापिने परमात्मने

balibandhanadakṣāya vedapālāya te namaḥ viṣṇave suranāthāya vyāpine paramātmane

---

8.38

चतुर्भुजाय शुद्धाय शुद्धद्रव्याय ते नमः जामदग्न्याय रामाय दुष्टक्षत्रान्तकारिणे

caturbhujāya śuddhāya śuddhadravyāya te namaḥ jāmadagnyāya rāmāya duṣṭakṣatrāntakāriṇe

---

8.39

रामाय रावणान्ताय नमस् तुभ्यं महात्मने अस्मान् उद्धर गोविन्द पूतिगन्धान् नमो ऽस्तु ते

rāmāya rāvaṇāntāya namas tubhyaṃ mahātmane asmān uddhara govinda pūtigandhān namo 'stu te

---

8.40

इति संकीर्तिते विष्णौ नारकैर् भक्तिपूर्वकम् तदा सा नारकी पीडा गता तेषां महात्मनाम्

iti saṃkīrtite viṣṇau nārakair bhaktipūrvakam tadā sā nārakī pīḍā gatā teṣāṃ mahātmanām

---

8.41

कृष्णरूपधराः सर्वे दिव्यवस्त्रविभूषिताः दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गा दिव्याभरणभूषिताः

kṛṣṇarūpadharāḥ sarve divyavastravibhūṣitāḥ divyagandhānuliptāṅgā divyābharaṇabhūṣitāḥ

---

8.42

तान् आरोप्य विमानेषु दिव्येषु हरिपूरुषाः तर्जयित्वा यमभटान् नीतास् ते केशवालयम्

tān āropya vimāneṣu divyeṣu haripūruṣāḥ tarjayitvā yamabhaṭān nītās te keśavālayam

---

8.43

नारकेषु च सर्वेषु नीतेषु हरिपूरुषैः विष्णुलोकं यमो भूयो नमश् चक्रे तदा हरिम्

nārakeṣu ca sarveṣu nīteṣu haripūruṣaiḥ viṣṇulokaṃ yamo bhūyo namaś cakre tadā harim

---

8.44

यन्नामकीर्तनाद् याता नारकाः केशवालयम् तं नमामि सदा देवं नरसिंहम् अहं गुरुम्

yannāmakīrtanād yātā nārakāḥ keśavālayam taṃ namāmi sadā devaṃ narasiṃham ahaṃ gurum

---

8.45

तस्य वै नरसिंहस्य विष्णोर् अमिततेजसः प्रणामं ये ऽपि कुर्वन्ति तेभ्यो ऽपीह नमो नमः

tasya vai narasiṃhasya viṣṇor amitatejasaḥ praṇāmaṃ ye 'pi kurvanti tebhyo 'pīha namo namaḥ

---

8.46

दृष्ट्वा प्रशान्तं नरकाग्निम् उग्रं यन्त्रादि सर्वं विपरीतम् अत्र पुनः स शिक्षार्थम् अथात्मदूतान् यमो हि वक्तुं कृतवान् मनः स्वयम्

dṛṣṭvā praśāntaṃ narakāgnim ugraṃ yantrādi sarvaṃ viparītam atra punaḥ sa śikṣārtham athātmadūtān yamo hi vaktuṃ kṛtavān manaḥ svayam

9.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे यमगीता नामाष्टमो ऽध्यायः ॥ नर्प् 8 स्वपुरुषम् अभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले परिहर मधुसूदनप्रपन्नान् प्रभुर् अहम् अन्यनृणां न वैष्णवानाम्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe yamagītā nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ || narp 8 svapuruṣam abhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle parihara madhusūdanaprapannān prabhur aham anyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām

---

9.2

अहम् अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः हरिगुरुविमुखान् प्रशास्मि मर्त्यान् हरिचरणप्रणतान् नमस् करोमि

aham amaragaṇārcitena dhātrā yama iti lokahitāhite niyuktaḥ hariguruvimukhān praśāsmi martyān haricaraṇapraṇatān namas karomi

---

9.3

सुगतिम् अभिलषामि वासुदेवाद् अहम् अपि भागवते स्थितान्तरात्मा मधुवधवशगो ऽस्मि न स्वतन्त्रः प्रभवति संयमने ममापि कृष्णः

sugatim abhilaṣāmi vāsudevād aham api bhāgavate sthitāntarātmā madhuvadhavaśago 'smi na svatantraḥ prabhavati saṃyamane mamāpi kṛṣṇaḥ

---

9.4

भगवति विमुखस्य नास्ति सिद्धिर् विषम् अमृतं भवतीति नेदम् अस्ति वर्षशतम् अपीह पच्यमानं व्रजति न काञ्चनताम् अयः कदाचित्

bhagavati vimukhasya nāsti siddhir viṣam amṛtaṃ bhavatīti nedam asti varṣaśatam apīha pacyamānaṃ vrajati na kāñcanatām ayaḥ kadācit

---

9.5

न हि शशिकलुषच्छविः कदाचिद् विरमति नो रविताम् उपैति चन्द्रः भगवति च हराव् अनन्यचेता भृशमलिनो ऽपि विराजते मनुष्यः

na hi śaśikaluṣacchaviḥ kadācid viramati no ravitām upaiti candraḥ bhagavati ca harāv ananyacetā bhṛśamalino 'pi virājate manuṣyaḥ

---

9.6

महद् अपि सुविचार्य लोकतत्त्वं भगवदुपास्तिम् ऋते न सिद्धिर् अस्ति सुरगुरुसुदृढप्रसाददौ तौ हरिचरणौ स्मरतापवर्गहेतोः

mahad api suvicārya lokatattvaṃ bhagavadupāstim ṛte na siddhir asti suragurusudṛḍhaprasādadau tau haricaraṇau smaratāpavargahetoḥ

---

9.7

शुभम् इदम् उपलभ्य मानुषत्वं सुकृतशतेन वृथेन्द्रियार्थहेतोः रमयति कुरुते न मोक्षमार्गं दहयति चन्दनम् आशु भस्महेतोः

śubham idam upalabhya mānuṣatvaṃ sukṛtaśatena vṛthendriyārthahetoḥ ramayati kurute na mokṣamārgaṃ dahayati candanam āśu bhasmahetoḥ

---

9.8

मुकुलितकरकुड्मलैः सुरेन्द्रैः सततनमस्कृतपादपङ्कजो यः अविहतगतये सनातनाय जगति जनिं हरते नमो ऽग्रजाय

mukulitakarakuḍmalaiḥ surendraiḥ satatanamaskṛtapādapaṅkajo yaḥ avihatagataye sanātanāya jagati janiṃ harate namo 'grajāya

---

9.9

यमाष्टकम् इदं पुण्यं पठते यः शृणोति वा मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

yamāṣṭakam idaṃ puṇyaṃ paṭhate yaḥ śṛṇoti vā mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

---

9.10

इतीदम् उक्तं यमवाक्यम् उत्तमं मयाधुना ते हरिभक्तिवर्धनम् पुनः प्रवक्ष्यामि पुरातनीं कथां भृगोस् तु पौत्रेण च या पुरा कृता

itīdam uktaṃ yamavākyam uttamaṃ mayādhunā te haribhaktivardhanam punaḥ pravakṣyāmi purātanīṃ kathāṃ bhṛgos tu pautreṇa ca yā purā kṛtā

10.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे नवमो ऽध्यायः ॥ नर्प् 9 जित्वैवम् आत्मनो मृत्युं तपसा शंसितव्रतः स जगाम पितुर् गेहं मार्कण्डेयो महामतिः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe navamo 'dhyāyaḥ || narp 9 jitvaivam ātmano mṛtyuṃ tapasā śaṃsitavrataḥ sa jagāma pitur gehaṃ mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ

---

10.2

कृत्वा विवाहं धर्मेण भृगोर् वाक्यविशेषतः स वेदशिरसं पुत्रम् उत्पाद्य च विधानतः

kṛtvā vivāhaṃ dharmeṇa bhṛgor vākyaviśeṣataḥ sa vedaśirasaṃ putram utpādya ca vidhānataḥ

---

10.3

इष्ट्वा यज्ञैस् तु देवेशं नारायणम् अनामयम् श्राद्धेन तु पितृन् इष्ट्वा अन्नदानेन चातिथीन्

iṣṭvā yajñais tu deveśaṃ nārāyaṇam anāmayam śrāddhena tu pitṛn iṣṭvā annadānena cātithīn

---

10.4

प्रयागम् आसाद्य पुनः स्नात्वा तीर्थे गरीयसि मार्कण्डेयो महातेजास् तेपे वटतले तपः

prayāgam āsādya punaḥ snātvā tīrthe garīyasi mārkaṇḍeyo mahātejās tepe vaṭatale tapaḥ

---

10.5

यस्य प्रसादेन पुरा जितवान् मृत्युम् आत्मनः तं देवं द्रष्टुम् इच्छन् यः स तेपे परमं तपः

yasya prasādena purā jitavān mṛtyum ātmanaḥ taṃ devaṃ draṣṭum icchan yaḥ sa tepe paramaṃ tapaḥ

---

10.6

वायुभक्षश् चिरं कालं तपसा शोषयंस् तनुम् एकदा तु महातेजा मार्कण्डेयो महामतिः

vāyubhakṣaś ciraṃ kālaṃ tapasā śoṣayaṃs tanum ekadā tu mahātejā mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ

---

10.7

आराध्य माधवं देवं गन्धपुष्पादिभिः शुभैः अग्रे व्यग्रमनाः स्थित्वा हृदये तम् अनुस्मरन् शङ्खचक्रगदापाणिं तुष्टाव गरुडध्वजम्

ārādhya mādhavaṃ devaṃ gandhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ agre vyagramanāḥ sthitvā hṛdaye tam anusmaran śaṅkhacakragadāpāṇiṃ tuṣṭāva garuḍadhvajam

---

10.8

नरं नृसिंहं नरनाथम् अच्युतं प्रलम्बबाहुं कमलायतेक्षणम् क्षितीश्वरैर् अर्चितपादपङ्कजं नमामि विष्णुं पुरुषं पुरातनम्

naraṃ nṛsiṃhaṃ naranātham acyutaṃ pralambabāhuṃ kamalāyatekṣaṇam kṣitīśvarair arcitapādapaṅkajaṃ namāmi viṣṇuṃ puruṣaṃ purātanam

---

10.9

जगत्पतिं क्षीरसमुद्रमन्दिरं तं शार्ङ्गपाणिं मुनिवृन्दवन्दितम् श्रियः पतिं श्रीधरम् ईशम् ईश्वरं नमामि गोविन्दम् अनन्तवर्चसम्

jagatpatiṃ kṣīrasamudramandiraṃ taṃ śārṅgapāṇiṃ munivṛndavanditam śriyaḥ patiṃ śrīdharam īśam īśvaraṃ namāmi govindam anantavarcasam

---

10.10

अजं वरेण्यं जनदुःखनाशनं गुरुं पुराणं पुरुषोत्तमं प्रभुम् सहस्रसूर्यद्युतिमन्तम् अच्युतं नमामि भक्त्या हरिम् आद्यमाधवम्

ajaṃ vareṇyaṃ janaduḥkhanāśanaṃ guruṃ purāṇaṃ puruṣottamaṃ prabhum sahasrasūryadyutimantam acyutaṃ namāmi bhaktyā harim ādyamādhavam

---

10.11

पुरस्कृतं पुण्यवतां परां गतिं क्षितीश्वरं लोकपतिम् प्रजापतिम् परं पराणाम् अपि कारणं हरिं नमामि लोकत्रयकर्मसाक्षिणम्

puraskṛtaṃ puṇyavatāṃ parāṃ gatiṃ kṣitīśvaraṃ lokapatim prajāpatim paraṃ parāṇām api kāraṇaṃ hariṃ namāmi lokatrayakarmasākṣiṇam

---

10.12

भोगे त्व् अनन्तस्य पयोदधौ सुरः पुरा हि शेते भगवान् अनादिकृत् क्षीरोदवीचीकणिकाम्बुनोक्षितं तं श्रीनिवासं प्रणतो ऽस्मि केशवम्

bhoge tv anantasya payodadhau suraḥ purā hi śete bhagavān anādikṛt kṣīrodavīcīkaṇikāmbunokṣitaṃ taṃ śrīnivāsaṃ praṇato 'smi keśavam

---

10.13

यो नारसिंहं वपुर् आस्थितो महान् सुरो मुरारिर् मधुकैटभान्तकृत् समस्तलोकार्तिहरं हिरण्यकं नमामि विष्णुं सततं नमामि तम्

yo nārasiṃhaṃ vapur āsthito mahān suro murārir madhukaiṭabhāntakṛt samastalokārtiharaṃ hiraṇyakaṃ namāmi viṣṇuṃ satataṃ namāmi tam

---

10.14

अनन्तम् अव्यक्तम् अतीन्द्रियं विभुं स्वे स्वे हि रूपे स्वयम् एव संस्थितम् योगेश्वरैर् एव सदा नमस्कृतं नमामि भक्त्या सततं जनार्दनम्

anantam avyaktam atīndriyaṃ vibhuṃ sve sve hi rūpe svayam eva saṃsthitam yogeśvarair eva sadā namaskṛtaṃ namāmi bhaktyā satataṃ janārdanam

---

10.15

आनन्दम् एकं विरजं विदात्मकं वृन्दालयं योगिभिर् एव पूजितम् अणोर् अणीयांसम् अवृद्धिम् अक्षयं नमामि भक्तप्रियम् ईश्वरं हरिम्

ānandam ekaṃ virajaṃ vidātmakaṃ vṛndālayaṃ yogibhir eva pūjitam aṇor aṇīyāṃsam avṛddhim akṣayaṃ namāmi bhaktapriyam īśvaraṃ harim

---

10.16

इति स्तोत्रावसाने तं वाग् उवाचाशरीरिणी मार्कण्डेयं महाभागं तीर्थे ऽनु तपसि स्थितम्

iti stotrāvasāne taṃ vāg uvācāśarīriṇī mārkaṇḍeyaṃ mahābhāgaṃ tīrthe 'nu tapasi sthitam

---

10.17

किमर्थं क्लिश्यते ब्रह्मंस् त्वया यो नैव दृश्यते माधवः सर्वतीर्थेषु यावन् न स्नानम् आचरेः

kimarthaṃ kliśyate brahmaṃs tvayā yo naiva dṛśyate mādhavaḥ sarvatīrtheṣu yāvan na snānam ācareḥ

---

10.18

इत्युक्तः सर्वतीर्थेषु स्नात्वोवाच महामतिः कृत्वा कृत्वा सर्वतीर्थे स्नानं चैव कृतं भवेत् तद् वद त्वं मम प्रीत्या यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

ityuktaḥ sarvatīrtheṣu snātvovāca mahāmatiḥ kṛtvā kṛtvā sarvatīrthe snānaṃ caiva kṛtaṃ bhavet tad vada tvaṃ mama prītyā yo 'si so 'si namo 'stu te

---

10.19

स्तोत्रेणानेन विप्रेन्द्र स्तुहि नारायणं प्रभुम् नान्यथा सर्वतीर्थानां फलं प्राप्स्यसि सुव्रत

stotreṇānena viprendra stuhi nārāyaṇaṃ prabhum nānyathā sarvatīrthānāṃ phalaṃ prāpsyasi suvrata

---

10.20

तद् एवाख्याहि भगवन् स्तोत्रं तीर्थफलप्रदम् येन जप्तेन सकलं तीर्थस्नानफलं लभेत्

tad evākhyāhi bhagavan stotraṃ tīrthaphalapradam yena japtena sakalaṃ tīrthasnānaphalaṃ labhet

---

10.21

जय जय देवदेव जय माधव केशव जय पद्मपलाशाक्ष जय गोविन्द गोपते

jaya jaya devadeva jaya mādhava keśava jaya padmapalāśākṣa jaya govinda gopate

---

10.22

जय जय पद्मनाभ जय वैकुण्ठ वामन जय पद्म हृषीकेश जय दामोदराच्युत

jaya jaya padmanābha jaya vaikuṇṭha vāmana jaya padma hṛṣīkeśa jaya dāmodarācyuta

---

10.23

जय पद्मेश्वरानन्त जय लोकगुरो जय जय शङ्खगदापाणे जय भूधरसूकर

jaya padmeśvarānanta jaya lokaguro jaya jaya śaṅkhagadāpāṇe jaya bhūdharasūkara

---

10.24

जय यज्ञेश वाराह जय भूधर भूमिप जय योगेश योगज्ञ जय योगप्रवर्त्तक

jaya yajñeśa vārāha jaya bhūdhara bhūmipa jaya yogeśa yogajña jaya yogapravarttaka

---

10.24

जय योगप्रवर्त्तक जय धर्मप्रवर्त्तक कृतप्रिय जय जय यज्ञेश यज्ञाङ्ग जय

jaya yogapravarttaka jaya dharmapravarttaka kṛtapriya jaya jaya yajñeśa yajñāṅga jaya

---

10.26

जय वन्दित सद्द्विज जय नारदसिद्धिद जय पुण्यवतां गेह जय वैदिकभाजन

jaya vandita saddvija jaya nāradasiddhida jaya puṇyavatāṃ geha jaya vaidikabhājana

---

10.27

जय जय चतुर्भुज जयदेव जय दैत्यभयावह जय सर्वज्ञ सर्वात्मन् जय शंकर शाश्वत

jaya jaya caturbhuja jayadeva jaya daityabhayāvaha jaya sarvajña sarvātman jaya śaṃkara śāśvata

---

10.28

जय विष्णो महादेव जय नित्यम् अधोक्षज प्रसादं कुरु देवेश दर्शयाद्य स्वकां तनुम्

jaya viṣṇo mahādeva jaya nityam adhokṣaja prasādaṃ kuru deveśa darśayādya svakāṃ tanum

---

10.29

इत्य् एवं कीर्तिते तेन मार्कण्डेयेन धीमता प्रादुर् बभूव भगवान् पीतवासा जनार्दनः

ity evaṃ kīrtite tena mārkaṇḍeyena dhīmatā prādur babhūva bhagavān pītavāsā janārdanaḥ

---

10.30

शङ्खचक्रगदापाणिः सर्वाभरणभूषितः तेजसा द्योतयन् सर्वा दिशो विष्णुः सनातनः

śaṅkhacakragadāpāṇiḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ tejasā dyotayan sarvā diśo viṣṇuḥ sanātanaḥ

---

10.31

तं दृष्ट्वा सहसा भूमौ चिरप्रार्थितदर्शनम् प्रयातः शिरसा वश्यो भक्त्या स भृगुनन्दनः

taṃ dṛṣṭvā sahasā bhūmau ciraprārthitadarśanam prayātaḥ śirasā vaśyo bhaktyā sa bhṛgunandanaḥ

---

10.32

निपत्योत्पत्य च पुनः पुनः साङ्गं महामनाः प्रबद्धसंपुटकरो गोविन्दं पुरतः स्तुवन्

nipatyotpatya ca punaḥ punaḥ sāṅgaṃ mahāmanāḥ prabaddhasaṃpuṭakaro govindaṃ purataḥ stuvan

---

10.41

नमो ऽस्तु ते देवदेव महाचित्त महाकाय महाप्राज्ञ महादेव महाकीर्ते ब्रह्मेन्द्रचन्द्ररुद्रार्चितपादयुगल श्रीपद्महस्त संमर्दितदैत्यदेह ॥(Nस्P_10.33) अनन्तभोगशयनार्पितसर्वाङ्ग सनकसनन्दनसनत्कुमाराद्यैर् योगिभिर् नासाग्रन्यस्तलोचनैर् अनवरतम् अभिचिन्तितमोक्षतत्त्व । गन्धर्वविद्याधरयक्षकिंनरकिंपुरुषैर् अहरहो गीयमानदिव्ययशः ॥(Nस्P_10.34) नृसिंह नारायण पद्मनाभ गोविन्द गोवर्धनगुहानिवास योगीश्वर देवेश्वर जलेश्वर महेश्वर ॥(Nस्P_10.35) योगधर महामायाधर विद्याधर यशोधर कीर्तिधर त्रिगुणनिवास त्रितत्त्वधर त्रेताग्निधर ॥(Nस्P_10.36) त्रिवेदभाक् त्रिनिकेत त्रिसुपर्ण त्रिदण्डधर ॥(Nस्P_10.37) स्निग्धमेघाभार्चितद्युतिविराजित पीताम्बरधर किरीटकटककेयूरहारमणिरत्नांशुदीप्तिविद्योतितसर्वदिश ॥(Nस्P_10.38) कनकमणिकुण्डलमण्डितगण्डस्थल मधुसूदन विश्वमूर्ते ॥(Nस्P_10.39) लोकनाथ यज्ञेश्वर यज्ञप्रिय तेजोमय भक्तिप्रिय वासुदेव दुरितापहाराराध्य पुरुषोत्तम नमो ऽस्तु ते ॥(Nस्P_10.40) इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य भगवांस् तु जनार्दनः देवदेवः प्रसन्नात्मा मार्कण्डेयम् उवाच ह

namo 'stu te devadeva mahācitta mahākāya mahāprājña mahādeva mahākīrte brahmendracandrarudrārcitapādayugala śrīpadmahasta saṃmarditadaityadeha ||(NsP_10.33) anantabhogaśayanārpitasarvāṅga sanakasanandanasanatkumārādyair yogibhir nāsāgranyastalocanair anavaratam abhicintitamokṣatattva | gandharvavidyādharayakṣakiṃnarakiṃpuruṣair aharaho gīyamānadivyayaśaḥ ||(NsP_10.34) nṛsiṃha nārāyaṇa padmanābha govinda govardhanaguhānivāsa yogīśvara deveśvara jaleśvara maheśvara ||(NsP_10.35) yogadhara mahāmāyādhara vidyādhara yaśodhara kīrtidhara triguṇanivāsa tritattvadhara tretāgnidhara ||(NsP_10.36) trivedabhāk triniketa trisuparṇa tridaṇḍadhara ||(NsP_10.37) snigdhameghābhārcitadyutivirājita pītāmbaradhara kirīṭakaṭakakeyūrahāramaṇiratnāṃśudīptividyotitasarvadiśa ||(NsP_10.38) kanakamaṇikuṇḍalamaṇḍitagaṇḍasthala madhusūdana viśvamūrte ||(NsP_10.39) lokanātha yajñeśvara yajñapriya tejomaya bhaktipriya vāsudeva duritāpahārārādhya puruṣottama namo 'stu te ||(NsP_10.40) ity udīritam ākarṇya bhagavāṃs tu janārdanaḥ devadevaḥ prasannātmā mārkaṇḍeyam uvāca ha

---

10.42

तुष्टो ऽस्मि भवतो वत्स तपसा महता पुनः स्तोत्रैर् अपि महाबुद्धे नष्टपापो ऽसि सांप्रतम्

tuṣṭo 'smi bhavato vatsa tapasā mahatā punaḥ stotrair api mahābuddhe naṣṭapāpo 'si sāṃpratam

---

10.43

वरं वरय विप्रेन्द्र वरदो ऽहं तवाग्रतः नातप्ततपसा ब्रह्मन् द्रष्टुं साध्यो ऽहम् अञ्जसा

varaṃ varaya viprendra varado 'haṃ tavāgrataḥ nātaptatapasā brahman draṣṭuṃ sādhyo 'ham añjasā

---

10.44

कृतकृत्यो ऽस्मि देवेश सांप्रतं तव दर्शनात् त्वद्भक्तिम् अचलाम् एकां मम देहि जगत्पते

kṛtakṛtyo 'smi deveśa sāṃprataṃ tava darśanāt tvadbhaktim acalām ekāṃ mama dehi jagatpate

---

10.45

यदि प्रसन्नो भगवन् मम माधव श्रीपते चिरायुष्यं हृषीकेश येन त्वां चिरम् अर्चये

yadi prasanno bhagavan mama mādhava śrīpate cirāyuṣyaṃ hṛṣīkeśa yena tvāṃ ciram arcaye

---

10.46

मृत्युस् ते निर्जितः पूर्वे चिरायुस् त्वं च लब्धवान् भक्तिर् अस्त्व् अचला ते मे वैष्णवी मुक्तिदायिनी

mṛtyus te nirjitaḥ pūrve cirāyus tvaṃ ca labdhavān bhaktir astv acalā te me vaiṣṇavī muktidāyinī

---

10.47

इदं तीर्थं महाभाग त्वन्नाम्ना ख्यातिम् एष्यति पुनस् त्वं द्रक्ष्यसे मां वै क्षीराब्धौ योगशायिनम्

idaṃ tīrthaṃ mahābhāga tvannāmnā khyātim eṣyati punas tvaṃ drakṣyase māṃ vai kṣīrābdhau yogaśāyinam

---

10.48

इत्य् उक्त्वा पुण्डरीकाक्षस् तत्रैवान्तर् अधीयत मार्कण्डेयो ऽपि धर्मात्मा चिन्तयन् मधुसूदनम्

ity uktvā puṇḍarīkākṣas tatraivāntar adhīyata mārkaṇḍeyo 'pi dharmātmā cintayan madhusūdanam

---

10.49

अर्चयन् देवदेवेशं जपन् शुद्धं नमन्न् अपि वेदशास्त्राणि पुण्यानि पुराणान्य् अखिलानि च

arcayan devadeveśaṃ japan śuddhaṃ namann api vedaśāstrāṇi puṇyāni purāṇāny akhilāni ca

---

10.50

मुनीनां भावयाम् आस गाथाश् चैव तपोधनः इतिहासानि पुण्यानि पितृतत्त्वं च सत्तमः

munīnāṃ bhāvayām āsa gāthāś caiva tapodhanaḥ itihāsāni puṇyāni pitṛtattvaṃ ca sattamaḥ

---

10.51

ततः कदाचित् पुरुषोत्तमोक्तं वचः स्मरन् शास्त्रविदां वरिष्ठः भ्रमन् समुद्रं स जगाम द्रष्टुं हरिं सुरेशं मुनिर् उग्रतेजाः

tataḥ kadācit puruṣottamoktaṃ vacaḥ smaran śāstravidāṃ variṣṭhaḥ bhraman samudraṃ sa jagāma draṣṭuṃ hariṃ sureśaṃ munir ugratejāḥ

---

10.52

श्रमेण युक्तश् चिरकालसंभ्रमाद् भृगोः स पौत्रो हरिभक्तिम् उद्वहन् क्षीराब्धिम् आसाद्य हरिं सुरेशं नागेन्द्रभोगे कृतनिद्रम् ऐक्षत

śrameṇa yuktaś cirakālasaṃbhramād bhṛgoḥ sa pautro haribhaktim udvahan kṣīrābdhim āsādya hariṃ sureśaṃ nāgendrabhoge kṛtanidram aikṣata

11.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयचरित्रे दशमो ऽध्याय ॥ नर्प् 10 प्रणिपत्य जगन्नाथं चराचरगुरुं हरिम् मार्कण्डेयो ऽभितुष्टाव भोगपर्यङ्कशायिनम्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyacaritre daśamo 'dhyāya || narp 10 praṇipatya jagannāthaṃ carācaraguruṃ harim mārkaṇḍeyo 'bhituṣṭāva bhogaparyaṅkaśāyinam

---

11.2

प्रसीद भगवन् विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम प्रसीद देवदेवेश प्रसीद गरुडध्वज

prasīda bhagavan viṣṇo prasīda puruṣottama prasīda devadeveśa prasīda garuḍadhvaja

---

11.3

प्रसीद विष्णो लक्ष्मीश प्रसीद धरणीधर प्रसीद लोकनाथाद्य प्रसीद परमेश्वर

prasīda viṣṇo lakṣmīśa prasīda dharaṇīdhara prasīda lokanāthādya prasīda parameśvara

---

11.4

प्रसीद सर्वदेवेश प्रसीद कमलेक्षण प्रसीद मन्दरधर प्रसीद मधुसूदन

prasīda sarvadeveśa prasīda kamalekṣaṇa prasīda mandaradhara prasīda madhusūdana

---

11.5

प्रसीद सुभगाकान्त प्रसीद भुवनाधिप प्रसीदाद्य महादेव प्रसीद मम केशव

prasīda subhagākānta prasīda bhuvanādhipa prasīdādya mahādeva prasīda mama keśava

---

11.6

जय कृष्ण जयाचिन्त्य जय विष्णो जयाव्यय जय विश्व जयाव्यक्त जय विष्णो नमो ऽस्तु ते

jaya kṛṣṇa jayācintya jaya viṣṇo jayāvyaya jaya viśva jayāvyakta jaya viṣṇo namo 'stu te

---

11.7

जय देव जयाजेय जय सत्य जयाक्षर जय काल जयेशान जय सर्व नमो ऽस्तु ते

jaya deva jayājeya jaya satya jayākṣara jaya kāla jayeśāna jaya sarva namo 'stu te

---

11.8

जय यज्ञपते नाथ जय विश्वपते विभो जय भूतपते नाथ जय सर्वपते विभो

jaya yajñapate nātha jaya viśvapate vibho jaya bhūtapate nātha jaya sarvapate vibho

---

11.9

जय विश्वपते नाथ जय दक्ष नमो ऽस्तु ते जय पापहरानन्त जय जन्मजरापह

jaya viśvapate nātha jaya dakṣa namo 'stu te jaya pāpaharānanta jaya janmajarāpaha

---

11.10

जय भद्रातिभद्रेश जय भद्र नमो ऽस्तु ते जय कामद काकुत्स्थ जय मानद माधव

jaya bhadrātibhadreśa jaya bhadra namo 'stu te jaya kāmada kākutstha jaya mānada mādhava

---

11.11

जय शंकर देवेश जय श्रीश नमो ऽस्तु ते जय कुङ्कुमरक्ताभ जय पङ्कजलोचन

jaya śaṃkara deveśa jaya śrīśa namo 'stu te jaya kuṅkumaraktābha jaya paṅkajalocana

---

11.12

जय चन्दनलिप्ताङ्ग जय राम नमो ऽस्तु ते जय देव जगन्नाथ जय देवकिनन्दन

jaya candanaliptāṅga jaya rāma namo 'stu te jaya deva jagannātha jaya devakinandana

---

11.13

जय सर्वगुरो ज्ञेय जय शंभो नमो ऽस्तु ते जय सुन्दर पद्माभ जय सुन्दरिवल्लभ जय सुन्दरसर्वाङ्ग जय वन्द्य नमो ऽस्तु ते

jaya sarvaguro jñeya jaya śaṃbho namo 'stu te jaya sundara padmābha jaya sundarivallabha jaya sundarasarvāṅga jaya vandya namo 'stu te

---

11.14

जय सर्वद सर्वेश जय शर्मद शाश्वत जय कामद भक्तानां प्रभविष्णो नमो ऽस्तु ते

jaya sarvada sarveśa jaya śarmada śāśvata jaya kāmada bhaktānāṃ prabhaviṣṇo namo 'stu te

---

11.15

नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने लोकनाथ नमस् ते ऽस्तु वीरभद्र नमो ऽस्तु ते

namaḥ kamalanābhāya namaḥ kamalamāline lokanātha namas te 'stu vīrabhadra namo 'stu te

---

11.16

नमस् त्रैलोक्यनाथाय चतुर्मूर्ते जगत्पते नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय ते

namas trailokyanāthāya caturmūrte jagatpate namo devādhidevāya namo nārāyaṇāya te

---

11.17

नमस् ते वासुदेवाय नमस् ते पीतवाससे नमस् ते नरसिंहाय नमस् ते शार्ङ्गधारिणे

namas te vāsudevāya namas te pītavāsase namas te narasiṃhāya namas te śārṅgadhāriṇe

---

11.18

नमः कृष्णाय रामाय नमश् चक्रायुधाय च नमः शिवाय देवाय नमस् ते भुवनेश्वर

namaḥ kṛṣṇāya rāmāya namaś cakrāyudhāya ca namaḥ śivāya devāya namas te bhuvaneśvara

---

11.19

नमो वेदान्तवेद्याय नमो ऽनन्ताय विष्णवे नमस् ते सकलाध्यक्ष नमस् ते श्रीधराअच्युत

namo vedāntavedyāya namo 'nantāya viṣṇave namas te sakalādhyakṣa namas te śrīdharāacyuta

---

11.20

लोकाध्यक्ष जगत्पूज्य परमात्मन् नमो ऽस्तु ते त्वं माता सर्वलोकानां त्वम् एव जगतः पिता

lokādhyakṣa jagatpūjya paramātman namo 'stu te tvaṃ mātā sarvalokānāṃ tvam eva jagataḥ pitā

---

11.21

त्वम् आर्तानां सुहृन् मित्रं प्रियस् त्वं प्रपितामहः त्वं गुरुस् त्वं गतिः साक्षी त्वं पतिस् त्वं परायणः

tvam ārtānāṃ suhṛn mitraṃ priyas tvaṃ prapitāmahaḥ tvaṃ gurus tvaṃ gatiḥ sākṣī tvaṃ patis tvaṃ parāyaṇaḥ

---

11.22

त्वं ध्रुवस् त्वं वषट्कर्ता त्वं हविस् त्वं हुताशनः त्वं शिवस् त्वं वसुर् धाता त्वं ब्रह्मा त्वं सुरेश्वरः

tvaṃ dhruvas tvaṃ vaṣaṭkartā tvaṃ havis tvaṃ hutāśanaḥ tvaṃ śivas tvaṃ vasur dhātā tvaṃ brahmā tvaṃ sureśvaraḥ

---

11.23

त्वं यमस् त्वं रविर् वायुस् त्वं जलं त्वं धनेश्वरः त्वं मनुस् त्वम् अहोरात्रं त्वं निशा त्वं निशाकरः त्वं धृतिस् त्वं श्रियः कान्तिस् त्वं क्षमा त्वं धराधरः

tvaṃ yamas tvaṃ ravir vāyus tvaṃ jalaṃ tvaṃ dhaneśvaraḥ tvaṃ manus tvam ahorātraṃ tvaṃ niśā tvaṃ niśākaraḥ tvaṃ dhṛtis tvaṃ śriyaḥ kāntis tvaṃ kṣamā tvaṃ dharādharaḥ

---

11.24

त्वं कर्ता जगताम् ईशस् त्वं हन्ता मधुसूदन त्वम् एव गोप्ता सर्वस्य जगतस् त्वं चराचर

tvaṃ kartā jagatām īśas tvaṃ hantā madhusūdana tvam eva goptā sarvasya jagatas tvaṃ carācara

---

11.25

करणं कारणं कर्ता त्वम् एव परमेश्वरः शङ्खचक्रगदापाणे भो समुद्धर माधव

karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā tvam eva parameśvaraḥ śaṅkhacakragadāpāṇe bho samuddhara mādhava

---

11.26

प्रिय पद्मपलाशाक्ष शेषपर्यङ्कशायिनम् त्वाम् एव भक्त्या सततं नमामि पुरुषोत्तमम्

priya padmapalāśākṣa śeṣaparyaṅkaśāyinam tvām eva bhaktyā satataṃ namāmi puruṣottamam

---

11.27

श्रीवत्साङ्क जगद्बीजं श्यामलं कमलेक्षणम् नमामि ते वपुर् देव कलिकल्मषनाशनम्

śrīvatsāṅka jagadbījaṃ śyāmalaṃ kamalekṣaṇam namāmi te vapur deva kalikalmaṣanāśanam

---

11.28

लक्ष्मीधरम् उदाराङ्गं दिव्यमालाविभूषितम् चारुपृष्ठं महाबाहुं चारुभूषणभूषितम्

lakṣmīdharam udārāṅgaṃ divyamālāvibhūṣitam cārupṛṣṭhaṃ mahābāhuṃ cārubhūṣaṇabhūṣitam

---

11.29

पद्मनाभं विशालाक्षं पद्मपत्त्रनिभेक्षणम् दीर्घतुङ्गमहाघ्राणं नीलजीमूतसंनिभम्

padmanābhaṃ viśālākṣaṃ padmapattranibhekṣaṇam dīrghatuṅgamahāghrāṇaṃ nīlajīmūtasaṃnibham

---

11.30

दीर्घबाहुं सुगुप्ताङ्गं रत्नहारोज्ज्वलोरसम् सुभ्रूललाटमुकुटं स्निग्धदन्तं सुलोचनम्

dīrghabāhuṃ suguptāṅgaṃ ratnahārojjvalorasam subhrūlalāṭamukuṭaṃ snigdhadantaṃ sulocanam

---

11.31

चारुबाहुं सुताम्रौष्ठं रत्नोज्ज्वलितकुण्डलम् वृत्तकण्ठं सुपीनांसं सरसं श्रीधरं हरिम्

cārubāhuṃ sutāmrauṣṭhaṃ ratnojjvalitakuṇḍalam vṛttakaṇṭhaṃ supīnāṃsaṃ sarasaṃ śrīdharaṃ harim

---

11.32

सुकुमारम् अजं नित्यं नीलकुञ्चितमूर्धजम् उन्नतांसं महोरस्कं कर्णान्तायतलोचनम्

sukumāram ajaṃ nityaṃ nīlakuñcitamūrdhajam unnatāṃsaṃ mahoraskaṃ karṇāntāyatalocanam

---

11.33

हेमारविन्दवदनम् इन्दिरायनम् ईश्वरम् सर्वलोकविधातारं सर्वपापहरं हरिम्

hemāravindavadanam indirāyanam īśvaram sarvalokavidhātāraṃ sarvapāpaharaṃ harim

---

11.34

सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वसत्त्वमनोरमम् विष्णुम् अच्युतम् ईशानम् अनन्तं पुरुषोत्तमम्

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvasattvamanoramam viṣṇum acyutam īśānam anantaṃ puruṣottamam

---

11.35

नतो ऽस्मि मनसा नित्यं नारायणम् अनामयम् वरदं कामदं कान्तम् अनन्तं सूनृतं शिवम्

nato 'smi manasā nityaṃ nārāyaṇam anāmayam varadaṃ kāmadaṃ kāntam anantaṃ sūnṛtaṃ śivam

---

11.36

नमामि शिरसा विष्णो सदा त्वां भक्तवत्सल अस्मिन्न् एकार्णवे घोरे वायुस्कम्भितचञ्चले

namāmi śirasā viṣṇo sadā tvāṃ bhaktavatsala asminn ekārṇave ghore vāyuskambhitacañcale

---

11.37

अनन्तभोगशयने सहस्रफणशोभिते विचित्रशयने रम्ये सेविते मन्दवायुना

anantabhogaśayane sahasraphaṇaśobhite vicitraśayane ramye sevite mandavāyunā

---

11.38

भुजपञ्चरसंसक्तकमलालयसेवितम् इह त्वां मनसा सर्वम् इदानीं दृष्टवान् अहम्

bhujapañcarasaṃsaktakamalālayasevitam iha tvāṃ manasā sarvam idānīṃ dṛṣṭavān aham

---

11.39

इदानीं तु सुदुःखार्तो मायया तव मोहितः एकोदके निरालम्बे नष्टस्थावरजङ्गमे

idānīṃ tu suduḥkhārto māyayā tava mohitaḥ ekodake nirālambe naṣṭasthāvarajaṅgame

---

11.40

शून्ये तमसि दुष्पारे दुःखपङ्के निरामये शीतातपजरारोगशोकतृष्णादिभिः सदा

śūnye tamasi duṣpāre duḥkhapaṅke nirāmaye śītātapajarārogaśokatṛṣṇādibhiḥ sadā

---

11.41

पीडितो ऽस्मि भृशं तात सुचिरं कालम् अच्युत शोकमोहग्रहग्रस्तो विचरन् भवसागरे

pīḍito 'smi bhṛśaṃ tāta suciraṃ kālam acyuta śokamohagrahagrasto vicaran bhavasāgare

---

11.42

इहाद्य विधिना प्राप्तस् तव पादाब्जसंनिधौ एकार्णवे महाघोरे दुस्तरे दुःखपीडितः

ihādya vidhinā prāptas tava pādābjasaṃnidhau ekārṇave mahāghore dustare duḥkhapīḍitaḥ

---

11.43

चिरभ्रमपरिश्रान्तस् त्वाम् अद्य शरणं गतः प्रसीद सुमहामाय विष्णो राजीवलोचन

cirabhramapariśrāntas tvām adya śaraṇaṃ gataḥ prasīda sumahāmāya viṣṇo rājīvalocana

---

11.44

विश्वयोने विशालाक्ष विश्वात्मन् विश्वसंभव अनन्यशरणं प्राप्तम् अतो ऽत्र कुलनन्दन

viśvayone viśālākṣa viśvātman viśvasaṃbhava ananyaśaraṇaṃ prāptam ato 'tra kulanandana

---

11.45

त्राहि मां कृपया कृष्ण शरणागतम् आतुरम् नमस् ते पुण्डरीकाक्ष पुराणपुरुषोत्तम

trāhi māṃ kṛpayā kṛṣṇa śaraṇāgatam āturam namas te puṇḍarīkākṣa purāṇapuruṣottama

---

11.46

अञ्जनाभ हृषीकेश मायामय नमो ऽस्तु ते माम् उद्धर महाबाहो मग्ने संसारसागरे

añjanābha hṛṣīkeśa māyāmaya namo 'stu te mām uddhara mahābāho magne saṃsārasāgare

---

11.47

गह्वरे दुस्तरे दुःखक्लिष्टे क्लेशमहाग्रहैः अनाथं कृपणं दीनं पतितं भवसागरे मां समुद्धर गोविन्द वरदेश नमो ऽस्तु ते

gahvare dustare duḥkhakliṣṭe kleśamahāgrahaiḥ anāthaṃ kṛpaṇaṃ dīnaṃ patitaṃ bhavasāgare māṃ samuddhara govinda varadeśa namo 'stu te

---

11.48

नमस् त्रैलोक्यनाथाय हरये भूधराय च देवदेव नमस् ते ऽस्तु श्रीवल्लभ नमो ऽस्तु ते

namas trailokyanāthāya haraye bhūdharāya ca devadeva namas te 'stu śrīvallabha namo 'stu te

---

11.49

कृष्ण कृष्ण कृपालुस् त्वम् अगतीनां गतिर् भवान् संसारार्णवमग्नानां प्रसीद मधुसूदन

kṛṣṇa kṛṣṇa kṛpālus tvam agatīnāṃ gatir bhavān saṃsārārṇavamagnānāṃ prasīda madhusūdana

---

11.50

त्वाम् एकम् आद्यं पुरुषं पुराणं जगत्पतिं कारणम् अच्युतं प्रभुम् जनार्दनं जन्मजरार्तिनाशनं सुरेश्वरं सुन्दरम् इन्दिरापतिम्

tvām ekam ādyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ jagatpatiṃ kāraṇam acyutaṃ prabhum janārdanaṃ janmajarārtināśanaṃ sureśvaraṃ sundaram indirāpatim

---

11.51

बृहद्भुजं श्यामलकोमलं शुभं वराननं वारिजपत्त्रनेत्रम् तरंगभङ्गायतकुन्तलं हरिं सुकान्तम् ईशं प्रणतो ऽस्मि शाश्वतम्

bṛhadbhujaṃ śyāmalakomalaṃ śubhaṃ varānanaṃ vārijapattranetram taraṃgabhaṅgāyatakuntalaṃ hariṃ sukāntam īśaṃ praṇato 'smi śāśvatam

---

11.52

सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच् चित्तं यत् त्वदर्पितम् ताव् एव केवलौ श्लाघ्यौ यौ त्वत्पूजाकरौ करौ

sā jihvā yā hariṃ stauti tac cittaṃ yat tvadarpitam tāv eva kevalau ślāghyau yau tvatpūjākarau karau

---

11.53

जन्मान्तरसहस्रेषु यन् मया पातकं कृतम् तन् मे हर त्वं गोविन्द वासुदेवेति कीर्तनात्

janmāntarasahasreṣu yan mayā pātakaṃ kṛtam tan me hara tvaṃ govinda vāsudeveti kīrtanāt

---

11.54

इति स्तुतस् ततो विष्णुर् मार्कण्डेयेन धीमता संतुष्टः प्राह विश्वात्मा तं मुनिं गरुडध्वजः

iti stutas tato viṣṇur mārkaṇḍeyena dhīmatā saṃtuṣṭaḥ prāha viśvātmā taṃ muniṃ garuḍadhvajaḥ

---

11.55

प्रीतो ऽस्मि तपसा विप्र स्तुत्या च भृगुनन्दन वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रार्थितं दद्मि ते वरम्

prīto 'smi tapasā vipra stutyā ca bhṛgunandana varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te prārthitaṃ dadmi te varam

---

11.56

त्वत्पादपद्मे देवेश भक्तिं मे देहि सर्वदा यदि तुष्टो ममाद्य त्वम् अन्यद् एकं वृणोम्य् अहम्

tvatpādapadme deveśa bhaktiṃ me dehi sarvadā yadi tuṣṭo mamādya tvam anyad ekaṃ vṛṇomy aham

---

11.57

स्तोत्रेणानेन देवेश यस् त्वां स्तोष्यति नित्यशः स्वर्लोकवसतिं तस्य देहि देव जगत्पते

stotreṇānena deveśa yas tvāṃ stoṣyati nityaśaḥ svarlokavasatiṃ tasya dehi deva jagatpate

---

11.58

दीर्घायुष्ट्वं तु यद् दत्तं त्वया मे तप्यतः पुरा तत् सर्वं सफलं जातम् इदानीं तव दर्शनात्

dīrghāyuṣṭvaṃ tu yad dattaṃ tvayā me tapyataḥ purā tat sarvaṃ saphalaṃ jātam idānīṃ tava darśanāt

---

11.59

वस्तुम् इच्छामि देवेश तव पादाब्जम् अर्चयन् अत्रैव भगवन् नित्यं जन्ममृत्युविवर्जितः

vastum icchāmi deveśa tava pādābjam arcayan atraiva bhagavan nityaṃ janmamṛtyuvivarjitaḥ

---

11.60

मय्य् अस्तु ते भृगुश्रेष्ठ भक्तिर् अव्यभिचारिणी भक्त्या मुक्तिर् भवत्य् एव तव कालेन सत्तम

mayy astu te bhṛguśreṣṭha bhaktir avyabhicāriṇī bhaktyā muktir bhavaty eva tava kālena sattama

---

11.61

यस् त्व् इदं पठते स्तोत्रं सायं प्रातस् तवेरितम् मयि भक्तिं दृढां कृत्वा मम लोके स मोदते

yas tv idaṃ paṭhate stotraṃ sāyaṃ prātas taveritam mayi bhaktiṃ dṛḍhāṃ kṛtvā mama loke sa modate

---

11.62

यत्र यत्र भृगुश्रेष्ठ स्थितस् त्वं मां स्मरिष्यसि तत्र तत्र समेष्यामि दान्तो भक्तवशो ऽस्मि भोः

yatra yatra bhṛguśreṣṭha sthitas tvaṃ māṃ smariṣyasi tatra tatra sameṣyāmi dānto bhaktavaśo 'smi bhoḥ

---

11.63

इत्य् उक्त्वा तं मुनिश्रेष्ठं मार्कण्डेयं स माधवः विरराम स सर्वत्र पश्यन् विष्णुं यतस् ततः

ity uktvā taṃ muniśreṣṭhaṃ mārkaṇḍeyaṃ sa mādhavaḥ virarāma sa sarvatra paśyan viṣṇuṃ yatas tataḥ

---

11.64

इति ते कथितं विप्र चरितं तस्य धीमतः मार्कण्डेयस्य च मुनेस् तेनैवोक्तं पुरा मम

iti te kathitaṃ vipra caritaṃ tasya dhīmataḥ mārkaṇḍeyasya ca munes tenaivoktaṃ purā mama

---

11.65

ये विष्णुभक्त्या चरितं पुराणं भृगोस् तु पौत्रस्य पठन्ति नित्यम् ते मुक्तपापा नरसिंहलोके वसन्ति भक्तैर् अभिपूज्यमानाः

ye viṣṇubhaktyā caritaṃ purāṇaṃ bhṛgos tu pautrasya paṭhanti nityam te muktapāpā narasiṃhaloke vasanti bhaktair abhipūjyamānāḥ

12.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयचरितं नाम एकादशो ऽध्याय ॥ नर्प् 11 श्रुत्वेमाम् अमृतां पुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् अवितृप्तः स धर्मात्मा शुको व्यासम् अभाषत

iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyacaritaṃ nāma ekādaśo 'dhyāya || narp 11 śrutvemām amṛtāṃ puṇyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm avitṛptaḥ sa dharmātmā śuko vyāsam abhāṣata

---

12.2

अहो ऽतीव तपश्चर्या मार्कण्डेयस्य धीमतः येन दृष्टो हरिः साक्षाद् येन मृत्युः पराजितः

aho 'tīva tapaścaryā mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ yena dṛṣṭo hariḥ sākṣād yena mṛtyuḥ parājitaḥ

---

12.3

न तृप्तिर् अस्ति मे तात श्रुत्वेमां वैष्णवीं कथाम् पुण्यां पापहरां तात तस्माद् अन्यत् तु मे वद

na tṛptir asti me tāta śrutvemāṃ vaiṣṇavīṃ kathām puṇyāṃ pāpaharāṃ tāta tasmād anyat tu me vada

---

12.4

नराणां दृढचित्तानाम् अकार्यं नेह कुर्वताम् यत् पुण्यम् ऋषिभिः प्रोक्तं तन् मे वद महामते

narāṇāṃ dṛḍhacittānām akāryaṃ neha kurvatām yat puṇyam ṛṣibhiḥ proktaṃ tan me vada mahāmate

---

12.5

नराणां दृढचित्तानाम् इह लोके परत्र च पुण्यं यत् स्यान् मुनिश्रेष्ठ तन् मे निगदतः शृणु

narāṇāṃ dṛḍhacittānām iha loke paratra ca puṇyaṃ yat syān muniśreṣṭha tan me nigadataḥ śṛṇu

---

12.6

अत्रैवोदाहरन्तीमाम् इतिहासं पुरातनम् यम्या च सह संवादं यमस्य च महात्मनः

atraivodāharantīmām itihāsaṃ purātanam yamyā ca saha saṃvādaṃ yamasya ca mahātmanaḥ

---

12.7

विवस्वान् अदितेः पुत्रस् तस्य पुत्रौ सुवर्चसौ जज्ञाते स यमश् चैव यमी चापि यवीयसी

vivasvān aditeḥ putras tasya putrau suvarcasau jajñāte sa yamaś caiva yamī cāpi yavīyasī

---

12.8

तौ तत्र संविवर्धेते पितुर् भवन उत्तमे क्रीडमानौ स्वभावेन स्वच्छन्दगमनाव् उभौ

tau tatra saṃvivardhete pitur bhavana uttame krīḍamānau svabhāvena svacchandagamanāv ubhau

---

12.9

यमी यमं समासाद्य स्वसा भ्रातरम् अब्रवीत्

yamī yamaṃ samāsādya svasā bhrātaram abravīt

---

12.10

न भ्राता भगिनीं योग्यां कामयन्तीं च कामयेत् भ्रातृभूतेन किं तस्य स्वसुर् यो न पतिर् भवेत्

na bhrātā bhaginīṃ yogyāṃ kāmayantīṃ ca kāmayet bhrātṛbhūtena kiṃ tasya svasur yo na patir bhavet

---

12.11

अभूत इव स ज्ञेयो न तु भूतः कथंचन अनाथां नाथम् इच्छन्तीं स्वसारं यो न नाथति

abhūta iva sa jñeyo na tu bhūtaḥ kathaṃcana anāthāṃ nātham icchantīṃ svasāraṃ yo na nāthati

---

12.12

काङ्क्षन्तीं भ्रातरं नाथं भर्तारं यस् तु नेच्छति भ्रातेति नोच्यते लोके स पुमान् मुनिसत्तमः

kāṅkṣantīṃ bhrātaraṃ nāthaṃ bhartāraṃ yas tu necchati bhrāteti nocyate loke sa pumān munisattamaḥ

---

12.13

स्याद् वान्यतनया तस्य भर्या भवति किं तया ईक्षतस् तु स्वसा भ्रातुः कामेन परिदह्यते

syād vānyatanayā tasya bharyā bhavati kiṃ tayā īkṣatas tu svasā bhrātuḥ kāmena paridahyate

---

12.14

यत् कार्यम् अहम् इच्छामि त्वम् एवेच्छ तद् एव हि अन्यथाहं मरिष्यामि त्वाम् इच्छन्ती विचेतना

yat kāryam aham icchāmi tvam eveccha tad eva hi anyathāhaṃ mariṣyāmi tvām icchantī vicetanā

---

12.15

कामदुःखम् असह्यं नु भ्रातः किं त्वं न चेच्छसि कामाग्निना भृशं तप्ता प्रलीयाम्य् अङ्ग मा चिरम्

kāmaduḥkham asahyaṃ nu bhrātaḥ kiṃ tvaṃ na cecchasi kāmāgninā bhṛśaṃ taptā pralīyāmy aṅga mā ciram

---

12.16

कामार्तायाः स्त्रियाः कान्त वशगो भव मा चिरम् स्वेन कायेन मे कायं संयोजयितुम् अर्हसि

kāmārtāyāḥ striyāḥ kānta vaśago bhava mā ciram svena kāyena me kāyaṃ saṃyojayitum arhasi

---

12.17

किम् इदं लोकविद्विष्टं धर्मं भगिनि भाषसे अकार्यम् इह कः कुर्यात् पुमान् भद्रे सुचेतनः

kim idaṃ lokavidviṣṭaṃ dharmaṃ bhagini bhāṣase akāryam iha kaḥ kuryāt pumān bhadre sucetanaḥ

---

12.18

न ते संयोजयिष्यामि कायं कायेन भामिनि न भ्राता मदनार्तायाः स्वसुः कामं प्रयच्छति

na te saṃyojayiṣyāmi kāyaṃ kāyena bhāmini na bhrātā madanārtāyāḥ svasuḥ kāmaṃ prayacchati

---

12.19

महापातकम् इत्य् आहुः स्वसारं यो ऽधिगच्छति पशूनाम् एष धर्मः स्यात् तिर्यग्योनिवतां शुभे

mahāpātakam ity āhuḥ svasāraṃ yo 'dhigacchati paśūnām eṣa dharmaḥ syāt tiryagyonivatāṃ śubhe

---

12.20

एकस्थाने यथा पूर्वं संयोगो नौ न दुष्यति मातृगर्भे तथैवायं संयोगो नौ न दुष्यति

ekasthāne yathā pūrvaṃ saṃyogo nau na duṣyati mātṛgarbhe tathaivāyaṃ saṃyogo nau na duṣyati

---

12.21

किं भ्रातर् अप्य् अनाथां त्वं मा नेच्छसि शोभनम् स्वसारं निरृती रक्षः संगच्छति च नित्यशः

kiṃ bhrātar apy anāthāṃ tvaṃ mā necchasi śobhanam svasāraṃ nirṛtī rakṣaḥ saṃgacchati ca nityaśaḥ

---

12.22

स्वयंभुवापि निन्द्येत लोकवृत्तं जुगुप्सितम् प्रधानपुरुषाचीर्णं लोको ऽयम् अनुवर्तते

svayaṃbhuvāpi nindyeta lokavṛttaṃ jugupsitam pradhānapuruṣācīrṇaṃ loko 'yam anuvartate

---

12.23

तस्माद् अनिन्दितं धर्मं प्रधानपुरुषश् चरेत् निन्दितं वर्जयेद् यत्नाद् एतद् धर्मस्य लक्षणम्

tasmād aninditaṃ dharmaṃ pradhānapuruṣaś caret ninditaṃ varjayed yatnād etad dharmasya lakṣaṇam

---

12.24

यद् यद् आचरति श्रेष्ठस् तत् तद् एवेतरो जनः स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस् तद् अनुवर्तते

yad yad ācarati śreṣṭhas tat tad evetaro janaḥ sa yat pramāṇaṃ kurute lokas tad anuvartate

---

12.25

अतिपापम् अहं मन्ये सुभगे वचनं तव विरुद्धं सर्वधर्मेषु लोकेषु च विशेषतः

atipāpam ahaṃ manye subhage vacanaṃ tava viruddhaṃ sarvadharmeṣu lokeṣu ca viśeṣataḥ

---

12.26

मत्तो ऽन्यो यो भवेद् यो वै विशिष्टो रूपशीलतः तेन सार्धं प्रमोदस्व न ते भर्ता भवाम्य् अहम्

matto 'nyo yo bhaved yo vai viśiṣṭo rūpaśīlataḥ tena sārdhaṃ pramodasva na te bhartā bhavāmy aham

---

12.27

नाहं स्पृशामि तन्वा ते तनुं भद्रे दृढव्रतः मुनयः पापम् आहुस् तं यः स्वसारं निगृह्णति

nāhaṃ spṛśāmi tanvā te tanuṃ bhadre dṛḍhavrataḥ munayaḥ pāpam āhus taṃ yaḥ svasāraṃ nigṛhṇati

---

12.28

दुर्लभं चैव पश्यामि लोके रूपम् इहेदृशम् यत्र रूपं वयश् चैव पृथिव्यां क्व प्रतिष्ठितम्

durlabhaṃ caiva paśyāmi loke rūpam ihedṛśam yatra rūpaṃ vayaś caiva pṛthivyāṃ kva pratiṣṭhitam

---

12.29

न विजानामि ते चित्तं कुत एतत् प्रतिष्ठितम् आत्मरूपगुणोपेतां न कामयसि मोहिताम्

na vijānāmi te cittaṃ kuta etat pratiṣṭhitam ātmarūpaguṇopetāṃ na kāmayasi mohitām

---

12.30

लतेव पादपे लग्ना कामं त्वच्छरणं गता बाहुभ्यां संपरिष्वज्य निवसामि शुचिस्मिता

lateva pādape lagnā kāmaṃ tvaccharaṇaṃ gatā bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya nivasāmi śucismitā

---

12.31

अन्यं श्रयस्व सुश्रोणि देवं देव्य् असितेक्षणे यस् तु ते काममोहेन चेतसा विभ्रमं गतः तस्य देवस्य देवी त्वं भवेथा वरवर्णिनि

anyaṃ śrayasva suśroṇi devaṃ devy asitekṣaṇe yas tu te kāmamohena cetasā vibhramaṃ gataḥ tasya devasya devī tvaṃ bhavethā varavarṇini

---

12.32

ईप्सितां सर्वभूतानां वर्यां शंसन्ति मानवाः सुभद्रां चारुसर्वाङ्गीं संस्कृतां परिचक्षते

īpsitāṃ sarvabhūtānāṃ varyāṃ śaṃsanti mānavāḥ subhadrāṃ cārusarvāṅgīṃ saṃskṛtāṃ paricakṣate

---

12.33

तत्कृते ऽपि सुविद्वांसो न करिष्यन्ति दूषणम् परितापं महाप्राज्ञे न करिष्ये दृढव्रतः

tatkṛte 'pi suvidvāṃso na kariṣyanti dūṣaṇam paritāpaṃ mahāprājñe na kariṣye dṛḍhavrataḥ

---

12.34

चित्तं मे निर्मलं भद्रे विष्णौ रुद्रे च संस्थितम् अतः पापं नु नेच्छामि धर्मचित्तो दृढव्रतः

cittaṃ me nirmalaṃ bhadre viṣṇau rudre ca saṃsthitam ataḥ pāpaṃ nu necchāmi dharmacitto dṛḍhavrataḥ

---

12.35

असकृत् प्रोच्यमानो ऽपि तया चैवं दृढव्रतः कृतवान् न यमः कार्यं तेन देवत्वम् आप्तवान्

asakṛt procyamāno 'pi tayā caivaṃ dṛḍhavrataḥ kṛtavān na yamaḥ kāryaṃ tena devatvam āptavān

---

12.36

नराणां दृढचित्तानाम् एवं पापम् अकुर्वताम् अनन्तं फलम् इत्य् आहुस् तेषां स्वर्गफलं भवेत्

narāṇāṃ dṛḍhacittānām evaṃ pāpam akurvatām anantaṃ phalam ity āhus teṣāṃ svargaphalaṃ bhavet

---

12.37

एतत् तु यम्युपाख्यानं पूर्ववृत्तं सनातनम् सर्वपापहरं पुण्यं श्रोतव्यम् अनसूयया

etat tu yamyupākhyānaṃ pūrvavṛttaṃ sanātanam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śrotavyam anasūyayā

---

12.38

यश् चैतत् पठते नित्यं हव्यकव्येषु ब्राह्मणः संतृप्ताः पितरस् तस्य न विशन्ति यमालयम्

yaś caitat paṭhate nityaṃ havyakavyeṣu brāhmaṇaḥ saṃtṛptāḥ pitaras tasya na viśanti yamālayam

---

12.39

यश् चैतत् पठते नित्यं पितॄणाम् अनृणो भवेत् वैवस्वतीभ्यस् तीव्राभ्यो यातनाभ्यः प्रमुच्यते

yaś caitat paṭhate nityaṃ pitṝṇām anṛṇo bhavet vaivasvatībhyas tīvrābhyo yātanābhyaḥ pramucyate

---

12.40

पुत्रैतद् आख्यानम् अनुत्तमं मया तवोदितं वेदपदार्थनिश्चितम् पुरातनं पापहरं सदा नृणां किम् अन्यद् अद्यैव वदामि शंस मे

putraitad ākhyānam anuttamaṃ mayā tavoditaṃ vedapadārthaniścitam purātanaṃ pāpaharaṃ sadā nṛṇāṃ kim anyad adyaiva vadāmi śaṃsa me

13.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे यमीयमसंवादो नाम द्वादशो ऽध्याय ॥ नर्प् 12 विचित्रेयं कथा तात वैदिकी मे त्वयेरिता अन्याः पुण्याश् च मे ब्रूहि कथाः पापप्रणाशिनीः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe yamīyamasaṃvādo nāma dvādaśo 'dhyāya || narp 12 vicitreyaṃ kathā tāta vaidikī me tvayeritā anyāḥ puṇyāś ca me brūhi kathāḥ pāpapraṇāśinīḥ

---

13.2

अहं ते कथयिष्यामि पुरावृत्तम् अनुत्तमम् पतिव्रतायाः संवादं कस्यचिद् ब्रह्मचारिणः

ahaṃ te kathayiṣyāmi purāvṛttam anuttamam pativratāyāḥ saṃvādaṃ kasyacid brahmacāriṇaḥ

---

13.3

कश्यपो नीतिमान् नाम ब्राह्मणो वेदपारगः सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो व्याख्याने परिनिष्ठितः

kaśyapo nītimān nāma brāhmaṇo vedapāragaḥ sarvaśāstrārthatattvajño vyākhyāne pariniṣṭhitaḥ

---

13.4

स्वधर्मकार्यनिरतः परधर्मपराङ्मुखः ऋतुकालाभिगामी च अग्निहोत्रपरायणः

svadharmakāryanirataḥ paradharmaparāṅmukhaḥ ṛtukālābhigāmī ca agnihotraparāyaṇaḥ

---

13.5

सायंप्रातर् महाभाग हुत्वाग्निं तर्पयन् द्विजान् अतिथीन् आगतान् गेहं नरसिंहं च पुजयत्

sāyaṃprātar mahābhāga hutvāgniṃ tarpayan dvijān atithīn āgatān gehaṃ narasiṃhaṃ ca pujayat

---

13.6

तस्य पत्नी महाभागा सावित्री नाम नामतः पतिव्रता महाभागा पत्युः प्रियहिते रता

tasya patnī mahābhāgā sāvitrī nāma nāmataḥ pativratā mahābhāgā patyuḥ priyahite ratā

---

13.7

भर्तुः शुश्रूषणेनैव दीर्घकालम् अनिन्दिता परोक्षज्ञानम् आपन्ना कल्याणी गुणसंमता

bhartuḥ śuśrūṣaṇenaiva dīrghakālam aninditā parokṣajñānam āpannā kalyāṇī guṇasaṃmatā

---

13.8

तया सह स धर्मात्मा मध्यदेशे महामतिः नन्दिग्रामे वसन् धीमान् स्वानुष्ठानपरायणः

tayā saha sa dharmātmā madhyadeśe mahāmatiḥ nandigrāme vasan dhīmān svānuṣṭhānaparāyaṇaḥ

---

13.9

अथ कौशलिको विप्रो यज्ञशर्मा महामतिः तस्य भार्याभवत् साध्वी रोहिणी नाम नामतः

atha kauśaliko vipro yajñaśarmā mahāmatiḥ tasya bhāryābhavat sādhvī rohiṇī nāma nāmataḥ

---

13.10

सर्वलक्षणसंपन्ना पतिशुश्रूषणे रता सा प्रसूता सुतं त्व् एकं तस्माद् भर्तुर् अनिन्दिता

sarvalakṣaṇasaṃpannā patiśuśrūṣaṇe ratā sā prasūtā sutaṃ tv ekaṃ tasmād bhartur aninditā

---

13.11

स यायावरवृत्तिस् तु पुत्रे जाते विचक्षणः जातकर्म तदा चक्रे स्नात्वा पुत्रस्य मन्त्रतः

sa yāyāvaravṛttis tu putre jāte vicakṣaṇaḥ jātakarma tadā cakre snātvā putrasya mantrataḥ

---

13.12

द्वादशे ऽहनि तस्यैव देवशर्मेति बुद्धिमान् पुण्याहं वाचयित्वा तु नाम चक्रे यथाविधि

dvādaśe 'hani tasyaiva devaśarmeti buddhimān puṇyāhaṃ vācayitvā tu nāma cakre yathāvidhi

---

13.13

उपनिष्क्रमणं चैव चतुर्थे मासि यत्नतः तथान्नप्राशनं षष्ठे मासि चक्रे यथाविधि

upaniṣkramaṇaṃ caiva caturthe māsi yatnataḥ tathānnaprāśanaṃ ṣaṣṭhe māsi cakre yathāvidhi

---

13.14

संवत्सरे ततः पूर्णे चूडाकर्म च धर्मवित् कृत्वा गर्भाष्टमे वर्षे व्रतबन्धं चकार सः

saṃvatsare tataḥ pūrṇe cūḍākarma ca dharmavit kṛtvā garbhāṣṭame varṣe vratabandhaṃ cakāra saḥ

---

13.15

सोपनीतो यथान्यायं पित्रा वेदम् अधीतवान् स्वीकृते त्व् एकवेदे तु पिता स्वर्लोकम् आस्थितः

sopanīto yathānyāyaṃ pitrā vedam adhītavān svīkṛte tv ekavede tu pitā svarlokam āsthitaḥ

---

13.16

मात्रा सहास दुःखी स पितर्य् उपरते सुतः धैर्यम् आस्थाय मेधावी साधुभिः प्रेरितः पुनः

mātrā sahāsa duḥkhī sa pitary uparate sutaḥ dhairyam āsthāya medhāvī sādhubhiḥ preritaḥ punaḥ

---

13.17

प्रेतकार्याणि कृत्वा तु देवशर्मा गतः सुतः गङ्गादिषु सुतीर्थेषु स्नानं कृत्वा यथाविधि

pretakāryāṇi kṛtvā tu devaśarmā gataḥ sutaḥ gaṅgādiṣu sutīrtheṣu snānaṃ kṛtvā yathāvidhi

---

13.18

तम् एव प्राप्तवान् ग्रामं यत्रास्ते सा पतिव्रता संप्राप्य विश्रुतः सो ऽथ ब्रह्मचारी महामते

tam eva prāptavān grāmaṃ yatrāste sā pativratā saṃprāpya viśrutaḥ so 'tha brahmacārī mahāmate

---

13.19

भिक्षाटनं तु कृत्वासौ जपन् वेदम् अतन्द्रितः कुर्वन्न् एवाग्निकार्यं तु नन्दिग्रामे च तस्थिवान्

bhikṣāṭanaṃ tu kṛtvāsau japan vedam atandritaḥ kurvann evāgnikāryaṃ tu nandigrāme ca tasthivān

---

13.20

मृते भर्तरि तन्माता पुत्रे प्रव्रजिते तु सा दुःखाद् दुःखम् अनुप्राप्ता नियतं रक्षकं विना

mṛte bhartari tanmātā putre pravrajite tu sā duḥkhād duḥkham anuprāptā niyataṃ rakṣakaṃ vinā

---

13.21

अथ स्नात्वा तु नद्यां वै ब्रह्मचारी स्वकर्पटम् क्षितौ प्रसार्य शोषार्थं जपन्न् आसीत वाग्यतः

atha snātvā tu nadyāṃ vai brahmacārī svakarpaṭam kṣitau prasārya śoṣārthaṃ japann āsīta vāgyataḥ

---

13.22

काको बलाका तद् वस्त्रं परिगृह्याशु जग्मतुः तौ दृष्ट्वा भर्त्सयाम्_अस देवशर्मा ततो द्विजः

kāko balākā tad vastraṃ parigṛhyāśu jagmatuḥ tau dṛṣṭvā bhartsayām_asa devaśarmā tato dvijaḥ

---

13.23

विष्ठाम् उत्सृज्य वस्त्रे तु जग्मतुस् तस्य भर्त्सनात् रोषेण वीक्षयाम्_अस खे यान्तौ पक्षिणौ तु सः

viṣṭhām utsṛjya vastre tu jagmatus tasya bhartsanāt roṣeṇa vīkṣayām_asa khe yāntau pakṣiṇau tu saḥ

---

13.24

तद्रोषवह्निना दग्धौ भूम्यां निपतितौ खगौ स दृष्ट्वा तौ क्षितिं यातौ पक्षिणौ विस्मयं गतः

tadroṣavahninā dagdhau bhūmyāṃ nipatitau khagau sa dṛṣṭvā tau kṣitiṃ yātau pakṣiṇau vismayaṃ gataḥ

---

13.25

तपसा न मया कश्चित् सदृशो ऽस्ति महीतले इति मत्वा गतो भिक्षाम् अटितुं ग्रामम् अञ्जसा

tapasā na mayā kaścit sadṛśo 'sti mahītale iti matvā gato bhikṣām aṭituṃ grāmam añjasā

---

13.26

अटन् ब्राह्मणगेहेषु ब्रह्मचारी तपःस्मयी प्रविष्टस् तद् गृहं वत्स गृहे यत्र पतिव्रता

aṭan brāhmaṇageheṣu brahmacārī tapaḥsmayī praviṣṭas tad gṛhaṃ vatsa gṛhe yatra pativratā

---

13.27

तं दृष्ट्वा याच्यमानापि तेन भिक्षां पतिव्रता वाग्यता पूर्वं विज्ञाय भर्तुः कृत्वानुशासनम्

taṃ dṛṣṭvā yācyamānāpi tena bhikṣāṃ pativratā vāgyatā pūrvaṃ vijñāya bhartuḥ kṛtvānuśāsanam

---

13.28

क्षालयाम्_अस तत्पादौ भूय उष्णेन वारिना आश्वास्य स्वपतिं सा तु भिक्षां दातुं प्रचक्रमे

kṣālayām_asa tatpādau bhūya uṣṇena vārinā āśvāsya svapatiṃ sā tu bhikṣāṃ dātuṃ pracakrame

---

13.29

ततः क्रोधेन रक्ताक्षो ब्रह्मचारी पतिव्रताम् दग्धुकामस् तपोवीर्यात् पुनः पुनर् उदैक्षत सावित्री तु निरीक्ष्यैवं हसन्ती सा तम् अब्रवीत्

tataḥ krodhena raktākṣo brahmacārī pativratām dagdhukāmas tapovīryāt punaḥ punar udaikṣata sāvitrī tu nirīkṣyaivaṃ hasantī sā tam abravīt

---

13.30

न काको न बलाकाहं त्वत्क्रोधेन तु यौ मृतौ नदीतीरे ऽद्य कोपात्मन् भिक्षां मत्तो यदीच्छसि

na kāko na balākāhaṃ tvatkrodhena tu yau mṛtau nadītīre 'dya kopātman bhikṣāṃ matto yadīcchasi

---

13.31

तयैवम् उक्तः सावित्र्या भिक्षाम् आदाय सो ऽग्रतः चिन्तयन् मनसा तस्याः शक्तिं दूरार्थवेदिनीम्

tayaivam uktaḥ sāvitryā bhikṣām ādāya so 'grataḥ cintayan manasā tasyāḥ śaktiṃ dūrārthavedinīm

---

13.32

एत्याश्रमे मठे स्थाप्य भिक्षापात्रं प्रयत्नतः पतिव्रतायां भुक्तायां गृहस्थे निर्गते पतौ

etyāśrame maṭhe sthāpya bhikṣāpātraṃ prayatnataḥ pativratāyāṃ bhuktāyāṃ gṛhasthe nirgate patau

---

13.33ab

पुनर् आगम्य तद्गेहं ताम् उवाच पतिव्रताम्

punar āgamya tadgehaṃ tām uvāca pativratām

---

13.33cd

प्रब्रूह्य् एतन् महाभागे पृच्छतो मे यथार्थतः

prabrūhy etan mahābhāge pṛcchato me yathārthataḥ

---

13.34

विप्रकृष्टार्थविज्ञानं कथम् आशु तवाभवत् इत्युक्ता तेन सा साध्वी सावित्री तु पतिव्रता

viprakṛṣṭārthavijñānaṃ katham āśu tavābhavat ityuktā tena sā sādhvī sāvitrī tu pativratā

---

13.35

तं ब्रह्मचारिणं प्राह पृच्छन्तं गृहम् एत्य वै शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् यन् मां त्वं परिपृच्छसि

taṃ brahmacāriṇaṃ prāha pṛcchantaṃ gṛham etya vai śṛṇuṣvāvahito brahman yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi

---

13.36

तत् ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि स्वधर्मपरिबृंहितम् स्त्रीणां तु पतिशुश्रूषा धर्म एष परिस्थितः

tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi svadharmaparibṛṃhitam strīṇāṃ tu patiśuśrūṣā dharma eṣa paristhitaḥ

---

13.37

तम् एवाहं सदा कुर्यां नान्यम् अस्मि महामते दिवारात्रम् असंदिग्धं श्रद्धया परितोषणम्

tam evāhaṃ sadā kuryāṃ nānyam asmi mahāmate divārātram asaṃdigdhaṃ śraddhayā paritoṣaṇam

---

13.38

कुर्वन्त्या मम संभूतं विप्रकृष्टार्थदर्शनम् अन्यच् च ते प्रवक्ष्यामि निबोध त्वं यदीच्छसि

kurvantyā mama saṃbhūtaṃ viprakṛṣṭārthadarśanam anyac ca te pravakṣyāmi nibodha tvaṃ yadīcchasi

---

13.39

पिता यायावरः शुद्धस् तस्माद् वेदम् अधीत्य वै मृते पितरि कृत्वा तु प्रेतकार्यम् इहागतः

pitā yāyāvaraḥ śuddhas tasmād vedam adhītya vai mṛte pitari kṛtvā tu pretakāryam ihāgataḥ

---

13.40

उत्सृज्य मातरं द्रष्टुं वृद्धां दीनां तपस्विनीम् अनाथां विधवाम् अत्र नित्यं स्वोदरपोसकः

utsṛjya mātaraṃ draṣṭuṃ vṛddhāṃ dīnāṃ tapasvinīm anāthāṃ vidhavām atra nityaṃ svodaraposakaḥ

---

13.41

यया गर्भे धृतः पूर्वं पालितो लालितस् तथा तां त्यक्त्वा विपिने धर्मं चरन् विप्र न लज्जसे

yayā garbhe dhṛtaḥ pūrvaṃ pālito lālitas tathā tāṃ tyaktvā vipine dharmaṃ caran vipra na lajjase

---

13.42

यया तव कृतं ब्रह्मन् बाल्ये मलनिकृन्तनम् दुःखितां तां गृहे त्यक्त्वा किं भवेद् विपिने ऽटतः

yayā tava kṛtaṃ brahman bālye malanikṛntanam duḥkhitāṃ tāṃ gṛhe tyaktvā kiṃ bhaved vipine 'ṭataḥ

---

13.43

मातृदुःखेन ते वक्त्रं पूतिगन्धम् इदं भवेत् पित्रैव संस्कृतो यस्मात् तस्माच् छक्तिर् अभूद् इयम्

mātṛduḥkhena te vaktraṃ pūtigandham idaṃ bhavet pitraiva saṃskṛto yasmāt tasmāc chaktir abhūd iyam

---

13.44

पक्षी दग्धः सुदुर्बुद्धे पापात्मन् सांप्रतं वृथा वृथा स्नानं वृथा तीर्थं वृथा जप्तं वृथा हुतम्

pakṣī dagdhaḥ sudurbuddhe pāpātman sāṃprataṃ vṛthā vṛthā snānaṃ vṛthā tīrthaṃ vṛthā japtaṃ vṛthā hutam

---

13.45

स जीवति वृथा ब्रह्मन् यस्य माता सुदुःखिता यो रक्षेत् सततं भक्त्या मातरं मातृवत्सलः

sa jīvati vṛthā brahman yasya mātā suduḥkhitā yo rakṣet satataṃ bhaktyā mātaraṃ mātṛvatsalaḥ

---

13.46

तस्येहानुष्ठितं सर्वं फलं चामुत्र चेह हि मातुश् च वचनं ब्रह्मन् पालितं यैर् नरोत्तमैः

tasyehānuṣṭhitaṃ sarvaṃ phalaṃ cāmutra ceha hi mātuś ca vacanaṃ brahman pālitaṃ yair narottamaiḥ

---

13.47

ते मान्यास् ते नमस्कार्या इह लोके परत्र च अतस् त्वं तत्र गत्वाद्य यत्र माता व्यवस्थिता

te mānyās te namaskāryā iha loke paratra ca atas tvaṃ tatra gatvādya yatra mātā vyavasthitā

---

13.48

तां त्वं रक्षय जीवन्तीं तद्रक्षा ते परं तपः क्रोधं परित्यजैनं त्वं दृष्टादृष्टविघातकम्

tāṃ tvaṃ rakṣaya jīvantīṃ tadrakṣā te paraṃ tapaḥ krodhaṃ parityajainaṃ tvaṃ dṛṣṭādṛṣṭavighātakam

---

13.49

तयोः कुरु वधे शुद्धिं पक्षिणोर् आत्मशुद्धये याथातथ्येन कथितम् एतत् सर्वं मया तव

tayoḥ kuru vadhe śuddhiṃ pakṣiṇor ātmaśuddhaye yāthātathyena kathitam etat sarvaṃ mayā tava

---

13.50

ब्रह्मचारिन् कुरुष्व त्वं यदीच्छसि सतां गतिम् इत्य् उक्त्वा विररामाथ द्विजपुत्रं पतिव्रता

brahmacārin kuruṣva tvaṃ yadīcchasi satāṃ gatim ity uktvā virarāmātha dvijaputraṃ pativratā

---

13.51

सो ऽपि ताम् आह भूयो ऽपि सावित्रीं तु क्षमापयन् अज्ञानात् कृतपापस्य क्षमस्व वरवर्णिनि

so 'pi tām āha bhūyo 'pi sāvitrīṃ tu kṣamāpayan ajñānāt kṛtapāpasya kṣamasva varavarṇini

---

13.52

मया तवाहितं यच् च कृतं क्रोधनिरीक्षणम् तत् क्षमस्व महाभागे हितम् उक्तं पतिव्रते

mayā tavāhitaṃ yac ca kṛtaṃ krodhanirīkṣaṇam tat kṣamasva mahābhāge hitam uktaṃ pativrate

---

13.53

तत्र गत्वा मया यानि कर्माणि तु शुभव्रते कार्याणि तानि मे ब्रूहि यथा मे सुगतिर् भवेत्

tatra gatvā mayā yāni karmāṇi tu śubhavrate kāryāṇi tāni me brūhi yathā me sugatir bhavet

---

13.54

तेनैवं उक्ता साप्य् आह तं पृच्छन्तं पतिव्रता यानि कार्याणि वक्ष्यामि त्वया कर्माणि मे शृणु

tenaivaṃ uktā sāpy āha taṃ pṛcchantaṃ pativratā yāni kāryāṇi vakṣyāmi tvayā karmāṇi me śṛṇu

---

13.55

पोष्या माता त्वया तत्र निश्चयं भैक्षवृत्तिना अत्र वा तत्र वा ब्रह्मन् प्रायश्चित्तं च पक्षिणोः

poṣyā mātā tvayā tatra niścayaṃ bhaikṣavṛttinā atra vā tatra vā brahman prāyaścittaṃ ca pakṣiṇoḥ

---

13.56

यज्ञशर्मसुता कन्या भार्या तव भविष्यति तां गृह्णीष्व च धर्मेण गते त्वयि स दास्यति

yajñaśarmasutā kanyā bhāryā tava bhaviṣyati tāṃ gṛhṇīṣva ca dharmeṇa gate tvayi sa dāsyati

---

13.57

पुत्रस् ते भविता तस्याम् एकः संततिवर्धनः यायावरधनाद् वृत्तिः पितृवत् ते भविष्यति

putras te bhavitā tasyām ekaḥ saṃtativardhanaḥ yāyāvaradhanād vṛttiḥ pitṛvat te bhaviṣyati

---

13.58

पुनर् मृतायां भार्यायां भविता त्वं त्रिदण्डकः स यत्याश्रमधर्मेण यथोक्त्यानुष्ठितेन च नरसिंहप्रसादेन वैष्णवं पदम् आप्स्यसि

punar mṛtāyāṃ bhāryāyāṃ bhavitā tvaṃ tridaṇḍakaḥ sa yatyāśramadharmeṇa yathoktyānuṣṭhitena ca narasiṃhaprasādena vaiṣṇavaṃ padam āpsyasi

---

13.59

भाव्यम् एतत् तु कथितं मया तव हि पृच्छतः मन्यसे नानृतं त्व् एतत् कुरु सर्वं हि मे वचः

bhāvyam etat tu kathitaṃ mayā tava hi pṛcchataḥ manyase nānṛtaṃ tv etat kuru sarvaṃ hi me vacaḥ

---

13.60

गच्छामि मातृरक्षार्थम् अद्यैवाहं पतिव्रते करिष्ये त्वद्वचः सर्वं तत्र गत्वा शुभेक्षणे

gacchāmi mātṛrakṣārtham adyaivāhaṃ pativrate kariṣye tvadvacaḥ sarvaṃ tatra gatvā śubhekṣaṇe

---

13.61

इत्य् उक्त्वा गतवान् ब्रह्मन् देवशर्मा ततस् त्वरन् संरक्ष्य मातरं यत्नात् क्रोधमोहविवर्जितः

ity uktvā gatavān brahman devaśarmā tatas tvaran saṃrakṣya mātaraṃ yatnāt krodhamohavivarjitaḥ

---

13.62

कृत्वा विवाहम् उत्पाद्य पुत्रं वंशकरं शुभम् मृतभार्यश् च संन्यस्य समलोष्टाश्मकाञ्चनः नरसिंहप्रसादेन परां सिद्धिम् अवाप्तवान्

kṛtvā vivāham utpādya putraṃ vaṃśakaraṃ śubham mṛtabhāryaś ca saṃnyasya samaloṣṭāśmakāñcanaḥ narasiṃhaprasādena parāṃ siddhim avāptavān

---

13.63

पतिव्रताशक्तिर् इयं तवेरिता धर्मश् च मातुः परिरक्षणं परम् संसारवृक्षं च निहत्य बन्धनं छित्वा च विष्णोः पदम् एति मानवः

pativratāśaktir iyaṃ taveritā dharmaś ca mātuḥ parirakṣaṇaṃ param saṃsāravṛkṣaṃ ca nihatya bandhanaṃ chitvā ca viṣṇoḥ padam eti mānavaḥ

14.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे ब्रह्मचारिसंवादो नाम त्रयोदशो ऽध्याय ॥ नर्प् 13 शृणु वत्स महाबुद्धे शिष्याश् चैतां परां कथाम् मयोच्यमानां शृण्वन्तु सर्वपापप्रणाशिनीम्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe brahmacārisaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāya || narp 13 śṛṇu vatsa mahābuddhe śiṣyāś caitāṃ parāṃ kathām mayocyamānāṃ śṛṇvantu sarvapāpapraṇāśinīm

---

14.2

पुरा द्विजवरः कश्चिद् वेदशास्त्रविशारदः मृतभार्यो गतस् तीर्थं चक्रे स्नानं यथाविधि

purā dvijavaraḥ kaścid vedaśāstraviśāradaḥ mṛtabhāryo gatas tīrthaṃ cakre snānaṃ yathāvidhi

---

14.3

तपः सुतप्तं विजने निःस्पृहो दारकर्मणि भिक्षाहारः प्रवसितो जपस्नानपरायणः

tapaḥ sutaptaṃ vijane niḥspṛho dārakarmaṇi bhikṣāhāraḥ pravasito japasnānaparāyaṇaḥ

---

14.4

स्नात्वा स गङ्गां यमुनां सरस्वतीं पुण्यां वितस्ताम् अथ गोमतीं च गयां समासाद्य पितृन् पितामहान् संतर्पयन् सन् गतवान् महेन्द्रम्

snātvā sa gaṅgāṃ yamunāṃ sarasvatīṃ puṇyāṃ vitastām atha gomatīṃ ca gayāṃ samāsādya pitṛn pitāmahān saṃtarpayan san gatavān mahendram

---

14.5

तत्रापि कुण्डेषु गिरौ महामतिः स्नात्वा नु दृष्ट्वा भृगुनन्दनोत्तमम् कृत्वा पितृभ्यस् तु तथैव तृप्तिं व्रजन् वनं पापहरं प्रविष्टः

tatrāpi kuṇḍeṣu girau mahāmatiḥ snātvā nu dṛṣṭvā bhṛgunandanottamam kṛtvā pitṛbhyas tu tathaiva tṛptiṃ vrajan vanaṃ pāpaharaṃ praviṣṭaḥ

---

14.6

धारां पतन्तीं महतीं शिलोच्चयात् संधार्य भक्त्या त्व् अनु नारसिंहे शिरस्य् अशेषाघविनाशिनीं तदा विशुद्धदेहः स बभूव विप्रः

dhārāṃ patantīṃ mahatīṃ śiloccayāt saṃdhārya bhaktyā tv anu nārasiṃhe śirasy aśeṣāghavināśinīṃ tadā viśuddhadehaḥ sa babhūva vipraḥ

---

14.7

विन्ध्याचले सक्तम् अनन्तम् अच्युतं भक्तैर् मुनीन्द्रैर् अपि पूजितं सदा आराध्य पुष्पैर् गिरिसंभवैर् शुभैस् तत्रैव सिद्धिं त्व् अभिकाङ्क्ष्य संस्थितः

vindhyācale saktam anantam acyutaṃ bhaktair munīndrair api pūjitaṃ sadā ārādhya puṣpair girisaṃbhavair śubhais tatraiva siddhiṃ tv abhikāṅkṣya saṃsthitaḥ

---

14.8

स नारसिंहो बहुकालपूजया तुष्टः सुनिद्रागतम् आह भक्तम् अनाश्रमित्वं गृहभङ्गकारणं ह्य् अतो गृहाणाश्रमम् उत्तमं द्विज

sa nārasiṃho bahukālapūjayā tuṣṭaḥ sunidrāgatam āha bhaktam anāśramitvaṃ gṛhabhaṅgakāraṇaṃ hy ato gṛhāṇāśramam uttamaṃ dvija

---

14.9

अनाश्रमीति द्विज वेदपारगान् अपि त्व् अहं नानुगृह्णामि चात्र तथापि निष्ठां तव वीक्ष्य सत्तम त्वयि प्रसन्नेन मयेत्य् उदीरितम्

anāśramīti dvija vedapāragān api tv ahaṃ nānugṛhṇāmi cātra tathāpi niṣṭhāṃ tava vīkṣya sattama tvayi prasannena mayety udīritam

---

14.10

तेनैवम् उक्तः परमेश्वरेण द्विजो ऽपि बुद्ध्या प्रविचिन्त्य वाक्यम् हरेर् अलङ्घ्यं नरसिंहमूर्तेर् भाधं च कृत्वा स यतिर् बभूव

tenaivam uktaḥ parameśvareṇa dvijo 'pi buddhyā pravicintya vākyam harer alaṅghyaṃ narasiṃhamūrter bhādhaṃ ca kṛtvā sa yatir babhūva

---

14.11

त्रिदण्डवृक्षाक्षपवित्रपाणिर् आप्लुत्य तोये त्व् अघहारिणि स्थितः जपन् सदा मन्त्रम् अपास्तदोषं सावित्र्यम् ईशं हृदये स्मरन् हरिम्

tridaṇḍavṛkṣākṣapavitrapāṇir āplutya toye tv aghahāriṇi sthitaḥ japan sadā mantram apāstadoṣaṃ sāvitryam īśaṃ hṛdaye smaran harim

---

14.12

यथाकथंचित् प्रतिलभ्य शाकं भैक्ष्याभितुष्टो वनवासवासी अभ्यर्च्य विष्णुं नरसिंहमूर्तिं ध्यात्वा च नित्यं हृदि शुद्धम् आद्यम्

yathākathaṃcit pratilabhya śākaṃ bhaikṣyābhituṣṭo vanavāsavāsī abhyarcya viṣṇuṃ narasiṃhamūrtiṃ dhyātvā ca nityaṃ hṛdi śuddham ādyam

---

14.13

विविक्तदेशे विपुले कुशासने निवेश्य सर्वं हृदये ऽस्य सर्वम् बाह्यं समस्तं गुणम् इन्द्रियाणां विलीय भेदं भगवत्य् अनन्ते

viviktadeśe vipule kuśāsane niveśya sarvaṃ hṛdaye 'sya sarvam bāhyaṃ samastaṃ guṇam indriyāṇāṃ vilīya bhedaṃ bhagavaty anante

---

14.14

विज्ञेयम् आनन्दम् अजं विशालं सत्यात्मकं क्षेमपदं वरेण्यम् संचिन्त्य तस्मिन् प्रविहाय देहं बभूव मुक्तः परमात्मरूपी

vijñeyam ānandam ajaṃ viśālaṃ satyātmakaṃ kṣemapadaṃ vareṇyam saṃcintya tasmin pravihāya dehaṃ babhūva muktaḥ paramātmarūpī

---

14.15

इमां कथां मुक्तिपरां यथोक्तां पठन्ति ये नारसिंहं स्मरन्तः प्रयागतीर्थप्लवने तु यत् फलं तत् प्राप्य ते यान्ति हरेः पदं महत्

imāṃ kathāṃ muktiparāṃ yathoktāṃ paṭhanti ye nārasiṃhaṃ smarantaḥ prayāgatīrthaplavane tu yat phalaṃ tat prāpya te yānti hareḥ padaṃ mahat

---

14.16

इत्य् एतद् उक्तं तव पुत्र पृच्छतः पुरातनं पुण्यतमं पवित्रकम् संसारवृक्षस्य विनाशनं परं पुनः कम् इच्छस्य् अभिवाञ्छितं वद

ity etad uktaṃ tava putra pṛcchataḥ purātanaṃ puṇyatamaṃ pavitrakam saṃsāravṛkṣasya vināśanaṃ paraṃ punaḥ kam icchasy abhivāñchitaṃ vada

15.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे चतुर्दशो ऽध्याय ॥ नर्प् 14 श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं तात सांप्रतं मुनिभिः सह संसारवृक्षं सकलं येनेदं परिवर्तते

iti śrīnarasiṃhapurāṇe caturdaśo 'dhyāya || narp 14 śrotum icchāmy ahaṃ tāta sāṃprataṃ munibhiḥ saha saṃsāravṛkṣaṃ sakalaṃ yenedaṃ parivartate

---

15.2

वक्तुम् अर्हसि मे तात त्वयैतत् सूचितं पुरा नान्यो वेत्ति महाभाग संसारोच्चारलक्षणम्

vaktum arhasi me tāta tvayaitat sūcitaṃ purā nānyo vetti mahābhāga saṃsāroccāralakṣaṇam

---

15.3

स पुत्रेणैवम् उक्तस् तु शिष्याणां मध्यगेन च कृष्णद्वैपायनः प्राह संसारतरुलक्षणम्

sa putreṇaivam uktas tu śiṣyāṇāṃ madhyagena ca kṛṣṇadvaipāyanaḥ prāha saṃsāratarulakṣaṇam

---

15.4

शृण्वन्तु शिष्याः सकला वत्स त्वं शृणु भावितः संसारवृक्षं वक्ष्यामि येन चेदं समावृतम्

śṛṇvantu śiṣyāḥ sakalā vatsa tvaṃ śṛṇu bhāvitaḥ saṃsāravṛkṣaṃ vakṣyāmi yena cedaṃ samāvṛtam

---

15.5

अव्यक्तमूलप्रभवस् तस्माद् अग्रे तथोत्थितः बुद्धिस्कन्धमयश् चैव इन्द्रियाङ्करकोटरः

avyaktamūlaprabhavas tasmād agre tathotthitaḥ buddhiskandhamayaś caiva indriyāṅkarakoṭaraḥ

---

15.6

महाभूतविशाखश् च विशेषैः पत्त्रशाखवान् धर्माधर्मसुपुष्पश् च सुखदुःखफलोदयः

mahābhūtaviśākhaś ca viśeṣaiḥ pattraśākhavān dharmādharmasupuṣpaś ca sukhaduḥkhaphalodayaḥ

---

15.7

आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः एतद् ब्रह्म परं चैव ब्रह्म वृक्षस्य तस्य तत्

ājīvyaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ etad brahma paraṃ caiva brahma vṛkṣasya tasya tat

---

15.8

इत्य् एवं कथितं वत्स संसारवृक्षलक्षणम् वृक्षं एनं समारूढा मोहम् आयान्ति देहिनः

ity evaṃ kathitaṃ vatsa saṃsāravṛkṣalakṣaṇam vṛkṣaṃ enaṃ samārūḍhā moham āyānti dehinaḥ

---

15.9

संसरन्तीह सततं सुखदुःखसमन्विताः प्रायेण प्राकृता मर्त्या ब्रह्मज्ञानपराङ्मुखाः

saṃsarantīha satataṃ sukhaduḥkhasamanvitāḥ prāyeṇa prākṛtā martyā brahmajñānaparāṅmukhāḥ

---

15.10

छित्त्वैनं कृतिनो यान्ति नो यान्ति ब्रह्मज्ञानिनः कर्मक्रिये महाप्राज्ञ नैनं छिन्दन्ति दुष्कृताः

chittvainaṃ kṛtino yānti no yānti brahmajñāninaḥ karmakriye mahāprājña nainaṃ chindanti duṣkṛtāḥ

---

15.11

एनं छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना ततो ऽमरत्वं ते यान्ति यस्मान् नावर्तते पुनः

enaṃ chittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā tato 'maratvaṃ te yānti yasmān nāvartate punaḥ

---

15.12

देहदारमयैः पाशैर् दृढं बद्धो ऽपि मुच्यते ज्ञानम् एव परं पुंसां श्रेयसाम् अभिवाञ्छितम् तोषणं नरसिंहस्य ज्ञानहीनः पशुः पुमान्

dehadāramayaiḥ pāśair dṛḍhaṃ baddho 'pi mucyate jñānam eva paraṃ puṃsāṃ śreyasām abhivāñchitam toṣaṇaṃ narasiṃhasya jñānahīnaḥ paśuḥ pumān

---

15.13

आहारनिद्राभयमैथुनानि समानम् एतत् पशुभिर् नराणाम् ज्ञानं नराणाम् अधिकं हि लोके ज्ञानेन हीनाः पशुभिः समानाः

āhāranidrābhayamaithunāni samānam etat paśubhir narāṇām jñānaṃ narāṇām adhikaṃ hi loke jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ

16.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे पञ्चदशो ऽध्याय ॥ नर्प् 15 संसारवृक्षम् आरुह्य द्वंद्वपाशशतैर् दृढैः बध्यमानः सुतैश्वर्यैः पतितो योनिसागरे

iti śrīnarasiṃhapurāṇe pañcadaśo 'dhyāya || narp 15 saṃsāravṛkṣam āruhya dvaṃdvapāśaśatair dṛḍhaiḥ badhyamānaḥ sutaiśvaryaiḥ patito yonisāgare

---

16.2

यः कामक्रोधलोभैस् तु विषयैः परिपीडितः बद्धः स्वकर्मभिर् गौणैः पुत्रदारैषणादिभिः

yaḥ kāmakrodhalobhais tu viṣayaiḥ paripīḍitaḥ baddhaḥ svakarmabhir gauṇaiḥ putradāraiṣaṇādibhiḥ

---

16.3

स केन निस्तरत्य् आशु दुस्तरं भवसागरम् पृच्छाम् आख्याहि मे तात तस्य मुक्तिं कथं भवेत्

sa kena nistaraty āśu dustaraṃ bhavasāgaram pṛcchām ākhyāhi me tāta tasya muktiṃ kathaṃ bhavet

---

16.4

शृणु वत्स महाप्राज्ञ यज् ज्ञात्वा मुक्तिम् आप्नुयात् तच् च वक्ष्यामि ते दिव्यं नारदेन श्रुतं पुरा

śṛṇu vatsa mahāprājña yaj jñātvā muktim āpnuyāt tac ca vakṣyāmi te divyaṃ nāradena śrutaṃ purā

---

16.5

नरके रौरवे घोरे धर्मज्ञानविवर्जिताः स्वकर्मभिर् महादुःखं प्राप्ता यत्र यमालये

narake raurave ghore dharmajñānavivarjitāḥ svakarmabhir mahāduḥkhaṃ prāptā yatra yamālaye

---

16.6

महापापकृतं घोरं संप्राप्ताः पापकृज्जनाः आलोक्य नारदः शीघ्रं गत्वा यत्र त्रिलोचनः

mahāpāpakṛtaṃ ghoraṃ saṃprāptāḥ pāpakṛjjanāḥ ālokya nāradaḥ śīghraṃ gatvā yatra trilocanaḥ

---

16.7

गङ्गाधरं महादेवं शंकरं शूलपाणिनम् प्रणम्य विधिवद् देवं नारदः परिपृच्छति

gaṅgādharaṃ mahādevaṃ śaṃkaraṃ śūlapāṇinam praṇamya vidhivad devaṃ nāradaḥ paripṛcchati

---

16.8

यः संसारे महाद्वंद्वैः कामभोगैः शुभाशुभैः शब्दादिविषयैर् बद्धः पीड्यमानः षडूर्मिभिः

yaḥ saṃsāre mahādvaṃdvaiḥ kāmabhogaiḥ śubhāśubhaiḥ śabdādiviṣayair baddhaḥ pīḍyamānaḥ ṣaḍūrmibhiḥ

---

16.9

कथं नु मुच्यते क्षिप्रं मृत्युसंसारसागरात् भगवन् ब्रूहि मे तत्त्वं श्रोतुम् इच्छामि शंकर

kathaṃ nu mucyate kṣipraṃ mṛtyusaṃsārasāgarāt bhagavan brūhi me tattvaṃ śrotum icchāmi śaṃkara

---

16.10

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा नारदस्य त्रिलोचनः उवाच तम् ऋषिं शंभुः प्रसन्नवदनो हरः

tasya tad vacanaṃ śrutvā nāradasya trilocanaḥ uvāca tam ṛṣiṃ śaṃbhuḥ prasannavadano haraḥ

---

16.11

ज्ञानामृतं च गुह्यं च रहस्यम् ऋषिसत्तम वक्ष्यामि शृणु दुःखघ्नं सर्वबन्धभयापहम्

jñānāmṛtaṃ ca guhyaṃ ca rahasyam ṛṣisattama vakṣyāmi śṛṇu duḥkhaghnaṃ sarvabandhabhayāpaham

---

16.12

तृणादि चतुरास्यान्तं भूतग्रामं चतुर्विधम् चराचरं जगत् सर्वं प्रसुप्तं यस्य मायया

tṛṇādi caturāsyāntaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham carācaraṃ jagat sarvaṃ prasuptaṃ yasya māyayā

---

16.13

तस्य विष्णोः प्रसादेन यदि कश्चित् प्रबुध्यते स निस्तरति संसारं देवानाम् अपि दुस्तरम्

tasya viṣṇoḥ prasādena yadi kaścit prabudhyate sa nistarati saṃsāraṃ devānām api dustaram

---

16.14

भोगैश्वर्यमदोन्मत्तस् तत्त्वज्ञानपराङ्मुखः संसारसुमहापङ्के जीर्णा गौर् इव मज्जति

bhogaiśvaryamadonmattas tattvajñānaparāṅmukhaḥ saṃsārasumahāpaṅke jīrṇā gaur iva majjati

---

16.15

यस् त्व् आत्मानं निबध्नाति कर्मभिः कोशकारवत् तस्य मुक्तिं न पश्यामि जन्मकोटिशतैर् अपि

yas tv ātmānaṃ nibadhnāti karmabhiḥ kośakāravat tasya muktiṃ na paśyāmi janmakoṭiśatair api

---

16.16

तस्मान् नारद सर्वेशं देवानां देवम् अव्ययम् आराधयेत् सदा संयग् ध्यायेद् विष्णुं समाहितः

tasmān nārada sarveśaṃ devānāṃ devam avyayam ārādhayet sadā saṃyag dhyāyed viṣṇuṃ samāhitaḥ

---

16.17

यस् तं विश्वम् अनाद्यन्तम् आद्यं स्वात्मनि संस्थितम् सर्वज्ञम् अमलं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

yas taṃ viśvam anādyantam ādyaṃ svātmani saṃsthitam sarvajñam amalaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.18

निर्विकल्पं निराकाशं निष्प्रपञ्चं निरामयम् वासुदेवम् अजं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

nirvikalpaṃ nirākāśaṃ niṣprapañcaṃ nirāmayam vāsudevam ajaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.19

निरञ्जनं परं शान्तम् अच्युतं भूतभावनम् देवगर्भं विभुं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

nirañjanaṃ paraṃ śāntam acyutaṃ bhūtabhāvanam devagarbhaṃ vibhuṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.20

सर्वपापविनिर्मुक्तम् अप्रमेयम् अलक्षणम् निर्वाणम् अनघं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

sarvapāpavinirmuktam aprameyam alakṣaṇam nirvāṇam anaghaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.21

अमृतं परमानन्दं सर्वपापविवर्जितम् ब्रह्मण्यं शंकरं विष्णुं सदा संकीर्त्य मुच्यते

amṛtaṃ paramānandaṃ sarvapāpavivarjitam brahmaṇyaṃ śaṃkaraṃ viṣṇuṃ sadā saṃkīrtya mucyate

---

16.22

योगेश्वरं पुराणाख्यम् अशरीरं गुहाशयम् अमात्रम् अव्ययं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

yogeśvaraṃ purāṇākhyam aśarīraṃ guhāśayam amātram avyayaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.23

शुभाशुभविनिर्मुक्तम् ऊर्मिषट्कपरं विभुम् अचिन्त्यम् अमलं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

śubhāśubhavinirmuktam ūrmiṣaṭkaparaṃ vibhum acintyam amalaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.24

सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्तं सर्वदुःखविवर्जितम् अप्रतर्क्यम् अजं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

sarvadvaṃdvavinirmuktaṃ sarvaduḥkhavivarjitam apratarkyam ajaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.25

अनामगोत्रम् अद्वैतं चतुर्थं परमं पदम् तं सर्वहृद्गतं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

anāmagotram advaitaṃ caturthaṃ paramaṃ padam taṃ sarvahṛdgataṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.26

अरूपं सत्यसंकल्पं शुद्धम् आकाशवत् परम् एकाग्रमनसा विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

arūpaṃ satyasaṃkalpaṃ śuddham ākāśavat param ekāgramanasā viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.27

सर्वात्मकं स्वभावस्थम् आत्मचैतन्यरूपकम् शुभ्रम् एकाक्षरं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

sarvātmakaṃ svabhāvastham ātmacaitanyarūpakam śubhram ekākṣaraṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.28

अनिर्वाच्यम् अविज्ञेयम् अक्षरादिम् असंभवम् एकं नूत्नं सदा विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

anirvācyam avijñeyam akṣarādim asaṃbhavam ekaṃ nūtnaṃ sadā viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.29

विश्वाद्यं विश्वगोप्तारं विश्वादं सर्वकामदम् स्थानत्रयातिगं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

viśvādyaṃ viśvagoptāraṃ viśvādaṃ sarvakāmadam sthānatrayātigaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.30

सर्वदुःखक्षयकरं सर्वशान्तिकरं हरिम् सर्वपापहरं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

sarvaduḥkhakṣayakaraṃ sarvaśāntikaraṃ harim sarvapāpaharaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.31

ब्रह्मादिदेवगन्धर्वैर् मुनिभिः सिद्धचारणैः योगिभिः सेवितं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

brahmādidevagandharvair munibhiḥ siddhacāraṇaiḥ yogibhiḥ sevitaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.32

विष्णौ प्रतिष्ठितं विश्वं विष्णुर् विश्वे प्रतिष्ठितः विश्वेश्वरम् अजं विष्णुं कीर्तयन्न् एव मुच्यते

viṣṇau pratiṣṭhitaṃ viśvaṃ viṣṇur viśve pratiṣṭhitaḥ viśveśvaram ajaṃ viṣṇuṃ kīrtayann eva mucyate

---

16.33

संसारबन्धनान् मुक्तिम् इच्छन् कामम् अशेषतः भक्त्यैव वरदं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते

saṃsārabandhanān muktim icchan kāmam aśeṣataḥ bhaktyaiva varadaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate

---

16.34

नारदेन पुरा पृष्ट एवं स वृषभध्वजः यद् उवाच तदा तस्मै तन् मया कथितं तव

nāradena purā pṛṣṭa evaṃ sa vṛṣabhadhvajaḥ yad uvāca tadā tasmai tan mayā kathitaṃ tava

---

16.35

तम् एव सततं ध्याहि निर्बीजं ब्रह्म केवलम् अवाप्स्यसि ध्रुवं तात शाश्वतं पदम् अव्ययम्

tam eva satataṃ dhyāhi nirbījaṃ brahma kevalam avāpsyasi dhruvaṃ tāta śāśvataṃ padam avyayam

---

16.36

श्रुत्वा सुरऋषिविष्णोः प्राधान्यम् इदम् ईश्वरात् स विष्णुं संयग् आराध्य परां सिद्धिम् अवाप्तवान्

śrutvā suraṛṣiviṣṇoḥ prādhānyam idam īśvarāt sa viṣṇuṃ saṃyag ārādhya parāṃ siddhim avāptavān

---

16.37

यश् चैनं पठते चैव नृसिंहकृतमानसः शतजन्मकृतं पापम् अपि तस्य प्रणश्यति

yaś cainaṃ paṭhate caiva nṛsiṃhakṛtamānasaḥ śatajanmakṛtaṃ pāpam api tasya praṇaśyati

---

16.38

विष्णोः स्तवम् इदं पुण्यं महादेवेन कीर्तितम् प्रातः स्नात्वा पठेन् नित्यम् अमृतत्वं स गच्छति

viṣṇoḥ stavam idaṃ puṇyaṃ mahādevena kīrtitam prātaḥ snātvā paṭhen nityam amṛtatvaṃ sa gacchati

---

16.39

ध्यायन्ति ये नित्यम् अनन्तम् अच्युतं हृत्पद्ममध्येष्व् अथ कीर्तयन्ति ये उपासकानां प्रभुम् ईश्वरं परं ते यान्ति सिद्धिं परमां तु वैष्णवीम्

dhyāyanti ye nityam anantam acyutaṃ hṛtpadmamadhyeṣv atha kīrtayanti ye upāsakānāṃ prabhum īśvaraṃ paraṃ te yānti siddhiṃ paramāṃ tu vaiṣṇavīm

17.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे विष्णोः स्तवराजनिरूपणे षोडशो ऽध्याय ॥ नर्प् 16 किं जपन् मुच्यते तात सततं विष्णुतत्परः संसारदुःखात् सर्वेषां हिताय वद मे पितः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṣṇoḥ stavarājanirūpaṇe ṣoḍaśo 'dhyāya || narp 16 kiṃ japan mucyate tāta satataṃ viṣṇutatparaḥ saṃsāraduḥkhāt sarveṣāṃ hitāya vada me pitaḥ

---

17.2

अष्टाक्षरं प्रवक्ष्यामि मन्त्राणां मन्त्रम् उत्तमम् यं जपन् मुच्यते मर्त्यो जन्मसंसारबन्धनात्

aṣṭākṣaraṃ pravakṣyāmi mantrāṇāṃ mantram uttamam yaṃ japan mucyate martyo janmasaṃsārabandhanāt

---

17.3

हृत्पुण्डरीकमध्यस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् एकाग्रमनसा ध्यात्वा विष्णुं कुर्याज् जपं द्विजः

hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaṃ śaṅkhacakragadādharam ekāgramanasā dhyātvā viṣṇuṃ kuryāj japaṃ dvijaḥ

---

17.4

एकान्ते निर्जनस्थाने विष्ण्वग्रे वा जलान्तिके जपेद् अष्टाक्षरं मन्त्रं चित्ते विष्णुं निधाय वै

ekānte nirjanasthāne viṣṇvagre vā jalāntike japed aṣṭākṣaraṃ mantraṃ citte viṣṇuṃ nidhāya vai

---

17.5

अष्टाक्षरस्य मन्त्रस्य ऋषिर् नारायणः स्वयम् छन्दश् च दैवी गायत्री परमात्मा च देवता

aṣṭākṣarasya mantrasya ṛṣir nārāyaṇaḥ svayam chandaś ca daivī gāyatrī paramātmā ca devatā

---

17.6

शुक्लवर्णं च ओंकारं नकारं रक्तम् उच्यते मोकारं वर्णतः कृष्णं नाकारं रक्तम् उच्यते

śuklavarṇaṃ ca oṃkāraṃ nakāraṃ raktam ucyate mokāraṃ varṇataḥ kṛṣṇaṃ nākāraṃ raktam ucyate

---

17.7

राकारं कुङ्कुमाभं तु यकारं पीतम् उच्यते णाकारम् अञ्जनाभं तु यकारं बहुवर्णकम्

rākāraṃ kuṅkumābhaṃ tu yakāraṃ pītam ucyate ṇākāram añjanābhaṃ tu yakāraṃ bahuvarṇakam

---

17.8

ओं नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः भक्तानां जपतां तात स्वर्गमोक्षफलप्रदः वेदानां प्रणयेनैष सिद्धो मन्त्रः सनातनः

oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ bhaktānāṃ japatāṃ tāta svargamokṣaphalapradaḥ vedānāṃ praṇayenaiṣa siddho mantraḥ sanātanaḥ

---

17.9

सर्वपापहरः श्रीमान् सर्वमन्त्रेषु चोत्तमः एनम् अष्टाक्षरं मन्त्रं जपन् नारायणं स्मरेत्

sarvapāpaharaḥ śrīmān sarvamantreṣu cottamaḥ enam aṣṭākṣaraṃ mantraṃ japan nārāyaṇaṃ smaret

---

17.10

संध्यावसाने सततं सर्वपापैः प्रमुच्यते एष एव परो मन्त्र एष एव परं तपः

saṃdhyāvasāne satataṃ sarvapāpaiḥ pramucyate eṣa eva paro mantra eṣa eva paraṃ tapaḥ

---

17.11

एष एव परो मोक्ष एष स्वर्ग उदाहृतः सर्ववेदरहस्येभ्यः सार एष समुद्धृतः

eṣa eva paro mokṣa eṣa svarga udāhṛtaḥ sarvavedarahasyebhyaḥ sāra eṣa samuddhṛtaḥ

---

17.12

विष्णुना वैष्णवानां हि हिताय मनुजां पुरा एवं ज्ञात्वा ततो विप्रो ह्य् अष्टाक्षरम् इमं स्मरेत्

viṣṇunā vaiṣṇavānāṃ hi hitāya manujāṃ purā evaṃ jñātvā tato vipro hy aṣṭākṣaram imaṃ smaret

---

17.13

स्नात्वा शुचिः शुचौ देशे जपेत् पापविशुद्धये जपे दाने च होमे च गमने ध्यानपर्वसु

snātvā śuciḥ śucau deśe japet pāpaviśuddhaye jape dāne ca home ca gamane dhyānaparvasu

---

17.14

जपेन् नारायणं मन्त्रं कर्मपूर्वे परे तथा जपेत् सहस्रं नियुतं शुचिर् भूत्वा समाहितः

japen nārāyaṇaṃ mantraṃ karmapūrve pare tathā japet sahasraṃ niyutaṃ śucir bhūtvā samāhitaḥ

---

17.15

मासि मासि तु द्वादश्यां विष्णुभक्तो द्विजोत्तमः स्नात्वा शुचिर् जपेद् यस् तु नमो नारायणं शतम्

māsi māsi tu dvādaśyāṃ viṣṇubhakto dvijottamaḥ snātvā śucir japed yas tu namo nārāyaṇaṃ śatam

---

17.16

स गच्छेत् परमं देवं नारायणम् अनामयम् गन्धपुष्पादिभिर् विष्णुम् अनेनाराध्य यो जपेत्

sa gacchet paramaṃ devaṃ nārāyaṇam anāmayam gandhapuṣpādibhir viṣṇum anenārādhya yo japet

---

17.17

महापातकयुक्तो ऽपि मुच्यते नात्र संशयः हृदि कृत्वा हरिं देवं मन्त्रम् एनं तु यो जपेत्

mahāpātakayukto 'pi mucyate nātra saṃśayaḥ hṛdi kṛtvā hariṃ devaṃ mantram enaṃ tu yo japet

---

17.18

सर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम् प्रथमेन तु लक्षेण आत्मशुद्धिर् भविष्यति

sarvapāpaviśuddhātmā sa gacchet paramāṃ gatim prathamena tu lakṣeṇa ātmaśuddhir bhaviṣyati

---

17.19

द्वितीयेन तु लक्षेण मनुसिद्धिम् अवाप्नुयात् तृतीयेन तु लक्षेण स्वर्गलोकम् अवाप्नुयात्

dvitīyena tu lakṣeṇa manusiddhim avāpnuyāt tṛtīyena tu lakṣeṇa svargalokam avāpnuyāt

---

17.20

चतुर्थेन तु लक्षेण हरेः सामिप्यम् आप्नुयात् पञ्चमेन तु लक्षेण निर्मलं ज्ञानम् आप्नुयात्

caturthena tu lakṣeṇa hareḥ sāmipyam āpnuyāt pañcamena tu lakṣeṇa nirmalaṃ jñānam āpnuyāt

---

17.21

तथा षष्ठेन लक्षेण भवेद् विष्णौ स्थिरा मतिः सप्तमेन तु लक्षेण स्वरूपं प्रतिपद्यते

tathā ṣaṣṭhena lakṣeṇa bhaved viṣṇau sthirā matiḥ saptamena tu lakṣeṇa svarūpaṃ pratipadyate

---

17.22

अष्टमेन तु लक्षेण निर्वाणम् अधिगच्छति स्वस्वधर्मसमायुक्तं जपं कुर्याद् द्विजोत्तमः

aṣṭamena tu lakṣeṇa nirvāṇam adhigacchati svasvadharmasamāyuktaṃ japaṃ kuryād dvijottamaḥ

---

17.23

एतत् सिद्धिकरं मन्त्रम् अष्टाक्षरम् अतन्द्रितः दुःस्वप्नासुरपैशाचा उरगा ब्रह्मराक्षसाः

etat siddhikaraṃ mantram aṣṭākṣaram atandritaḥ duḥsvapnāsurapaiśācā uragā brahmarākṣasāḥ

---

17.24

जापिनं नोपसर्पन्ति चौरक्षुद्राधयस् तथा एकाग्रमनसाव्याग्रो विष्णुभक्तो दृढव्रतः

jāpinaṃ nopasarpanti caurakṣudrādhayas tathā ekāgramanasāvyāgro viṣṇubhakto dṛḍhavrataḥ

---

17.25

जपेन् नारायणं मन्त्रम् एतन् मृत्युभयापहम् मन्त्राणां परमो मन्त्रो देवतानां च दैवतम्

japen nārāyaṇaṃ mantram etan mṛtyubhayāpaham mantrāṇāṃ paramo mantro devatānāṃ ca daivatam

---

17.26

गुह्यानां परमं गुह्यम् ओंकाराद्यक्षराष्टकम् आयुष्यं धनपुत्रांश् च पशून् विद्यां महद् यशः

guhyānāṃ paramaṃ guhyam oṃkārādyakṣarāṣṭakam āyuṣyaṃ dhanaputrāṃś ca paśūn vidyāṃ mahad yaśaḥ

---

17.27

धर्मार्थकाममोक्षांश् च लभते च जपन् नरः एतत् सत्यं च धर्म्यं च वेदश्रुतिनिदर्शनात्

dharmārthakāmamokṣāṃś ca labhate ca japan naraḥ etat satyaṃ ca dharmyaṃ ca vedaśrutinidarśanāt

---

17.28

एतत् सिद्धिकरं नॄणां मन्त्ररूपं न संशयः ऋषयः पितरो देवाः सिद्धास् त्व् असुरराक्षसाः

etat siddhikaraṃ nṝṇāṃ mantrarūpaṃ na saṃśayaḥ ṛṣayaḥ pitaro devāḥ siddhās tv asurarākṣasāḥ

---

17.29

एतद् एव परं जप्त्वा परां सिद्धिम् इतो गताः ज्ञात्वा यस् त्व् आत्मनः कालं शास्त्रान्तरविधानतः अन्तकाले जपन्न् एति तद् विष्णोः परमं पदम्

etad eva paraṃ japtvā parāṃ siddhim ito gatāḥ jñātvā yas tv ātmanaḥ kālaṃ śāstrāntaravidhānataḥ antakāle japann eti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam

---

17.30

नारायणाय नम इत्य् अयम् एव सत्यं संसारघोरविषसंहरणाय मन्त्रः शृण्वन्तु भव्यमतयो मुदितास् त्वरागा उच्चैस् तराम् उपदिशाम्य् अहम् ऊर्ध्वबाहुः

nārāyaṇāya nama ity ayam eva satyaṃ saṃsāraghoraviṣasaṃharaṇāya mantraḥ śṛṇvantu bhavyamatayo muditās tvarāgā uccais tarām upadiśāmy aham ūrdhvabāhuḥ

---

17.31

भूत्वोर्ध्वबाहुर् अद्याहं सत्यपूर्वं ब्रवीम्य् अहम् हे पुत्र शिष्याः शृणुत न मन्त्रो ऽष्टाक्षरात् परः

bhūtvordhvabāhur adyāhaṃ satyapūrvaṃ bravīmy aham he putra śiṣyāḥ śṛṇuta na mantro 'ṣṭākṣarāt paraḥ

---

17.32

सत्यं सत्यं पुनः सत्यम् उत्क्षिप्य भुजम् उच्यते वेदाच् छास्त्रं परं नास्ति न देवः केशवात् परः

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyam utkṣipya bhujam ucyate vedāc chāstraṃ paraṃ nāsti na devaḥ keśavāt paraḥ

---

17.33

आलोच्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः इदम् एकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

ālocya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ idam ekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā

---

17.34

इत्य् एतत् सकलं प्रोक्तं शिष्याणां तव पुण्यदम् कथाश् च विविधाः प्रोक्ता मया भज जनार्दनम्

ity etat sakalaṃ proktaṃ śiṣyāṇāṃ tava puṇyadam kathāś ca vividhāḥ proktā mayā bhaja janārdanam

---

17.35

अष्टाक्षरम् इमं मन्त्रं सर्वदुःखविनाशनम् जप पुत्र महाबुद्धे यदि सिद्धिम् अभीप्ससि

aṣṭākṣaram imaṃ mantraṃ sarvaduḥkhavināśanam japa putra mahābuddhe yadi siddhim abhīpsasi

---

17.36

इदं स्तवं व्यासमुखात् तु निस्सृतं संध्यात्रये ये पुरुषाः पठन्ति ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरम् अपेतभयास् तरन्ति

idaṃ stavaṃ vyāsamukhāt tu nissṛtaṃ saṃdhyātraye ye puruṣāḥ paṭhanti te dhautapāṇḍurapaṭā iva rājahaṃsāḥ saṃsārasāgaram apetabhayās taranti

18.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे अष्टाक्षरमन्त्रमाहात्म्यं नाम सप्तदशो ऽध्याय ॥ नर्प् 17 इति श्रुत्वा कथाः पुण्याः सर्वपापप्रणाशिनीः नानाविधा मुनिश्रेष्ठाः कृष्णद्वैपायनात् पुनः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe aṣṭākṣaramantramāhātmyaṃ nāma saptadaśo 'dhyāya || narp 17 iti śrutvā kathāḥ puṇyāḥ sarvapāpapraṇāśinīḥ nānāvidhā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇadvaipāyanāt punaḥ

---

18.2

शुकः पूर्वं महाभागो भरद्वाजो महामते सिद्धैर् अन्यैश् च सहितो नारायणपरो ऽभवत्

śukaḥ pūrvaṃ mahābhāgo bharadvājo mahāmate siddhair anyaiś ca sahito nārāyaṇaparo 'bhavat

---

18.3

एवं ते कथिता विप्र मार्कण्डेयादिकाः कथाः मया विचित्राः पापघ्न्यः किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि

evaṃ te kathitā vipra mārkaṇḍeyādikāḥ kathāḥ mayā vicitrāḥ pāpaghnyaḥ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi

---

18.4

वस्वादीनां तथा प्रोक्ता मम सृष्टिस् त्वया पुरा अश्विनोर् मरुतां चैव नोक्तोत्पत्तिस् तु तां वद

vasvādīnāṃ tathā proktā mama sṛṣṭis tvayā purā aśvinor marutāṃ caiva noktotpattis tu tāṃ vada

---

18.5

मरुतां विस्तरेणोक्ता वैष्णवाख्ये महामते पुराणे शक्तिपुत्रेण पुरोत्पतिश् च वायुना

marutāṃ vistareṇoktā vaiṣṇavākhye mahāmate purāṇe śaktiputreṇa purotpatiś ca vāyunā

---

18.6

अश्विनोर् देवयोश् चैव सृष्टिर् उक्ता सुविस्तरात् संक्षेपात् तव वक्ष्यामि सृष्टिम् एतां शृणुष्व मे

aśvinor devayoś caiva sṛṣṭir uktā suvistarāt saṃkṣepāt tava vakṣyāmi sṛṣṭim etāṃ śṛṇuṣva me

---

18.24

ःदक्षकन्यादितिः ःअदितेर् आदित्यः पुत्रः ःतस्मै त्वष्टा दुहितरं संज्ञां नाम कन्यां दत्तवान् ॥ Nस्P_18.7 सो ऽपि त्वाष्ट्रीं रूपवतीं मनोज्ञां प्राप्य तया सह रेमे । सा कतिपयात् कालात् स्वभर्तुर् आदित्यस्य तापम् असहन्ती पितुर् गृहं जगाम ॥(Nस्P_18.8) ताम् अवलोक्य सुतां पितोवाच किं पुत्रि तव भर्ता सविता स्नेहात् त्वां रक्षत्य् उत परुष इति ॥(Nस्P_18.9) एवं पितुर् वचनं श्रुत्वा संज्ञा तं प्रत्युवाच । दग्धाहं भर्तुः प्रचण्डतापाद् इति ॥(Nस्P_18.10) एवं श्रुत्वा ताम् आह पिता गच्छ पुत्रि भर्तुर् गृहम् इति ॥(Nस्P_18.11) युवतीस्त्रीणां भर्तुः शुश्रूषणम् एव धर्मः श्रेयान् । अहम् अपि कतिपयदिवसाद् आगत्यादित्यस्योष्णतां जामातुर् उद्धरिष्यामि ॥(Nस्P_18.12) इत्युक्ता सा च पुनर् भर्तुर् गृहं प्राप्य कतिपयदिवसान् मनुं यमीं यमं चापत्यत्रयम् आदित्यात् प्रासूत । पुनस् तदुष्णताम् असहन्ती छायां भर्तुर् अपभोगाय स्वप्रज्ञाबलेनोत्पाद्य तत्र संस्थाप्य गत्वोत्तरकुरून् अधिष्ठायाश्वी भूत्वा विचचार ॥(Nस्P_18.13) आदित्यो ऽपि संज्ञेयम् इति मत्वा तस्यां जायां पुनर् अपत्यत्रयम् उत्पादयाम्_अस ॥(Nस्P_18.14) मनुं शनैश्चरं तपतीं च । स्वेष्व् अपत्येषु पक्षपातेन वर्ततीं छायां दृष्ट्वा यमः स्वपितरम् आह नेयम् अस्मन्मातेति ॥(Nस्P_18.15) पितापि तच् छ्रुत्वा भार्यां प्राह । सर्वेष्व् अपत्येषु समम् एव वर्तताम् इति ॥(Nस्P_18.16) पुनर् अपि स्वेष्व् अपत्येषु स्नेहात् प्रवर्ततीं छायां दृष्ट्वा यमो यमी च तां बहुविधम् अपीत्थम् उवाच । आदित्यसंनिधानात् तूष्णीं बभूवतः ॥(Nस्P_18.17) ततश् छाया तयोः शापं दत्तवती । यम त्वं प्रेतराजो भव यमि त्वं यमुना नाम नदी भवेत् ॥(Nस्P_18.18) ततः क्रोधाद् आदित्यो ऽपि छायापुत्रयोः शापं दत्तवान् हे पुत्र शनैश्चर त्वं ग्रहो भव क्रूरदृष्टिर् मन्दगामी च पापग्रहस् त्वं च ॥(Nस्P_18.19) पुत्रि तपती नाम नदी भवेति अथादित्यो ध्यानम् आस्थाय संज्ञा क्व स्थितेति विचारयाम्_अस ॥(Nस्P_18.20) स दृष्टवान् उत्तरकुरुषु ध्यानचक्षुषाश्वीभूय विचरन्ती । स्वयं चाश्वरूपेण तत्र गत्वा तया सह संपर्कं कृतवान् ॥(Nस्P_18.21) तस्याम् एवादित्याद् अश्विनाव् उत्पन्नौ तयोर् अतिशयवपुषोः साक्षात् प्रजापतिर् आगत्य देवत्वं यज्ञभागत्वं मुख्यं च देवानां भिषजत्वं दत्त्वा जगाम । आदित्यश् चाश्वरूपं विहाय स्वभार्यां संज्ञां त्वाष्ट्रीं स्वरूपधारिणीं नीत्वा स्वरूपम् आस्थाय दिवं जगाम ॥(Nस्P_18.22) विश्वकर्मा चागत्य आदित्यं नामभिः स्तुत्वा तदतिशयोष्णतांशताम् अपशातयाम्_अस ॥(Nस्P_18.23) एवं वः कथिता विप्रा अश्विनौत्पत्तिर् उत्तमा पुण्या पवित्रा पापघ्नी भरद्वाज महामते

ḥdakṣakanyāditiḥ ḥaditer ādityaḥ putraḥ ḥtasmai tvaṣṭā duhitaraṃ saṃjñāṃ nāma kanyāṃ dattavān || NsP_18.7 so 'pi tvāṣṭrīṃ rūpavatīṃ manojñāṃ prāpya tayā saha reme | sā katipayāt kālāt svabhartur ādityasya tāpam asahantī pitur gṛhaṃ jagāma ||(NsP_18.8) tām avalokya sutāṃ pitovāca kiṃ putri tava bhartā savitā snehāt tvāṃ rakṣaty uta paruṣa iti ||(NsP_18.9) evaṃ pitur vacanaṃ śrutvā saṃjñā taṃ pratyuvāca | dagdhāhaṃ bhartuḥ pracaṇḍatāpād iti ||(NsP_18.10) evaṃ śrutvā tām āha pitā gaccha putri bhartur gṛham iti ||(NsP_18.11) yuvatīstrīṇāṃ bhartuḥ śuśrūṣaṇam eva dharmaḥ śreyān | aham api katipayadivasād āgatyādityasyoṣṇatāṃ jāmātur uddhariṣyāmi ||(NsP_18.12) ityuktā sā ca punar bhartur gṛhaṃ prāpya katipayadivasān manuṃ yamīṃ yamaṃ cāpatyatrayam ādityāt prāsūta | punas taduṣṇatām asahantī chāyāṃ bhartur apabhogāya svaprajñābalenotpādya tatra saṃsthāpya gatvottarakurūn adhiṣṭhāyāśvī bhūtvā vicacāra ||(NsP_18.13) ādityo 'pi saṃjñeyam iti matvā tasyāṃ jāyāṃ punar apatyatrayam utpādayām_asa ||(NsP_18.14) manuṃ śanaiścaraṃ tapatīṃ ca | sveṣv apatyeṣu pakṣapātena vartatīṃ chāyāṃ dṛṣṭvā yamaḥ svapitaram āha neyam asmanmāteti ||(NsP_18.15) pitāpi tac chrutvā bhāryāṃ prāha | sarveṣv apatyeṣu samam eva vartatām iti ||(NsP_18.16) punar api sveṣv apatyeṣu snehāt pravartatīṃ chāyāṃ dṛṣṭvā yamo yamī ca tāṃ bahuvidham apīttham uvāca | ādityasaṃnidhānāt tūṣṇīṃ babhūvataḥ ||(NsP_18.17) tataś chāyā tayoḥ śāpaṃ dattavatī | yama tvaṃ pretarājo bhava yami tvaṃ yamunā nāma nadī bhavet ||(NsP_18.18) tataḥ krodhād ādityo 'pi chāyāputrayoḥ śāpaṃ dattavān he putra śanaiścara tvaṃ graho bhava krūradṛṣṭir mandagāmī ca pāpagrahas tvaṃ ca ||(NsP_18.19) putri tapatī nāma nadī bhaveti athādityo dhyānam āsthāya saṃjñā kva sthiteti vicārayām_asa ||(NsP_18.20) sa dṛṣṭavān uttarakuruṣu dhyānacakṣuṣāśvībhūya vicarantī | svayaṃ cāśvarūpeṇa tatra gatvā tayā saha saṃparkaṃ kṛtavān ||(NsP_18.21) tasyām evādityād aśvināv utpannau tayor atiśayavapuṣoḥ sākṣāt prajāpatir āgatya devatvaṃ yajñabhāgatvaṃ mukhyaṃ ca devānāṃ bhiṣajatvaṃ dattvā jagāma | ādityaś cāśvarūpaṃ vihāya svabhāryāṃ saṃjñāṃ tvāṣṭrīṃ svarūpadhāriṇīṃ nītvā svarūpam āsthāya divaṃ jagāma ||(NsP_18.22) viśvakarmā cāgatya ādityaṃ nāmabhiḥ stutvā tadatiśayoṣṇatāṃśatām apaśātayām_asa ||(NsP_18.23) evaṃ vaḥ kathitā viprā aśvinautpattir uttamā puṇyā pavitrā pāpaghnī bharadvāja mahāmate

---

18.25

आदित्यपुत्रौ भिषजौ सुराणां दिव्येन रूपेण विराजमानौ श्रुत्वा तयोर् जन्म नरः पृथिव्यां भवेत् सुरूपो दिवि मोदते च

ādityaputrau bhiṣajau surāṇāṃ divyena rūpeṇa virājamānau śrutvā tayor janma naraḥ pṛthivyāṃ bhavet surūpo divi modate ca

19.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे अश्विनोर् उत्पत्तिर् नाम अष्टादशो ऽध्याय ॥ नर्प् 18 यैः स्तुतो नामभिस् तेन सविता विश्वकर्मणा तान्य् अहं श्रोतुम् इच्छामि वद सूत विवस्वतः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe aśvinor utpattir nāma aṣṭādaśo 'dhyāya || narp 18 yaiḥ stuto nāmabhis tena savitā viśvakarmaṇā tāny ahaṃ śrotum icchāmi vada sūta vivasvataḥ

---

19.2

तानि मे शृणु नामानि यैः स्तुतो विश्वकर्मणा सविता तानि वक्ष्यामि सर्वपपहराणि ते

tāni me śṛṇu nāmāni yaiḥ stuto viśvakarmaṇā savitā tāni vakṣyāmi sarvapapaharāṇi te

---

19.3

आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान् तिमिरोन्मथनः शंभुस् त्वष्टा मार्तण्ड आशुगः

ādityaḥ savitā sūryaḥ khagaḥ pūṣā gabhastimān timironmathanaḥ śaṃbhus tvaṣṭā mārtaṇḍa āśugaḥ

---

19.4

हिरण्यगर्भः कपिलस् तपनो भास्करो रविः अग्निगर्भो ऽदितेः पुत्रः शंभुस् तिमिरनाशनः

hiraṇyagarbhaḥ kapilas tapano bhāskaro raviḥ agnigarbho 'diteḥ putraḥ śaṃbhus timiranāśanaḥ

---

19.5

अंशुमान् अंशुमाली च तमोघ्नस् तेजसां निधिः आतपी मण्डली मृत्युः कपिलः सर्वतापनः

aṃśumān aṃśumālī ca tamoghnas tejasāṃ nidhiḥ ātapī maṇḍalī mṛtyuḥ kapilaḥ sarvatāpanaḥ

---

19.6

हरिर् विश्वो महातेजाः सर्वरत्नप्रभाकरः अंशुमाली तिमिरहा ऋग्यजुस्सामभावितः

harir viśvo mahātejāḥ sarvaratnaprabhākaraḥ aṃśumālī timirahā ṛgyajussāmabhāvitaḥ

---

19.7

प्राणाविष्करणो मित्रः सुप्रदीपो मनोजवः यज्ञेशो गोपतिः श्रीमान् भूतज्ञः क्लेशनाशनः

prāṇāviṣkaraṇo mitraḥ supradīpo manojavaḥ yajñeśo gopatiḥ śrīmān bhūtajñaḥ kleśanāśanaḥ

---

19.8

अमित्रहा शिवो हंसो नायकः प्रियदर्शनः शुद्धो विरोचनः केशी सहस्रांशुः प्रतर्दनः

amitrahā śivo haṃso nāyakaḥ priyadarśanaḥ śuddho virocanaḥ keśī sahasrāṃśuḥ pratardanaḥ

---

19.9

धर्मरश्मिः पतङ्गश् च विशालो विश्वसंस्तुतः दुर्विज्ञेयगतिः शूरस् तेजोराशिर् महायशाः

dharmaraśmiḥ pataṅgaś ca viśālo viśvasaṃstutaḥ durvijñeyagatiḥ śūras tejorāśir mahāyaśāḥ

---

19.10

भ्राजिष्णुर् ज्योतिषाम् ईशो विजिष्णुर् विश्वभावनः प्रभविष्णुः प्रकाशात्मा ज्ञानराशिः प्रभाकरः

bhrājiṣṇur jyotiṣām īśo vijiṣṇur viśvabhāvanaḥ prabhaviṣṇuḥ prakāśātmā jñānarāśiḥ prabhākaraḥ

---

19.11

आदित्यो विश्वदृग् यज्ञकर्ता नेता यशस्करः विमलो वीर्यवान् ईशो योगज्ञो योगभावनः

ādityo viśvadṛg yajñakartā netā yaśaskaraḥ vimalo vīryavān īśo yogajño yogabhāvanaḥ

---

19.12

अमृतात्मा शिवो नित्यो वरेण्यो वरदः प्रभुः धनदः प्राणदः श्रेष्ठः कामदः कामरूपधृक्

amṛtātmā śivo nityo vareṇyo varadaḥ prabhuḥ dhanadaḥ prāṇadaḥ śreṣṭhaḥ kāmadaḥ kāmarūpadhṛk

---

19.13

तरणिः शाश्वतः शास्ता शास्त्रज्ञस् तपनः शयः वेदगर्भो विभुर् वीरः शान्तः सावित्रिवल्लभः

taraṇiḥ śāśvataḥ śāstā śāstrajñas tapanaḥ śayaḥ vedagarbho vibhur vīraḥ śāntaḥ sāvitrivallabhaḥ

---

19.14

ध्येयो विश्वेश्वरो भर्ता लोकनाथो महेश्वरः महेन्द्रो वरुणो धाता विष्णुर् अग्निर् दिवाकरः

dhyeyo viśveśvaro bhartā lokanātho maheśvaraḥ mahendro varuṇo dhātā viṣṇur agnir divākaraḥ

---

19.15

एतैस् तु नामभिः सूर्यः स्तुतस् तेन महात्मना उवाच विश्वकर्माणं प्रसन्नो भगवान् रविः

etais tu nāmabhiḥ sūryaḥ stutas tena mahātmanā uvāca viśvakarmāṇaṃ prasanno bhagavān raviḥ

---

19.16

भ्रमिम् आरोप्य माम् अत्र मण्डलं मम शातय त्वद्बुद्धिस्थं मया ज्ञातम् एवम् औष्ण्यं शमं व्रजेत्

bhramim āropya mām atra maṇḍalaṃ mama śātaya tvadbuddhisthaṃ mayā jñātam evam auṣṇyaṃ śamaṃ vrajet

---

19.17

इत्युक्तो विश्वकर्मा च तथा स कृतवान् द्विज शान्तोष्णः सविता तस्य दुहितुर् विश्वकर्मणः

ityukto viśvakarmā ca tathā sa kṛtavān dvija śāntoṣṇaḥ savitā tasya duhitur viśvakarmaṇaḥ

---

19.18

संज्ञायाश् चाभवद् विप्र भानुस् त्वष्टारम् अब्रवीत् त्वया यस्मात् स्तुतो ऽहं वै नाम्नाम् अष्टशतेन च

saṃjñāyāś cābhavad vipra bhānus tvaṣṭāram abravīt tvayā yasmāt stuto 'haṃ vai nāmnām aṣṭaśatena ca

---

19.19

वरं वृणीष्व तस्मात् त्वं वरदो ऽहं तवानघ इत्युक्तो भानुना सो ऽथ विश्वकर्माब्रवीद् इदम्

varaṃ vṛṇīṣva tasmāt tvaṃ varado 'haṃ tavānagha ityukto bhānunā so 'tha viśvakarmābravīd idam

---

19.20

वरदो यदि मे देव वरम् एतं प्रयच्छ मे एतैस् तु नामभिस् यस् त्वां नरः स्तोष्यति नित्यशः

varado yadi me deva varam etaṃ prayaccha me etais tu nāmabhis yas tvāṃ naraḥ stoṣyati nityaśaḥ

---

19.21

तस्य पापक्षयं देव कुरु भक्तस्य भास्कर

tasya pāpakṣayaṃ deva kuru bhaktasya bhāskara

---

19.22

तेनैवम् उक्तो दिनकृत् तथेति त्वष्टारम् उक्त्वा विरराम भास्करः संज्ञां विशङ्कां रविमण्डलस्थितां कृत्वा जगामाथ रविं प्रसाद्य

tenaivam ukto dinakṛt tatheti tvaṣṭāram uktvā virarāma bhāskaraḥ saṃjñāṃ viśaṅkāṃ ravimaṇḍalasthitāṃ kṛtvā jagāmātha raviṃ prasādya

20.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे एकोनविंशो ऽध्याय ॥ नर्प् 19 सांप्रतं मारुतोत्पत्तिं वक्ष्यामि द्विजसत्तम पुरा देवासुरे युद्धे देवैर् इन्द्रादिभिर् दितेः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe ekonaviṃśo 'dhyāya || narp 19 sāṃprataṃ mārutotpattiṃ vakṣyāmi dvijasattama purā devāsure yuddhe devair indrādibhir diteḥ

---

20.9

पुत्राः पराभूता दितिश् च विनष्टपुत्रा महेन्द्रदर्पहरं पुत्रम् इच्छन्ती कश्यपम् ऋषिं स्वपतिम् आराधयाम्_अस ॥(Nस्P_20.2) स च तपसा संतुष्टो गर्भाधानं चकार तस्याम् । पुनस् ताम् एवम् उक्तवान् ॥(Nस्P_20.3) यदि त्वं शुचिः सती शरच्छतम् इमं गर्भं धारयिष्यसि ततश् च महेन्द्रदर्पहन्ता पुत्रो भविष्यति । इत्य् एवम् उक्ता सा च तं गर्भं धारयाम्_अस ॥(Nस्P_20.4) इन्द्रो ऽपि तज् ज्ञात्वा वृद्धब्राह्मणरूपेणागत्य दितिपार्श्वं स्थितवान् । किंचिद् ऊनपूर्णे वर्षशते पादशौचम् अकृत्वा दितिः शयनम् आरुह्य निद्रां गता ॥(Nस्P_20.5) सो ऽपि लब्धावसरो वज्रपाणिस् तत्कुक्षिं प्रविश्य वज्रेण तं गर्भं सप्तधा चिच्छेद । सो ऽपि तेन प्रच्छिद्यमानो रुरोद ॥(Nस्P_20.6) मा रोदीर् इति वदन्न् इन्द्रस् तान् सप्तधैकैकं चिच्छेद ॥(Nस्P_20.7) सप्तधा ते सर्वे मरुतो यतो जातमात्रान् मा रोदीर् इत्य् उक्तवान् । महेन्द्रस्य सहाया अमी मरुतो नाम देवा बभूवुः ॥(Nस्P_20.8) एवं मुने सृष्टिर् इयं तवेरिता देवासुराणां नरनागरक्षसाम् वियन्मुखानाम् अपि यः पठेद् इदं शृण्वंश् च भक्त्या हरिलोकम् एति सः

putrāḥ parābhūtā ditiś ca vinaṣṭaputrā mahendradarpaharaṃ putram icchantī kaśyapam ṛṣiṃ svapatim ārādhayām_asa ||(NsP_20.2) sa ca tapasā saṃtuṣṭo garbhādhānaṃ cakāra tasyām | punas tām evam uktavān ||(NsP_20.3) yadi tvaṃ śuciḥ satī śaracchatam imaṃ garbhaṃ dhārayiṣyasi tataś ca mahendradarpahantā putro bhaviṣyati | ity evam uktā sā ca taṃ garbhaṃ dhārayām_asa ||(NsP_20.4) indro 'pi taj jñātvā vṛddhabrāhmaṇarūpeṇāgatya ditipārśvaṃ sthitavān | kiṃcid ūnapūrṇe varṣaśate pādaśaucam akṛtvā ditiḥ śayanam āruhya nidrāṃ gatā ||(NsP_20.5) so 'pi labdhāvasaro vajrapāṇis tatkukṣiṃ praviśya vajreṇa taṃ garbhaṃ saptadhā ciccheda | so 'pi tena pracchidyamāno ruroda ||(NsP_20.6) mā rodīr iti vadann indras tān saptadhaikaikaṃ ciccheda ||(NsP_20.7) saptadhā te sarve maruto yato jātamātrān mā rodīr ity uktavān | mahendrasya sahāyā amī maruto nāma devā babhūvuḥ ||(NsP_20.8) evaṃ mune sṛṣṭir iyaṃ taveritā devāsurāṇāṃ naranāgarakṣasām viyanmukhānām api yaḥ paṭhed idaṃ śṛṇvaṃś ca bhaktyā harilokam eti saḥ

21.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे विंशतितमो ऽध्याय ॥ नर्प् 20 अनुसर्गश् च सर्गश् च त्वया चित्रा कथेरिता वंशमन्वन्तरे ब्रूहि वंशानुचरितं च मे

iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṃśatitamo 'dhyāya || narp 20 anusargaś ca sargaś ca tvayā citrā katheritā vaṃśamanvantare brūhi vaṃśānucaritaṃ ca me

---

21.2

राज्ञां वंशः पुराणेषु विस्तरेण प्रकीर्तितः संक्षेपात् कथयिष्यामि वंशमन्वन्तराणि ते

rājñāṃ vaṃśaḥ purāṇeṣu vistareṇa prakīrtitaḥ saṃkṣepāt kathayiṣyāmi vaṃśamanvantarāṇi te

---

21.3

वंशानुचरितं चैव शृणु विप्र महामते शृण्वन्तु मुनयश् चेमे श्रोतुम् आगत्य ये स्थिताः

vaṃśānucaritaṃ caiva śṛṇu vipra mahāmate śṛṇvantu munayaś ceme śrotum āgatya ye sthitāḥ

---

21.17

आदौ तावद् ब्रह्मा ब्रह्मणो मरीचिः । मरीचेः कश्यपः कश्यपाद् आदित्यः ॥(Nस्P_21.4) ःआदित्यान् मनुः ःमनोर् इक्ष्वाकुः इक्ष्वाकोर् विकुक्षिः ःविकुक्षेर् द्योतः द्योताद् वेनो वेनात् पृथुः पृथोः पृथाश्वः ॥ Nस्P_21.5 पृथाश्वाद् असंख्याताश्वः । असंख्याताश्वान् मान्धाता ॥(Nस्P_21.6) मान्धातुः पुरुकुत्सः पुरुकुत्साद् दृषदो दृषदाद् अभिशंभुः ॥(Nस्P_21.7) अभिशंभोर् दारुणो दारुणात् सगरः ॥(Nस्P_21.8) सगराद् धर्यश्वो हर्यश्वाद् धारीतः ॥(Nस्P_21.9) हारीताद् रोहिताश्वो रोहिताश्वाद् अंशुमान् । अंशुमतो भगीरथः ॥(Nस्P_21.10) भगीरथात् सौदासः सौदासाच् छत्रुंदमः ॥(Nस्P_21.11) शत्रुंदमाद् अनरण्यः अनरण्याद् दीर्घबाहुः दीर्घबाहोर् अजः ॥(Nस्P_21.12) अजाद् दशरथः । दशरथाद् रामः रामाल् लवः लवात् पद्मः ॥(Nस्P_21.13) पद्माद् अनुपर्णः । अनुपर्णाद् वस्त्रपाणिः ॥(Nस्P_21.14) ःवस्त्रपाणेः शुद्धोदनः ःशुद्धोदनाद् बुधः ःबुधाद् आदित्यवंशो निवर्तते ॥ Nस्P_21.15 सूर्यवंशभवास् ते प्राधान्येन प्रकीर्तिताः /* यैर् इयं पृथिवी भुक्ता धर्मतः क्षत्रियैः पुरा //(Nस्P_21.16) सूर्यस्य वंशः कथितो मया मुने समुद्गता यत्र नरेश्वराः पुरा मयोच्यमानाञ् छशिनः समाहितः शृणुष्व वंशे ऽथ नृपान् अनुत्तमान्

ādau tāvad brahmā brahmaṇo marīciḥ | marīceḥ kaśyapaḥ kaśyapād ādityaḥ ||(NsP_21.4) ḥādityān manuḥ ḥmanor ikṣvākuḥ ikṣvākor vikukṣiḥ ḥvikukṣer dyotaḥ dyotād veno venāt pṛthuḥ pṛthoḥ pṛthāśvaḥ || NsP_21.5 pṛthāśvād asaṃkhyātāśvaḥ | asaṃkhyātāśvān māndhātā ||(NsP_21.6) māndhātuḥ purukutsaḥ purukutsād dṛṣado dṛṣadād abhiśaṃbhuḥ ||(NsP_21.7) abhiśaṃbhor dāruṇo dāruṇāt sagaraḥ ||(NsP_21.8) sagarād dharyaśvo haryaśvād dhārītaḥ ||(NsP_21.9) hārītād rohitāśvo rohitāśvād aṃśumān | aṃśumato bhagīrathaḥ ||(NsP_21.10) bhagīrathāt saudāsaḥ saudāsāc chatruṃdamaḥ ||(NsP_21.11) śatruṃdamād anaraṇyaḥ anaraṇyād dīrghabāhuḥ dīrghabāhor ajaḥ ||(NsP_21.12) ajād daśarathaḥ | daśarathād rāmaḥ rāmāl lavaḥ lavāt padmaḥ ||(NsP_21.13) padmād anuparṇaḥ | anuparṇād vastrapāṇiḥ ||(NsP_21.14) ḥvastrapāṇeḥ śuddhodanaḥ ḥśuddhodanād budhaḥ ḥbudhād ādityavaṃśo nivartate || NsP_21.15 sūryavaṃśabhavās te prādhānyena prakīrtitāḥ / yair iyaṃ pṛthivī bhuktā dharmataḥ kṣatriyaiḥ purā //(NsP_21.16) sūryasya vaṃśaḥ kathito mayā mune samudgatā yatra nareśvarāḥ purā mayocyamānāñ chaśinaḥ samāhitaḥ śṛṇuṣva vaṃśe 'tha nṛpān anuttamān*

22.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सूर्यवंशकथनं नामैकविंशो ऽध्याय ॥ नर्प् 21 सोमवंशं शृणुष्वाथ भरद्वाज महामुने पुराणे विस्तरेणोक्तं संक्षेपात् कथये ऽधुना

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sūryavaṃśakathanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāya || narp 21 somavaṃśaṃ śṛṇuṣvātha bharadvāja mahāmune purāṇe vistareṇoktaṃ saṃkṣepāt kathaye 'dhunā

---

22.14

आदौ तावद् ब्रह्मा । ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मरीचिर् मरीचेर् दाक्षायण्यां दाक्षायिण्यां कश्यपः ॥(Nस्P_22.2) कश्यपाद् अदितेर् आदित्यः । आदित्यात् सुवर्णलायां मनुः ॥(Nस्P_22.3) ःमनोर् सुरूपायां सोमः ःसोमाद् रोहिण्यां बुधः ःबुधाद् इलायां पुरूरवाः ॥ Nस्P_22.4 पुरूरवस आयुः । आयो रूपवत्यां नहुषः ॥(Nस्P_22.5) नहुषात् पितृवत्यां ययातिः । ययातेः शर्मिष्ठायां पूरुः ॥(Nस्P_22.6) ःपूरोर् वंशदायां संपातिः ःसंपातेर् भानुदत्तायां सार्वभौमः ःसार्वभौमस्य वैदेह्यां भोजः ॥ Nस्P_22.7 भोजस्य लिङ्गायां दुष्यन्तः । दुष्यन्तस्य शकुन्तलायां भरतः ॥(Nस्P_22.8) भरतस्य नन्दायाम् अजमीढः । अजमीढस्य सुदेव्यां पृश्निः । पृश्नेर् उग्रसेनायां प्रसरः ःप्रसरस्य बहुरूपायां शंतनुः ःशंतनोर् योजनगन्धायां विचित्रवीर्यः ःविचित्रवीर्यस्याम्बिकायां पाण्डुः ॥ Nस्P_22.9 पाण्डोः कुन्तिदेव्याम् अर्जुनः । अर्जुनात् सुभद्रायाम् अभिमन्युः ॥(Nस्P_22.10) ःअभिमन्योर् उत्तरायां परीक्षितः ःपरीक्षितस्य मातृवत्यां जनमेजयः ःजनमेजयस्य पुण्यवत्यां शतानीकः ॥ Nस्P_22.11 ःशतानीकस्य पुष्पवत्यां सहस्रानीकः ःसहस्रानीकस्य मृगवत्याम् उदयनः ःतस्य वासवदत्तायां नरवाहनः ॥ Nस्P_22.12 नरवाहनस्याश्वमेधायां क्षेमकः । क्षेमकान्ताः पाण्डवाः सोमवंशो निवर्तते ॥(Nस्P_22.13) य इदं शृणुयान् नित्यं राजवंशम् अनुत्तमम् सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

ādau tāvad brahmā | brahmaṇo mānasaḥ putro marīcir marīcer dākṣāyaṇyāṃ dākṣāyiṇyāṃ kaśyapaḥ ||(NsP_22.2) kaśyapād aditer ādityaḥ | ādityāt suvarṇalāyāṃ manuḥ ||(NsP_22.3) ḥmanor surūpāyāṃ somaḥ ḥsomād rohiṇyāṃ budhaḥ ḥbudhād ilāyāṃ purūravāḥ || NsP_22.4 purūravasa āyuḥ | āyo rūpavatyāṃ nahuṣaḥ ||(NsP_22.5) nahuṣāt pitṛvatyāṃ yayātiḥ | yayāteḥ śarmiṣṭhāyāṃ pūruḥ ||(NsP_22.6) ḥpūror vaṃśadāyāṃ saṃpātiḥ ḥsaṃpāter bhānudattāyāṃ sārvabhaumaḥ ḥsārvabhaumasya vaidehyāṃ bhojaḥ || NsP_22.7 bhojasya liṅgāyāṃ duṣyantaḥ | duṣyantasya śakuntalāyāṃ bharataḥ ||(NsP_22.8) bharatasya nandāyām ajamīḍhaḥ | ajamīḍhasya sudevyāṃ pṛśniḥ | pṛśner ugrasenāyāṃ prasaraḥ ḥprasarasya bahurūpāyāṃ śaṃtanuḥ ḥśaṃtanor yojanagandhāyāṃ vicitravīryaḥ ḥvicitravīryasyāmbikāyāṃ pāṇḍuḥ || NsP_22.9 pāṇḍoḥ kuntidevyām arjunaḥ | arjunāt subhadrāyām abhimanyuḥ ||(NsP_22.10) ḥabhimanyor uttarāyāṃ parīkṣitaḥ ḥparīkṣitasya mātṛvatyāṃ janamejayaḥ ḥjanamejayasya puṇyavatyāṃ śatānīkaḥ || NsP_22.11 ḥśatānīkasya puṣpavatyāṃ sahasrānīkaḥ ḥsahasrānīkasya mṛgavatyām udayanaḥ ḥtasya vāsavadattāyāṃ naravāhanaḥ || NsP_22.12 naravāhanasyāśvamedhāyāṃ kṣemakaḥ | kṣemakāntāḥ pāṇḍavāḥ somavaṃśo nivartate ||(NsP_22.13) ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ rājavaṃśam anuttamam sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati

---

22.15

यश् चेदं पठते नित्यं श्राद्धे वा श्रावयेत् पितॄन् वंशानुकीर्तनं पुण्यं पितॄणां दत्तम् अक्षयम्

yaś cedaṃ paṭhate nityaṃ śrāddhe vā śrāvayet pitṝn vaṃśānukīrtanaṃ puṇyaṃ pitṝṇāṃ dattam akṣayam

---

22.16

राज्ञां हि सोमस्य मया तवेरिता वंशानुकीर्तिर् द्विज पापनाशनी शृणुष्व विप्रेन्द्र मयोच्यमानं मन्वन्तरं चापि चतुर्दशाख्यम्

rājñāṃ hi somasya mayā taveritā vaṃśānukīrtir dvija pāpanāśanī śṛṇuṣva viprendra mayocyamānaṃ manvantaraṃ cāpi caturdaśākhyam

23.37

इति श्रीनरसिंहपुराणे सोमवंशानुकीर्तनं नाम द्वाविंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 22 प्रथमं तावत् स्वायंभुवं मन्वन्तरं तत्स्वरूपं कथितम् । सर्गादौ स्वारोचिषो नाम द्वितीयो मनुः ॥(Nस्P_23.1) तस्मिन् स्वारोचिषे मन्वन्तरे विपश्चिन् नाम देवेन्द्रः । पारावताः सतुषिता देवाः ॥(Nस्P_23.2) ऊर्जस्तम्बः सुप्राणो दन्तो निरृषभो वरीयान् ईश्वरः सोमः सप्तर्षयश् चैवं किंपुरुषाद्याः स्वारोचिषस्य मनोः पुत्रा राजानो भवन्ति ॥(Nस्P_23.3) ःतृतीय उत्तमो नाम मनुः ःसुधामानः सत्याः शिवाः प्रतर्दना वंशवर्तिनश् च देवाः ःपञ्चैते द्वादशगणाः ॥ Nस्P_23.4 तेषां सुशान्तिर् इन्द्रः ॥(Nस्P_23.5) वन्द्याः सप्तर्षयो ऽभवन् । अत्र परशुचित्राद्या मनोः सुताः ॥(Nस्P_23.6) चतुर्थस् तामसो नाम मनुः । तत्र मन्वन्तरे सुराः पराः सत्या सुधियश् च सप्तविंशतिका गणाः ॥(Nस्P_23.7) तत्र भृशुण्डी नाम देवेन्द्रः । हिरण्यरोमा देवश्रीर् ऊर्ध्वबाहुर् देवबाहुः सुधामा ह पर्जन्यो मुनिर् इत्य् एते सप्तर्षयः ॥(Nस्P_23.8) ज्योतिर्धामा पृथुः काश्यो ऽग्निर् धनक इत्य् एते तामसस्य मनोः पुत्रा राजानः ॥(Nस्P_23.9) पञ्चमो नाम रैवतो मनुः ःतस्यान्तरे ऽमिता निरता वैकुण्ठाः सुमेधस इत्य् एते देवगणाश् चतुर्दशका गणाः ःअसुरान्तको नाम देवेन्द्रः ःसप्तकाद्या मनोः सुता राजानो वै बभूवुः ॥ Nस्P_23.10 शान्तः शान्तभयो विद्वांस् तपस्वी मेधावी सुतपाः सप्तर्षयो ऽभवन् ॥(Nस्P_23.11) ःषष्ठश् चाक्षुषो नाम मनुः ःपुरुशतद्युम्नप्रमुखास् तस्य सुता राजानः ःसुशान्ता आप्याः प्रसूता भव्याः प्रथिताश् च महानुभावाः लेखाद्याः पञ्चैते ह्य् अष्टका गणास् तत्र देवाः ॥ Nस्P_23.12 तेषाम् इन्द्रो मनोजवः । मेधाः सुमेधा विरजा हविष्मान् उत्तमो मतिमान् नाम्ना सहिष्णुश् चैते सप्तर्षयः ॥(Nस्P_23.13) सप्तमो वैवस्वतो मनुः सांप्रतं वर्तते । तस्य पुत्रा इक्ष्वाकुप्रभृतयः क्षत्रिया भूभुजः ॥(Nस्P_23.14) आदित्यविश्ववसुरुद्राद्या देवाः पुरंदरो ऽत्र देवेन्द्रः ॥(Nस्P_23.15) वशिष्ठः कश्यपो ऽत्रिर् जमदग्निर् गौतमविश्वामित्रभरद्वाजाः सप्तर्षयो भवन्ति ॥(Nस्P_23.16) ःभविष्याणि मन्वन्तराणि कथ्यन्ते ःतद् यथा आदित्यात् संज्ञायां जातो यो मनुः पूर्वोक्तश् छायायाम् उत्पन्नो मनुर् द्वितीयः स तु ःपूर्वजस्य सावर्णस्य मन्वन्तरं सावर्णिकम् अष्टमं शृणु ॥ Nस्P_23.17 मनुः सावर्णो अष्टमो भविता तत्र सुतपाद्या देवगणास् तेषां बलिर् इन्द्रो भविता ॥(Nस्P_23.18) दीप्तिमान् गालवो नाम कृपद्रौणिव्यासर्ष्यशृङ्गाश् च सप्तर्षयो भवितारः । विराजोर्वरीयनिर्मोकाद्याः सावर्णस्य मनोः सुता राजानो भविष्यन्ति ॥(Nस्P_23.19) नवमो दक्षसावर्णिर् मनुर् भविता । धृतिः कीर्तिर् दीप्तिः केतुः पञ्चहस्तो निरामयः पृथुश्रवाद्या दक्षसावर्णा राजानो ऽस्य मनोः पुत्राः ॥(Nस्P_23.20) मरीचिगर्भाः सुधर्माणो हविष्मन्तस् तत्र देवताः । तेषां इन्द्रो ऽद्भुतः ॥(Nस्P_23.21) सवनः कृतिमान् हव्यो वसुमेधातिथिर् ज्योतिष्मान् इत्य् एते सप्तर्षयः ॥(Nस्P_23.22) दशमो ब्रह्मसावर्णिर् मनुर् भविता ःविरुद्धादयस् तत्र देवाः ःतेषां शान्तिर् इन्द्रः ःहविष्मान् सुकृतिः सत्यस् तपोमूर्तिर् नाभागः प्रतिमोकः सप्तकेतुर् इत्य् एते सप्तर्षयः ॥ Nस्P_23.23 सुक्षेत्र उत्तमो भूरिषेणादयो ब्रह्मसावर्णिपुत्रा राजानो भविष्यन्ति ॥(Nस्P_23.24) एकादशे मन्वन्तरे धर्मसावर्णिको मनुः ॥(Nस्P_23.25) सिंहसवनादयो देवगणाः । तेषां दिवस्पतिर् इन्द्रः ॥(Nस्P_23.26) निर्मोहस् तत्त्वदर्शी निकंपो निरुत्साहो धृतिमान् रुच्य इत्य् एते सप्तर्षयः । चित्रसेनविचित्राद्या धर्मसावर्णिपुत्रा भूभृतो भविष्यन्ति ॥(Nस्P_23.27) रुद्रसावर्णिर् भविता द्वादशो मनुः ॥(Nस्P_23.28) कृतधामा तत्रेन्द्रो हरिता रोहिताः सुमनसः सुकर्माणः सुतपाश् च देवाः ॥(Nस्P_23.29) तपस्वी चारुतपास् तपोमूर्तिस् तपोरतिस् तपोधृतिर् ज्योतिस् तप इत्य् एते सप्तर्षयः ॥(Nस्P_23.30) देववान् देवश्रेष्ठाद्यास् तस्य मनोः सुता भूपाला भविष्यन्ति ॥(Nस्P_23.31) ःत्रयोदशो रुचिर् नाम मनुः ःस्रग्वी बाणः सुधर्मा प्रभृतयो देवगणाः ःतेषाम् इन्द्र ऋषभो नाम भविता ॥ Nस्P_23.32 निश्चितो ऽग्नितेजा वपुष्मान् धृष्टो वारुणिर् हविष्मान् नहुषो भव्य इति सप्तर्षयः । सुधर्मा देवानीकादयस् तस्य मनोः पुत्राः पृथ्वीश्वरा भविष्यन्ति ॥(Nस्P_23.33) ःभौमश् चतुर्दशो मनुर् भविता ःसुरुचिस् तत्रेन्द्रः ःचक्षुष्मन्तः पवित्राः कनिष्ठाभा देवगणाः ॥ Nस्P_23.34 अग्निबाहुशुचिशुक्रमाधवशिवाभीमजितश्वासा इत्य् एते सप्तर्षयः । उरुगंभीरब्रह्माद्यास् तस्य मनोः सुताः राजनः ॥(Nस्P_23.35) एवं ते चतुर्दश मन्वन्तराणि कथितानि । राजानश् च यैर् इयं वसुधा पाल्यते ॥(Nस्P_23.36) मनुः सप्तर्षयो देवा भूपालाश् च मनोः सुताः मन्वन्तरे भवन्त्य् एते शक्राश् चैवाधिकारिणः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe somavaṃśānukīrtanaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ || narp 22 prathamaṃ tāvat svāyaṃbhuvaṃ manvantaraṃ tatsvarūpaṃ kathitam | sargādau svārociṣo nāma dvitīyo manuḥ ||(NsP_23.1) tasmin svārociṣe manvantare vipaścin nāma devendraḥ | pārāvatāḥ satuṣitā devāḥ ||(NsP_23.2) ūrjastambaḥ suprāṇo danto nirṛṣabho varīyān īśvaraḥ somaḥ saptarṣayaś caivaṃ kiṃpuruṣādyāḥ svārociṣasya manoḥ putrā rājāno bhavanti ||(NsP_23.3) ḥtṛtīya uttamo nāma manuḥ ḥsudhāmānaḥ satyāḥ śivāḥ pratardanā vaṃśavartinaś ca devāḥ ḥpañcaite dvādaśagaṇāḥ || NsP_23.4 teṣāṃ suśāntir indraḥ ||(NsP_23.5) vandyāḥ saptarṣayo 'bhavan | atra paraśucitrādyā manoḥ sutāḥ ||(NsP_23.6) caturthas tāmaso nāma manuḥ | tatra manvantare surāḥ parāḥ satyā sudhiyaś ca saptaviṃśatikā gaṇāḥ ||(NsP_23.7) tatra bhṛśuṇḍī nāma devendraḥ | hiraṇyaromā devaśrīr ūrdhvabāhur devabāhuḥ sudhāmā ha parjanyo munir ity ete saptarṣayaḥ ||(NsP_23.8) jyotirdhāmā pṛthuḥ kāśyo 'gnir dhanaka ity ete tāmasasya manoḥ putrā rājānaḥ ||(NsP_23.9) pañcamo nāma raivato manuḥ ḥtasyāntare 'mitā niratā vaikuṇṭhāḥ sumedhasa ity ete devagaṇāś caturdaśakā gaṇāḥ ḥasurāntako nāma devendraḥ ḥsaptakādyā manoḥ sutā rājāno vai babhūvuḥ || NsP_23.10 śāntaḥ śāntabhayo vidvāṃs tapasvī medhāvī sutapāḥ saptarṣayo 'bhavan ||(NsP_23.11) ḥṣaṣṭhaś cākṣuṣo nāma manuḥ ḥpuruśatadyumnapramukhās tasya sutā rājānaḥ ḥsuśāntā āpyāḥ prasūtā bhavyāḥ prathitāś ca mahānubhāvāḥ lekhādyāḥ pañcaite hy aṣṭakā gaṇās tatra devāḥ || NsP_23.12 teṣām indro manojavaḥ | medhāḥ sumedhā virajā haviṣmān uttamo matimān nāmnā sahiṣṇuś caite saptarṣayaḥ ||(NsP_23.13) saptamo vaivasvato manuḥ sāṃprataṃ vartate | tasya putrā ikṣvākuprabhṛtayaḥ kṣatriyā bhūbhujaḥ ||(NsP_23.14) ādityaviśvavasurudrādyā devāḥ puraṃdaro 'tra devendraḥ ||(NsP_23.15) vaśiṣṭhaḥ kaśyapo 'trir jamadagnir gautamaviśvāmitrabharadvājāḥ saptarṣayo bhavanti ||(NsP_23.16) ḥbhaviṣyāṇi manvantarāṇi kathyante ḥtad yathā ādityāt saṃjñāyāṃ jāto yo manuḥ pūrvoktaś chāyāyām utpanno manur dvitīyaḥ sa tu ḥpūrvajasya sāvarṇasya manvantaraṃ sāvarṇikam aṣṭamaṃ śṛṇu || NsP_23.17 manuḥ sāvarṇo aṣṭamo bhavitā tatra sutapādyā devagaṇās teṣāṃ balir indro bhavitā ||(NsP_23.18) dīptimān gālavo nāma kṛpadrauṇivyāsarṣyaśṛṅgāś ca saptarṣayo bhavitāraḥ | virājorvarīyanirmokādyāḥ sāvarṇasya manoḥ sutā rājāno bhaviṣyanti ||(NsP_23.19) navamo dakṣasāvarṇir manur bhavitā | dhṛtiḥ kīrtir dīptiḥ ketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ pṛthuśravādyā dakṣasāvarṇā rājāno 'sya manoḥ putrāḥ ||(NsP_23.20) marīcigarbhāḥ sudharmāṇo haviṣmantas tatra devatāḥ | teṣāṃ indro 'dbhutaḥ ||(NsP_23.21) savanaḥ kṛtimān havyo vasumedhātithir jyotiṣmān ity ete saptarṣayaḥ ||(NsP_23.22) daśamo brahmasāvarṇir manur bhavitā ḥviruddhādayas tatra devāḥ ḥteṣāṃ śāntir indraḥ ḥhaviṣmān sukṛtiḥ satyas tapomūrtir nābhāgaḥ pratimokaḥ saptaketur ity ete saptarṣayaḥ || NsP_23.23 sukṣetra uttamo bhūriṣeṇādayo brahmasāvarṇiputrā rājāno bhaviṣyanti ||(NsP_23.24) ekādaśe manvantare dharmasāvarṇiko manuḥ ||(NsP_23.25) siṃhasavanādayo devagaṇāḥ | teṣāṃ divaspatir indraḥ ||(NsP_23.26) nirmohas tattvadarśī nikaṃpo nirutsāho dhṛtimān rucya ity ete saptarṣayaḥ | citrasenavicitrādyā dharmasāvarṇiputrā bhūbhṛto bhaviṣyanti ||(NsP_23.27) rudrasāvarṇir bhavitā dvādaśo manuḥ ||(NsP_23.28) kṛtadhāmā tatrendro haritā rohitāḥ sumanasaḥ sukarmāṇaḥ sutapāś ca devāḥ ||(NsP_23.29) tapasvī cārutapās tapomūrtis taporatis tapodhṛtir jyotis tapa ity ete saptarṣayaḥ ||(NsP_23.30) devavān devaśreṣṭhādyās tasya manoḥ sutā bhūpālā bhaviṣyanti ||(NsP_23.31) ḥtrayodaśo rucir nāma manuḥ ḥsragvī bāṇaḥ sudharmā prabhṛtayo devagaṇāḥ ḥteṣām indra ṛṣabho nāma bhavitā || NsP_23.32 niścito 'gnitejā vapuṣmān dhṛṣṭo vāruṇir haviṣmān nahuṣo bhavya iti saptarṣayaḥ | sudharmā devānīkādayas tasya manoḥ putrāḥ pṛthvīśvarā bhaviṣyanti ||(NsP_23.33) ḥbhaumaś caturdaśo manur bhavitā ḥsurucis tatrendraḥ ḥcakṣuṣmantaḥ pavitrāḥ kaniṣṭhābhā devagaṇāḥ || NsP_23.34 agnibāhuśuciśukramādhavaśivābhīmajitaśvāsā ity ete saptarṣayaḥ | urugaṃbhīrabrahmādyās tasya manoḥ sutāḥ rājanaḥ ||(NsP_23.35) evaṃ te caturdaśa manvantarāṇi kathitāni | rājānaś ca yair iyaṃ vasudhā pālyate ||(NsP_23.36) manuḥ saptarṣayo devā bhūpālāś ca manoḥ sutāḥ manvantare bhavanty ete śakrāś caivādhikāriṇaḥ

---

23.38

चतुर्दशभिर् एतैस् तु गतैर् मन्वन्तरैर् द्विज सहस्रयुगपर्यन्तः कालो गच्छति वासरः

caturdaśabhir etais tu gatair manvantarair dvija sahasrayugaparyantaḥ kālo gacchati vāsaraḥ

---

23.39

तावत्प्रमाणा च निशा ततो भवति सत्तम ब्रह्मरूपधरः शेते सर्वात्मा नृहरिः स्वयम्

tāvatpramāṇā ca niśā tato bhavati sattama brahmarūpadharaḥ śete sarvātmā nṛhariḥ svayam

---

23.40

त्रैलोक्यम् अखिलं ग्रस्ता भगवान् आदिकृद् विभुः स्वमायाम् आस्थितो विप्र सर्वरूपी जनार्दनः

trailokyam akhilaṃ grastā bhagavān ādikṛd vibhuḥ svamāyām āsthito vipra sarvarūpī janārdanaḥ

---

23.41

अथ प्रबुद्धो भगवान् यथा पूर्वं तथा पुनः युगव्यवस्थां कुरुते सृष्टिं च पुरुषोत्तमः

atha prabuddho bhagavān yathā pūrvaṃ tathā punaḥ yugavyavasthāṃ kurute sṛṣṭiṃ ca puruṣottamaḥ

---

23.42

एते तवोक्ता मनवो ऽमराश् च पुत्राश् च भूपा मुनयश् च सर्वे विभूतयस् तस्य स्थितौ स्थितस्य तस्यैव सर्वं त्वम् अवेहि विप्र

ete tavoktā manavo 'marāś ca putrāś ca bhūpā munayaś ca sarve vibhūtayas tasya sthitau sthitasya tasyaiva sarvaṃ tvam avehi vipra

24.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे त्रयोविंशो ऽध्याय ॥ नर्प् 23 अतः परं प्रवक्ष्यामि वंशानुचरितं शुभम् शृण्वताम् अपि पापघ्नं सूर्यसोमनृपात्मकम्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe trayoviṃśo 'dhyāya || narp 23 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi vaṃśānucaritaṃ śubham śṛṇvatām api pāpaghnaṃ sūryasomanṛpātmakam

---

24.2

सूर्यवंशोद्भवो यो वै मनुपुत्रः पुरोदितः इक्ष्वाकुर् नाम भूपालश् चरितं तस्य मे शृणु

sūryavaṃśodbhavo yo vai manuputraḥ puroditaḥ ikṣvākur nāma bhūpālaś caritaṃ tasya me śṛṇu

---

24.3

आसीद् भूमौ महाभाग पुरी दिव्या सुशोभना सरयूतीरम् आसाद्य अयोध्या नाम नामतः

āsīd bhūmau mahābhāga purī divyā suśobhanā sarayūtīram āsādya ayodhyā nāma nāmataḥ

---

24.4

अमरावत्यतिशया त्रिंशद्योजनजालिनी हस्त्यश्वरथपत्त्योघैर् द्रुमैः कल्पद्रुमप्रभैः

amarāvatyatiśayā triṃśadyojanajālinī hastyaśvarathapattyoghair drumaiḥ kalpadrumaprabhaiḥ

---

24.5

प्राकाराट्टप्रतोलीभिस् तोरणैः काञ्चनप्रभैः विराजमाना सर्वत्र सुविभक्तचतुष्पथा

prākārāṭṭapratolībhis toraṇaiḥ kāñcanaprabhaiḥ virājamānā sarvatra suvibhaktacatuṣpathā

---

24.6

अनेकभूमिप्रासादा बहुभाण्डसुविक्रया पद्मोत्पलशुभैस् तोयैर् वापीभिर् उपशोभिता

anekabhūmiprāsādā bahubhāṇḍasuvikrayā padmotpalaśubhais toyair vāpībhir upaśobhitā

---

24.7

देवतायतनैर् दिव्यैर् वेदघोषैश् च शोभिता वीणावेणुमृदङ्गैश् च शब्दैर् उत्कृष्टकैर् युता

devatāyatanair divyair vedaghoṣaiś ca śobhitā vīṇāveṇumṛdaṅgaiś ca śabdair utkṛṣṭakair yutā

---

24.8

शालैस् तालैर् नालिकेरैः पनसामलजम्बुकैः तथैवाम्रकपित्थाद्यैर् अशोकैर् उपशोभिता

śālais tālair nālikeraiḥ panasāmalajambukaiḥ tathaivāmrakapitthādyair aśokair upaśobhitā

---

24.9

आरामैर् विविधैर् युक्ता सर्वत्र फलपादपैः मल्लिकामालतीजातिपाटलानागचम्पकः

ārāmair vividhair yuktā sarvatra phalapādapaiḥ mallikāmālatījātipāṭalānāgacampakaḥ

---

24.10

करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिर् अलंकृता कदलीलवलीजातिमातुलुङ्गमहाफलैः क्वचिच् चन्दनगन्धाद्यैर् नारङ्गैश् च सुशोभिता

karavīraiḥ karṇikāraiḥ ketakībhir alaṃkṛtā kadalīlavalījātimātuluṅgamahāphalaiḥ kvacic candanagandhādyair nāraṅgaiś ca suśobhitā

---

24.11

नित्योत्सवप्रमुदिता गीतवाद्यविचक्षणैः नरनारीभिर् आढ्याभी रूपद्रविणप्रेक्षणैः

nityotsavapramuditā gītavādyavicakṣaṇaiḥ naranārībhir āḍhyābhī rūpadraviṇaprekṣaṇaiḥ

---

24.12

नानाजनपदाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता देवतुल्यप्रभायुक्तैर् नृपपुत्रैश् च संयुता

nānājanapadākīrṇā patākādhvajaśobhitā devatulyaprabhāyuktair nṛpaputraiś ca saṃyutā

---

24.13

सरूपाभिर् वरस्त्रीभिर् देवस्त्रीभिर् इवावृता विप्रैः सत्कविभिर् युक्ता बृहस्पतिसमप्रभैः

sarūpābhir varastrībhir devastrībhir ivāvṛtā vipraiḥ satkavibhir yuktā bṛhaspatisamaprabhaiḥ

---

24.14

वणिग्जनैस् तथा पौरैः कल्पवृक्षवरैर् युता अश्वैर् उच्चैःश्रवस्तुल्यैर् दन्तिभिर् दिग्गजैर् इव

vaṇigjanais tathā pauraiḥ kalpavṛkṣavarair yutā aśvair uccaiḥśravastulyair dantibhir diggajair iva

---

24.15

इति नानाविधैर् भावैर् अयोध्येन्द्रपुरीसमा तां दृष्ट्वा नारदः श्लोकं सभामध्ये पुरोक्तवान्

iti nānāvidhair bhāvair ayodhyendrapurīsamā tāṃ dṛṣṭvā nāradaḥ ślokaṃ sabhāmadhye puroktavān

---

24.16

स्वर्गं वै सृजमानस्य व्यर्थं स्यात् पद्मजन्मनः जातायोध्याधिका स्वर्गात् कामभोगसमन्विता

svargaṃ vai sṛjamānasya vyarthaṃ syāt padmajanmanaḥ jātāyodhyādhikā svargāt kāmabhogasamanvitā

---

24.17

ताम् आवसद् अयोध्यां तु स्वभिषिक्तो महीपतिः जितवान् सर्वभूपालान् धर्मेण स महाबलः

tām āvasad ayodhyāṃ tu svabhiṣikto mahīpatiḥ jitavān sarvabhūpālān dharmeṇa sa mahābalaḥ

---

24.18

माणिक्यमुकुटैर् युक्तै राजभिर् मण्डलाधिपैः नमद्भिर् भक्तिभीतिभ्यां पादौ तस्य किणीकृतौ

māṇikyamukuṭair yuktai rājabhir maṇḍalādhipaiḥ namadbhir bhaktibhītibhyāṃ pādau tasya kiṇīkṛtau

---

24.19

इक्ष्वाकुर् अक्षतबलः सर्वशास्त्रविशारदः तेजसेन्द्रेण सदृशो मनोः सूनुः प्रतापवन्

ikṣvākur akṣatabalaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ tejasendreṇa sadṛśo manoḥ sūnuḥ pratāpavan

---

24.20

धर्मतो न्यायतश् चैव वेदज्ञैर् ब्राह्मणैर् युतः पालयाम्_अस धर्मात्मा आसमुद्रां महीम् इमाम्

dharmato nyāyataś caiva vedajñair brāhmaṇair yutaḥ pālayām_asa dharmātmā āsamudrāṃ mahīm imām

---

24.21

अस्त्रैर् जिगाय सकलान् संयुगे भूपतीन् बली अवजित्य सुतीक्ष्णैस् तु तन्मण्डलम् अथाहरत्

astrair jigāya sakalān saṃyuge bhūpatīn balī avajitya sutīkṣṇais tu tanmaṇḍalam athāharat

---

24.22

जितवान् परलोकांश् च क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः दानैश् च विविधैर् ब्रह्मन् राजेक्ष्वाकुः प्रतापवान्

jitavān paralokāṃś ca kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ dānaiś ca vividhair brahman rājekṣvākuḥ pratāpavān

---

24.23

बाहुद्वयेन वसुधां जिह्वाग्रेण सरस्वतीम् बभार पद्माम् उरसा भक्तिं चित्तेन माधवे

bāhudvayena vasudhāṃ jihvāgreṇa sarasvatīm babhāra padmām urasā bhaktiṃ cittena mādhave

---

24.24

संतिष्ठतो हरे रूपम् उपविष्टं च माधवम् शयानम् अप्य् अनन्तं तु कारयित्वा पटे ऽमलम्

saṃtiṣṭhato hare rūpam upaviṣṭaṃ ca mādhavam śayānam apy anantaṃ tu kārayitvā paṭe 'malam

---

24.25

त्रिकालं त्रयम् आराध्य रूपं विष्णोर् महात्मनः गन्धपुष्पादिभिर् नित्यं रेमे दृष्ट्वा पटे हरिम्

trikālaṃ trayam ārādhya rūpaṃ viṣṇor mahātmanaḥ gandhapuṣpādibhir nityaṃ reme dṛṣṭvā paṭe harim

---

24.26

कृष्णं तं कृष्णमेघाभं भुजगेन्द्रनिवासिनम् पद्माक्षं पीतवासं च स्वप्नेष्व् अपि स दृष्टवान्

kṛṣṇaṃ taṃ kṛṣṇameghābhaṃ bhujagendranivāsinam padmākṣaṃ pītavāsaṃ ca svapneṣv api sa dṛṣṭavān

---

24.27

चकार मेघे तद्वर्णे बहुमानमतिं नृपः पक्षपातं च तन्नाम्नि मृगे पद्मे च तादृशे

cakāra meghe tadvarṇe bahumānamatiṃ nṛpaḥ pakṣapātaṃ ca tannāmni mṛge padme ca tādṛśe

---

24.28

दिव्याकृतिं हरेः साक्षाद् द्रष्टुं तस्य महीभृतः अतीव तृष्णा संजाता अपूर्वैव हि सत्तम

divyākṛtiṃ hareḥ sākṣād draṣṭuṃ tasya mahībhṛtaḥ atīva tṛṣṇā saṃjātā apūrvaiva hi sattama

---

24.29

तृष्णायां तु प्रबुद्धायां मनसैव हि पार्थिवः चिन्तयाम्_अस मतिमान् राज्यभोगम् असारवत्

tṛṣṇāyāṃ tu prabuddhāyāṃ manasaiva hi pārthivaḥ cintayām_asa matimān rājyabhogam asāravat

---

24.30

वेश्मदारसुतक्षेत्रं संयस्तं येन दुःखदम् वैराग्यज्ञानपूर्वेण लोके ऽस्मिन् नास्ति तत्समः

veśmadārasutakṣetraṃ saṃyastaṃ yena duḥkhadam vairāgyajñānapūrveṇa loke 'smin nāsti tatsamaḥ

---

24.31

इत्य् एवं चिन्तयित्वा तु तपस्य् आसक्तचेतनः वसिष्ठं परिपप्रच्छ तत्रोपायं पुरोहितम्

ity evaṃ cintayitvā tu tapasy āsaktacetanaḥ vasiṣṭhaṃ paripapraccha tatropāyaṃ purohitam

---

24.32

तपोबलेन देवेशं नारायणम् अजं मुने द्रष्टुम् इच्छाम्य् अहं तत्र उपायं तं वदस्व मे

tapobalena deveśaṃ nārāyaṇam ajaṃ mune draṣṭum icchāmy ahaṃ tatra upāyaṃ taṃ vadasva me

---

24.33

इत्युक्तः प्राह राजानां तपस्य् आसक्तमानसम् वसिष्ठः सर्वधर्मज्ञः सदा तस्य हिते रतः

ityuktaḥ prāha rājānāṃ tapasy āsaktamānasam vasiṣṭhaḥ sarvadharmajñaḥ sadā tasya hite rataḥ

---

24.34

यदीच्छसि महाराज द्रष्टुं नारायणं परम् तपसा सुकृतेनेह आराधय जनार्दनम्

yadīcchasi mahārāja draṣṭuṃ nārāyaṇaṃ param tapasā sukṛteneha ārādhaya janārdanam

---

24.35

केनाप्य् अतप्ततपसा देवदेवो जनार्दनः द्रष्टुं न शक्यते जातु तस्मात् तं तपसार्चय

kenāpy ataptatapasā devadevo janārdanaḥ draṣṭuṃ na śakyate jātu tasmāt taṃ tapasārcaya

---

24.36

पूर्वदक्षिणदिग्भागे सरयूतीरगे नृप गालवप्रमुखानां च ऋषीणाम् अस्ति चाश्रमः

pūrvadakṣiṇadigbhāge sarayūtīrage nṛpa gālavapramukhānāṃ ca ṛṣīṇām asti cāśramaḥ

---

24.37

पञ्चयोजनम् अध्वानं स्थानम् अस्मात् तु पावनम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पसमाकुलम्

pañcayojanam adhvānaṃ sthānam asmāt tu pāvanam nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpasamākulam

---

24.38

स्वमन्त्रिणि महाप्राज्ञे नीतिमत्य् अर्जुने नृप स्वराज्यभारं विन्यस्य कर्मकाण्डम् अपि द्विज

svamantriṇi mahāprājñe nītimaty arjune nṛpa svarājyabhāraṃ vinyasya karmakāṇḍam api dvija

---

24.39

स्तुत्वाराध्य गणाध्यक्षम् इतो व्रज विनायकम् तपःसिद्ध्यर्थम् अन्विच्छंस् तस्मात् तत्र तपः कुरु

stutvārādhya gaṇādhyakṣam ito vraja vināyakam tapaḥsiddhyartham anvicchaṃs tasmāt tatra tapaḥ kuru

---

24.40

तापसं वेषम् आस्थाय शाकमूलफलाशनः ध्यायन् नारायणं देवम् इमं मन्त्रं सदा जप

tāpasaṃ veṣam āsthāya śākamūlaphalāśanaḥ dhyāyan nārāyaṇaṃ devam imaṃ mantraṃ sadā japa

---

24.41

ओं नमो भगवते वासुदेवाय एष सिद्धिकरो मन्त्रो द्वादशाक्षरसंज्ञितः जप्त्वैनं मुनयः सिद्धिं परां प्राप्ताः पुरातनाः

oṃ namo bhagavate vāsudevāya eṣa siddhikaro mantro dvādaśākṣarasaṃjñitaḥ japtvainaṃ munayaḥ siddhiṃ parāṃ prāptāḥ purātanāḥ

---

24.42

गत्वा गत्वा निवर्तन्ते चन्द्रसूर्यादयो ग्रहाः अद्यापि न निवर्तन्ते द्वादशाक्षरचिन्तकाः

gatvā gatvā nivartante candrasūryādayo grahāḥ adyāpi na nivartante dvādaśākṣaracintakāḥ

---

24.43

बाह्येन्द्रियं हृदि स्थाप्य मनः सूक्ष्मे परात्मनि नृप संजप तन् मन्त्रं द्रष्टव्यो मधुसूदनः

bāhyendriyaṃ hṛdi sthāpya manaḥ sūkṣme parātmani nṛpa saṃjapa tan mantraṃ draṣṭavyo madhusūdanaḥ

---

24.44

इति ते कथितोपायो हरिप्राप्तेस् तपःकृतौ पृच्छतः सांप्रतं भूयो यदीच्छसि कुरुष्व तत्

iti te kathitopāyo hariprāptes tapaḥkṛtau pṛcchataḥ sāṃprataṃ bhūyo yadīcchasi kuruṣva tat

---

24.45

इत्य् एवम् उक्तो मुनिना स राजा राज्यं भुवो मन्त्रिवरे समर्प्य स्तुत्वा गणेशं सुमनोभिर् अर्च्य गतः पुरात् स्वात् तपसे धृतात्मा

ity evam ukto muninā sa rājā rājyaṃ bhuvo mantrivare samarpya stutvā gaṇeśaṃ sumanobhir arcya gataḥ purāt svāt tapase dhṛtātmā

25.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे इक्ष्वाकुचरित्रं चतुर्विंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 24 कथं स्तुतो गणाध्यक्षस् तेन राज्ञा महात्मना यथा तेन तपस् तप्तं तन् मे वद महामते

iti śrīnarasiṃhapurāṇe ikṣvākucaritraṃ caturviṃśo 'dhyāyaḥ || narp 24 kathaṃ stuto gaṇādhyakṣas tena rājñā mahātmanā yathā tena tapas taptaṃ tan me vada mahāmate

---

25.2

चतुर्थीदिवसे राजा स्नात्वा त्रिषवणं द्विज रक्ताम्बरधरो भूत्वा रक्तगन्धानुलेपनः

caturthīdivase rājā snātvā triṣavaṇaṃ dvija raktāmbaradharo bhūtvā raktagandhānulepanaḥ

---

25.3

सुरक्तकुसुमैर् हृद्यैर् विनायकम् अथार्चयत् रक्तचन्दनतोयेन स्नानपूर्वं यथाविधि

suraktakusumair hṛdyair vināyakam athārcayat raktacandanatoyena snānapūrvaṃ yathāvidhi

---

25.4

विलिप्य रक्तगन्धेन रक्तपुष्पैः प्रपूजयत् ततो ऽसौ दत्तवान् धूपम् आज्ययुक्तं सचन्दनम् नैवेद्यं चैव हारिद्रं गुडखण्डघृतप्लुतम्

vilipya raktagandhena raktapuṣpaiḥ prapūjayat tato 'sau dattavān dhūpam ājyayuktaṃ sacandanam naivedyaṃ caiva hāridraṃ guḍakhaṇḍaghṛtaplutam

---

25.5ab

एवं सुविधिना पूज्य विनायकम् अथास्तवीत्

evaṃ suvidhinā pūjya vināyakam athāstavīt

---

25.5cd

नमस्कृत्य महादेवं स्तोष्ये ऽहम् तं विनायकम्

namaskṛtya mahādevaṃ stoṣye 'ham taṃ vināyakam

---

25.6

महागणपतिं शूरम् अजितं ज्ञानवर्धनम् एकदन्तं द्विदन्तं च चतुर्दन्तं चतुर्भुजम्

mahāgaṇapatiṃ śūram ajitaṃ jñānavardhanam ekadantaṃ dvidantaṃ ca caturdantaṃ caturbhujam

---

25.7

त्र्यक्षं त्रिशूलहस्तं च रक्तनेत्रं वरप्रदम् आम्बिकेयं शूर्पकर्णं प्रचण्डं च विनायकम्

tryakṣaṃ triśūlahastaṃ ca raktanetraṃ varapradam āmbikeyaṃ śūrpakarṇaṃ pracaṇḍaṃ ca vināyakam

---

25.8

आरक्तं दण्डिनं चैवम् वह्निवक्त्रं हुतप्रियम् अनर्चितो विघ्नकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम्

āraktaṃ daṇḍinaṃ caivam vahnivaktraṃ hutapriyam anarcito vighnakaraḥ sarvakāryeṣu yo nṛṇām

---

25.9

तं नमामि गणाध्यक्षं भीमम् उग्रम् उमासुतम् मदमत्तं विरूपाक्षं भक्तविघ्ननिवारकम्

taṃ namāmi gaṇādhyakṣaṃ bhīmam ugram umāsutam madamattaṃ virūpākṣaṃ bhaktavighnanivārakam

---

25.10

सूर्यकोटिप्रतीकाशं भिन्नाञ्जनसमप्रभम् बद्धं सुनिर्मलं शान्तं नमस्यामि विनायकम्

sūryakoṭipratīkāśaṃ bhinnāñjanasamaprabham baddhaṃ sunirmalaṃ śāntaṃ namasyāmi vināyakam

---

25.11

नमो ऽस्तु गजवक्त्राय गणानां पतये नमः मेरुमन्दररूपाय नमः कैलासवासिने

namo 'stu gajavaktrāya gaṇānāṃ pataye namaḥ merumandararūpāya namaḥ kailāsavāsine

---

25.12

विरूपाय नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ब्रह्मचारिणे भक्तस्तुताय देवाय नमस् तुभ्यं विनायक

virūpāya namas te 'stu namas te brahmacāriṇe bhaktastutāya devāya namas tubhyaṃ vināyaka

---

25.13

त्वया पुराण पूर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये गजरूपं समास्थाय त्रासिताः सर्वदानवाः

tvayā purāṇa pūrveṣāṃ devānāṃ kāryasiddhaye gajarūpaṃ samāsthāya trāsitāḥ sarvadānavāḥ

---

25.14

ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम् यतस् ततः सुरैर् अग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज

ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca nāyakatvaṃ prakāśitam yatas tataḥ surair agre pūjyase tvaṃ bhavātmaja

---

25.15

त्वाम् आराध्य गणाध्यक्षं सर्वज्ञं कामरूपिणम् कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचन्दनवारिभिः

tvām ārādhya gaṇādhyakṣaṃ sarvajñaṃ kāmarūpiṇam kāryārthaṃ raktakusumai raktacandanavāribhiḥ

---

25.16

रक्ताम्बरधरो भूत्वा चतुर्थ्याम् अर्चयेज् जपेत् त्रिकालं एककालं वा पूजयेन् नियताशनः

raktāmbaradharo bhūtvā caturthyām arcayej japet trikālaṃ ekakālaṃ vā pūjayen niyatāśanaḥ

---

25.17

राजानं राजपुत्रं वा राजमन्त्रिणम् एव वा राज्यं च सर्वविघ्नेश वशं कुर्यात् सराष्ट्रकम्

rājānaṃ rājaputraṃ vā rājamantriṇam eva vā rājyaṃ ca sarvavighneśa vaśaṃ kuryāt sarāṣṭrakam

---

25.18

अविघ्नं तपसो मह्यं कुरु नौमि विनायक मयेत्थं संस्तुतो भक्त्या पूजितश् च विशेषतः

avighnaṃ tapaso mahyaṃ kuru naumi vināyaka mayetthaṃ saṃstuto bhaktyā pūjitaś ca viśeṣataḥ

---

25.19

यत् फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत् फलम् तत् फलं पूर्णम् आप्नोति स्तुत्वा देवं विनायकम्

yat phalaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yat phalam tat phalaṃ pūrṇam āpnoti stutvā devaṃ vināyakam

---

25.20

विषमं न भवेत् तस्य न च गच्छेत् पराभवम् न च विघ्नो भवेत् तस्य जातो जातिस्मरो भवेत्

viṣamaṃ na bhavet tasya na ca gacchet parābhavam na ca vighno bhavet tasya jāto jātismaro bhavet

---

25.21

य इदं पठते स्तोत्रं षड्भिर् मासैर् वरं लभेत् संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः

ya idaṃ paṭhate stotraṃ ṣaḍbhir māsair varaṃ labhet saṃvatsareṇa siddhiṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ

---

25.22

एवं स्तुत्वा पुरा राजा गणाध्यक्षं द्विजोत्तम तापसं वेषम् आस्थाय तपश् चर्तुम् गतो वनम्

evaṃ stutvā purā rājā gaṇādhyakṣaṃ dvijottama tāpasaṃ veṣam āsthāya tapaś cartum gato vanam

---

25.23

उत्सृज्य वस्त्रं नागत्वक्सदृशं बहुमूल्यकम् कठिनां तु त्वचं वार्क्षीं कट्यां धत्ते नृपोत्तमः

utsṛjya vastraṃ nāgatvaksadṛśaṃ bahumūlyakam kaṭhināṃ tu tvacaṃ vārkṣīṃ kaṭyāṃ dhatte nṛpottamaḥ

---

25.24

तथा रत्नानि दिव्यानि वलयानि निरस्य तु अक्षसूत्रम् अलंकारं फलैः पद्मस्य शोभनम्

tathā ratnāni divyāni valayāni nirasya tu akṣasūtram alaṃkāraṃ phalaiḥ padmasya śobhanam

---

25.25

तथोत्तमाङ्गे मुकुटं रत्नहाटकशोभितम् त्यक्त्वा जटाकलापं तु तपोर्थे बिभृयान् नृपः

tathottamāṅge mukuṭaṃ ratnahāṭakaśobhitam tyaktvā jaṭākalāpaṃ tu taporthe bibhṛyān nṛpaḥ

---

25.26

कृत्वेत्थं स तपोवेषं वसिष्ठोक्तं तपोवनम् प्रविश्य च तपस् तेपे शाकमूलफलाशनः

kṛtvetthaṃ sa tapoveṣaṃ vasiṣṭhoktaṃ tapovanam praviśya ca tapas tepe śākamūlaphalāśanaḥ

---

25.27

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो ऽतपत् काले महातपाः वर्षाकाले निरालम्बो हेमन्ते च सरोजले

grīṣme pañcāgnimadhyastho 'tapat kāle mahātapāḥ varṣākāle nirālambo hemante ca sarojale

---

25.28

इन्द्रियाणि समस्तानि नियम्य हृदये पुनः मनो विष्णौ समावेश्य मन्त्रं वै द्वादशाक्षरम्

indriyāṇi samastāni niyamya hṛdaye punaḥ mano viṣṇau samāveśya mantraṃ vai dvādaśākṣaram

---

25.29

जपतो वायुभक्षस्य तस्य राज्ञो महात्मनः आविर् बभूव भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः

japato vāyubhakṣasya tasya rājño mahātmanaḥ āvir babhūva bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ

---

25.30

तम् आगतम् अथालोक्य पद्मयोनिं चतुर्मुखम् प्रणम्य भक्तिभावेन स्तुत्या च पर्यतोषयत्

tam āgatam athālokya padmayoniṃ caturmukham praṇamya bhaktibhāvena stutyā ca paryatoṣayat

---

25.31

नमो हिरण्यगर्भाय जगत्स्रष्ट्रे महात्मने वेदशास्त्रार्थविदुषे चतुर्वक्त्राय ते नमः

namo hiraṇyagarbhāya jagatsraṣṭre mahātmane vedaśāstrārthaviduṣe caturvaktrāya te namaḥ

---

25.32ab

इति स्तुतो जगत्स्रष्टा ब्रह्मा प्राह नृपोत्तमम्

iti stuto jagatsraṣṭā brahmā prāha nṛpottamam

---

25.32cd

तपस्य् अभिरतं शान्तं त्यक्तराज्यं महासुखम्

tapasy abhirataṃ śāntaṃ tyaktarājyaṃ mahāsukham

---

25.32ef

लोकप्रकाशको राजन् सूर्यस् तव पितामहः

lokaprakāśako rājan sūryas tava pitāmahaḥ

---

25.33

मुनीनाम् अपि सर्वेषां सदा मान्यो मनुः पिता कृतवन्तौ तपः पूर्वं तीव्रं पितृपितामहौ

munīnām api sarveṣāṃ sadā mānyo manuḥ pitā kṛtavantau tapaḥ pūrvaṃ tīvraṃ pitṛpitāmahau

---

25.34

किमर्थं राज्यभोगं तु त्यक्त्वा सर्वं नृपोत्तम तपः करोषि घोरं त्वं समाचक्ष्व महामते

kimarthaṃ rājyabhogaṃ tu tyaktvā sarvaṃ nṛpottama tapaḥ karoṣi ghoraṃ tvaṃ samācakṣva mahāmate

---

25.35

इत्युक्तो ब्रह्मणा राजा तं प्रणम्याब्रवीद् वचः दृष्टुम् इच्छंस् तपश्चर्याबलेन मधुसूदनम्

ityukto brahmaṇā rājā taṃ praṇamyābravīd vacaḥ dṛṣṭum icchaṃs tapaścaryābalena madhusūdanam

---

25.36

करोम्य् एवं तपो ब्रह्मन् शङ्खचक्रगदाधरम् इत्युक्तः प्राह राजानं पद्मजन्मा हसन्न् इव

karomy evaṃ tapo brahman śaṅkhacakragadādharam ityuktaḥ prāha rājānaṃ padmajanmā hasann iva

---

25.37

न शक्यस् तपसा द्रष्टुं त्वया नारायणो विभुः मादृशैर् अपि नो दृश्यः केशवः क्लेशनाशनः

na śakyas tapasā draṣṭuṃ tvayā nārāyaṇo vibhuḥ mādṛśair api no dṛśyaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ

---

25.38

पुरातनीं पुण्यकथां कथयामि निबोध मे निशान्ते प्रलये लोकान् निनीय कमलेक्षणः

purātanīṃ puṇyakathāṃ kathayāmi nibodha me niśānte pralaye lokān ninīya kamalekṣaṇaḥ

---

25.39

अनन्तभोगशयने योगनिद्रां गतो हरिः सनन्दनाद्यैर् मुनिभिः स्तूयमानो महामते

anantabhogaśayane yoganidrāṃ gato hariḥ sanandanādyair munibhiḥ stūyamāno mahāmate

---

25.40

तस्य सुप्तस्य नाभौ तु महत् पद्मम् अजायत तस्मिन् पद्मे शुभे राजन् जातो ऽहं वेदवित् पुरा

tasya suptasya nābhau tu mahat padmam ajāyata tasmin padme śubhe rājan jāto 'haṃ vedavit purā

---

25.41

ततो भूत्वा त्व् अधोदृष्टिर् दृष्टवान् कमलेक्षणम् अनन्तभोगपर्यङ्के भिन्नाञ्जननिभं हरिम्

tato bhūtvā tv adhodṛṣṭir dṛṣṭavān kamalekṣaṇam anantabhogaparyaṅke bhinnāñjananibhaṃ harim

---

25.42

अतसीकुसुमाभासं शयानं पीतवाससम् दिव्यरत्नविचित्राङ्गं मुकुटेन विराजितम्

atasīkusumābhāsaṃ śayānaṃ pītavāsasam divyaratnavicitrāṅgaṃ mukuṭena virājitam

---

25.43

कुन्देन्दुसदृशाकारम् अनन्तं च महामते सहस्रफणमध्यस्थैर् मणिभिर् दीप्तिमत्तरम्

kundendusadṛśākāram anantaṃ ca mahāmate sahasraphaṇamadhyasthair maṇibhir dīptimattaram

---

25.44

क्षणमात्रं तु तं दृष्ट्वा पुनस् तत्र न दृष्टवान् दुःखेन महताविष्टो बभूवाहं नृपोत्तम

kṣaṇamātraṃ tu taṃ dṛṣṭvā punas tatra na dṛṣṭavān duḥkhena mahatāviṣṭo babhūvāhaṃ nṛpottama

---

25.45

ततो न्व् अवातरं तस्मात् पद्मनालं समाश्रितः कौतूहलेन तं द्रष्टुं नारायणम् अनामयम्

tato nv avātaraṃ tasmāt padmanālaṃ samāśritaḥ kautūhalena taṃ draṣṭuṃ nārāyaṇam anāmayam

---

25.46

ततस् त्व् अन्विष्य राजेन्द्र सलिलान्ते न दृष्टवान् श्रीशं पुनस् तम् एवाहं पद्मम् आश्रित्य चिन्तयन्

tatas tv anviṣya rājendra salilānte na dṛṣṭavān śrīśaṃ punas tam evāhaṃ padmam āśritya cintayan

---

25.47

तद् रूपं वासुदेवस्य द्रष्टुं तेपे महत् तपः ततो माम् अन्तरिक्षस्था वाग् उवाचाशरीरिणी

tad rūpaṃ vāsudevasya draṣṭuṃ tepe mahat tapaḥ tato mām antarikṣasthā vāg uvācāśarīriṇī

---

25.48

वृथा किं क्लिश्यते ब्रह्मन् सांप्रतं कुरु मे वचः न दृश्यो भगवान् विष्णुस् तपसा महतापि ते

vṛthā kiṃ kliśyate brahman sāṃprataṃ kuru me vacaḥ na dṛśyo bhagavān viṣṇus tapasā mahatāpi te

---

25.49

सृष्टिं कुरु तदाज्ञप्तो यदि द्रष्टुम् इहेच्छसि शुद्धस्फटिकसंकाशनागपर्यङ्कशायिनम्

sṛṣṭiṃ kuru tadājñapto yadi draṣṭum ihecchasi śuddhasphaṭikasaṃkāśanāgaparyaṅkaśāyinam

---

25.50

यद् दृष्टं शार्ङ्गिणो रूपं भिन्नाञ्जनसमप्रभम् प्रतिभानियतं रूपं विमानस्थं महामते

yad dṛṣṭaṃ śārṅgiṇo rūpaṃ bhinnāñjanasamaprabham pratibhāniyataṃ rūpaṃ vimānasthaṃ mahāmate

---

25.51

भज नित्यम् अनालस्यस् ततो द्रक्ष्यसि माधवम् तयेत्थं चोदितो राजंस् त्यक्त्वा तप्तम् अनुक्षणम्

bhaja nityam anālasyas tato drakṣyasi mādhavam tayetthaṃ codito rājaṃs tyaktvā taptam anukṣaṇam

---

25.52

सृष्टवान् लोकभूतानां सृष्टिं सृष्ट्वा स्थितस्य च आविर् बभूव मनसि विश्वकर्मा प्रजापतिः

sṛṣṭavān lokabhūtānāṃ sṛṣṭiṃ sṛṣṭvā sthitasya ca āvir babhūva manasi viśvakarmā prajāpatiḥ

---

25.53

अनन्तकृष्णयोस् तेन द्वे रूपे निर्मिते शुभे विमानस्थो यथापूर्वं मया दृष्टो जले नृप

anantakṛṣṇayos tena dve rūpe nirmite śubhe vimānastho yathāpūrvaṃ mayā dṛṣṭo jale nṛpa

---

25.54

तथैव तं ततो भक्त्या संपूज्याहं हरिं स्थितः तत्प्रसादात् तपः श्रेष्ठं मया ज्ञानम् अनुत्तमम्

tathaiva taṃ tato bhaktyā saṃpūjyāhaṃ hariṃ sthitaḥ tatprasādāt tapaḥ śreṣṭhaṃ mayā jñānam anuttamam

---

25.55

लब्ध्वा मुक्तिं च पश्यामि अविकारक्रियासुखम् तद् अहं ते प्रवक्ष्यामि हितं नृपवरेश्वर

labdhvā muktiṃ ca paśyāmi avikārakriyāsukham tad ahaṃ te pravakṣyāmi hitaṃ nṛpavareśvara

---

25.56

विसृज्यैतत् तपो घोरं पुरीं व्रज निजां नृप प्रजानां पालनं धर्मस् तपश् चैव महीभृताम्

visṛjyaitat tapo ghoraṃ purīṃ vraja nijāṃ nṛpa prajānāṃ pālanaṃ dharmas tapaś caiva mahībhṛtām

---

25.57

विमानं प्रेषयिष्यामि सिद्धद्विजगणान्वितम् तत्राराधय देवेशं बाह्यार्थैर् अखिलैः शुभैः

vimānaṃ preṣayiṣyāmi siddhadvijagaṇānvitam tatrārādhaya deveśaṃ bāhyārthair akhilaiḥ śubhaiḥ

---

25.58

नारायणम् अनन्ताख्ये शयानं क्रतुभिर् यजन् निष्कामो नृपशार्दूल प्रजा धर्मेण पालय

nārāyaṇam anantākhye śayānaṃ kratubhir yajan niṣkāmo nṛpaśārdūla prajā dharmeṇa pālaya

---

25.59

प्रसादाद् वासुदेवस्य मुक्तिस् ते भविता नृप इत्य् उक्त्वा तं जगामाथ ब्रह्मलोकं पितामहः

prasādād vāsudevasya muktis te bhavitā nṛpa ity uktvā taṃ jagāmātha brahmalokaṃ pitāmahaḥ

---

25.60

इक्ष्वाकुश् चिन्तयन्न् आस्ते पद्मयोनिवचो द्विज आविर् बभूव पुरतो विमानं तन् महीभृतः

ikṣvākuś cintayann āste padmayonivaco dvija āvir babhūva purato vimānaṃ tan mahībhṛtaḥ

---

25.61

ब्रह्मदत्तं द्विजयुतं माधवानन्तयोः शुभम् तं दृष्ट्वा परया भक्त्या नत्वा च पुरुषोत्तमम्

brahmadattaṃ dvijayutaṃ mādhavānantayoḥ śubham taṃ dṛṣṭvā parayā bhaktyā natvā ca puruṣottamam

---

25.62

ऋषीन् प्रणम्य विप्रांश् च तद् आदाय ययौ पुरीम् पौरैर् जनैश् च नारीभिर् दृष्टः शोभासमन्वितैः

ṛṣīn praṇamya viprāṃś ca tad ādāya yayau purīm paurair janaiś ca nārībhir dṛṣṭaḥ śobhāsamanvitaiḥ

---

25.63

लाजा विनिक्षिपद्भिश् च नीतो राजा स्वकं गृहम् स्वमन्दिरे विशाले तु विमानं वैष्णवं शुभम्

lājā vinikṣipadbhiś ca nīto rājā svakaṃ gṛham svamandire viśāle tu vimānaṃ vaiṣṇavaṃ śubham

---

25.64

संस्थाप्याराधयाम्_अस तैर् द्विजैर् अर्चितं हरिम् महिष्यः शोभना यास् तु पिष्ट्वा तु हरिचन्दनम्

saṃsthāpyārādhayām_asa tair dvijair arcitaṃ harim mahiṣyaḥ śobhanā yās tu piṣṭvā tu haricandanam

---

25.65

मालां कृत्वा सुगन्धाढ्यां प्रीतिस् तस्य ववर्ध ह पौराः कर्पूरं श्रीखण्डं कुङ्कुमाद्य् अगुरुं तथा

mālāṃ kṛtvā sugandhāḍhyāṃ prītis tasya vavardha ha paurāḥ karpūraṃ śrīkhaṇḍaṃ kuṅkumādy aguruṃ tathā

---

25.66

कृत्स्नं विशेषतो वस्त्रं महिषाख्यं च गुग्गुलम् पुष्पाणि विष्णुयोग्यानि ददुर् आनीय भूपतेः

kṛtsnaṃ viśeṣato vastraṃ mahiṣākhyaṃ ca guggulam puṣpāṇi viṣṇuyogyāni dadur ānīya bhūpateḥ

---

25.67

विमानस्थं हरिं पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् त्रिसंध्यं परया भक्त्या जपैः स्तोत्रैश् च वैष्णवैः

vimānasthaṃ hariṃ pūjya gandhapuṣpādibhiḥ kramāt trisaṃdhyaṃ parayā bhaktyā japaiḥ stotraiś ca vaiṣṇavaiḥ

---

25.68

गीतैः कोलाहलैः शब्दैः शङ्खवादित्रनादितैः प्रेक्षणैर् अपि शास्त्रोक्तैः प्रीतैश् च निशि जागरैः

gītaiḥ kolāhalaiḥ śabdaiḥ śaṅkhavāditranāditaiḥ prekṣaṇair api śāstroktaiḥ prītaiś ca niśi jāgaraiḥ

---

25.69

कारयाम्_अस सुचिरम् उत्सवं परमं हरेः यागैश् च तोषयित्वा तं सर्वदेवमयं हरिम्

kārayām_asa suciram utsavaṃ paramaṃ hareḥ yāgaiś ca toṣayitvā taṃ sarvadevamayaṃ harim

---

25.70

निष्कामो दानधर्मैश् च परं ज्ञानम् अवाप्तवान् यजन् यज्ञं महीं रक्षन् स कुर्वन् केशवार्चनम्

niṣkāmo dānadharmaiś ca paraṃ jñānam avāptavān yajan yajñaṃ mahīṃ rakṣan sa kurvan keśavārcanam

---

25.71

उत्पाद्य पुत्रान् पित्रर्थं ध्यानात् त्यक्त्वा कलेवरम् ध्यायन् वै केवलं ब्रह्म प्राप्तवान् वैष्णवं पदम्

utpādya putrān pitrarthaṃ dhyānāt tyaktvā kalevaram dhyāyan vai kevalaṃ brahma prāptavān vaiṣṇavaṃ padam

---

25.72

अजं विशोकं विमलं विशुद्धं शान्तं सदानन्दचिदात्मकं ततः विहाय संसारम् अनन्तदुःखं जगाम तद् विष्णुपदं हि राजा

ajaṃ viśokaṃ vimalaṃ viśuddhaṃ śāntaṃ sadānandacidātmakaṃ tataḥ vihāya saṃsāram anantaduḥkhaṃ jagāma tad viṣṇupadaṃ hi rājā

26.3

इति श्रीनरसिंहपुराणे इक्ष्वाकुचरिते पञ्चविंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 25 इक्ष्वाकोर् विकुक्षिनामपुत्रः ।(Nस्P_26.2) स तु सिद्धे पितरि महर्षिभिर् अभिषिक्तो धर्मेण पृथिवीं पालयन् विमानस्थम् अनन्तभोगशायिनम् अच्युतम् आराध्य यागैर् अपि देवान् इष्ट्वा स्वपुत्रं राज्ये सुबाहुम् अभिषिच्य दिवम् आरुरोह । सुबाहोर् भ्राजमानाद् उद्योतो ऽभिगीयते । स तु सप्तद्वीपां पृथ्वीं धर्मेण पालयित्वा भक्तिं परां नारायणे पितामहवत् कृत्वा क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैर् यज्ञेश्वरं निष्कामेन मनसेष्ट्वा नित्यं निरञ्जनं निर्विकल्पं परं ज्योतिर् अमृताक्षरं परमात्मरूपं ध्यात्वा हरिम् अनन्तं च परम् आराध्य स्वर्गलोकं गतः ॥ तस्य युवनाश्वो युवनाश्वस्य च मान्धाता पुत्रो ऽभवत् । स चाभिषिक्तो महर्षिभिर् निसर्गाद् एव विष्णुभक्तो ऽनन्तशयनम् अच्युतं भक्त्याराधयन् यागैश् च विविधैर् इष्ट्वा सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं परिपाल्य दिवं गतः ॥(Nस्P_26.1) यस्यैष श्लोको गीयते यावत् सूर्य उदेति स्म यावच् च प्रतितिष्ठति सर्वं तद् यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रम् उच्यते

iti śrīnarasiṃhapurāṇe ikṣvākucarite pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ || narp 25 ikṣvākor vikukṣināmaputraḥ |(NsP_26.2) sa tu siddhe pitari maharṣibhir abhiṣikto dharmeṇa pṛthivīṃ pālayan vimānastham anantabhogaśāyinam acyutam ārādhya yāgair api devān iṣṭvā svaputraṃ rājye subāhum abhiṣicya divam āruroha | subāhor bhrājamānād udyoto 'bhigīyate | sa tu saptadvīpāṃ pṛthvīṃ dharmeṇa pālayitvā bhaktiṃ parāṃ nārāyaṇe pitāmahavat kṛtvā kratubhir bhūridakṣiṇair yajñeśvaraṃ niṣkāmena manaseṣṭvā nityaṃ nirañjanaṃ nirvikalpaṃ paraṃ jyotir amṛtākṣaraṃ paramātmarūpaṃ dhyātvā harim anantaṃ ca param ārādhya svargalokaṃ gataḥ || tasya yuvanāśvo yuvanāśvasya ca māndhātā putro 'bhavat | sa cābhiṣikto maharṣibhir nisargād eva viṣṇubhakto 'nantaśayanam acyutaṃ bhaktyārādhayan yāgaiś ca vividhair iṣṭvā saptadvīpavatīṃ pṛthivīṃ paripālya divaṃ gataḥ ||(NsP_26.1) yasyaiṣa śloko gīyate yāvat sūrya udeti sma yāvac ca pratitiṣṭhati sarvaṃ tad yauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetram ucyate

---

26.13

तस्य पुरुकुश्यो ऽभवद् येन देवा ब्राह्मणाश् च यागदानैः संतुष्टाः ॥(Nस्P_26.4) पुरुकुश्याद् दृषदो दृषदाद् अभिशंभुः । अभिशंभोर् दारुणो दारुणात् सगरः ॥(Nस्P_26.5) सगराद् धर्यश्वो हर्यश्वाद् धारीतो हारीताद् रोहिताश्वः । रोहिताश्वाद् अंशुमान् ॥(Nस्P_26.6) अंशुमतो भगीरथः ःयेन महता तपसा पुरा दिवो गङ्गा अशेषकल्मषनाशिनी चतुर्विधपुरुषार्थदायिनी भुवम् आनीता ःअस्थिशर्कराभूताः कपिलमहर्षिनिर्दग्धाश् च गुरवः सगराख्या गङ्गातोयसंस्पृष्टा दिवम् आरोपिताः ःभगीरथात् सौदासः सौदासात् सत्रसवः ॥ Nस्P_26.7 सत्रसवाद् अनरण्यो ऽनरण्याद् दीर्घबाहुः ॥(Nस्P_26.8) दीर्घबाहोर् अजो ऽजाद् दशरथः । तस्य गृहे रावणविनाशार्थं साक्षान् नारायणो ऽवतीर्णो रामः ॥(Nस्P_26.9) ःस तु पितृवचनाद् भ्रातृभार्यासहितो दण्डकारण्यं प्राप्य तपश् चचार ःवने रावणापहृतभार्यो भ्रात्रा सह दुःखितो ऽनेककोटिवानरनायकसुग्रीवसहायो महोदधौ सेतुं निबध्य तैर् गत्वा लङ्कां रावणं देवकण्टकं सबान्धवं हत्वा सीताम् आदाय पुनर् अयोध्यां प्राप्य भरताभिषिक्तो विभीषणाय लङ्काराज्यं विमानं वा दत्त्वा तं प्रेषयाम्_अस ःस तु परमेश्वरो विमानस्थो विभीषणेन नीयमानो लङ्कायाम् अपि राक्षसपुर्यां वस्तुम् अनिच्छन् पुण्यारण्यं तत्र स्थापितवान् ॥ Nस्P_26.10 तन् निरीक्ष्य तत्रैव महाहिभोगशयने भगवान् शेते । सो ऽपि विभीषणस् ततस् तद्विमानं नेतुम् असमर्थः तद्वचनात् स्वां पुरीं जगाम ॥(Nस्P_26.11) नारायणसंनिधानान् महद् वैष्णवं क्षेत्रम् अभवद् अद्यापि दृश्यते ःरामाल् लवो लवात् पद्मः पद्माद् ऋतुपर्ण ऋटुपर्णाद् अस्त्रपाणिः ःअस्त्रपाणेः शुद्धोदनः शुद्धोदनाद् बुद्धः ःबुद्धाद् वंशो निवर्तते ॥ Nस्P_26.12 एते महीपा रविवंशजास् तव प्राधान्यतस् ते कथिता महाबलाः पुरातनैर् यैर् वसुधा प्रपालिता यज्ञक्रियाभिश् च दिवौकसैर् नृपैः

tasya purukuśyo 'bhavad yena devā brāhmaṇāś ca yāgadānaiḥ saṃtuṣṭāḥ ||(NsP_26.4) purukuśyād dṛṣado dṛṣadād abhiśaṃbhuḥ | abhiśaṃbhor dāruṇo dāruṇāt sagaraḥ ||(NsP_26.5) sagarād dharyaśvo haryaśvād dhārīto hārītād rohitāśvaḥ | rohitāśvād aṃśumān ||(NsP_26.6) aṃśumato bhagīrathaḥ ḥyena mahatā tapasā purā divo gaṅgā aśeṣakalmaṣanāśinī caturvidhapuruṣārthadāyinī bhuvam ānītā ḥasthiśarkarābhūtāḥ kapilamaharṣinirdagdhāś ca guravaḥ sagarākhyā gaṅgātoyasaṃspṛṣṭā divam āropitāḥ ḥbhagīrathāt saudāsaḥ saudāsāt satrasavaḥ || NsP_26.7 satrasavād anaraṇyo 'naraṇyād dīrghabāhuḥ ||(NsP_26.8) dīrghabāhor ajo 'jād daśarathaḥ | tasya gṛhe rāvaṇavināśārthaṃ sākṣān nārāyaṇo 'vatīrṇo rāmaḥ ||(NsP_26.9) ḥsa tu pitṛvacanād bhrātṛbhāryāsahito daṇḍakāraṇyaṃ prāpya tapaś cacāra ḥvane rāvaṇāpahṛtabhāryo bhrātrā saha duḥkhito 'nekakoṭivānaranāyakasugrīvasahāyo mahodadhau setuṃ nibadhya tair gatvā laṅkāṃ rāvaṇaṃ devakaṇṭakaṃ sabāndhavaṃ hatvā sītām ādāya punar ayodhyāṃ prāpya bharatābhiṣikto vibhīṣaṇāya laṅkārājyaṃ vimānaṃ vā dattvā taṃ preṣayām_asa ḥsa tu parameśvaro vimānastho vibhīṣaṇena nīyamāno laṅkāyām api rākṣasapuryāṃ vastum anicchan puṇyāraṇyaṃ tatra sthāpitavān || NsP_26.10 tan nirīkṣya tatraiva mahāhibhogaśayane bhagavān śete | so 'pi vibhīṣaṇas tatas tadvimānaṃ netum asamarthaḥ tadvacanāt svāṃ purīṃ jagāma ||(NsP_26.11) nārāyaṇasaṃnidhānān mahad vaiṣṇavaṃ kṣetram abhavad adyāpi dṛśyate ḥrāmāl lavo lavāt padmaḥ padmād ṛtuparṇa ṛṭuparṇād astrapāṇiḥ ḥastrapāṇeḥ śuddhodanaḥ śuddhodanād buddhaḥ ḥbuddhād vaṃśo nivartate || NsP_26.12 ete mahīpā ravivaṃśajās tava prādhānyatas te kathitā mahābalāḥ purātanair yair vasudhā prapālitā yajñakriyābhiś ca divaukasair nṛpaiḥ

28.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सूर्यवंशानुचरितं नाम षड्विंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 26 अथ सोमवंशोद्भवानां भूभुजां संक्षेपेण चरितम् उच्यते ॥(Nस्P_27.1) आदौ तावत् समस्तं त्रैलोक्यं कुक्षौ कृत्वा एकार्णवे महाम्भसि नागभोगशयने ॥(Nस्P_27.2) ःऋङ्मयो यजुर्मयः साममयो ऽथर्वमयो भगवान् नारायणो योगनिद्रां समारेभे ःतस्य सुप्तस्य नाभौ महापद्मम् अजायत ःतस्मिन् पद्मे चतुर्मुखो ब्रह्माभवत् ॥ Nस्P_27.3 ःतस्य ब्रह्मणो मानसः पुत्रो ऽत्रिर् अभवत् ःअत्रेर् अनसूयायां सोमः ःस तु प्रजापतेर् दक्षस्य त्रयस्त्रिंशत् कन्या रोहिण्याद्या भार्यार्थं गृहीत्वा प्रियायां ज्येष्ठायां विशेषात् प्रसन्नमनाः रोहिण्यां बुधं पुत्रम् उत्पादयाम्_अस ॥ Nस्P_27.4 ःबुधो ऽपि सर्वशास्त्रज्ञः प्रतिष्ठाने पुरे ऽवसत् ःइलायां पुरूरवसं पुत्रम् उत्पादयाम्_अस ःतस्यातिशयरूपान्वितस्य स्वर्गभोगान् विहाय उर्वशी बहुकालं भार्या बभूव ॥ Nस्P_27.5 पुरूरवसः उर्वश्याम् आयुः पुत्रो जज्ञे । स तु राज्यं धर्मतः कृत्वा दिवम् आरुरोह ॥(Nस्P_27.6) ःआयो रूपवत्यां नहुषः पुत्रो ऽभवत् ःयेनेन्द्रत्वं प्राप्तम् ःनहुषस्यापि पितृमत्यां ययातिः ॥ Nस्P_27.7 यस्य वंशजा वृष्णयः । ययातेः शर्मिष्ठायां पूरुर् अभवत् ॥(Nस्P_27.8) पूरोर् वंशदायां संयातिः पुत्रो ऽभवत् । यस्य पृथिव्यां संपन्नाः सर्वे कामाः ॥(Nस्P_27.9) संयातेर् भानुदत्तायां सार्वभौमः । स तु सर्वां पृथिवीं धर्मेण परिपालयन् नरसिंहं भगवन्तम् आराध्य यागदानैः सिद्धिम् आप ॥(Nस्P_27.10) तस्य सार्वभौमस्य वैदेह्यां भोजः । यस्य वंशे पुरा देवासुरसंग्रामे विष्णुचक्रहतः कालनेमिः कंसो भूत्वा वृष्णिवंशजेन वासुदेवेन घातितो निधनं गतः ॥(Nस्P_27.11) ःतस्य भोजस्य कलिङ्गायां दुष्यन्तः ःस तु नरसिंहं भगवन्तम् आराध्य तत्प्रसादान् निष्कण्टकं राज्यं धर्मेण कृत्वा दिवं प्राप्तवान् ःदुष्यन्तस्य शकुन्तलायां भरतः स तु धर्मेण राज्यं कुर्वन् क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः सर्वदेवतामयं भगवन्तम् आराध्य निवृत्ताधिकारो ब्रह्मध्यानपरो वैष्णवे परे ज्योतिषि लयम् अवाप ॥ Nस्P_27.12 भरतस्य आनन्दायाम् अजमीढः । स च परमवैष्णवो नरसिंहम् आराध्य जातपुत्रो धर्मेण कृतराज्यो विष्णुपुरम् आरुरोह ॥(Nस्P_27.13) ःअजमीढस्य सुदेव्यां वृष्णिः पुत्रो ऽभवत् ःसो ऽपि बहुवर्षं धर्मेण राज्यं कुर्वन् दुष्टनिग्रहं शिष्टपरिपालनं सप्तद्वीपां वशे चक्रे ःवृष्णेर् उग्रसेनायां प्रत्यञ्चः पुत्रो बभूव ॥ Nस्P_27.14 ःसो ऽपि धर्मेण मेदिनीं पालयन् प्रतिसंवत्सरं ज्योतिष्टोमं चकार ःनिर्वाणम् अपि लब्धवान् ःप्रत्यञ्चस्य बहुरूपायां शांतनुः ॥ Nस्P_27.15 तस्य देवदत्तस्यन्दनारोहणम् अशक्यं बभूव पुरतः शक्यं च ॥(Nस्P_27.16) इति श्रीनरसिंहपुराणे सोमवंशवर्णनं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 27 स्यन्दनारोहणे पूर्वम् अशक्तिः शांतनोः कथम् पश्चाच् छक्तिः कथं चासीत् तस्य वै तद् वदस्व नः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sūryavaṃśānucaritaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ || narp 26 atha somavaṃśodbhavānāṃ bhūbhujāṃ saṃkṣepeṇa caritam ucyate ||(NsP_27.1) ādau tāvat samastaṃ trailokyaṃ kukṣau kṛtvā ekārṇave mahāmbhasi nāgabhogaśayane ||(NsP_27.2) ḥṛṅmayo yajurmayaḥ sāmamayo 'tharvamayo bhagavān nārāyaṇo yoganidrāṃ samārebhe ḥtasya suptasya nābhau mahāpadmam ajāyata ḥtasmin padme caturmukho brahmābhavat || NsP_27.3 ḥtasya brahmaṇo mānasaḥ putro 'trir abhavat ḥatrer anasūyāyāṃ somaḥ ḥsa tu prajāpater dakṣasya trayastriṃśat kanyā rohiṇyādyā bhāryārthaṃ gṛhītvā priyāyāṃ jyeṣṭhāyāṃ viśeṣāt prasannamanāḥ rohiṇyāṃ budhaṃ putram utpādayām_asa || NsP_27.4 ḥbudho 'pi sarvaśāstrajñaḥ pratiṣṭhāne pure 'vasat ḥilāyāṃ purūravasaṃ putram utpādayām_asa ḥtasyātiśayarūpānvitasya svargabhogān vihāya urvaśī bahukālaṃ bhāryā babhūva || NsP_27.5 purūravasaḥ urvaśyām āyuḥ putro jajñe | sa tu rājyaṃ dharmataḥ kṛtvā divam āruroha ||(NsP_27.6) ḥāyo rūpavatyāṃ nahuṣaḥ putro 'bhavat ḥyenendratvaṃ prāptam ḥnahuṣasyāpi pitṛmatyāṃ yayātiḥ || NsP_27.7 yasya vaṃśajā vṛṣṇayaḥ | yayāteḥ śarmiṣṭhāyāṃ pūrur abhavat ||(NsP_27.8) pūror vaṃśadāyāṃ saṃyātiḥ putro 'bhavat | yasya pṛthivyāṃ saṃpannāḥ sarve kāmāḥ ||(NsP_27.9) saṃyāter bhānudattāyāṃ sārvabhaumaḥ | sa tu sarvāṃ pṛthivīṃ dharmeṇa paripālayan narasiṃhaṃ bhagavantam ārādhya yāgadānaiḥ siddhim āpa ||(NsP_27.10) tasya sārvabhaumasya vaidehyāṃ bhojaḥ | yasya vaṃśe purā devāsurasaṃgrāme viṣṇucakrahataḥ kālanemiḥ kaṃso bhūtvā vṛṣṇivaṃśajena vāsudevena ghātito nidhanaṃ gataḥ ||(NsP_27.11) ḥtasya bhojasya kaliṅgāyāṃ duṣyantaḥ ḥsa tu narasiṃhaṃ bhagavantam ārādhya tatprasādān niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ dharmeṇa kṛtvā divaṃ prāptavān ḥduṣyantasya śakuntalāyāṃ bharataḥ sa tu dharmeṇa rājyaṃ kurvan kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ sarvadevatāmayaṃ bhagavantam ārādhya nivṛttādhikāro brahmadhyānaparo vaiṣṇave pare jyotiṣi layam avāpa || NsP_27.12 bharatasya ānandāyām ajamīḍhaḥ | sa ca paramavaiṣṇavo narasiṃham ārādhya jātaputro dharmeṇa kṛtarājyo viṣṇupuram āruroha ||(NsP_27.13) ḥajamīḍhasya sudevyāṃ vṛṣṇiḥ putro 'bhavat ḥso 'pi bahuvarṣaṃ dharmeṇa rājyaṃ kurvan duṣṭanigrahaṃ śiṣṭaparipālanaṃ saptadvīpāṃ vaśe cakre ḥvṛṣṇer ugrasenāyāṃ pratyañcaḥ putro babhūva || NsP_27.14 ḥso 'pi dharmeṇa medinīṃ pālayan pratisaṃvatsaraṃ jyotiṣṭomaṃ cakāra ḥnirvāṇam api labdhavān ḥpratyañcasya bahurūpāyāṃ śāṃtanuḥ || NsP_27.15 tasya devadattasyandanārohaṇam aśakyaṃ babhūva purataḥ śakyaṃ ca ||(NsP_27.16) iti śrīnarasiṃhapurāṇe somavaṃśavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ || narp 27 syandanārohaṇe pūrvam aśaktiḥ śāṃtanoḥ katham paścāc chaktiḥ kathaṃ cāsīt tasya vai tad vadasva naḥ

---

28.2

भरद्वाज शृणुष्वैतत् पुरावृत्तं वदामि ते सर्वपापहरं तद् धि चरितं शांतनोर् नृणाम्

bharadvāja śṛṇuṣvaitat purāvṛttaṃ vadāmi te sarvapāpaharaṃ tad dhi caritaṃ śāṃtanor nṛṇām

---

28.3

बभूव शांतनुर् भक्तो नरसिंहतनौ पुरा नारदोक्तविधानेन पूजयाम्_अस माधवम्

babhūva śāṃtanur bhakto narasiṃhatanau purā nāradoktavidhānena pūjayām_asa mādhavam

---

28.4

नरसिंहस्य देवस्य निर्माल्यं तेन लङ्घितम् राज्ञा शांतनुना विप्र तस्मात् स्यन्दनम् उत्तमम्

narasiṃhasya devasya nirmālyaṃ tena laṅghitam rājñā śāṃtanunā vipra tasmāt syandanam uttamam

---

28.5

देवदत्तं तद् आरोढुम् अशक्तस् तत्क्षणाद् अभूत् किम् इयं मे गतिर् भग्ना सहसा वै रथात् ततः

devadattaṃ tad āroḍhum aśaktas tatkṣaṇād abhūt kim iyaṃ me gatir bhagnā sahasā vai rathāt tataḥ

---

28.6

दुःखं चिन्तयतस् तस्य संप्राप्तो नारदः किल किं विषण्णः स्थितो राजन्न् इति पृष्टः स शांतनुः

duḥkhaṃ cintayatas tasya saṃprāpto nāradaḥ kila kiṃ viṣaṇṇaḥ sthito rājann iti pṛṣṭaḥ sa śāṃtanuḥ

---

28.7

नारदैतन् न जानामि गतिभङ्गस्य कारणम् इत्युक्तो नारदो ध्यात्वा ज्ञात्वा तत्कारणं ततः

nāradaitan na jānāmi gatibhaṅgasya kāraṇam ityukto nārado dhyātvā jñātvā tatkāraṇaṃ tataḥ

---

28.8

शांतनुं प्राह राजानं विनयेन यतः स्थितः यत्र क्वापि त्वया राजन् नरसिंहस्य वै ध्रुवम्

śāṃtanuṃ prāha rājānaṃ vinayena yataḥ sthitaḥ yatra kvāpi tvayā rājan narasiṃhasya vai dhruvam

---

28.9

निर्माल्यो लङ्घितस् तस्माद् रथारोहणकर्मणि गतिर् भग्ना महाराज श्रूयताम् अत्र कारणम्

nirmālyo laṅghitas tasmād rathārohaṇakarmaṇi gatir bhagnā mahārāja śrūyatām atra kāraṇam

---

28.10

अन्तर्वेद्यां पुरा राजन्न् आसीत् कश्चिन् महामतिः मालाकारो रविर् नाम्ना तेन वृन्दावनं कृतम्

antarvedyāṃ purā rājann āsīt kaścin mahāmatiḥ mālākāro ravir nāmnā tena vṛndāvanaṃ kṛtam

---

28.11

विविधानि च पुष्पार्थं वनानि सुकृतानि वै मल्लिकामालतीजातिबकुलादीनि सर्वशः

vividhāni ca puṣpārthaṃ vanāni sukṛtāni vai mallikāmālatījātibakulādīni sarvaśaḥ

---

28.12

प्राकारम् उच्छ्रितं तस्य स्वभूमौ चापि विस्तृतम् अलङ्घ्यम् अप्रवेश्यं च कृत्वा चक्रे स्वकं गृहम्

prākāram ucchritaṃ tasya svabhūmau cāpi vistṛtam alaṅghyam apraveśyaṃ ca kṛtvā cakre svakaṃ gṛham

---

28.13

गृहं प्रविश्य तद्द्वारं भवेन् नान्यत्र सत्तम एवं कृत्वा नु वसतो मालाकारस्य धीमतः

gṛhaṃ praviśya taddvāraṃ bhaven nānyatra sattama evaṃ kṛtvā nu vasato mālākārasya dhīmataḥ

---

28.14

पुष्पितं तद् वनं त्व् आसीद् गन्धामोदितदिङ्मुखम् भार्यया सह पुष्पाणि समाहृत्य दिने दिने

puṣpitaṃ tad vanaṃ tv āsīd gandhāmoditadiṅmukham bhāryayā saha puṣpāṇi samāhṛtya dine dine

---

28.15

कृत्वा मालां यथान्यायं नरसिंहस्य नित्यशः ददौ काश्चिद् द्विजेभ्यश् च काश्चिद् विक्रीय पोषणम्

kṛtvā mālāṃ yathānyāyaṃ narasiṃhasya nityaśaḥ dadau kāścid dvijebhyaś ca kāścid vikrīya poṣaṇam

---

28.16

चक्रे समात् प्रजीवी च भार्यादेर् आत्मनस् तथा अथ स्वर्गाद् उपागम्य इन्द्रपुत्रो रथेन वै

cakre samāt prajīvī ca bhāryāder ātmanas tathā atha svargād upāgamya indraputro rathena vai

---

28.17

अप्सरोगणसंयुक्तो निशि पुष्पाणि संहरेत् तद्गन्धलिप्सुः सर्वाणि विचित्याहृत्य गच्छति

apsarogaṇasaṃyukto niśi puṣpāṇi saṃharet tadgandhalipsuḥ sarvāṇi vicityāhṛtya gacchati

---

28.18

दिने दिने हृते पुष्पे मालाकारो ऽप्य् अचिन्तयत् नान्यद् द्वारं वनस्यास्यालङ्घ्यप्राकारम् उन्नतम्

dine dine hṛte puṣpe mālākāro 'py acintayat nānyad dvāraṃ vanasyāsyālaṅghyaprākāram unnatam

---

28.19

समस्तपुष्पजातस्य हरणे निशि वै नृणाम् अहं शक्तिं न पश्यामि किम् इदं नु परीक्षये

samastapuṣpajātasya haraṇe niśi vai nṛṇām ahaṃ śaktiṃ na paśyāmi kim idaṃ nu parīkṣaye

---

28.20

इति संचिन्त्य मेधावी जाग्रद् रात्रौ वने स्थितः तथैवागत्य पुष्पाणि संगृहीत्व गतः पुमान्

iti saṃcintya medhāvī jāgrad rātrau vane sthitaḥ tathaivāgatya puṣpāṇi saṃgṛhītva gataḥ pumān

---

28.21

तं दृष्ट्वा दुःखितो ऽतीव माल्यजीवी वने ऽभवत् ततो निद्रां गतः स्वप्ने दृष्टवांस् तं नृकेसरिम्

taṃ dṛṣṭvā duḥkhito 'tīva mālyajīvī vane 'bhavat tato nidrāṃ gataḥ svapne dṛṣṭavāṃs taṃ nṛkesarim

---

28.22

तद्वाक्यं श्रुतवांश् चैवं निर्माल्यं मम पुत्रक आनीय क्षिप्यतां क्षिप्रं पुष्पारामसमीपतः

tadvākyaṃ śrutavāṃś caivaṃ nirmālyaṃ mama putraka ānīya kṣipyatāṃ kṣipraṃ puṣpārāmasamīpataḥ

---

28.23

इन्द्रपुत्रस्य दुष्टस्य नान्यद् अस्ति निवारणम् इति श्रुत्वा हरेर् वाक्यं नरसिंहस्य धीमतः

indraputrasya duṣṭasya nānyad asti nivāraṇam iti śrutvā harer vākyaṃ narasiṃhasya dhīmataḥ

---

28.24

बुद्ध्वानीय तु निर्माल्यं तथा चक्रे यथोदितम् सो ऽप्य् आगत्य यथापूर्वं रथेनालक्षितेन तु

buddhvānīya tu nirmālyaṃ tathā cakre yathoditam so 'py āgatya yathāpūrvaṃ rathenālakṣitena tu

---

28.25

रथाद् उत्तीर्य पुष्पाणि विचिन्वंस् तद्भुवि स्थितम् निर्माल्यं लङ्घयाम्_अस इन्द्रसूनुर् अनिष्टकृत्

rathād uttīrya puṣpāṇi vicinvaṃs tadbhuvi sthitam nirmālyaṃ laṅghayām_asa indrasūnur aniṣṭakṛt

---

28.26

ततस् तस्य न शक्तिः स्यद् रथारोहणकर्मणि उक्तः सारथिना चैव रथस्यारोहणे तव

tatas tasya na śaktiḥ syad rathārohaṇakarmaṇi uktaḥ sārathinā caiva rathasyārohaṇe tava

---

28.27

नरसिंहस्य निर्माल्यलङ्घने नास्ति योग्यता गच्छामि दिवम् एवाहं त्वं भूम्यां वस मारुह

narasiṃhasya nirmālyalaṅghane nāsti yogyatā gacchāmi divam evāhaṃ tvaṃ bhūmyāṃ vasa māruha

---

28.28

तेनैवम् उक्तो मतिमांस् तम् आह हरिनन्दनः पापस्य नोदनं त्व् अत्र कर्मणा येन मे भवेत्

tenaivam ukto matimāṃs tam āha harinandanaḥ pāpasya nodanaṃ tv atra karmaṇā yena me bhavet

---

28.29ab

तद् उक्त्वा गच्छ नाकं त्वं कर्मास्मान् सारथे द्रुतम्

tad uktvā gaccha nākaṃ tvaṃ karmāsmān sārathe drutam

---

28.29cd

रामसत्त्रे कुरुक्षेत्रे द्वादशाब्दे तु नित्यशः

rāmasattre kurukṣetre dvādaśābde tu nityaśaḥ

---

28.30

द्विजोच्छिष्टापनयनं कृत्वा त्वं शुद्धिम् एष्यसि इत्य् उक्त्वासौ गतः स्वर्गं सारथिर् देवसेवितम्

dvijocchiṣṭāpanayanaṃ kṛtvā tvaṃ śuddhim eṣyasi ity uktvāsau gataḥ svargaṃ sārathir devasevitam

---

28.31

इन्द्रसूनुः कुरुक्षेत्रं प्राप्तः सारस्वतं तटम् रामसत्त्रे तथा कुर्याद् द्विजोच्छिष्टस्य मार्जनम्

indrasūnuḥ kurukṣetraṃ prāptaḥ sārasvataṃ taṭam rāmasattre tathā kuryād dvijocchiṣṭasya mārjanam

---

28.32

पूर्णे द्वादशमे वर्षे तम् ऊचुः शङ्किता द्विजाः कस् त्वं ब्रूहि महाभाग नित्यम् उच्छिष्टमार्जकः

pūrṇe dvādaśame varṣe tam ūcuḥ śaṅkitā dvijāḥ kas tvaṃ brūhi mahābhāga nityam ucchiṣṭamārjakaḥ

---

28.33

न भुञ्जसे च नः सत्त्रे शङ्का नो महती भवेत् इत्युक्तः कथयित्वा तु यथावृत्तम् अनुक्रमात्

na bhuñjase ca naḥ sattre śaṅkā no mahatī bhavet ityuktaḥ kathayitvā tu yathāvṛttam anukramāt

---

28.34

जगाम त्रिदिवं क्षिप्रं रथेन तनयो हरेः तस्मात् त्वम् अपि भूपाल ब्राह्मणोच्छिष्टम् आदरात्

jagāma tridivaṃ kṣipraṃ rathena tanayo hareḥ tasmāt tvam api bhūpāla brāhmaṇocchiṣṭam ādarāt

---

28.35

मार्जनं कुरु रामस्य सत्त्रे द्वादशवार्षिके ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति सर्वपापहरं परम्

mārjanaṃ kuru rāmasya sattre dvādaśavārṣike brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti sarvapāpaharaṃ param

---

28.36

एवं कृते देवदत्तस्यन्दनारोहणे गतिः भविष्यति महीपाल प्रायश्चित्ते कृते तव

evaṃ kṛte devadattasyandanārohaṇe gatiḥ bhaviṣyati mahīpāla prāyaścitte kṛte tava

---

28.37

अत ऊर्ध्वं च निर्माल्यं मा लङ्घय महामते नरसिंहस्य देवस्य तथान्येषां दिवौकसाम्

ata ūrdhvaṃ ca nirmālyaṃ mā laṅghaya mahāmate narasiṃhasya devasya tathānyeṣāṃ divaukasām

---

28.38

इत्युक्तः शांतनुस् तेन ब्राह्मणोच्छिष्टमार्जनम् कृतवान् द्वादशाब्दं तु आरुरोह रथं च तम्

ityuktaḥ śāṃtanus tena brāhmaṇocchiṣṭamārjanam kṛtavān dvādaśābdaṃ tu āruroha rathaṃ ca tam

---

28.39

एवं पुर्वम् अशक्तिः स्याद् रथारोहे महीक्षितः पश्चात् तस्यैव विप्रेन्द्र शक्तिर् एवम् अजायत

evaṃ purvam aśaktiḥ syād rathārohe mahīkṣitaḥ paścāt tasyaiva viprendra śaktir evam ajāyata

---

28.40

एवं ते कथितो विप्र दोषो निर्माल्यलङ्घने पुण्यं तथा द्विजानां तु प्रोक्तम् उच्छिष्टमार्जने

evaṃ te kathito vipra doṣo nirmālyalaṅghane puṇyaṃ tathā dvijānāṃ tu proktam ucchiṣṭamārjane

---

28.41

भक्त्या द्विजोच्छिष्टम् इहापमार्जयेच् छुचिर् नरो यः सुसमाहितात्मा स पापबन्धं प्रविहाय भुङ्क्ते गवां प्रदानस्य फलं दिवि स्थितः

bhaktyā dvijocchiṣṭam ihāpamārjayec chucir naro yaḥ susamāhitātmā sa pāpabandhaṃ pravihāya bhuṅkte gavāṃ pradānasya phalaṃ divi sthitaḥ

29.13

इति श्रीनरसिंहपुराणे शांतनुचरितं नामाष्टविंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 28 शंतनयोर् योजनगन्धायां विचित्रवीर्यः । स तु हस्तिनापुरे स्थित्वा प्रजाः स्वधर्मेण पालयन् देवांश् च यागैः पितृंश् च श्राद्धैः संतर्प्य संजातपुत्रो दिवम् आरुरोह ॥(Nस्P_29.1) ःविचित्रवीर्यस्याम्बालिकायां पाण्डुः पुत्रो जज्ञे ःसो ऽपि राज्यं धर्मतः कृत्वा मुनिशापाच् छरीरं विहाय देवलोकम् अवाप ःतस्य पाण्डोः कुन्तिदेव्याम् अर्जुनः ॥ Nस्P_29.2 स तु महता तपसा शंकरं तोषयित्वा पाशुपतम् अस्त्रम् अवाप्य त्रिविष्टपाधिपतेः शत्रून् निवातकवचान् दानवान् हत्वा खाण्डववनम् अग्नेर् यथारुचि निवेद्य तृप्ताग्नितो दिव्यान् वरान् अवाप्य सुयोधनेन हृतराज्यो धर्मभीमनकुलसहदेवद्रौपदीसहितो विराटनगरे ऽज्ञातवासं चरित्वा गोग्रहे च भीष्मद्रोणकृपदुर्योधनकर्णादीन् जित्वा समस्तगोमण्डलं निवर्तयित्वा भ्रातृभिः सह विराटराजकृतपूजो वासुदेवसहितः कुरुक्षेत्रे धार्तराष्ट्रैर् बहुबलैर् युद्धं कुर्वन् भीष्मद्रोणकृपशल्यकर्णादिभिर् भूरिपराक्रमैः क्षत्रियैर् नानादेशागतैर् अनेकैर् अपि राजपुत्रैः सह दुर्योधनादीन् धार्तराष्ट्रान् हत्वा स्वराज्यं प्राप्य धर्मेण राज्यं परिपाल्य भ्रातृभिः सह मुदितो दिवम् आरुरोह ॥(Nस्P_29.3) अर्जुनस्य सुभद्रायाम् अभिमन्युः । येन भारतयुद्धे चक्रव्यूहं प्रविश्यानेकभूभुजो निधनं प्रापिताः ॥(Nस्P_29.4) अभिमन्योर् उत्तरायां परीक्षितः । सो ऽप्य् अभिषिक्तो वनं गच्छता धर्मपुत्रेण राज्यं कृत्वा राजपुत्रो नाकं संप्राप्य रेमे ॥(Nस्P_29.5) परीक्षितान् मातृवत्यां जनमेजयः । येन ब्रह्महत्यावारणार्थं महाभारतं व्यासशिष्याद् वैशंपायनात् साद्यन्तं श्रुतम् ॥(Nस्P_29.6) राज्यं च धर्मतः कृत्वा दिवम् आरुरोह । जनमेजयस्य पुष्पवत्यां शतानीकः ॥(Nस्P_29.7) स तु धर्मेण राज्यं कुर्वन् संसारदुःखाद् विरक्तः शौनकोपदेशेन क्रियायोगेन सकललोकनाथं विष्णुम् आराध्य निष्कामो वैष्णवं पदम् अवाप । तस्य शतानीकस्य फलवत्यां सहस्रानीकः ॥(Nस्P_29.8) स तु बाल एवाभिषिक्तो नरसिंहे ऽत्यन्तं भक्तिमान् अभवत् । तस्य चरितम् उपरिष्टाद् भविष्यति ॥(Nस्P_29.9) सहस्रानीकस्य मृगवन्त्याम् उदयनः । सो ऽपि राज्यं कृत्वा धर्मतो नारायणम् आराध्य तत्पुरम् अवाप ॥(Nस्P_29.10) ःउदयनस्य वासवदत्तायां नरवाहनः ःस तु यथान्यायं राज्यं कृत्वा दिवम् अवाप ःनरवाहनस्याश्वमेधदत्तायां क्षेमकः ॥ Nस्P_29.11 स च राज्यस्थः प्रजाः परिपाल्य म्लेच्छाभिभूते जगति ज्ञानबलात् कलापग्रामम् आश्रितः ॥(Nस्P_29.12) यः श्रद्दधानः पठते शृणोति वा हरौ च भक्तिं चरितं महीभृताम् स संततिं प्राप्य विशुद्धकर्मकृद् दिवं समासाद्य वसेच् चिरं सुखी

iti śrīnarasiṃhapurāṇe śāṃtanucaritaṃ nāmāṣṭaviṃśo 'dhyāyaḥ || narp 28 śaṃtanayor yojanagandhāyāṃ vicitravīryaḥ | sa tu hastināpure sthitvā prajāḥ svadharmeṇa pālayan devāṃś ca yāgaiḥ pitṛṃś ca śrāddhaiḥ saṃtarpya saṃjātaputro divam āruroha ||(NsP_29.1) ḥvicitravīryasyāmbālikāyāṃ pāṇḍuḥ putro jajñe ḥso 'pi rājyaṃ dharmataḥ kṛtvā muniśāpāc charīraṃ vihāya devalokam avāpa ḥtasya pāṇḍoḥ kuntidevyām arjunaḥ || NsP_29.2 sa tu mahatā tapasā śaṃkaraṃ toṣayitvā pāśupatam astram avāpya triviṣṭapādhipateḥ śatrūn nivātakavacān dānavān hatvā khāṇḍavavanam agner yathāruci nivedya tṛptāgnito divyān varān avāpya suyodhanena hṛtarājyo dharmabhīmanakulasahadevadraupadīsahito virāṭanagare 'jñātavāsaṃ caritvā gograhe ca bhīṣmadroṇakṛpaduryodhanakarṇādīn jitvā samastagomaṇḍalaṃ nivartayitvā bhrātṛbhiḥ saha virāṭarājakṛtapūjo vāsudevasahitaḥ kurukṣetre dhārtarāṣṭrair bahubalair yuddhaṃ kurvan bhīṣmadroṇakṛpaśalyakarṇādibhir bhūriparākramaiḥ kṣatriyair nānādeśāgatair anekair api rājaputraiḥ saha duryodhanādīn dhārtarāṣṭrān hatvā svarājyaṃ prāpya dharmeṇa rājyaṃ paripālya bhrātṛbhiḥ saha mudito divam āruroha ||(NsP_29.3) arjunasya subhadrāyām abhimanyuḥ | yena bhāratayuddhe cakravyūhaṃ praviśyānekabhūbhujo nidhanaṃ prāpitāḥ ||(NsP_29.4) abhimanyor uttarāyāṃ parīkṣitaḥ | so 'py abhiṣikto vanaṃ gacchatā dharmaputreṇa rājyaṃ kṛtvā rājaputro nākaṃ saṃprāpya reme ||(NsP_29.5) parīkṣitān mātṛvatyāṃ janamejayaḥ | yena brahmahatyāvāraṇārthaṃ mahābhārataṃ vyāsaśiṣyād vaiśaṃpāyanāt sādyantaṃ śrutam ||(NsP_29.6) rājyaṃ ca dharmataḥ kṛtvā divam āruroha | janamejayasya puṣpavatyāṃ śatānīkaḥ ||(NsP_29.7) sa tu dharmeṇa rājyaṃ kurvan saṃsāraduḥkhād viraktaḥ śaunakopadeśena kriyāyogena sakalalokanāthaṃ viṣṇum ārādhya niṣkāmo vaiṣṇavaṃ padam avāpa | tasya śatānīkasya phalavatyāṃ sahasrānīkaḥ ||(NsP_29.8) sa tu bāla evābhiṣikto narasiṃhe 'tyantaṃ bhaktimān abhavat | tasya caritam upariṣṭād bhaviṣyati ||(NsP_29.9) sahasrānīkasya mṛgavantyām udayanaḥ | so 'pi rājyaṃ kṛtvā dharmato nārāyaṇam ārādhya tatpuram avāpa ||(NsP_29.10) ḥudayanasya vāsavadattāyāṃ naravāhanaḥ ḥsa tu yathānyāyaṃ rājyaṃ kṛtvā divam avāpa ḥnaravāhanasyāśvamedhadattāyāṃ kṣemakaḥ || NsP_29.11 sa ca rājyasthaḥ prajāḥ paripālya mlecchābhibhūte jagati jñānabalāt kalāpagrāmam āśritaḥ ||(NsP_29.12) yaḥ śraddadhānaḥ paṭhate śṛṇoti vā harau ca bhaktiṃ caritaṃ mahībhṛtām sa saṃtatiṃ prāpya viśuddhakarmakṛd divaṃ samāsādya vasec ciraṃ sukhī

30.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे शंतनुसंततिवर्णनं नाम एकोनत्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 29 अतः परं प्रवक्ष्यामि भूगोलं द्विजसत्तमाः संक्षेपात् पर्वताकीर्णं नदीभिश् च समन्ततः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe śaṃtanusaṃtativarṇanaṃ nāma ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 29 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhūgolaṃ dvijasattamāḥ saṃkṣepāt parvatākīrṇaṃ nadībhiś ca samantataḥ

---

30.5

ःजम्बुप्लक्षशाल्मलकुशक्रौञ्चशाकपुष्करसंज्ञाः सप्त द्वीपाः ःलक्षयोजनप्रमाणाज् जम्बुद्वीपाद् उत्तरोत्तरद्विगुणाः ःलवणेक्षुरससुरासर्पिर्दधिदुग्धस्वच्छोदकसंज्ञैः परस्परं द्विगुणैः सप्तसमुद्रैर् वलयाकारैस् ते द्वीपाः परिधिष्ठिताः ॥ Nस्P_30.2 यो ऽसौ मनुपुत्रः प्रियव्रतो नाम स सप्तद्वीपाधिपतिर् बभूव । तस्य अग्नीध्रादयो दश पुत्रा बभूवुः ॥(Nस्P_30.3) ःत्रयः प्रव्रजिताः ःशिष्टानां सप्तानां सप्तद्वीपाः पित्रा दत्ताः ःतत्र जम्बुद्वीपाधिपतेर् अग्नीध्रस्य नव पुत्राः जाताः ॥ Nस्P_30.4 नाभिः किंपुरुषश् चैव हरिवर्ष इलावृतः रम्यो हिरण्ययश् चैव कुरुर् भद्रश् च केतुमान्

ḥjambuplakṣaśālmalakuśakrauñcaśākapuṣkarasaṃjñāḥ sapta dvīpāḥ ḥlakṣayojanapramāṇāj jambudvīpād uttarottaradviguṇāḥ ḥlavaṇekṣurasasurāsarpirdadhidugdhasvacchodakasaṃjñaiḥ parasparaṃ dviguṇaiḥ saptasamudrair valayākārais te dvīpāḥ paridhiṣṭhitāḥ || NsP_30.2 yo 'sau manuputraḥ priyavrato nāma sa saptadvīpādhipatir babhūva | tasya agnīdhrādayo daśa putrā babhūvuḥ ||(NsP_30.3) ḥtrayaḥ pravrajitāḥ ḥśiṣṭānāṃ saptānāṃ saptadvīpāḥ pitrā dattāḥ ḥtatra jambudvīpādhipater agnīdhrasya nava putrāḥ jātāḥ || NsP_30.4 nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ ramyo hiraṇyayaś caiva kurur bhadraś ca ketumān

---

30.10

ःनववर्षाः विभज्य पुत्रेभ्यः पित्रा दत्ता वनं प्रविशता ःअग्नीध्रीयं हिमाह्वयम् ःयस्याधिपतिर् नाभेः ऋषभः पुत्रो बभूव ॥ Nस्P_30.6 ऋषभाद् भरतो भरतेन चिरकालं धर्मेण पालितत्वाद् इदं भारतं वर्षम् अभूत् ःइलावृतस्य मध्ये मेरुः सुवर्णमयश् चतुरशीतिसहस्राणि योजनानि तस्योच्छ्रायः ःषोडशसहस्रम् अप्य् अधस्ताद् अवगाढः ःतद्द्विगुणो मूर्ध्नि विस्तारः ॥ Nस्P_30.7 तन्मध्ये ब्रह्मणः पुरी । ऐन्द्र्याम् इन्द्रस्य चामरावती । आग्नेय्याम् अग्नेस् तेजोवती । याम्यां यमस्य संयमनी । नैरृत्यां निरृतेर् भयंकरी । वारुण्यां वरुणस्य विश्वावती ःवायव्यां वायोर् गन्धवती ःउदीच्यां सोमस्य विभावरीति ःनववर्षान्वितं जम्बूद्वीपं पुण्यपर्वतैः पुण्यनदीभिर् अन्वितम् ॥ Nस्P_30.8 किंपुरुषादीन्य् अष्टवर्षाणि पुण्यवतां भोगस्थानानि साक्षाद् भारतवर्षम् एकं कर्मभूमिश् चातुर्वर्ण्ययुतम् ॥(Nस्P_30.9) तत्रैव कर्मभिः स्वर्गं कृतेः प्राप्स्यन्ति मानवाः मुक्तिश् चात्रैव निष्कामैः प्राप्यते ज्ञानकर्मभिः अधोगतिम् इतो विप्र यान्ति वै पापकारिणः

ḥnavavarṣāḥ vibhajya putrebhyaḥ pitrā dattā vanaṃ praviśatā ḥagnīdhrīyaṃ himāhvayam ḥyasyādhipatir nābheḥ ṛṣabhaḥ putro babhūva || NsP_30.6 ṛṣabhād bharato bharatena cirakālaṃ dharmeṇa pālitatvād idaṃ bhārataṃ varṣam abhūt ḥilāvṛtasya madhye meruḥ suvarṇamayaś caturaśītisahasrāṇi yojanāni tasyocchrāyaḥ ḥṣoḍaśasahasram apy adhastād avagāḍhaḥ ḥtaddviguṇo mūrdhni vistāraḥ || NsP_30.7 tanmadhye brahmaṇaḥ purī | aindryām indrasya cāmarāvatī | āgneyyām agnes tejovatī | yāmyāṃ yamasya saṃyamanī | nairṛtyāṃ nirṛter bhayaṃkarī | vāruṇyāṃ varuṇasya viśvāvatī ḥvāyavyāṃ vāyor gandhavatī ḥudīcyāṃ somasya vibhāvarīti ḥnavavarṣānvitaṃ jambūdvīpaṃ puṇyaparvataiḥ puṇyanadībhir anvitam || NsP_30.8 kiṃpuruṣādīny aṣṭavarṣāṇi puṇyavatāṃ bhogasthānāni sākṣād bhāratavarṣam ekaṃ karmabhūmiś cāturvarṇyayutam ||(NsP_30.9) tatraiva karmabhiḥ svargaṃ kṛteḥ prāpsyanti mānavāḥ muktiś cātraiva niṣkāmaiḥ prāpyate jñānakarmabhiḥ adhogatim ito vipra yānti vai pāpakāriṇaḥ

---

30.14

ये पापकारिणस् तान् विद्धि पातालतले नरके कोटिसमन्वितान् ॥(Nस्P_30.11) ःअथ सप्त कुलपर्वताः कथ्यन्ते ःमहेन्द्रो मलयः शुक्तिमान् ऋष्यमूकः सह्यपर्वतो विन्ध्यः पारियात्रः ःइत्य् एते भारते कुलपर्वताः ॥ Nस्P_30.12 नर्मदा सुरसा ऋषिकुल्या भीमरथी कृष्णावेणी चन्द्रभागा ताम्रपर्णी इत्य् एताः सप्त नद्यः । गङ्गा यमुना गोदावरी तुङ्गभद्रा कावेरी सरयूर् इत्य् एता महानद्यः पपघ्न्यः ॥(Nस्P_30.13) जम्बुनाम्ना च विख्यातं जम्बुद्वीपम् इदं शुभम् लक्षयोजनविस्तीर्णम् इदं श्रेष्ठं तु भारतम्

ye pāpakāriṇas tān viddhi pātālatale narake koṭisamanvitān ||(NsP_30.11) ḥatha sapta kulaparvatāḥ kathyante ḥmahendro malayaḥ śuktimān ṛṣyamūkaḥ sahyaparvato vindhyaḥ pāriyātraḥ ḥity ete bhārate kulaparvatāḥ || NsP_30.12 narmadā surasā ṛṣikulyā bhīmarathī kṛṣṇāveṇī candrabhāgā tāmraparṇī ity etāḥ sapta nadyaḥ | gaṅgā yamunā godāvarī tuṅgabhadrā kāverī sarayūr ity etā mahānadyaḥ papaghnyaḥ ||(NsP_30.13) jambunāmnā ca vikhyātaṃ jambudvīpam idaṃ śubham lakṣayojanavistīrṇam idaṃ śreṣṭhaṃ tu bhāratam

---

30.18

ःऋक्षद्वीपादिपुण्या जनपदाः ःनिष्कामा ये स्वधर्मेण नरसिंहं यजन्ति ते तत्र निवसन्ति ःअधिकारक्षयान् मुक्तिं च प्राप्नुवन्ति ॥ Nस्P_30.15 ःजम्ब्वाद्याः स्वादूदकान्ताः सप्त पयोधयः ःततः परा हिरण्मयी भूमिः ःततो लोकालोकपर्वतः एष भूर्लोकः ॥ Nस्P_30.16 अस्योपरि अन्तरिक्षलोकः । खेचराणां रम्यस् तदूर्ध्वं स्वर्गलोकः ॥(Nस्P_30.17) स्वर्गस्थानं महापुण्यं प्रोच्यमानं निबोधत भारते कृतपुण्यानां देवानाम् अपि चालयम्

ḥṛkṣadvīpādipuṇyā janapadāḥ ḥniṣkāmā ye svadharmeṇa narasiṃhaṃ yajanti te tatra nivasanti ḥadhikārakṣayān muktiṃ ca prāpnuvanti || NsP_30.15 ḥjambvādyāḥ svādūdakāntāḥ sapta payodhayaḥ ḥtataḥ parā hiraṇmayī bhūmiḥ ḥtato lokālokaparvataḥ eṣa bhūrlokaḥ || NsP_30.16 asyopari antarikṣalokaḥ | khecarāṇāṃ ramyas tadūrdhvaṃ svargalokaḥ ||(NsP_30.17) svargasthānaṃ mahāpuṇyaṃ procyamānaṃ nibodhata bhārate kṛtapuṇyānāṃ devānām api cālayam

---

30.19

मध्ये पृथिव्याम् अद्रीन्द्रो भास्वान् मेरुर् हिरण्मयः योजनानां सहस्राणि चतुराशीतिम् उच्छ्रितः

madhye pṛthivyām adrīndro bhāsvān merur hiraṇmayaḥ yojanānāṃ sahasrāṇi caturāśītim ucchritaḥ

---

30.20

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् धरण्यां धरणीधरः तावत्प्रमाणा पृथिवी पर्वतस्य समन्ततः

praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād dharaṇyāṃ dharaṇīdharaḥ tāvatpramāṇā pṛthivī parvatasya samantataḥ

---

30.21

तस्य शृङ्गत्रयं मूर्ध्नि स्वर्गो यत्र प्रतिष्ठितः नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्

tasya śṛṅgatrayaṃ mūrdhni svargo yatra pratiṣṭhitaḥ nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam

---

30.22

मध्यमं पश्चिमं पूर्वं मेरोः शृङ्गाणि त्रीणि वै मध्यमं स्फाटिकं शृङ्गं वैडूर्यमणिकामयम्

madhyamaṃ paścimaṃ pūrvaṃ meroḥ śṛṅgāṇi trīṇi vai madhyamaṃ sphāṭikaṃ śṛṅgaṃ vaiḍūryamaṇikāmayam

---

30.23

इन्द्रनीलमयं पूर्वं माणिक्यं पश्चिमं स्मृतम् योजनानां सहस्राणि नियुतानि चतुर्दश

indranīlamayaṃ pūrvaṃ māṇikyaṃ paścimaṃ smṛtam yojanānāṃ sahasrāṇi niyutāni caturdaśa

---

30.24

उच्छ्रितं मध्यमं शृङ्गं स्वर्गो यत्र त्रिविष्टपः अप्रभान्तरितं शृङ्गं मूर्ध्नि छत्राकृति स्थितम्

ucchritaṃ madhyamaṃ śṛṅgaṃ svargo yatra triviṣṭapaḥ aprabhāntaritaṃ śṛṅgaṃ mūrdhni chatrākṛti sthitam

---

30.25

पूर्वम् उत्तरशृङ्गाणाम् अन्तरं मध्यमस्य च त्रिविष्टपो नाकपृष्ठे ह्य् अप्सराः सन्ति निर्वृताः

pūrvam uttaraśṛṅgāṇām antaraṃ madhyamasya ca triviṣṭapo nākapṛṣṭhe hy apsarāḥ santi nirvṛtāḥ

---

30.26

आनन्दो ऽथ प्रमोदश् च स्वर्गशृङ्गे तु मध्यमे श्वेतश् च पौष्टिकश् चैव उपशोभनमन्मथौ

ānando 'tha pramodaś ca svargaśṛṅge tu madhyame śvetaś ca pauṣṭikaś caiva upaśobhanamanmathau

---

30.27

आह्लादः स्वर्गराजा वै स्वर्गशृङ्गे तु पश्चिमे निर्ममो निरहंकारः सौभाग्यश् चातिनिर्मलः

āhlādaḥ svargarājā vai svargaśṛṅge tu paścime nirmamo nirahaṃkāraḥ saubhāgyaś cātinirmalaḥ

---

30.28

स्वर्गाश् चैव द्विजश्रेष्ठ पूर्वशृङ्गे समास्थितः एकविंशानि स्वर्गा वै निविष्टा मेरुमूर्धनि

svargāś caiva dvijaśreṣṭha pūrvaśṛṅge samāsthitaḥ ekaviṃśāni svargā vai niviṣṭā merumūrdhani

---

30.29

अहिंसादानकर्तारो यज्ञानं तपसां तथा तत् तेषु निवसन्ति स्म जनाः क्रोधविवर्जिताः

ahiṃsādānakartāro yajñānaṃ tapasāṃ tathā tat teṣu nivasanti sma janāḥ krodhavivarjitāḥ

---

30.30

जलप्रवेशे चानन्दं प्रमोदं वह्निसाहसे भृगुप्रपाते सौख्यं च रणं चैवास्य निर्मलम्

jalapraveśe cānandaṃ pramodaṃ vahnisāhase bhṛguprapāte saukhyaṃ ca raṇaṃ caivāsya nirmalam

---

30.31

अनाशके तु संन्यासे मृतो गच्छेत् त्रिविष्टपम् ऋतुयाजी नाकपृष्ठं अग्निहोत्री च निर्वृतिम्

anāśake tu saṃnyāse mṛto gacchet triviṣṭapam ṛtuyājī nākapṛṣṭhaṃ agnihotrī ca nirvṛtim

---

30.32

तडागकूपकर्ता च लभते पौष्टिकं द्विजः सुवर्णदायी सौभाग्यं लभन् स्वर्गं तपः फलम्

taḍāgakūpakartā ca labhate pauṣṭikaṃ dvijaḥ suvarṇadāyī saubhāgyaṃ labhan svargaṃ tapaḥ phalam

---

30.33

शीतकाले महावह्निं प्रज्वालयति यो नरः सर्वसत्त्वहितार्थाय स्वर्गं सो ऽप्सरसं लभेत्

śītakāle mahāvahniṃ prajvālayati yo naraḥ sarvasattvahitārthāya svargaṃ so 'psarasaṃ labhet

---

30.34

हिरण्यगोप्रदाने हि निरहंकारम् आप्नुयात् भूमिदानेन शुद्धेन लभते शान्तिकं पदम्

hiraṇyagopradāne hi nirahaṃkāram āpnuyāt bhūmidānena śuddhena labhate śāntikaṃ padam

---

30.35

रौप्यदानेन स्वर्गं तु निर्मलं लभते नरः अश्वदानेन पुण्याहं कन्यादानेन मङ्गलम्

raupyadānena svargaṃ tu nirmalaṃ labhate naraḥ aśvadānena puṇyāhaṃ kanyādānena maṅgalam

---

30.36

द्विजेभ्यस् तर्पणं कृत्वा दत्त्वा वस्त्राणि भक्तितः श्वेतं तु लभते स्वर्गं यत्र गत्वा न शोचते

dvijebhyas tarpaṇaṃ kṛtvā dattvā vastrāṇi bhaktitaḥ śvetaṃ tu labhate svargaṃ yatra gatvā na śocate

---

30.37

कपिलागोप्रदानेन परमार्थे महीयते गोवृषस्य प्रदानेन स्वर्गं मन्मथाम् आप्नुयात्

kapilāgopradānena paramārthe mahīyate govṛṣasya pradānena svargaṃ manmathām āpnuyāt

---

30.38

माघमासे सरित्स्नायी तिलधेनुप्रदस् तथा छत्रोपानहदाता च स्वर्गं यात्य् उपशोभनम्

māghamāse saritsnāyī tiladhenupradas tathā chatropānahadātā ca svargaṃ yāty upaśobhanam

---

30.39

देवतायतनं कृत्वा द्विजशुश्रूषकस् तथा तीर्थयात्रापरश् चैव स्वर्गराजे महीयते

devatāyatanaṃ kṛtvā dvijaśuśrūṣakas tathā tīrthayātrāparaś caiva svargarāje mahīyate

---

30.40

एकान्नभोगी यो मर्त्यो नक्तभोगी च नित्यशः उपवासी त्रिरात्राद्यैः शान्तः स्वर्गं शुभं लभेत्

ekānnabhogī yo martyo naktabhogī ca nityaśaḥ upavāsī trirātrādyaiḥ śāntaḥ svargaṃ śubhaṃ labhet

---

30.41

सरित्स्नायी जितक्रोधो ब्रह्मचारी दृढव्रतः निर्मलं स्वर्गम् आप्नोति यथाभूतहिते रतः विद्यादानेन मेधावी निरहंकारम् आप्नुयात्

saritsnāyī jitakrodho brahmacārī dṛḍhavrataḥ nirmalaṃ svargam āpnoti yathābhūtahite rataḥ vidyādānena medhāvī nirahaṃkāram āpnuyāt

---

30.42

येन येन हि भावेन यद् यद् दानं प्रयच्छति तत् तत् स्वर्गम् अवाप्नोति यद् यद् इच्छति मानवः

yena yena hi bhāvena yad yad dānaṃ prayacchati tat tat svargam avāpnoti yad yad icchati mānavaḥ

---

30.43

चत्वारि अतिदानानि कन्या गौर् भूः सरस्वती नरकाद् उद्धरन्त्य् एते जयवाहनदोहनात्

catvāri atidānāni kanyā gaur bhūḥ sarasvatī narakād uddharanty ete jayavāhanadohanāt

---

30.44

यस् तु सर्वाणि दानानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति संप्राप्य न निवर्तेत स्वर्गं शान्तम् अनामयम्

yas tu sarvāṇi dānāni brāhmaṇebhyaḥ prayacchati saṃprāpya na nivarteta svargaṃ śāntam anāmayam

---

30.45

शृङ्गे तु पश्चिमे यत्र ब्रह्मा तत्र स्थितः स्वयम् पूर्वशृङ्गे स्वयं विष्णुः मध्ये चैव शिवः स्थितः

śṛṅge tu paścime yatra brahmā tatra sthitaḥ svayam pūrvaśṛṅge svayaṃ viṣṇuḥ madhye caiva śivaḥ sthitaḥ

---

30.46

अतः परं तु विप्रेन्द्र स्वर्गाध्वानम् इमं शृणु विमलं विपुलं बुद्धम् उपर्य् उपरि संस्थितः

ataḥ paraṃ tu viprendra svargādhvānam imaṃ śṛṇu vimalaṃ vipulaṃ buddham upary upari saṃsthitaḥ

---

30.47

प्रथमे तु कुमारस् तु द्वितीये मातरः स्थितः तृतीये सिद्धगन्धर्वास् तुर्ये विद्याधरा द्विज

prathame tu kumāras tu dvitīye mātaraḥ sthitaḥ tṛtīye siddhagandharvās turye vidyādharā dvija

---

30.48

पञ्चमे नागराजा च षष्ठे तु विनतासुतः सप्तमे दिव्यपितरो धर्मराजस् तथाष्टमे नवमे तु तथा दक्ष आदित्यो दशमे पथि

pañcame nāgarājā ca ṣaṣṭhe tu vinatāsutaḥ saptame divyapitaro dharmarājas tathāṣṭame navame tu tathā dakṣa ādityo daśame pathi

---

30.49

भूर्लोकाच् छतसहस्राद् ऊर्ध्वं चरति भास्करः योजनानां सहस्रे द्वे विष्टम्भनसमं ततः

bhūrlokāc chatasahasrād ūrdhvaṃ carati bhāskaraḥ yojanānāṃ sahasre dve viṣṭambhanasamaṃ tataḥ

---

30.50

त्रिगुणं परिणाहेन सूर्यबिम्बं प्रमाणतः सोमपुर्यां विभावर्यां मध्याह्ने चार्यमा यदा महेन्द्रस्यामरावत्यां तदा तिष्ठति भास्करः

triguṇaṃ pariṇāhena sūryabimbaṃ pramāṇataḥ somapuryāṃ vibhāvaryāṃ madhyāhne cāryamā yadā mahendrasyāmarāvatyāṃ tadā tiṣṭhati bhāskaraḥ

---

30.51

मध्याह्ने त्व् अमरावत्यां यदा भवति भास्करः तदा संयमने याम्ये तत्रोद्यंस् तु प्रदृश्यते

madhyāhne tv amarāvatyāṃ yadā bhavati bhāskaraḥ tadā saṃyamane yāmye tatrodyaṃs tu pradṛśyate

---

30.52

मेरुं प्रदक्षिणं कुर्वन् भात्य् एव सविता सदा ध्रुवाधारस् तथोत्तिष्ठन् वालिखिल्यादिभिः स्तुतः

meruṃ pradakṣiṇaṃ kurvan bhāty eva savitā sadā dhruvādhāras tathottiṣṭhan vālikhilyādibhiḥ stutaḥ

31.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे भूगोलकथने त्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 30 को ऽसौ ध्रुवः कस्य सुतः सूर्याधारो ऽभवत् कथम् विचिन्त्य कथयाशु त्वं सूत जीव समाः शतम्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe bhūgolakathane triṃśo 'dhyāyaḥ || narp 30 ko 'sau dhruvaḥ kasya sutaḥ sūryādhāro 'bhavat katham vicintya kathayāśu tvaṃ sūta jīva samāḥ śatam

---

31.2

मनोः स्वायंभुवस्यासीद् उत्तानचरणः सुतः तस्य क्षितिपतेर् विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः

manoḥ svāyaṃbhuvasyāsīd uttānacaraṇaḥ sutaḥ tasya kṣitipater vipra dvau sutau saṃbabhūvatuḥ

---

31.3

सुरुच्याम् उत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो ऽपरः मध्येसभं नरपतेर् उपविष्टस्य चैकदा

surucyām uttamo jyeṣṭhaḥ sunītyāṃ tu dhruvo 'paraḥ madhyesabhaṃ narapater upaviṣṭasya caikadā

---

31.4

सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तो ऽलंकृतः सुतः ध्रुवो धात्रेयिकापुत्रैः समं विनयतत्परः

sunītyā rājasevāyai niyukto 'laṃkṛtaḥ sutaḥ dhruvo dhātreyikāputraiḥ samaṃ vinayatatparaḥ

---

31.5

स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह दृष्ट्वोत्तमं तदुत्सङ्गे निविष्टं जनकस्य वै

sa gatvottānacaraṇaṃ kṣoṇīśaṃ praṇanāma ha dṛṣṭvottamaṃ tadutsaṅge niviṣṭaṃ janakasya vai

---

31.6

प्राप्य सिंहासनस्थं च नृपतिं बालचापलात् आरुरुक्षुम् अवेक्ष्यामुं सुरुचिर् ध्रुवम् अब्रवीत्

prāpya siṃhāsanasthaṃ ca nṛpatiṃ bālacāpalāt ārurukṣum avekṣyāmuṃ surucir dhruvam abravīt

---

31.7

दौर्भगेय किम् आरोढुम् इच्छेर् अङ्कं महीपतेः बाल बालिशबुद्धित्वाद् अभाग्याजाठरोद्भवः

daurbhageya kim āroḍhum iccher aṅkaṃ mahīpateḥ bāla bāliśabuddhitvād abhāgyājāṭharodbhavaḥ

---

31.8

अस्मिन् सिंहासने स्थातुं सुकृतं किं त्वया कृतम्

asmin siṃhāsane sthātuṃ sukṛtaṃ kiṃ tvayā kṛtam

---

31.9

यदि स्यात् सुकृतं तत् किं दुर्भाग्योदरगो ऽभवः अनेनैवानुमानेन बुध्यस्व स्वल्पपुण्यताम्

yadi syāt sukṛtaṃ tat kiṃ durbhāgyodarago 'bhavaḥ anenaivānumānena budhyasva svalpapuṇyatām

---

31.10

भूत्वा राजकुमारो ऽपि नालंकुर्या ममोदरम् सुकुक्षिजं अमुं पश्य त्वम् उत्तमम् अनुत्तमम्

bhūtvā rājakumāro 'pi nālaṃkuryā mamodaram sukukṣijaṃ amuṃ paśya tvam uttamam anuttamam

---

31.11ab

अधिजानु धराजनेर् मानेन परिबृंहितम्

adhijānu dharājaner mānena paribṛṃhitam

---

31.11cd

मध्येराजसभं बालस् तयेति परिभर्त्सितः

madhyerājasabhaṃ bālas tayeti paribhartsitaḥ

---

31.12

निपतन्नेत्रबाष्पाम्बुर् धैर्यात् किंचिन् न चोक्तवान् उचितं नोचितं किंचिन् नोचिवान् सो ऽपि पार्थिवः

nipatannetrabāṣpāmbur dhairyāt kiṃcin na coktavān ucitaṃ nocitaṃ kiṃcin nocivān so 'pi pārthivaḥ

---

31.13

नियन्त्रितो महिष्याश् च तस्याः सौभाग्यगौरवात् विसर्जितसभालोकं शोकं संहृत्य चेष्टितैः

niyantrito mahiṣyāś ca tasyāḥ saubhāgyagauravāt visarjitasabhālokaṃ śokaṃ saṃhṛtya ceṣṭitaiḥ

---

31.14

शैशवैः स शिशुर् नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ सुनीतिर् नीतिनिलयम् अवलोक्याथ बालकम्

śaiśavaiḥ sa śiśur natvā nṛpaṃ svasadanaṃ yayau sunītir nītinilayam avalokyātha bālakam

---

31.15

मुखलक्ष्म्यैव चाज्ञासीद् ध्रुवं राजापमानितम् अथ दृष्ट्वा सुनीतिं तु रहो ऽन्तःपुरवासिनीम्

mukhalakṣmyaiva cājñāsīd dhruvaṃ rājāpamānitam atha dṛṣṭvā sunītiṃ tu raho 'ntaḥpuravāsinīm

---

31.16

आलिङ्ग्य दीर्घं निःश्वस्य मुक्तकण्ठं रुरोद ह सान्त्वयित्वा सुनीतिस् तं वदनं परिमार्ज्य च

āliṅgya dīrghaṃ niḥśvasya muktakaṇṭhaṃ ruroda ha sāntvayitvā sunītis taṃ vadanaṃ parimārjya ca

---

31.17

दुकूलाञ्चलसंपर्कैर् वीज्य तं मृदुपाणिना पप्रच्छ तनयं माता वद रोदनकारणम्

dukūlāñcalasaṃparkair vījya taṃ mṛdupāṇinā papraccha tanayaṃ mātā vada rodanakāraṇam

---

31.18ab

विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः

vidyamāne narapatau śiśo kenāpamānitaḥ

---

31.18cd

संपृच्छे जननि त्वाहं संयक् शंस ममाग्रतः

saṃpṛcche janani tvāhaṃ saṃyak śaṃsa mamāgrataḥ

---

31.19

भार्यात्वे ऽपि च सामान्ये कथं सा सुरुचिः प्रिया कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेर् असि

bhāryātve 'pi ca sāmānye kathaṃ sā suruciḥ priyā kathaṃ na bhavatī mātaḥ priyā kṣitipater asi

---

31.20

कथम् उत्तमतां प्राप्त उत्तमः सुरुचेः सुतः कुमारत्वे ऽपि सामान्ये कथं चाहम् अनुत्तमः

katham uttamatāṃ prāpta uttamaḥ suruceḥ sutaḥ kumāratve 'pi sāmānye kathaṃ cāham anuttamaḥ

---

31.21

कथं त्वं मन्दभाग्यासि सुकुक्षिः सुरुचिः कथम् कथं नृपासनं योग्यम् उत्तमस्य कथं न मे

kathaṃ tvaṃ mandabhāgyāsi sukukṣiḥ suruciḥ katham kathaṃ nṛpāsanaṃ yogyam uttamasya kathaṃ na me

---

31.22

कथं मे सुकृतं तुच्छम् उत्तमस्योत्तमं कथम् इति श्रुत्वा वचस् तस्य सुनीतिर् नीतिमच्छिशोः

kathaṃ me sukṛtaṃ tuccham uttamasyottamaṃ katham iti śrutvā vacas tasya sunītir nītimacchiśoḥ

---

31.23

किंचिद् उच्छ्वस्य शनकैः शिशुशोकोपशान्तये स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे

kiṃcid ucchvasya śanakaiḥ śiśuśokopaśāntaye svabhāvamadhurāṃ vāṇīṃ vaktuṃ samupacakrame

---

31.24

अयि तात महाबुद्धे विशुद्धेनान्तरात्मना निवेदयामि ते सर्वं मावमाने मतिं कृथाः

ayi tāta mahābuddhe viśuddhenāntarātmanā nivedayāmi te sarvaṃ māvamāne matiṃ kṛthāḥ

---

31.25

तया यद् उक्तं तत् सर्वं तथ्यम् एव न चान्यथा यदि सा महिषी राज्ञो राज्ञीनाम् अतिवल्लभा

tayā yad uktaṃ tat sarvaṃ tathyam eva na cānyathā yadi sā mahiṣī rājño rājñīnām ativallabhā

---

31.26

महासुकृतसंभारैर् उत्तमश् चोत्तमोदरे उवास तस्याः पुण्याया नृपसिंहासनोचितः

mahāsukṛtasaṃbhārair uttamaś cottamodare uvāsa tasyāḥ puṇyāyā nṛpasiṃhāsanocitaḥ

---

31.27

आतपत्रं च चन्द्राभं शुभे चापि हि चामरे भद्रासनं तथोच्चं च सिन्धुराश् च मदोत्कटाः

ātapatraṃ ca candrābhaṃ śubhe cāpi hi cāmare bhadrāsanaṃ tathoccaṃ ca sindhurāś ca madotkaṭāḥ

---

31.28

तुरंगमाश् च तुरगा अनाधिव्याधि जीवितम् निःसपत्नं शुभं राज्यं प्राप्यं विष्णुप्रसादतः

turaṃgamāś ca turagā anādhivyādhi jīvitam niḥsapatnaṃ śubhaṃ rājyaṃ prāpyaṃ viṣṇuprasādataḥ

---

31.29

इत्य् आकर्ण्य सुनीत्यास् तन् मातुर् वाक्यम् अनिन्दितम् सौनीतेयो ध्रुवो वाचम् आददे वक्तुम् उत्तरम्

ity ākarṇya sunītyās tan mātur vākyam aninditam saunīteyo dhruvo vācam ādade vaktum uttaram

---

31.30

जनयित्रि सुनीते मे शृणु वाक्यम् अनाकुलम् उत्तानचरणाद् अन्यन् नास्तीति मे मतिः शुभे

janayitri sunīte me śṛṇu vākyam anākulam uttānacaraṇād anyan nāstīti me matiḥ śubhe

---

31.31

सिद्धार्थो ऽस्म्य् अम्ब यद्य् अस्ति कश्चिद् आश्रितकामधुक् अद्यैव सकलाराध्यं तम् आराध्य जगत्पतिम्

siddhārtho 'smy amba yady asti kaścid āśritakāmadhuk adyaiva sakalārādhyaṃ tam ārādhya jagatpatim

---

31.32

तत्तदासादितं विद्धि पदम् अन्यैर् दुरासदम् एकम् एव हि साहाय्यं मातर् मे कर्तुम् अर्हसि

tattadāsāditaṃ viddhi padam anyair durāsadam ekam eva hi sāhāyyaṃ mātar me kartum arhasi

---

31.33ab

अनुज्ञां देहि मे विष्णुं यथा चाराधयाम्य् अहम्

anujñāṃ dehi me viṣṇuṃ yathā cārādhayāmy aham

---

31.33cd

अनुज्ञातुं न शक्नोमि त्वाम् उत्तानशयाङ्गज

anujñātuṃ na śaknomi tvām uttānaśayāṅgaja

---

31.34

सप्ताष्टवर्षदेशीयः क्रीडायोग्यो ऽसि पुत्रक त्वदेकतनया तात त्वदाधारैकजीविता

saptāṣṭavarṣadeśīyaḥ krīḍāyogyo 'si putraka tvadekatanayā tāta tvadādhāraikajīvitā

---

31.35

लब्धो ऽसि कतिभिः कष्ठैर् इष्टा संप्रार्थ्य देवताः यदा यदा बहिर् यासि रंतुं त्रिचतुरं पदम् तदा तदा मम प्राणस् तात त्वाम् उपगच्छति

labdho 'si katibhiḥ kaṣṭhair iṣṭā saṃprārthya devatāḥ yadā yadā bahir yāsi raṃtuṃ tricaturaṃ padam tadā tadā mama prāṇas tāta tvām upagacchati

---

31.36

अद्य यावत् पिता माता त्वं चोत्तानपदो विभुः अद्यप्रभृति मे माता पिता विष्णुर् न शंशयः

adya yāvat pitā mātā tvaṃ cottānapado vibhuḥ adyaprabhṛti me mātā pitā viṣṇur na śaṃśayaḥ

---

31.37

विष्णोर् आराधने नाहं वारये त्वां सुपुत्रक जिह्वा मे शतधा याति यदि त्वां वारयामि भोः

viṣṇor ārādhane nāhaṃ vāraye tvāṃ suputraka jihvā me śatadhā yāti yadi tvāṃ vārayāmi bhoḥ

---

31.38

इत्य् अनुज्ञाम् इव प्राप्य जननीचरणाम्बुजौ परिक्रम्य प्रणम्याथ तपसे स ध्रुवो ययौ

ity anujñām iva prāpya jananīcaraṇāmbujau parikramya praṇamyātha tapase sa dhruvo yayau

---

31.39

तयापि धैर्यसूत्रेण सुनीत्या परिगुम्फ्य च तत्रेन्दीवरजा माला ध्रुवस्योपायनीकृता

tayāpi dhairyasūtreṇa sunītyā parigumphya ca tatrendīvarajā mālā dhruvasyopāyanīkṛtā

---

31.40

मात्रा तन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः परैर् अवार्यप्रसराः स्वाशीर्वादाः परःशताः

mātrā tanmārgarakṣārthaṃ tadā tadanugīkṛtāḥ parair avāryaprasarāḥ svāśīrvādāḥ paraḥśatāḥ

---

31.41

सर्वत्रावतु ते पुत्र शङ्खचकगदाधरः नारायणो जगद्व्यापी प्रभुः कारुण्यवारिधिः

sarvatrāvatu te putra śaṅkhacakagadādharaḥ nārāyaṇo jagadvyāpī prabhuḥ kāruṇyavāridhiḥ

---

31.42

स्वसौधात् स विनिर्गत्य बालो बालपराक्रमः अनुकूलेन मरुता दर्शिताध्वाविशद् वनम्

svasaudhāt sa vinirgatya bālo bālaparākramaḥ anukūlena marutā darśitādhvāviśad vanam

---

31.43

स मातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि न वेद काननाध्वानं क्षणं दध्यौ नृपात्मजः

sa mātṛdaivatobhijñaḥ kevalaṃ rājavartmani na veda kānanādhvānaṃ kṣaṇaṃ dadhyau nṛpātmajaḥ

---

31.44

पुरोपवनम् आसाद्य चिन्तयाम्_अस सो ऽर्भकः किं करोमि क्व गच्छामि को मे साहाय्यदो भवेत्

puropavanam āsādya cintayām_asa so 'rbhakaḥ kiṃ karomi kva gacchāmi ko me sāhāyyado bhavet

---

31.45

एवम् उन्मील्य नयने यावत् पश्यति स ध्रुवः तावद् ददर्श सप्तर्षीन् अतर्कितगतीन् वने

evam unmīlya nayane yāvat paśyati sa dhruvaḥ tāvad dadarśa saptarṣīn atarkitagatīn vane

---

31.46

अथ दृष्ट्वा स सप्तर्षीन् सप्तसप्ततितेजसः भाग्यसूत्रैर् इवाकृष्यो-पनीतान् प्रमुमोद ह

atha dṛṣṭvā sa saptarṣīn saptasaptatitejasaḥ bhāgyasūtrair ivākṛṣyo-panītān pramumoda ha

---

31.47

तिलकाङ्कितसद्भालान् कुशोपग्रहिताङ्गुलीन् कृष्णाजिनोपविष्टांश् च ब्रह्मसूत्रैर् अलंकृतान्

tilakāṅkitasadbhālān kuśopagrahitāṅgulīn kṛṣṇājinopaviṣṭāṃś ca brahmasūtrair alaṃkṛtān

---

31.48

उपगम्य विनम्रांसः प्रबद्धकरसंपुटः ध्रुवो विज्ञापयं_चक्रे प्रणम्य ललितं वचः

upagamya vinamrāṃsaḥ prabaddhakarasaṃpuṭaḥ dhruvo vijñāpayaṃ_cakre praṇamya lalitaṃ vacaḥ

---

31.49

अवैत मां मुनिवराः सुनीत्युदरसंभवम् उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्

avaita māṃ munivarāḥ sunītyudarasaṃbhavam uttānapādatanayaṃ dhruvaṃ nirviṇṇamānasam

---

31.50

तं दृष्ट्वोर्जस्वलं बालं स्वभावमधुराकृतिम् अनर्घ्यनयने पथ्यं मृदुगम्भीरभाषिणम्

taṃ dṛṣṭvorjasvalaṃ bālaṃ svabhāvamadhurākṛtim anarghyanayane pathyaṃ mṛdugambhīrabhāṣiṇam

---

31.51

उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुस् ते विस्मिता भृशम् तवाद्यापि न जानीमो वत्स निर्वेदकारणम्

upopaveśya śiśukaṃ procus te vismitā bhṛśam tavādyāpi na jānīmo vatsa nirvedakāraṇam

---

31.52

अनवाप्ताभिलाषाणां वैराग्यं जायते नृणाम् सप्तद्वीपपते राज्ञः कुमारस् त्वं तथा कथम्

anavāptābhilāṣāṇāṃ vairāgyaṃ jāyate nṛṇām saptadvīpapate rājñaḥ kumāras tvaṃ tathā katham

---

31.53ab

किम् अस्माभिर् अहो कार्यं कस् तवास्ति मनोरथः

kim asmābhir aho kāryaṃ kas tavāsti manorathaḥ

---

31.53cd

मुनयो मम यो बन्धुर् उत्तमश् चोत्तमोत्तमः

munayo mama yo bandhur uttamaś cottamottamaḥ

---

31.54

पित्रा प्रदत्तं तस्यास्तु तद् भद्रासनम् उत्तमम् भवत्कृतं हि साहाय्यं एतद् इच्छामि सुव्रताः

pitrā pradattaṃ tasyāstu tad bhadrāsanam uttamam bhavatkṛtaṃ hi sāhāyyaṃ etad icchāmi suvratāḥ

---

31.55

अनन्यनृपभुक्तं यद् यद् अन्येभ्यः समुच्छ्रितम् इन्द्रादिदुरवापं यत् कथं लभ्येत तत् पदम्

ananyanṛpabhuktaṃ yad yad anyebhyaḥ samucchritam indrādiduravāpaṃ yat kathaṃ labhyeta tat padam

---

31.56

इति श्रुत्वा वचस् तस्य मुनयो बालकस्य तु यथार्थम् एव प्रत्यूचुर् मरीच्याद्यास् तदा ध्रुवम्

iti śrutvā vacas tasya munayo bālakasya tu yathārtham eva pratyūcur marīcyādyās tadā dhruvam

---

31.57

अनास्वादितगोविन्दपदाम्बुजरजोरसः मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत् फलम्

anāsvāditagovindapadāmbujarajorasaḥ manorathapathātītaṃ sphītaṃ nākalayet phalam

---

31.58

अनर्चिताच्युतपदः पदम् आसादयेत् कथम् इन्द्रादिदुरवापं यन् मानवैः सुदुरासदम्

anarcitācyutapadaḥ padam āsādayet katham indrādiduravāpaṃ yan mānavaiḥ sudurāsadam

---

31.59

न हि दूरे पदं तस्य सर्वासां संपदाम् इह कमलाकान्तकान्ताङ्घ्रिकमलं यः सुशीलयेत्

na hi dūre padaṃ tasya sarvāsāṃ saṃpadām iha kamalākāntakāntāṅghrikamalaṃ yaḥ suśīlayet

---

31.60

यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंततिः परमान्तकम् आप्नोति स विष्णुः सर्वदो ध्रुव

yasya smaraṇamātreṇa mahāpātakasaṃtatiḥ paramāntakam āpnoti sa viṣṇuḥ sarvado dhruva

---

31.61

यद् आहुः परमं ब्रह्म प्रधानपुरुषात् परम् यन्मायया कृतं सर्वं स विष्णु कीर्तितो ऽर्थदः

yad āhuḥ paramaṃ brahma pradhānapuruṣāt param yanmāyayā kṛtaṃ sarvaṃ sa viṣṇu kīrtito 'rthadaḥ

---

31.62

यो यज्ञपुरुषो विष्णुर् वेदवेद्यो जनार्दनः अन्तरात्मास्य जगतः संतुष्टः किं न यच्छति

yo yajñapuruṣo viṣṇur vedavedyo janārdanaḥ antarātmāsya jagataḥ saṃtuṣṭaḥ kiṃ na yacchati

---

31.63

यद् भूनर्तनवर्तिन्यः सिद्धयो ऽष्टौ नृपात्मज तम् आराध्य हृषीकेशं चतुर्वर्गो न दूरतः

yad bhūnartanavartinyaḥ siddhayo 'ṣṭau nṛpātmaja tam ārādhya hṛṣīkeśaṃ caturvargo na dūrataḥ

---

31.64

सत्यम् उक्तं द्विजेन्द्रा वो विष्णोर् आराधनं प्रति कथं स भगवान् इज्यः स विधिश् चोपदिश्यताम्

satyam uktaṃ dvijendrā vo viṣṇor ārādhanaṃ prati kathaṃ sa bhagavān ijyaḥ sa vidhiś copadiśyatām

---

31.65

प्रभूतदो भवेद् यो वै दुराराध्यतमो भवेत् बालो ऽहं राजपुत्रो ऽहं दुःखं नैव मया क्षमम्

prabhūtado bhaved yo vai durārādhyatamo bhavet bālo 'haṃ rājaputro 'haṃ duḥkhaṃ naiva mayā kṣamam

---

31.66

तिष्ठता गच्छता वापि स्वपता जाग्रता तथा शयानेनोपविष्टेन वेद्यो नारायणः सदा

tiṣṭhatā gacchatā vāpi svapatā jāgratā tathā śayānenopaviṣṭena vedyo nārāyaṇaḥ sadā

---

31.67

पुत्रान् कलत्रं मित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् वासुदेवं जपन् मर्त्यः सर्वं प्राप्नोत्य् असंशयम्

putrān kalatraṃ mitrāṇi rājyaṃ svargāpavargakam vāsudevaṃ japan martyaḥ sarvaṃ prāpnoty asaṃśayam

---

31.68

द्वादशाक्षरमन्त्रेण वासुदेवात्मकेन च ध्यायंश् चतुर्भुजं विष्णुं जप्त्वा सिद्धिं न को गतः

dvādaśākṣaramantreṇa vāsudevātmakena ca dhyāyaṃś caturbhujaṃ viṣṇuṃ japtvā siddhiṃ na ko gataḥ

---

31.69

पितामहेन चाप्य् एष महामन्त्र उपासितः मनुना राज्यकामेन वैष्णवेन नृपात्मज

pitāmahena cāpy eṣa mahāmantra upāsitaḥ manunā rājyakāmena vaiṣṇavena nṛpātmaja

---

31.70

त्वम् अप्य् एतेन मन्त्रेण वासुदेवपरो भव यथाभिलषिताम् ऋद्धिं क्षिप्रं प्राप्स्यसि सत्तम

tvam apy etena mantreṇa vāsudevaparo bhava yathābhilaṣitām ṛddhiṃ kṣipraṃ prāpsyasi sattama

---

31.71

इत्य् उक्त्वान्तर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः वासुदेवमना भूत्वा ध्रुवो ऽपि तपसे ययौ

ity uktvāntarhitāḥ sarve mahātmāno munīśvarāḥ vāsudevamanā bhūtvā dhruvo 'pi tapase yayau

---

31.72

ध्रुवः सर्वार्थदं मन्त्रं जपन् मधुवने तपः स चक्रे यमुनातीरे मुनिदिष्टेन वर्त्मना

dhruvaḥ sarvārthadaṃ mantraṃ japan madhuvane tapaḥ sa cakre yamunātīre munidiṣṭena vartmanā

---

31.73

श्रद्धान्वितेन जपता च तपःप्रभावात् साक्षाद् इवाब्जनयनं ददृशे हृदीशम् दिव्याकृतिं सपदि तेन ततः स एव हर्षात् पुनः स प्रजजाप नृपात्मभूतः

śraddhānvitena japatā ca tapaḥprabhāvāt sākṣād ivābjanayanaṃ dadṛśe hṛdīśam divyākṛtiṃ sapadi tena tataḥ sa eva harṣāt punaḥ sa prajajāpa nṛpātmabhūtaḥ

---

31.74

क्षुत्तर्षवर्षघनवातमहोष्णतादि शारीरदुःखकुलम् अस्य न किंचनाभूत् मग्ने मनस्य् अनुपमेयसुखाम्बुराशौ राज्ञः शिशुर् न च विवेद शरीरवार्ताम्

kṣuttarṣavarṣaghanavātamahoṣṇatādi śārīraduḥkhakulam asya na kiṃcanābhūt magne manasy anupameyasukhāmburāśau rājñaḥ śiśur na ca viveda śarīravārtām

---

31.75

विघ्नाश् च तस्य किल शङ्कितदेवसृष्टा बालस्य तीव्रतपसो विफला बभूवुः शीतातपादिर् इव विष्णुमयं मुनिं हि प्रादेशिका न खलु धर्षयितुं क्षमन्ते

vighnāś ca tasya kila śaṅkitadevasṛṣṭā bālasya tīvratapaso viphalā babhūvuḥ śītātapādir iva viṣṇumayaṃ muniṃ hi prādeśikā na khalu dharṣayituṃ kṣamante

---

31.76

अथ भक्तजनप्रियः प्रभुः शिशुना ध्यानबलेन तोषितः वरदः पतगेन्द्रवाहनो हरिर् आगात् स्वजनं तम् ईक्षितुम्

atha bhaktajanapriyaḥ prabhuḥ śiśunā dhyānabalena toṣitaḥ varadaḥ patagendravāhano harir āgāt svajanaṃ tam īkṣitum

---

31.77

मणिपिण्डकमौलिराजितो विलसद्रत्नमहाघनच्छविः स बभाव् उदयाद्रिमत्सराद् धृतबालार्क इवासिताचलः

maṇipiṇḍakamaulirājito vilasadratnamahāghanacchaviḥ sa babhāv udayādrimatsarād dhṛtabālārka ivāsitācalaḥ

---

31.78

स राजसूनुं तपसि स्थितं तं ध्रुवं ध्रुवस्निग्धदृग् इत्य् उवाच दन्तांशुसंज्ञैर् अमितप्रवाहैः प्रक्षालयन् रेणुम् इवास्य गात्रे

sa rājasūnuṃ tapasi sthitaṃ taṃ dhruvaṃ dhruvasnigdhadṛg ity uvāca dantāṃśusaṃjñair amitapravāhaiḥ prakṣālayan reṇum ivāsya gātre

---

31.79

वरं वरं वत्स वृणीष्व यस् ते मनोगतस् त्वत्तपसास्मि तुष्टः ध्यानेन ते चेन्द्रियनिग्रहेण मनोनिरोधेन च दुष्करेण

varaṃ varaṃ vatsa vṛṇīṣva yas te manogatas tvattapasāsmi tuṣṭaḥ dhyānena te cendriyanigraheṇa manonirodhena ca duṣkareṇa

---

31.80

शृण्वन् वचस् तत् सकलं गम्भीरम् उन्मीलिताक्षः सहसा ददर्श स्वे चिन्त्यमानं त्व् इदम् एव मूर्तं पुरःस्थितं ब्रह्म चतुर्भुजं सः

śṛṇvan vacas tat sakalaṃ gambhīram unmīlitākṣaḥ sahasā dadarśa sve cintyamānaṃ tv idam eva mūrtaṃ puraḥsthitaṃ brahma caturbhujaṃ saḥ

---

31.81

दृष्ट्वा क्षणं राजसुतः सुपूज्यं पुरस् त्रयीशं किम् इह ब्रवीमि किं वा करोमीति ससंभ्रमः स तु न चाब्रवीत् किंचन नो चकार

dṛṣṭvā kṣaṇaṃ rājasutaḥ supūjyaṃ puras trayīśaṃ kim iha bravīmi kiṃ vā karomīti sasaṃbhramaḥ sa tu na cābravīt kiṃcana no cakāra

---

31.82

हर्षाश्रुपूर्णः पुलकाञ्चिताङ्गस् त्रिलोकनाथेति वदन्न् अथोच्चैः दण्डप्रणामाय पपात भूमौ प्रवेपमानभ्रु हरेः पुरः स हि

harṣāśrupūrṇaḥ pulakāñcitāṅgas trilokanātheti vadann athoccaiḥ daṇḍapraṇāmāya papāta bhūmau pravepamānabhru hareḥ puraḥ sa hi

---

31.83

दण्डवत् प्रणिपत्याथ परितः परिलुण्ठ्य च रोरोद हर्षेण चिरं दृष्ट्वा तं जगतो गुरुम्

daṇḍavat praṇipatyātha paritaḥ pariluṇṭhya ca roroda harṣeṇa ciraṃ dṛṣṭvā taṃ jagato gurum

---

31.84

नारदेन सनन्देन सनकेन च संश्रुतम् अन्यैः सनत्कुमाराद्यैर् योगिभिर् योगिनां वरम्

nāradena sanandena sanakena ca saṃśrutam anyaiḥ sanatkumārādyair yogibhir yogināṃ varam

---

31.85

कारुण्यबाष्पनीरार्द्रं पुण्डरीकविलोचनम् ध्रुवम् उत्थापयां_चक्रे चक्री धृत्वा करेण तम्

kāruṇyabāṣpanīrārdraṃ puṇḍarīkavilocanam dhruvam utthāpayāṃ_cakre cakrī dhṛtvā kareṇa tam

---

31.86

हरिस् तु परिपस्पर्श तदङ्गं धूलिधूसरम् कराभ्यां कोमलाभ्यां स परिष्वज्याह तं हरिः

haris tu paripasparśa tadaṅgaṃ dhūlidhūsaram karābhyāṃ komalābhyāṃ sa pariṣvajyāha taṃ hariḥ

---

31.87

वरं वरय भो बाल यत् ते मनसि वर्तते तद् ददामि न संदेहो नादेयं विद्यते तव

varaṃ varaya bho bāla yat te manasi vartate tad dadāmi na saṃdeho nādeyaṃ vidyate tava

---

31.88

ततो वरं राजशिशुर् ययाचे विष्णुं वरं ते स्तवशक्तिम् एव तं मूर्तिविज्ञाननिभेन देवः पस्पर्श शङ्खेन मुखे ऽमलेन

tato varaṃ rājaśiśur yayāce viṣṇuṃ varaṃ te stavaśaktim eva taṃ mūrtivijñānanibhena devaḥ pasparśa śaṅkhena mukhe 'malena

---

31.89

अथ सुरमुनिदत्तज्ञानचन्द्रेण सम्यग् विमलितम् इव चित्तं पूर्णम् एव ध्रुवस्य त्रिभुवनगुरुशङ्खस्पर्शजज्ञानभानान् उदयति नितरान्तः साधु तुष्टाव हृष्टः

atha suramunidattajñānacandreṇa samyag vimalitam iva cittaṃ pūrṇam eva dhruvasya tribhuvanaguruśaṅkhasparśajajñānabhānān udayati nitarāntaḥ sādhu tuṣṭāva hṛṣṭaḥ

---

31.90

अखिलमुनिजननिवहनमितचरणः । खरकदनकरः । चपलचरितः । देवाराधितपादजलः । सजलजलधरश्यामः । शमितसौभपतिशाल्वाधामा । अभिरामरामातिविनयकृतनवरसरसापहतेन्द्रियसुररमणीविहितान्तःकरणानन्दः । अनादिनिधनः । अधननिजद्विजमित्रोद्धरणधीरः । अवधीरितसुरनाथनाथितविपक्षपक्षः । ऋक्षराजबिलप्रवेशापहतस्यमन्तकापमार्जित निजापवाददूरितहृतत्रैलोक्यभारः । द्वारकावासनिरतः । स्वरितमधुरवेणुवादनश्रवणामृतप्रकटित अतीन्द्रियज्ञानः । यमुनातटचरः । द्विजधेनुभृङ्गगणैस् त्यक्तनिजनिजाहारः । संसारदुस्तरपारावारसमुत्तारणाङ्घ्रिपोतः । स्वप्रतापानलहुतकालयवनः । वनमालाधरवरमणिकुण्डलालंकृतश्रवणः । नानाप्रसिद्धाभिधानः । निगमविबुधमुनिजनवचनमनोगोचरः । कनकपिशङ्गकौशेयवासो भगवान् भृगुपदकौस्तुभविभूषितोरःस्थलः । स्वदयिताक्रूरनिजजननीगोकुलपालकचतुर् भुजशङ्खचक्रगदापद्मतुलसीनवदल दामहारकेयूरकटकमुकुटालंकृतः । सुनन्दनादिभागवतोपासितविश्वरूपः । पुराणपुरुषोत्तमः । उत्तमश्लोकः । लोकावासो वासुदेवः । श्रीदेवकीजठरसंभूतः । भूतपतिविरञ्चिनतचरणारविन्दः । वृन्दावनकृतकेलिगोपिकाजनश्रमापहः । सततं संपादितसुजनकामः । कुन्दनिभशङ्खधरम् इन्दुनिभवक्त्रं सुन्दरसुदर्शनम् उदारतरहासं विद्वज्जनवन्दितम् इदं ये रूपम् अतिहृद्यम् अखिलेश्वरं नतो ऽस्मि स्थानाभिकामी तपसि स्थितो ऽहम् त्वां दृष्टवान् साधुमुनीन्द्रगुह्यम् काचं विचिन्वन्न् इव दिव्यरत्नं स्वामिन् कृतार्थो ऽस्मि वरान् न याचि

akhilamunijananivahanamitacaraṇaḥ | kharakadanakaraḥ | capalacaritaḥ | devārādhitapādajalaḥ | sajalajaladharaśyāmaḥ | śamitasaubhapatiśālvādhāmā | abhirāmarāmātivinayakṛtanavarasarasāpahatendriyasuraramaṇīvihitāntaḥkaraṇānandaḥ | anādinidhanaḥ | adhananijadvijamitroddharaṇadhīraḥ | avadhīritasuranāthanāthitavipakṣapakṣaḥ | ṛkṣarājabilapraveśāpahatasyamantakāpamārjita nijāpavādadūritahṛtatrailokyabhāraḥ | dvārakāvāsanirataḥ | svaritamadhuraveṇuvādanaśravaṇāmṛtaprakaṭita atīndriyajñānaḥ | yamunātaṭacaraḥ | dvijadhenubhṛṅgagaṇais tyaktanijanijāhāraḥ | saṃsāradustarapārāvārasamuttāraṇāṅghripotaḥ | svapratāpānalahutakālayavanaḥ | vanamālādharavaramaṇikuṇḍalālaṃkṛtaśravaṇaḥ | nānāprasiddhābhidhānaḥ | nigamavibudhamunijanavacanamanogocaraḥ | kanakapiśaṅgakauśeyavāso bhagavān bhṛgupadakaustubhavibhūṣitoraḥsthalaḥ | svadayitākrūranijajananīgokulapālakacatur bhujaśaṅkhacakragadāpadmatulasīnavadala dāmahārakeyūrakaṭakamukuṭālaṃkṛtaḥ | sunandanādibhāgavatopāsitaviśvarūpaḥ | purāṇapuruṣottamaḥ | uttamaślokaḥ | lokāvāso vāsudevaḥ | śrīdevakījaṭharasaṃbhūtaḥ | bhūtapativirañcinatacaraṇāravindaḥ | vṛndāvanakṛtakeligopikājanaśramāpahaḥ | satataṃ saṃpāditasujanakāmaḥ | kundanibhaśaṅkhadharam indunibhavaktraṃ sundarasudarśanam udāratarahāsaṃ vidvajjanavanditam idaṃ ye rūpam atihṛdyam akhileśvaraṃ nato 'smi sthānābhikāmī tapasi sthito 'ham tvāṃ dṛṣṭavān sādhumunīndraguhyam kācaṃ vicinvann iva divyaratnaṃ svāmin kṛtārtho 'smi varān na yāci

---

31.91

अपूर्वदृष्टे तव पादपद्मे दृष्ट्वा दृढं नाथ न हि त्यजामि कामान् न याचे स हि को ऽपि मूढो यः कल्पवृक्षात् तुषमात्रम् इच्छेत्

apūrvadṛṣṭe tava pādapadme dṛṣṭvā dṛḍhaṃ nātha na hi tyajāmi kāmān na yāce sa hi ko 'pi mūḍho yaḥ kalpavṛkṣāt tuṣamātram icchet

---

31.92

त्वां मोक्षबीजं शरणं प्रपन्नः शक्नोमि भोक्तुं न बहिःसुखानि रत्नाकरे देव सति स्वनाथे विभूषणं काचमयं न युक्तम्

tvāṃ mokṣabījaṃ śaraṇaṃ prapannaḥ śaknomi bhoktuṃ na bahiḥsukhāni ratnākare deva sati svanāthe vibhūṣaṇaṃ kācamayaṃ na yuktam

---

31.93

अतो न याचे वरम् ईश युष्मत् पादाब्जभक्तिं सततं ममास्तु इमं वरं देववर प्रयच्छ पुनः पुनस् त्वाम् इदम् एव याचे

ato na yāce varam īśa yuṣmat pādābjabhaktiṃ satataṃ mamāstu imaṃ varaṃ devavara prayaccha punaḥ punas tvām idam eva yāce

---

31.94

इत्य् आत्मसंदर्शनलब्धदिव्यज्ञानं गदन्तं भगवाञ् जगाद

ity ātmasaṃdarśanalabdhadivyajñānaṃ gadantaṃ bhagavāñ jagāda

---

31.95

आराध्य विष्णुं किम् अनेन लब्धं मा भूञ्जने ऽपीत्थम् असाधुवादः स्थानं परं प्राप्नुहि यन् मतं ते कालेन मां प्राप्स्यसि शुद्धभावः

ārādhya viṣṇuṃ kim anena labdhaṃ mā bhūñjane 'pīttham asādhuvādaḥ sthānaṃ paraṃ prāpnuhi yan mataṃ te kālena māṃ prāpsyasi śuddhabhāvaḥ

---

31.96

आधारभूतः सकलग्रहाणां कल्पद्रुमः सर्वजनैश् च वन्द्यः मम प्रसादात् तव सा च माता ममान्तिके या च सुनीतिर् आर्या

ādhārabhūtaḥ sakalagrahāṇāṃ kalpadrumaḥ sarvajanaiś ca vandyaḥ mama prasādāt tava sā ca mātā mamāntike yā ca sunītir āryā

---

31.97

तं साधयित्वेति वरैर् मुकुन्दः स्वम् आलयं दृश्यवपुर् जगाम त्यक्त्वा शनैर् दिव्यवपुः स्वभक्तं मुहुः परावृत्त्य समीक्षमाणः

taṃ sādhayitveti varair mukundaḥ svam ālayaṃ dṛśyavapur jagāma tyaktvā śanair divyavapuḥ svabhaktaṃ muhuḥ parāvṛttya samīkṣamāṇaḥ

---

31.98

तावच् च सद्यः सुरसिद्धसङ्घः श्रीविष्णुतद्भक्तसमागमं तम् दृष्ट्वाथ वर्षन् सुरपुष्पवृष्टिं तुष्टाव हर्षाद् ध्रुवम् अव्ययं च

tāvac ca sadyaḥ surasiddhasaṅghaḥ śrīviṣṇutadbhaktasamāgamaṃ tam dṛṣṭvātha varṣan surapuṣpavṛṣṭiṃ tuṣṭāva harṣād dhruvam avyayaṃ ca

---

31.99

श्रियाभिमत्या च सुनीतिसूनुर् विभाति देवैर् अपि वन्द्यमानः यो ऽयं नृणां कीर्तनदर्शनाभ्याम् आयुर् यशो वर्धयति श्रियं च

śriyābhimatyā ca sunītisūnur vibhāti devair api vandyamānaḥ yo 'yaṃ nṛṇāṃ kīrtanadarśanābhyām āyur yaśo vardhayati śriyaṃ ca

---

31.100

इत्थं ध्रुवः प्राप पदं दुरापं हरेः प्रसादान् न च चित्रम् एतत् तस्मिन् प्रसन्ने द्विजराजपत्रे न दुर्लभं भक्तजनेषु किंचित्

itthaṃ dhruvaḥ prāpa padaṃ durāpaṃ hareḥ prasādān na ca citram etat tasmin prasanne dvijarājapatre na durlabhaṃ bhaktajaneṣu kiṃcit

---

31.101

सूर्यमण्डलमानात् तु द्विगुणं सोममण्डलम् पूर्णे शतसहस्रे द्वे तस्मान् नक्षत्रमण्डलम्

sūryamaṇḍalamānāt tu dviguṇaṃ somamaṇḍalam pūrṇe śatasahasre dve tasmān nakṣatramaṇḍalam

---

31.102

द्वे लक्षे ऽपि बुधस्यापि स्थानं नक्षत्रमण्डलात् तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्य् उशना स्थितः

dve lakṣe 'pi budhasyāpi sthānaṃ nakṣatramaṇḍalāt tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpy uśanā sthitaḥ

---

31.103

अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तावन्माने व्यवस्थितः लक्षद्वयं तु भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः

aṅgārako 'pi śukrasya tāvanmāne vyavasthitaḥ lakṣadvayaṃ tu bhaumasya sthito devapurohitaḥ

---

31.104

सौरिर् बृहस्पतेश् चोर्ध्वं द्विलक्षे तु व्यवस्थितः तस्माच् छनैश्चराद् ऊर्ध्वं लक्षे सप्तर्षिमण्डलम्

saurir bṛhaspateś cordhvaṃ dvilakṣe tu vyavasthitaḥ tasmāc chanaiścarād ūrdhvaṃ lakṣe saptarṣimaṇḍalam

---

31.105

सप्तर्षिमण्डलाद् ऊर्ध्वम् एकं लक्षं ध्रुवः स्थितः मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य सत्तम

saptarṣimaṇḍalād ūrdhvam ekaṃ lakṣaṃ dhruvaḥ sthitaḥ meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya sattama

---

31.106

स्वभावात् तपति विप्रेन्द्र अधश् चोर्ध्वं च रश्मिभिः कालसंख्यां त्रिलोकस्य स करोति युगे युगे

svabhāvāt tapati viprendra adhaś cordhvaṃ ca raśmibhiḥ kālasaṃkhyāṃ trilokasya sa karoti yuge yuge

---

31.107

जनस् तपस् तथा सत्यम् एतांल् लोकान् द्विजोत्तम ब्रह्मणा मुनिशार्दूल विष्णुभक्तिविवर्धितः

janas tapas tathā satyam etāṃl lokān dvijottama brahmaṇā muniśārdūla viṣṇubhaktivivardhitaḥ

---

31.108

ऊर्ध्वगतैर् द्विजश्रेष्ठ रश्मिभिस् तपते रविः अधोगतैश् च भूर्लोकं द्योतते दीर्घदीधितिः

ūrdhvagatair dvijaśreṣṭha raśmibhis tapate raviḥ adhogataiś ca bhūrlokaṃ dyotate dīrghadīdhitiḥ

---

31.109

सर्वपापहरः सूर्यः कर्ता त्रिभुवनस्य च छत्रवत् प्रतिपश्येत मण्डलान् मण्डलं परम्

sarvapāpaharaḥ sūryaḥ kartā tribhuvanasya ca chatravat pratipaśyeta maṇḍalān maṇḍalaṃ param

---

31.110

आदित्यमण्डलाधस्ताद् भुवर्लोकं प्रतिष्ठितम् त्रैलोक्यस्येश्वरत्वं च विष्णुदत्तं शतक्रतोः

ādityamaṇḍalādhastād bhuvarlokaṃ pratiṣṭhitam trailokyasyeśvaratvaṃ ca viṣṇudattaṃ śatakratoḥ

---

31.111

लोकपालैः स सहितो लोकान् रक्षति धर्मतः वसेत् स्वर्गे महाभाग देवेन्द्रः स तु कीर्तिमान्

lokapālaiḥ sa sahito lokān rakṣati dharmataḥ vaset svarge mahābhāga devendraḥ sa tu kīrtimān

---

31.112

ततो ऽधस्तान् मुने चेदं पातालं विद्धि सप्रभम् न तत्र तपते सूर्यो न रात्रिर् न निशाकरः

tato 'dhastān mune cedaṃ pātālaṃ viddhi saprabham na tatra tapate sūryo na rātrir na niśākaraḥ

---

31.113

दिव्यस्वरूपम् आस्थाय तपन्ति सततं जनाः पातालस्था द्विजश्रेष्ठ दीप्यमनाः स्वतेजसा

divyasvarūpam āsthāya tapanti satataṃ janāḥ pātālasthā dvijaśreṣṭha dīpyamanāḥ svatejasā

---

31.114

स्वर्लोकात् तु महर्लोकः कोटिमात्रे व्यवस्थितः ततो योजनमात्रेण द्विगुणो मण्डलेन तु

svarlokāt tu maharlokaḥ koṭimātre vyavasthitaḥ tato yojanamātreṇa dviguṇo maṇḍalena tu

---

31.115

जनलोकः स्थितो विप्र पञ्चमो मुनिसेवितः तत्रोपरि तपोलोकश् चतुर्भिः कोटिभिः स्थितः

janalokaḥ sthito vipra pañcamo munisevitaḥ tatropari tapolokaś caturbhiḥ koṭibhiḥ sthitaḥ

---

31.116

सत्यलोको ऽष्टकोटीभिस् तपोलोकोपरिस्थितः सर्वे छत्राकृतिज्ञेया भुवनोपरिसंस्थिताः

satyaloko 'ṣṭakoṭībhis tapolokoparisthitaḥ sarve chatrākṛtijñeyā bhuvanoparisaṃsthitāḥ

---

31.117

ब्रह्मलोकाद् विष्णुलोको द्विगुणश् च व्यवस्थितः वाराहे तस्य माहात्म्यं कथितं लोकचिन्तकैः

brahmalokād viṣṇuloko dviguṇaś ca vyavasthitaḥ vārāhe tasya māhātmyaṃ kathitaṃ lokacintakaiḥ

---

31.118

ततः परं द्विजश्रेष्ठ स्थितः परमपुरुषः ब्रह्माण्डात् परमः साक्षान् निर्लेपः पुरुषः स्थितः

tataḥ paraṃ dvijaśreṣṭha sthitaḥ paramapuruṣaḥ brahmāṇḍāt paramaḥ sākṣān nirlepaḥ puruṣaḥ sthitaḥ

---

31.119

पशुपाशैर् विमुच्येत तपोज्ञानसमन्वितः इति ते संस्थितिः प्रोक्ता भूगोलस्य मयानघ यस् तु सम्यग् इमां वेत्ति स याति परमां गतिम्

paśupāśair vimucyeta tapojñānasamanvitaḥ iti te saṃsthitiḥ proktā bhūgolasya mayānagha yas tu samyag imāṃ vetti sa yāti paramāṃ gatim

---

31.120

लोकस्य संस्थानकरो ऽप्रमेयो विष्णुर् नृसिंहो नरदेवपूजितः युगे युगे विष्णुर् अनादिमूर्तिमान् आस्थाय विश्वं परिपाति दुष्टहा

lokasya saṃsthānakaro 'prameyo viṣṇur nṛsiṃho naradevapūjitaḥ yuge yuge viṣṇur anādimūrtimān āsthāya viśvaṃ paripāti duṣṭahā

32.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे एकत्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 31 सहस्रानीकस्य हरेर् अवतारांश् च शार्ङ्गिणः सांप्रतं श्रोतुम् इच्छामि तन् मे वद महामते

iti śrīnarasiṃhapurāṇe ekatriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 31 sahasrānīkasya harer avatārāṃś ca śārṅgiṇaḥ sāṃprataṃ śrotum icchāmi tan me vada mahāmate

---

32.2

हन्त ते कथयिष्यामि चरितं तस्य धीमतः सहस्रानीकस्य हरेर् अवतारांश् च मे शृणु

hanta te kathayiṣyāmi caritaṃ tasya dhīmataḥ sahasrānīkasya harer avatārāṃś ca me śṛṇu

---

32.3

सहस्रानीको ऽभिषिक्तो निजराज्ये द्विजोत्तमैः पालयाम्_अस धर्मेण राज्यं स तु नृपात्मजः

sahasrānīko 'bhiṣikto nijarājye dvijottamaiḥ pālayām_asa dharmeṇa rājyaṃ sa tu nṛpātmajaḥ

---

32.4

तस्य पालयतो राज्यं राजपुत्रस्य धीमतः भक्तिर् बभूव देवेशे नरसिंहे सुरोत्तमे

tasya pālayato rājyaṃ rājaputrasya dhīmataḥ bhaktir babhūva deveśe narasiṃhe surottame

---

32.5

तं द्रष्टुम् आगतः साक्षाद् विष्णुभक्तं भृगुः पुरा अर्घ्यपाद्यासनै राजा तम् अभ्यर्च्याब्रवीद् इदम्

taṃ draṣṭum āgataḥ sākṣād viṣṇubhaktaṃ bhṛguḥ purā arghyapādyāsanai rājā tam abhyarcyābravīd idam

---

32.6

पावितो ऽहं मुनिश्रेष्ठ सांप्रतं तव दर्शनात् त्वद्दर्शनम् अपुण्यानां कलाव् अस्मिन् सुदुर्लभम्

pāvito 'haṃ muniśreṣṭha sāṃprataṃ tava darśanāt tvaddarśanam apuṇyānāṃ kalāv asmin sudurlabham

---

32.7

नरसिंहं प्रतिष्ठाप्य देवदेवं सनातनम् आराधयितुम् इच्छामि विधानं तत्र मे वद

narasiṃhaṃ pratiṣṭhāpya devadevaṃ sanātanam ārādhayitum icchāmi vidhānaṃ tatra me vada

---

32.8

अवतारान् अशेषांश् च देवदेवस्य चक्रिणः श्रोतुम् इच्छामि सकलांस् तान् पुण्यान् अपि मे वद

avatārān aśeṣāṃś ca devadevasya cakriṇaḥ śrotum icchāmi sakalāṃs tān puṇyān api me vada

---

32.9

शृणु भूपालपुत्र त्वं न हि कश्चित् कलौ युगे हरौ भक्तिं करोत्य् अत्र नृसिंहे चातिभक्तिमान्

śṛṇu bhūpālaputra tvaṃ na hi kaścit kalau yuge harau bhaktiṃ karoty atra nṛsiṃhe cātibhaktimān

---

32.10

स्वभावाद् यस्य भक्तिः स्यान् नरसिंहे सुरोत्तमे तस्यारयः प्रणश्यन्ति कार्यसिद्धिश् च जायते

svabhāvād yasya bhaktiḥ syān narasiṃhe surottame tasyārayaḥ praṇaśyanti kāryasiddhiś ca jāyate

---

32.11

त्वम् अतीव हरेर् भक्तः पाण्डुवंशे ऽपि सत्तमः तेन ते निखिलं वक्ष्ये शृणुष्वैकाग्रमानसः

tvam atīva harer bhaktaḥ pāṇḍuvaṃśe 'pi sattamaḥ tena te nikhilaṃ vakṣye śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ

---

32.12

यः कुर्याच् छोभनं वेश्म नरसिंहस्य भक्तिमान् स सर्वपापनिर्मुक्तो विष्णुलोकम् अवाप्नुयात्

yaḥ kuryāc chobhanaṃ veśma narasiṃhasya bhaktimān sa sarvapāpanirmukto viṣṇulokam avāpnuyāt

---

32.13

प्रतिमां लक्षणोपेतां नरसिंहस्य कारयेत् स सर्वपापनिर्मुक्तो विष्णुलोकम् अवाप्नुयात्

pratimāṃ lakṣaṇopetāṃ narasiṃhasya kārayet sa sarvapāpanirmukto viṣṇulokam avāpnuyāt

---

32.14

प्रतिष्ठां नरसिंहस्य यः करोति यथाविधि निष्कामो नरशार्दूल देहबाधात् प्रमुच्यते

pratiṣṭhāṃ narasiṃhasya yaḥ karoti yathāvidhi niṣkāmo naraśārdūla dehabādhāt pramucyate

---

32.15

नरसिंहं प्रतिष्ठप्य यः पूजाम् आचरेन् नरः तस्य कामाः प्रसिध्यन्ति परमं पदम् आप्नुयात्

narasiṃhaṃ pratiṣṭhapya yaḥ pūjām ācaren naraḥ tasya kāmāḥ prasidhyanti paramaṃ padam āpnuyāt

---

32.16

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे विष्णुम् आराध्य ते पुरा स्वं स्वं पदम् अनुप्राप्ताः केशवस्य प्रसादतः

brahmādayaḥ surāḥ sarve viṣṇum ārādhya te purā svaṃ svaṃ padam anuprāptāḥ keśavasya prasādataḥ

---

32.17

ये ये नृपवरा राजन् मान्धातृप्रमुखा नृपाः ते ते विष्णुं समाराध्य स्वर्गलोकम् इतो गताः

ye ye nṛpavarā rājan māndhātṛpramukhā nṛpāḥ te te viṣṇuṃ samārādhya svargalokam ito gatāḥ

---

32.18

यस् तु पूजयते नित्यं नरसिंहं सुरेश्वरम् स स्वर्गमोक्षभागी स्यान् नात्र कार्या विचारणा

yas tu pūjayate nityaṃ narasiṃhaṃ sureśvaram sa svargamokṣabhāgī syān nātra kāryā vicāraṇā

---

32.19

तस्माद् एकमना भूत्वा यावज्जीवं प्रतिज्ञया अर्चनान् नरसिंहस्य प्राप्स्यसे स्वाभिवाञ्छितम्

tasmād ekamanā bhūtvā yāvajjīvaṃ pratijñayā arcanān narasiṃhasya prāpsyase svābhivāñchitam

---

32.20

विधिवत् स्थापयेद् यस् तु कारयित्वा जनार्दनम् न तु निर्गमनं तस्य विष्णुलोकाद् भवेन् नृप

vidhivat sthāpayed yas tu kārayitvā janārdanam na tu nirgamanaṃ tasya viṣṇulokād bhaven nṛpa

---

32.21

नरो नृसिंहं तम् अनन्तविक्रमं सुरासुरैर् अर्चितपादपङ्कजम् संस्थाप्य भक्त्या विधिवच् च पूजयेत् पयाति साक्षात् परमेश्वरं हरिम्

naro nṛsiṃhaṃ tam anantavikramaṃ surāsurair arcitapādapaṅkajam saṃsthāpya bhaktyā vidhivac ca pūjayet payāti sākṣāt parameśvaraṃ harim

33.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सहस्रानीकचरिते द्वात्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 32 हरेर् अर्चाविधिं पुण्यां श्रोतुम् इच्छामि सत्त्वतः त्वत्प्रसादाद् विशेषेण भगवन् प्रब्रवीहि मे

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sahasrānīkacarite dvātriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 32 harer arcāvidhiṃ puṇyāṃ śrotum icchāmi sattvataḥ tvatprasādād viśeṣeṇa bhagavan prabravīhi me

---

33.2

संमार्जनकरो यश् च नरसिंहस्य मन्दिरे यत् पुण्यं लभते तद्वद् उपलेपनकृण् नरः

saṃmārjanakaro yaś ca narasiṃhasya mandire yat puṇyaṃ labhate tadvad upalepanakṛṇ naraḥ

---

33.3

शुद्धोदकेन यत् पुण्यं स्नापिते केशवे भवेत् क्षीरस्नानेन यत् पुण्यं दध्ना च मधुना तथा घृतस्नानेन यत् पुण्यं पञ्चगव्येन यद् भवेत्

śuddhodakena yat puṇyaṃ snāpite keśave bhavet kṣīrasnānena yat puṇyaṃ dadhnā ca madhunā tathā ghṛtasnānena yat puṇyaṃ pañcagavyena yad bhavet

---

33.4

क्षालिते चोष्णतोयेन प्रतिमायां च भक्तितः कर्पूरागुरुतोयेन मिश्रेण स्नापितेन च

kṣālite coṣṇatoyena pratimāyāṃ ca bhaktitaḥ karpūrāgurutoyena miśreṇa snāpitena ca

---

33.5

अर्घ्यदानेन यत् पुण्यं पाद्याचमनदानके मन्त्रेण स्नापिते यच् च वस्त्रदानेन यद् भवेत्

arghyadānena yat puṇyaṃ pādyācamanadānake mantreṇa snāpite yac ca vastradānena yad bhavet

---

33.6

श्रीखण्डकुङ्कुमाभ्यां तु अर्चिते किं फलं भवेत् पुष्पैर् अभ्यर्चिते यच् च यत् फलं धूपदीपयोः

śrīkhaṇḍakuṅkumābhyāṃ tu arcite kiṃ phalaṃ bhavet puṣpair abhyarcite yac ca yat phalaṃ dhūpadīpayoḥ

---

33.7

नैवेद्यैर् यत् फलं प्रोक्तं प्रदक्षिणकृते तु यत् नमस्कारकृते यच् च फलं यस् स्तोत्रगीतयोः

naivedyair yat phalaṃ proktaṃ pradakṣiṇakṛte tu yat namaskārakṛte yac ca phalaṃ yas stotragītayoḥ

---

33.8

तालवृन्तप्रदानेन चामरस्य च यद् भवेत् ध्वजप्रदाने यद् विष्णोः शङ्खदानेन यद् भवेत्

tālavṛntapradānena cāmarasya ca yad bhavet dhvajapradāne yad viṣṇoḥ śaṅkhadānena yad bhavet

---

33.9

एतच् चान्यच् च यत् किंचिद् अज्ञानान् न प्रचोदितम् तत् सर्वं कथय ब्रह्मन् भक्तस्य मम केशवे

etac cānyac ca yat kiṃcid ajñānān na pracoditam tat sarvaṃ kathaya brahman bhaktasya mama keśave

---

33.10

इति संप्रेरितो विप्रस् तेन राज्ञा भृगुस् तदा मार्कण्डेयं नियुज्याथ कथने स गतो मुनिः

iti saṃprerito vipras tena rājñā bhṛgus tadā mārkaṇḍeyaṃ niyujyātha kathane sa gato muniḥ

---

33.11

सो ऽपि तस्मिन् मुदायुक्तो हरिभक्त्या विशेषतः राज्ञे प्रवक्तुम् आरेभे भृगुणा चोदितो मुनिः

so 'pi tasmin mudāyukto haribhaktyā viśeṣataḥ rājñe pravaktum ārebhe bhṛguṇā codito muniḥ

---

33.12

राजपुत्र शृणुष्वेदं हरिपूजाविधिं क्रमात् विष्णुभक्तस्य वक्ष्यामि तवाहं पाण्डुवंशज

rājaputra śṛṇuṣvedaṃ haripūjāvidhiṃ kramāt viṣṇubhaktasya vakṣyāmi tavāhaṃ pāṇḍuvaṃśaja

---

33.13

नरसिंहस्य नित्यं च यः संमार्जनम् आरभेत् सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

narasiṃhasya nityaṃ ca yaḥ saṃmārjanam ārabhet sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke sa modate

---

33.14

गोमयेन मृदा तोयैर् यः करोत्य् उपलेपनम् स चाक्षयफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते

gomayena mṛdā toyair yaḥ karoty upalepanam sa cākṣayaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate

---

33.15

अत्रार्थे यत् पुरावृत्तम् इतिहासं पुरातनम् यच् छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुक्तिर् भवति सत्तम

atrārthe yat purāvṛttam itihāsaṃ purātanam yac chrutvā sarvapāpebhyo muktir bhavati sattama

---

33.16

पुरा युधिष्ठिरो राजा पञ्चभिर् भ्रातृभिर् युतः द्रौपद्या सह राजेन्द्र काननं विचचार ह

purā yudhiṣṭhiro rājā pañcabhir bhrātṛbhir yutaḥ draupadyā saha rājendra kānanaṃ vicacāra ha

---

33.17

शूलकण्टकनिष्क्रान्तास् ततस् ते पञ्च पाण्डवाः नारदो ऽपि गतो नाकं जुष्ट्वेदं तीर्थम् उत्तमम्

śūlakaṇṭakaniṣkrāntās tatas te pañca pāṇḍavāḥ nārado 'pi gato nākaṃ juṣṭvedaṃ tīrtham uttamam

---

33.18

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रस्थितस् तीर्थम् उत्तमम् दर्शनं मुनिमुख्यस्य तीर्थधर्मोपदेशिनः

tato yudhiṣṭhiro rājā prasthitas tīrtham uttamam darśanaṃ munimukhyasya tīrthadharmopadeśinaḥ

---

33.19

चिन्तयति च धर्मात्मा क्रोधपैशुन्यवर्जितः दानवो बहुरोमा च तथा स्थूलशिरा नृप

cintayati ca dharmātmā krodhapaiśunyavarjitaḥ dānavo bahuromā ca tathā sthūlaśirā nṛpa

---

33.20

पाण्डवान् गच्छतो वीक्ष्य दानवो द्रौपदीच्छया कृत्वा भूप मुने रुपं बहुरोमा गतस् तदा

pāṇḍavān gacchato vīkṣya dānavo draupadīcchayā kṛtvā bhūpa mune rupaṃ bahuromā gatas tadā

---

33.21

प्रणिधानं विधायाथ आसीनः कुशविष्टरे बिभ्रत् कमण्डलुं पार्श्वे दर्भसूचीं तथा करे

praṇidhānaṃ vidhāyātha āsīnaḥ kuśaviṣṭare bibhrat kamaṇḍaluṃ pārśve darbhasūcīṃ tathā kare

---

33.22

अक्षमालां जपन् मन्त्रं स्वनासाग्रं निरीक्षयन् स दृष्टः पाण्डवैस् तत्र रेवायां वनचारिभिः

akṣamālāṃ japan mantraṃ svanāsāgraṃ nirīkṣayan sa dṛṣṭaḥ pāṇḍavais tatra revāyāṃ vanacāribhiḥ

---

33.23

ततो युधिष्ठिरो राजा तं प्रणम्य सहानुजः जगाद वचनं दृष्ट्वा भाग्येनासि महामुने

tato yudhiṣṭhiro rājā taṃ praṇamya sahānujaḥ jagāda vacanaṃ dṛṣṭvā bhāgyenāsi mahāmune

---

33.24

तीर्थानि रुद्रदेहायाः सुगोप्यानि निवेदय मुनीनां दर्शनं नाथ श्रुतं धर्मोपदेशकम्

tīrthāni rudradehāyāḥ sugopyāni nivedaya munīnāṃ darśanaṃ nātha śrutaṃ dharmopadeśakam

---

33.25

यावन् मुनिम् उवाचेदं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः तावत् स्थूलशिराः प्राप्तो मुनिरूपधरो ऽपरः

yāvan munim uvācedaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ tāvat sthūlaśirāḥ prāpto munirūpadharo 'paraḥ

---

33.26

जल्पन्न् इत्य् आतुरं वाक्यं को नामास्त्य् अत्र रक्षकः भयातुरं नरो जीवं यो रक्षेच् छरणागतम्

jalpann ity āturaṃ vākyaṃ ko nāmāsty atra rakṣakaḥ bhayāturaṃ naro jīvaṃ yo rakṣec charaṇāgatam

---

33.27

तस्यानन्तफलं स्याद् वै किं पुनर् मां द्विजोत्तमम् एकतो मेदिनीदानं मेरुभूधरदक्षिणम्

tasyānantaphalaṃ syād vai kiṃ punar māṃ dvijottamam ekato medinīdānaṃ merubhūdharadakṣiṇam

---

33.28

अन्यतो ह्य् आर्तजीवानां प्राणसंशयवारणम् द्विजं धेनुं स्त्रियं बालं पिड्यमानं च दुर्जनैः

anyato hy ārtajīvānāṃ prāṇasaṃśayavāraṇam dvijaṃ dhenuṃ striyaṃ bālaṃ piḍyamānaṃ ca durjanaiḥ

---

33.29

उपेक्षेत नरो यस् तु स च गच्छति रौरवम् अथ मां हृतसर्वस्वं प्राणत्यागपरायणम्

upekṣeta naro yas tu sa ca gacchati rauravam atha māṃ hṛtasarvasvaṃ prāṇatyāgaparāyaṇam

---

33.30

को रक्षति नरो वीरः पराभूतं हि दानवैः गृहीत्वा चाक्षमालां मे तथा सुभकमण्डलुम्

ko rakṣati naro vīraḥ parābhūtaṃ hi dānavaiḥ gṛhītvā cākṣamālāṃ me tathā subhakamaṇḍalum

---

33.31

निहतो ऽहं कराघातैस् तथा खाटो मनोहरः गृहीतं मम सर्वस्वं दानवेन दुरात्मना

nihato 'haṃ karāghātais tathā khāṭo manoharaḥ gṛhītaṃ mama sarvasvaṃ dānavena durātmanā

---

33.32

इत्य् आकर्ण्य वचः क्लीबं पाण्डवा जातसंभ्रमाः यान्ति रोमाञ्चिता भूयो विधायाग्निं च तं मुनिम्

ity ākarṇya vacaḥ klībaṃ pāṇḍavā jātasaṃbhramāḥ yānti romāñcitā bhūyo vidhāyāgniṃ ca taṃ munim

---

33.33

विमुच्य द्रौपदीं तत्र मुनेः पार्श्वे महात्मनः ततो दूरतरं प्राप्ताः संरम्भात् ते च पाण्डवाः

vimucya draupadīṃ tatra muneḥ pārśve mahātmanaḥ tato dūrataraṃ prāptāḥ saṃrambhāt te ca pāṇḍavāḥ

---

33.34

ततो युधिष्ठिरो ऽवोचत् किं च नो नात्र दृश्यते कृष्णासंरक्षणार्थाय व्रज व्यावर्त्य चार्जुन

tato yudhiṣṭhiro 'vocat kiṃ ca no nātra dṛśyate kṛṣṇāsaṃrakṣaṇārthāya vraja vyāvartya cārjuna

---

33.35

ततो ऽर्जुनो विनिष्क्रान्तो बन्धुवाक्यप्रणोदितः ततो युधिष्ठिरो राजा सत्यां वाचम् अकल्पयत्

tato 'rjuno viniṣkrānto bandhuvākyapraṇoditaḥ tato yudhiṣṭhiro rājā satyāṃ vācam akalpayat

---

33.36

निरीक्ष्य मण्डलं भानोस् तदा सुगहने वने मम सत्याच् च सुकृताद् धर्मसंभाषणात् प्रभो

nirīkṣya maṇḍalaṃ bhānos tadā sugahane vane mama satyāc ca sukṛtād dharmasaṃbhāṣaṇāt prabho

---

33.37

तथ्यं शंसन्तु त्रिदशा मम संशयभाजिनः ततो ऽम्बरे ऽभवद् वाणी तदा भूपाशरीरिणी

tathyaṃ śaṃsantu tridaśā mama saṃśayabhājinaḥ tato 'mbare 'bhavad vāṇī tadā bhūpāśarīriṇī

---

33.38

दानवो ऽयं महाराज मुनिः स्थूलशिराः स्थितः नासाव् उपद्रुतः केन मायैषास्य दुरात्मनः

dānavo 'yaṃ mahārāja muniḥ sthūlaśirāḥ sthitaḥ nāsāv upadrutaḥ kena māyaiṣāsya durātmanaḥ

---

33.39

ततो भीमः कराघातैर् नश्यमानं हि दानवम् संरम्भात् कुपितो ऽत्यर्थं मौलिदेशे जघान तम्

tato bhīmaḥ karāghātair naśyamānaṃ hi dānavam saṃrambhāt kupito 'tyarthaṃ maulideśe jaghāna tam

---

33.40

सो ऽपि रूपं निजं प्राप्य रौद्रं भीमम् अताडयत् तत्र युद्धं प्रववृते दारुणं भीमदैत्ययोः

so 'pi rūpaṃ nijaṃ prāpya raudraṃ bhīmam atāḍayat tatra yuddhaṃ pravavṛte dāruṇaṃ bhīmadaityayoḥ

---

33.41

कष्टाद् बभञ्ज भीमो ऽपि तस्य स्थूलं शिरो वने अर्जुनो ऽपि समायातो नैव पश्यति तं मुनिम्

kaṣṭād babhañja bhīmo 'pi tasya sthūlaṃ śiro vane arjuno 'pi samāyāto naiva paśyati taṃ munim

---

33.42

तथा च द्रौपदीं भूयः साध्वीं कान्तां च वल्लभाम् ततो वृक्षं समारुह्य यावत् पश्यति चार्जुनः

tathā ca draupadīṃ bhūyaḥ sādhvīṃ kāntāṃ ca vallabhām tato vṛkṣaṃ samāruhya yāvat paśyati cārjunaḥ

---

33.43

तावद् विधाय तां स्कन्धे शीघ्रं धावति दानवः संहृता याति दुष्टेन रुदती कुररी यथा

tāvad vidhāya tāṃ skandhe śīghraṃ dhāvati dānavaḥ saṃhṛtā yāti duṣṭena rudatī kurarī yathā

---

33.44

कुर्वती भीमभीमेति धर्मपुत्रेति वादिनी तां दृष्ट्वा स ययौ वीरः शब्दैर् संनादयन् दिशः

kurvatī bhīmabhīmeti dharmaputreti vādinī tāṃ dṛṣṭvā sa yayau vīraḥ śabdair saṃnādayan diśaḥ

---

33.45

पादन्यासोरुवेगेन प्रभग्नाः पादपा भृशम् ततो दैत्यो ऽपि तां तन्वीं विहायाशु पलायितः

pādanyāsoruvegena prabhagnāḥ pādapā bhṛśam tato daityo 'pi tāṃ tanvīṃ vihāyāśu palāyitaḥ

---

33.46

तथापि चार्जुनो तस्य कोपान् मुञ्चति नासुरम् पतितो मेदिनीपृष्ठे तावद् एव चतुर्भुजः

tathāpi cārjuno tasya kopān muñcati nāsuram patito medinīpṛṣṭhe tāvad eva caturbhujaḥ

---

33.47

पीते चवाससी बिभ्रत् शङ्खचक्रायुधानि च ततः स विस्मयाक्रान्तो नत्वा पार्थो वचो ऽवदत्

pīte cavāsasī bibhrat śaṅkhacakrāyudhāni ca tataḥ sa vismayākrānto natvā pārtho vaco 'vadat

---

33.48

कथं कृतैषा भगवंस् त्वया मायात्र वैष्णवी मयाप्य् अपकृतं नाथ तत् क्षमस्व नमो ऽस्तु ते

kathaṃ kṛtaiṣā bhagavaṃs tvayā māyātra vaiṣṇavī mayāpy apakṛtaṃ nātha tat kṣamasva namo 'stu te

---

33.49

नूनम् अज्ञानभावेन कर्मैतद् दारुणं मया तत् क्षन्तव्यं जगन्नाथ चैतन्यं मानवे कुतः

nūnam ajñānabhāvena karmaitad dāruṇaṃ mayā tat kṣantavyaṃ jagannātha caitanyaṃ mānave kutaḥ

---

33.50

नाहं कृष्णो महाबाहो बहुरोमास्मि दानवः उपयातो हरेर् देहं पूर्वकर्मप्रभावतः

nāhaṃ kṛṣṇo mahābāho bahuromāsmi dānavaḥ upayāto harer dehaṃ pūrvakarmaprabhāvataḥ

---

33.51

बहुरोमन् पुर्वजातिं कर्म मे शंस तत्त्वतः केन कर्मविपाकेन विष्णोः सारूप्यम् आप्तवान्

bahuroman purvajātiṃ karma me śaṃsa tattvataḥ kena karmavipākena viṣṇoḥ sārūpyam āptavān

---

33.52

शृण्व् अर्जुन महाभाग सहितो भ्रातृभिर् मम चरितं चित्रम् अत्यर्थं शृण्वतां मुदवर्धनम्

śṛṇv arjuna mahābhāga sahito bhrātṛbhir mama caritaṃ citram atyarthaṃ śṛṇvatāṃ mudavardhanam

---

33.53

अहम् आसं पुरा राजा सोमवंशसमुद्भवः जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः

aham āsaṃ purā rājā somavaṃśasamudbhavaḥ jayadhvaja iti khyāto nārāyaṇaparāyaṇaḥ

---

33.54

विष्णोर् देवालये नित्यं संमार्जनपरायणः उपलेपरतश् चैव दीपदाने समुद्यतः

viṣṇor devālaye nityaṃ saṃmārjanaparāyaṇaḥ upaleparataś caiva dīpadāne samudyataḥ

---

33.55

वीतिहोत्र इति ख्यात आसीत् साधुपुरोहितः मम तच्चरितं दृष्ट्वा विप्रो विस्मयम् आगतः

vītihotra iti khyāta āsīt sādhupurohitaḥ mama taccaritaṃ dṛṣṭvā vipro vismayam āgataḥ

---

33.56

कदाचिद् उपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् अपृच्छद् वीतिहोत्रस् तं वेदवेदाङ्गपारगः

kadācid upaviṣṭaṃ taṃ rājānaṃ viṣṇutatparam apṛcchad vītihotras taṃ vedavedāṅgapāragaḥ

---

33.57

राजन् परमधर्मज्ञ हरिभक्तपरायण विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठो ऽसि पुरुषर्षभ

rājan paramadharmajña haribhaktaparāyaṇa viṣṇubhaktimatāṃ puṃsāṃ śreṣṭho 'si puruṣarṣabha

---

33.58

संमार्जनपरो नित्यं उपलेपरतस् तथा तन् मे वद महाभाग त्वया किं विदितं फलम्

saṃmārjanaparo nityaṃ upaleparatas tathā tan me vada mahābhāga tvayā kiṃ viditaṃ phalam

---

33.59

कर्माण्य् अन्यानि सन्त्य् एव विष्णोः प्रियतराणि वै तथापि त्वं महाभाग एतयोः सततोद्यतः

karmāṇy anyāni santy eva viṣṇoḥ priyatarāṇi vai tathāpi tvaṃ mahābhāga etayoḥ satatodyataḥ

---

33.60

सर्वात्मना महापुण्यं जनेश विदितं तव तद् ब्रूहि यद्य् अगुह्यं च प्रीतिर् मयि तवास्ति चेत्

sarvātmanā mahāpuṇyaṃ janeśa viditaṃ tava tad brūhi yady aguhyaṃ ca prītir mayi tavāsti cet

---

33.61

शृणुष्व विप्रशार्दूल ममैव चरितं पुरा

śṛṇuṣva vipraśārdūla mamaiva caritaṃ purā

---

33.62

जातिस्मरत्वाज् जानामि श्रोतॄणां विस्मयावहम् पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र रैवतो नाम वाडवः

jātismaratvāj jānāmi śrotṝṇāṃ vismayāvaham pūrvajanmani viprendra raivato nāma vāḍavaḥ

---

33.63

अयाज्ययाजको ऽहं वै सदैव ग्रामयाजकः पिशुनो निष्ठुरश् चैव अपण्यनां च विक्रयी

ayājyayājako 'haṃ vai sadaiva grāmayājakaḥ piśuno niṣṭhuraś caiva apaṇyanāṃ ca vikrayī

---

33.64

निषिद्धकर्माचरणात् परित्यक्तः स्वबन्धुभिः महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषरतस् तथा

niṣiddhakarmācaraṇāt parityaktaḥ svabandhubhiḥ mahāpāparato nityaṃ brahmadveṣaratas tathā

---

33.65

परदारपरद्रव्यलोलुपो जन्तुहिंसकः मद्यपानरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषरतस् तथा

paradāraparadravyalolupo jantuhiṃsakaḥ madyapānarato nityaṃ brahmadveṣaratas tathā

---

33.66

एवं पपरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् कदाचित् कामचारो ऽहं गृहीत्वा ब्राह्मणस्त्रियः

evaṃ paparato nityaṃ bahuśo mārgarodhakṛt kadācit kāmacāro 'haṃ gṛhītvā brāhmaṇastriyaḥ

---

33.67

शून्यं पूजादिभिर् विष्णोर् मन्दिरं प्राप्तवान् निशि स्ववस्त्रप्रान्ततो ब्रह्मन् कियदंशः स मार्जितः

śūnyaṃ pūjādibhir viṣṇor mandiraṃ prāptavān niśi svavastraprāntato brahman kiyadaṃśaḥ sa mārjitaḥ

---

33.68

प्रदीपः स्थापितस् तत्र सुरतार्थाद् द्विजोत्तम तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयम् आगतम्

pradīpaḥ sthāpitas tatra suratārthād dvijottama tenāpi mama duṣkarma niḥśeṣaṃ kṣayam āgatam

---

33.69

एवं स्थितं विष्णुगृहे मया भोगेच्छया द्विज तदैव दीपकं दृष्ट्वा आगताः पुरपालकाः

evaṃ sthitaṃ viṣṇugṛhe mayā bhogecchayā dvija tadaiva dīpakaṃ dṛṣṭvā āgatāḥ purapālakāḥ

---

33.70

चौर्यार्थं परदूतो ऽयम् इत्य् उक्त्वा माम् अपातयन् खड्गेन तीक्ष्णधारेण शिरश् छित्त्वा च ते गताः

cauryārthaṃ paradūto 'yam ity uktvā mām apātayan khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa śiraś chittvā ca te gatāḥ

---

33.71

दिव्यं विमानम् आरुह्य प्रभुदाससमन्वितम् गन्धर्वैर् गीयमानो ऽहं स्वर्गलोकं तदा गतः

divyaṃ vimānam āruhya prabhudāsasamanvitam gandharvair gīyamāno 'haṃ svargalokaṃ tadā gataḥ

---

33.72

तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पं शतं साग्रं द्विजोत्तमाः दिव्यभोगसमायुक्तो दिव्यरूपसमन्वितः

tatra sthitvā brahmakalpaṃ śataṃ sāgraṃ dvijottamāḥ divyabhogasamāyukto divyarūpasamanvitaḥ

---

33.73

जातो ऽहं पुण्ययोगाद् धि सोमवंशसमुद्भवः जयध्वज इति ख्यातो राजा राजीवलोचनः

jāto 'haṃ puṇyayogād dhi somavaṃśasamudbhavaḥ jayadhvaja iti khyāto rājā rājīvalocanaḥ

---

33.74

तत्रापि कालवशतो मृतः स्वर्गम् अवाप्तवान् इन्द्रलोकम् अनुप्राप्य रुद्रलोकं ततो गतः

tatrāpi kālavaśato mṛtaḥ svargam avāptavān indralokam anuprāpya rudralokaṃ tato gataḥ

---

33.75

रुद्रलोकाद् ब्रह्मलोकं गच्छता नारदो मुनिः दृष्टश् च नमितो नैव गर्वान् मे हसितश् च सः

rudralokād brahmalokaṃ gacchatā nārado muniḥ dṛṣṭaś ca namito naiva garvān me hasitaś ca saḥ

---

33.76

कुपितः शप्तवान् मां स राक्षसो भव भूपते इति शापं समाकर्ण्य दत्तं तेन द्विजन्मना

kupitaḥ śaptavān māṃ sa rākṣaso bhava bhūpate iti śāpaṃ samākarṇya dattaṃ tena dvijanmanā

---

33.77

प्रसादितो मया भूप प्रसादं कृतवान् मुनिः यदा रेवामठे राजन् धर्मपुत्रस्य धीमतः

prasādito mayā bhūpa prasādaṃ kṛtavān muniḥ yadā revāmaṭhe rājan dharmaputrasya dhīmataḥ

---

33.78

भार्यापहारं नयतः शापमोक्षो भविष्यति सो ऽहम् अर्जुन भूपाल धर्मपुत्र युधिष्ठिर

bhāryāpahāraṃ nayataḥ śāpamokṣo bhaviṣyati so 'ham arjuna bhūpāla dharmaputra yudhiṣṭhira

---

33.79ab

विष्णोः सारूप्यम् अगमं यामि वैकुण्ठम् अद्य वै

viṣṇoḥ sārūpyam agamaṃ yāmi vaikuṇṭham adya vai

---

33.79cd

इत्य् उक्त्वा गरुडारूढो धर्मपुत्रस्य पश्यतः

ity uktvā garuḍārūḍho dharmaputrasya paśyataḥ

---

33.80

गतवान् विष्णुभवनं यत्र विष्णुः श्रिया सह संमार्जनोपलेपाभ्यां महिमा तेन वर्णितः

gatavān viṣṇubhavanaṃ yatra viṣṇuḥ śriyā saha saṃmārjanopalepābhyāṃ mahimā tena varṇitaḥ

---

33.81

अवशेनापि यत् कर्म कृत्वेमां श्रियम् आगतः भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश् च किं पुनः सम्यगर्चनात्

avaśenāpi yat karma kṛtvemāṃ śriyam āgataḥ bhaktimadbhiḥ praśāntaiś ca kiṃ punaḥ samyagarcanāt

---

33.82

मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा पाण्डुवंशसमुद्भवः सहस्रानीकभूपालो हरिपूजारतो ऽभवत्

mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā pāṇḍuvaṃśasamudbhavaḥ sahasrānīkabhūpālo haripūjārato 'bhavat

---

33.83

तस्माच् छृणुत विप्रेन्द्रा देवो नारायणो ऽव्ययः ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः

tasmāc chṛṇuta viprendrā devo nārāyaṇo 'vyayaḥ jñānato 'jñānato vāpi pūjakānāṃ vimuktidaḥ

---

33.84

अर्चयध्वं जगन्नाथं भूयो भूयो वदाम्य् अहम् तर्तुं यदीच्छथ द्विजा दुस्तरं भवसागरम्

arcayadhvaṃ jagannāthaṃ bhūyo bhūyo vadāmy aham tartuṃ yadīcchatha dvijā dustaraṃ bhavasāgaram

---

33.85

ये ऽर्चयन्ति हरिं भक्ताः प्रणतार्तिहरं हरिम् ते वन्द्यास् ते प्रपूज्याश् च नमस्याश् च विशेषतः

ye 'rcayanti hariṃ bhaktāḥ praṇatārtiharaṃ harim te vandyās te prapūjyāś ca namasyāś ca viśeṣataḥ

34.1

इति श्रीनरसिम्हपुराणे सहस्रानीकचरिते मार्कण्डेयेनोपदिष्टसंमार्जनोपलेपफलं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 33 पुनर् एव द्विजश्रेष्ठ मार्कण्डेय महामते निर्माल्यापनयाद् विष्णोर् यत् पुण्यं तद् वदस्व मे

iti śrīnarasimhapurāṇe sahasrānīkacarite mārkaṇḍeyenopadiṣṭasaṃmārjanopalepaphalaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 33 punar eva dvijaśreṣṭha mārkaṇḍeya mahāmate nirmālyāpanayād viṣṇor yat puṇyaṃ tad vadasva me

---

34.2

निर्माल्यम् अपनीयाथ तोयेन स्नाप्य केशवम् नरसिंहाकृतिं राजन् सर्वपापैः प्रमुच्यते

nirmālyam apanīyātha toyena snāpya keśavam narasiṃhākṛtiṃ rājan sarvapāpaiḥ pramucyate

---

34.3

सर्वतीर्थफलं प्राप्य यानारूढो दिवं व्रजेत् श्रीविष्णोः सदनं प्राप्य मोदते कालम् अक्षयम्

sarvatīrthaphalaṃ prāpya yānārūḍho divaṃ vrajet śrīviṣṇoḥ sadanaṃ prāpya modate kālam akṣayam

---

34.4

आगच्छ नरसिंहेति आवाह्याक्षतपुष्पकैः एतावतापि राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

āgaccha narasiṃheti āvāhyākṣatapuṣpakaiḥ etāvatāpi rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate

---

34.5

दत्त्वासनम् अथार्घ्यं च पाद्यम् आचमनीयकम् देवदेवस्य विधिना सर्वपापैः प्रमुच्यते

dattvāsanam athārghyaṃ ca pādyam ācamanīyakam devadevasya vidhinā sarvapāpaiḥ pramucyate

---

34.6

स्नाप्य तोयेन पयसा नरसिंहं नराधिप सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते

snāpya toyena payasā narasiṃhaṃ narādhipa sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate

---

34.7

स्नाप्य दध्ना सकृद् यस् तु निर्मलः प्रियदर्शनः विष्णुलोकम् अवाप्नोति पूज्यमानः सुरोत्तमैः

snāpya dadhnā sakṛd yas tu nirmalaḥ priyadarśanaḥ viṣṇulokam avāpnoti pūjyamānaḥ surottamaiḥ

---

34.8

यः करोति हरेर् अर्चां मधुना स्नापयन् नरः अग्निलोके स मोदित्वा पुनर् विष्णुपुरे वसेत्

yaḥ karoti harer arcāṃ madhunā snāpayan naraḥ agniloke sa moditvā punar viṣṇupure vaset

---

34.9

घृतेन स्नपनं यस् तु स्नानकाले विशेषतः नरसिंहाकृतेः कुर्याच् *छङ्खभेरीनिनादितम्

*ghṛtena snapanaṃ yas tu snānakāle viśeṣataḥ narasiṃhākṛteḥ kuryāc chaṅkhabherīnināditam

---

34.10

पापकञ्चुकम् उन्मुच्य यथा जीर्णम् अहिस् त्वचम् दिव्यं विमानम् आस्थाय विष्णुलोके महीयते

pāpakañcukam unmucya yathā jīrṇam ahis tvacam divyaṃ vimānam āsthāya viṣṇuloke mahīyate

---

34.11

पञ्चगव्येन देवेशं यः स्नापयति भक्तितः मन्त्रपूर्वं महाराज तस्य पुण्यम् अनन्तकम्

pañcagavyena deveśaṃ yaḥ snāpayati bhaktitaḥ mantrapūrvaṃ mahārāja tasya puṇyam anantakam

---

34.12

यश् च गोधूमकैश् चूर्णैर् उद्वर्त्योष्णेन वारिणा प्रक्षाल्य देवदेवेशं वारुणं लोकम् आप्नुयात्

yaś ca godhūmakaiś cūrṇair udvartyoṣṇena vāriṇā prakṣālya devadeveśaṃ vāruṇaṃ lokam āpnuyāt

---

34.13

पादपीठं तु यो भक्त्या बिल्वपत्रर् निर्घर्षितम् उष्णाम्बुना च प्रक्षाल्य सर्वपापैर् प्रमुच्यते

pādapīṭhaṃ tu yo bhaktyā bilvapatrar nirgharṣitam uṣṇāmbunā ca prakṣālya sarvapāpair pramucyate

---

34.14

कुशपुष्पोदकैः स्नात्वा ब्रह्मलोकम् अवाप्नुयात् रत्नोदकेन सावित्रं कौबेरं हेमवारिणा नरसिंहं तु संस्नाप्य कर्पूरागुरुवारिणा

kuśapuṣpodakaiḥ snātvā brahmalokam avāpnuyāt ratnodakena sāvitraṃ kauberaṃ hemavāriṇā narasiṃhaṃ tu saṃsnāpya karpūrāguruvāriṇā

---

34.15

इन्द्रलोके स मोदित्वा पश्चाद् विष्णुपुरे वसेत् पुण्योदकेन गोविन्दं स्नाप्य भक्त्या नरोत्तम

indraloke sa moditvā paścād viṣṇupure vaset puṇyodakena govindaṃ snāpya bhaktyā narottama

---

34.16

सावित्रं लोकम् आसाद्य विष्णुलोके महीयते वस्त्राभ्याम् अर्चनं भक्त्या परिधाप्य हरिं हरेः

sāvitraṃ lokam āsādya viṣṇuloke mahīyate vastrābhyām arcanaṃ bhaktyā paridhāpya hariṃ hareḥ

---

34.17

सोमलोके रमित्वा च विष्णुलोके महीयते कुङ्कुमागुरुश्रीखण्डकर्दमैर् अच्युताकृतिम्

somaloke ramitvā ca viṣṇuloke mahīyate kuṅkumāguruśrīkhaṇḍakardamair acyutākṛtim

---

34.18

आलिप्य भक्त्या राजेन्द्र कल्पकोटिं वसेद् दिवि मल्लिकामालतीजातिकेतक्यशोकचम्पकैः

ālipya bhaktyā rājendra kalpakoṭiṃ vased divi mallikāmālatījātiketakyaśokacampakaiḥ

---

34.19

पुंनागनागबकुलैः पद्मैर् उत्पलजातिभिः तुलसीकरवीरैश् च पालाशैः सानुकुम्बकैः

puṃnāganāgabakulaiḥ padmair utpalajātibhiḥ tulasīkaravīraiś ca pālāśaiḥ sānukumbakaiḥ

---

34.20

एतैर् अन्यैश् च कुसुमैः प्रशस्तैर् अच्युतं नरः अर्चयेद् दशसुवर्णस्य प्रत्येकं फलम् आप्नुयात्

etair anyaiś ca kusumaiḥ praśastair acyutaṃ naraḥ arcayed daśasuvarṇasya pratyekaṃ phalam āpnuyāt

---

34.21

मालां कृत्वा यथालाभम् एतेषां विष्णुम् अर्चयेत् कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

mālāṃ kṛtvā yathālābham eteṣāṃ viṣṇum arcayet kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca

---

34.22

दिव्यां विमानम् आस्थाय विष्णुलोके स मोदते नरसिंहं तु यो भक्त्या बिल्वपत्रैर् अखण्डितैः

divyāṃ vimānam āsthāya viṣṇuloke sa modate narasiṃhaṃ tu yo bhaktyā bilvapatrair akhaṇḍitaiḥ

---

34.23

निश्छिद्रैः पूजयेद् यस् तु तुलसीभिः समन्वितम् सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः

niśchidraiḥ pūjayed yas tu tulasībhiḥ samanvitam sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ

---

34.24

काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते माहिषाख्यं गुग्गुलं च आज्ययुक्तं सशर्करम्

kāñcanena vimānena viṣṇuloke mahīyate māhiṣākhyaṃ guggulaṃ ca ājyayuktaṃ saśarkaram

---

34.25

धूपं ददाति राजेन्द्र नरसिंहस्य भक्तिमान् धूपितैः सर्वदिग्भ्यस् तु सर्वपापविवर्जितः

dhūpaṃ dadāti rājendra narasiṃhasya bhaktimān dhūpitaiḥ sarvadigbhyas tu sarvapāpavivarjitaḥ

---

34.26

अप्सरोगणसंकीर्णविमानेन विराजते वायुलोके स मोदित्वा पश्चाद् विष्णुपुरं व्रजेत्

apsarogaṇasaṃkīrṇavimānena virājate vāyuloke sa moditvā paścād viṣṇupuraṃ vrajet

---

34.27

घृतेन वाथ तैलेन दीपं प्रज्वालयेन् नरः विष्णवे विधिवद् भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

ghṛtena vātha tailena dīpaṃ prajvālayen naraḥ viṣṇave vidhivad bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

---

34.28

विहाय पापकलिलं सहरादित्यसप्रभः ज्योतिष्मता विमानेन विष्णुलोकं स गच्छति

vihāya pāpakalilaṃ saharādityasaprabhaḥ jyotiṣmatā vimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati

---

34.29

हविः शाल्योदनं दिवान् आज्ययुक्तं सशर्करम् निवेद्य नरसिंहाय यावकं पायसं तथा

haviḥ śālyodanaṃ divān ājyayuktaṃ saśarkaram nivedya narasiṃhāya yāvakaṃ pāyasaṃ tathā

---

34.30

समास् तन्दुलसंख्याया यावतीस् तावतीर् नृप विष्णुलोके महाभोगान् भुञ्जन्न् आस्ते स वैष्णवः

samās tandulasaṃkhyāyā yāvatīs tāvatīr nṛpa viṣṇuloke mahābhogān bhuñjann āste sa vaiṣṇavaḥ

---

34.31

बलिना वैष्णवेनाथ तृप्ताः सन्तो दिवौकसः शान्तिं तस्य प्रयच्छन्ति श्रियम् आरोग्यम् एव च

balinā vaiṣṇavenātha tṛptāḥ santo divaukasaḥ śāntiṃ tasya prayacchanti śriyam ārogyam eva ca

---

34.32

प्रदक्षिणेन चैकेन देवदेवस्य भक्तितः कृतेन यत् फलं नॄणां तच् छृणुष्व नृपात्मज

pradakṣiṇena caikena devadevasya bhaktitaḥ kṛtena yat phalaṃ nṝṇāṃ tac chṛṇuṣva nṛpātmaja

---

34.33

पृथ्वीप्रदक्षिणफलं प्राप्य विष्णुपुरे वसेत् नमस्कारः कृतो येन भक्त्या वै माधवस्य च

pṛthvīpradakṣiṇaphalaṃ prāpya viṣṇupure vaset namaskāraḥ kṛto yena bhaktyā vai mādhavasya ca

---

34.34

धर्मार्थकाममोक्षाख्यं फलं तेनाप्तम् अञ्जसा स्तोत्रैर् जपैश् च देवाग्रे यः स्तौति मधुसूदनम्

dharmārthakāmamokṣākhyaṃ phalaṃ tenāptam añjasā stotrair japaiś ca devāgre yaḥ stauti madhusūdanam

---

34.35

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते गीतवाद्यादिकं नाट्यं शङ्खतूर्यादिनिःस्वनैः

sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate gītavādyādikaṃ nāṭyaṃ śaṅkhatūryādiniḥsvanaiḥ

---

34.36

यः कारयति वै विष्णोः स याति मन्दिरं नरः पर्वकाले विशेषेण कामगः कामरूपवान्

yaḥ kārayati vai viṣṇoḥ sa yāti mandiraṃ naraḥ parvakāle viśeṣeṇa kāmagaḥ kāmarūpavān

---

34.37

सुसंगीतविदैश् चैव सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः महार्हमणिचित्रेण विमानेन विराजता

susaṃgītavidaiś caiva sevyamāno 'psarogaṇaiḥ mahārhamaṇicitreṇa vimānena virājatā

---

34.38

स्वर्गात् स्वर्गम् अनुप्राप्य विष्णुलोके महीयते ध्वजं तु विष्णवे यस् तु गरुडेन समन्वितम्

svargāt svargam anuprāpya viṣṇuloke mahīyate dhvajaṃ tu viṣṇave yas tu garuḍena samanvitam

---

34.39

दद्यात् सो ऽपि ध्वजाकीर्णविमानेन विराजता विष्णुलोकम् अवाप्नोति सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः

dadyāt so 'pi dhvajākīrṇavimānena virājatā viṣṇulokam avāpnoti sevyamāno 'psarogaṇaiḥ

---

34.40

सुवर्णाभरणैर् दिव्यैर् हारकेयूरकुण्डलैः मुकुटाभरणाद्यैश् च यो विष्णुं पूजयेन् नृप

suvarṇābharaṇair divyair hārakeyūrakuṇḍalaiḥ mukuṭābharaṇādyaiś ca yo viṣṇuṃ pūjayen nṛpa

---

34.41

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः इन्द्रलोके वसेद् धीमान् यावद् इन्द्राश् चतुर्दश

sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ indraloke vased dhīmān yāvad indrāś caturdaśa

---

34.42

यो गां पयस्विनीं विष्णोः कपिलां संप्रयच्छति आराध्य तम् अथाग्रे तु यत् किंचिद् दग्धम् उत्तमम्

yo gāṃ payasvinīṃ viṣṇoḥ kapilāṃ saṃprayacchati ārādhya tam athāgre tu yat kiṃcid dagdham uttamam

---

34.43

तद् दत्त्वा नरसिंहाय विष्णुलोके महीयते पितरस् तस्य मोदन्ते श्वेतद्वीपे चिरं नृप

tad dattvā narasiṃhāya viṣṇuloke mahīyate pitaras tasya modante śvetadvīpe ciraṃ nṛpa

---

34.44

एवं यः पूजयेद् राजन् नरसिंहं नरोत्तमः तस्य स्वर्गापवर्गौ तु भवतो नात्र संशयः

evaṃ yaḥ pūjayed rājan narasiṃhaṃ narottamaḥ tasya svargāpavargau tu bhavato nātra saṃśayaḥ

---

34.45

यत्रैवं पूज्यते विष्णुर् नरसिंहो नरैर् नृप न तत्र व्याधिदुर्भिक्षराजचौरादिकं भयम्

yatraivaṃ pūjyate viṣṇur narasiṃho narair nṛpa na tatra vyādhidurbhikṣarājacaurādikaṃ bhayam

---

34.46

नरसिंहं समाराध्य विधिनानेन माधवम् नानास्वर्गसुखं भुक्त्वा न भूयः स्तनपो भवेत्

narasiṃhaṃ samārādhya vidhinānena mādhavam nānāsvargasukhaṃ bhuktvā na bhūyaḥ stanapo bhavet

---

34.47

नित्यं सर्पिस् तिलैर् होमो ग्रामे यस्मिन् प्रवर्तते न भवेत् तस्य ग्रामस्य भयं वा तत्र कुत्रचित्

nityaṃ sarpis tilair homo grāme yasmin pravartate na bhavet tasya grāmasya bhayaṃ vā tatra kutracit

---

34.48

अनावृष्टिर् माहामारी दोषा नो दाहका नृप नरसिंहं समाराध्य ब्राह्मणैर् वेदपारगैः

anāvṛṣṭir māhāmārī doṣā no dāhakā nṛpa narasiṃhaṃ samārādhya brāhmaṇair vedapāragaiḥ

---

34.49

कारयेल् लक्षहोमं तु ग्रामे यत्र पुराधिपः कृते तस्मिन् मयोक्ते तु आगच्छति न तद्भयम्

kārayel lakṣahomaṃ tu grāme yatra purādhipaḥ kṛte tasmin mayokte tu āgacchati na tadbhayam

---

34.50

दृष्टोपसर्गमरणं प्रजानाम् आत्मनश् च हि सम्यगाराधनीयं तु नरसिंहस्य मन्दिरे

dṛṣṭopasargamaraṇaṃ prajānām ātmanaś ca hi samyagārādhanīyaṃ tu narasiṃhasya mandire

---

34.51

शंकरायतने चापि कोटिहोमं नराधिप कारयेत् संयतैर् विप्रैः सभोजनसदक्षिणैः

śaṃkarāyatane cāpi koṭihomaṃ narādhipa kārayet saṃyatair vipraiḥ sabhojanasadakṣiṇaiḥ

---

34.52

कृते तस्मिन् नृपश्रेष्ठ नरसिंहप्रसादतः उपसर्गादिमरणं प्रजानाम् उपशाम्यति

kṛte tasmin nṛpaśreṣṭha narasiṃhaprasādataḥ upasargādimaraṇaṃ prajānām upaśāmyati

---

34.53

दुःस्वप्नदर्शने घोरे ग्रहपीडासु चात्मनः होमं च भोजनं चैव तस्य दोषः प्रणश्यति

duḥsvapnadarśane ghore grahapīḍāsu cātmanaḥ homaṃ ca bhojanaṃ caiva tasya doṣaḥ praṇaśyati

---

34.54

अयने विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा नरसिंहं समाराध्य लक्षहोमं तु कारयेत्

ayane viṣuve caiva candrasūryagrahe tathā narasiṃhaṃ samārādhya lakṣahomaṃ tu kārayet

---

34.55

शान्तिर् भवति राजेन्द्र तस्य तत्स्थानवासिनाम् एवमादिफलोपेतं नरसिंहार्चनं नृप

śāntir bhavati rājendra tasya tatsthānavāsinām evamādiphalopetaṃ narasiṃhārcanaṃ nṛpa

---

34.56

कुरु त्वं भूपतेः पुत्र यदि वाञ्छसि सद्गतिम् अतः परतरं नास्ति स्वर्गमोक्षफलप्रदम्

kuru tvaṃ bhūpateḥ putra yadi vāñchasi sadgatim ataḥ parataraṃ nāsti svargamokṣaphalapradam

---

34.57

नरेन्द्रैः सुकरं कर्तुं देवदेवस्य पूजनम् सन्त्य् अरण्ये ह्य् अमूल्यानि पत्रपुष्पाणि शाखिनाम्

narendraiḥ sukaraṃ kartuṃ devadevasya pūjanam santy araṇye hy amūlyāni patrapuṣpāṇi śākhinām

---

34.58

तोयं नदीतडागेषु देवः साधारणः स्थितः मनो नियमयेद् एकं विद्यासाधनकर्मणि

toyaṃ nadītaḍāgeṣu devaḥ sādhāraṇaḥ sthitaḥ mano niyamayed ekaṃ vidyāsādhanakarmaṇi

---

34.59

मनो नियमितं येन मुक्तिस् तस्य करे स्थिता

mano niyamitaṃ yena muktis tasya kare sthitā

---

34.60

इत्य् एवम् उक्तं भृगुचोदितेन मया तवेहार्चनम् अच्युतस्य दिने दिने त्वं कुरु विष्णुपूजां वदस्व चान्यत् कथयामि किं ते

ity evam uktaṃ bhṛgucoditena mayā tavehārcanam acyutasya dine dine tvaṃ kuru viṣṇupūjāṃ vadasva cānyat kathayāmi kiṃ te

35.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे सहस्रानीकचरिते श्रीविष्णोः पूजाविधिर् नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 34 अहो महत् त्वया प्रोक्तं विष्ण्वाराधनजं फलम् सुप्तास् ते मुनिशार्दूल ये विष्णुं नार्चयन्ति वै

iti śrīnarasiṃhapurāṇe sahasrānīkacarite śrīviṣṇoḥ pūjāvidhir nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 34 aho mahat tvayā proktaṃ viṣṇvārādhanajaṃ phalam suptās te muniśārdūla ye viṣṇuṃ nārcayanti vai

---

35.2

त्वत्प्रसादाच् छ्रुतं ह्य् एतन् नरसिंहार्चनक्रमम् भक्त्या तं पूजयिष्यामि कोटिहोमफलं वद

tvatprasādāc chrutaṃ hy etan narasiṃhārcanakramam bhaktyā taṃ pūjayiṣyāmi koṭihomaphalaṃ vada

---

35.3

इमम् अर्थं पुरा पृष्टः शौनको गुरुणा नृप यत् तस्मै कथयाम्_अस शौनकस् तद् वादमि ते

imam arthaṃ purā pṛṣṭaḥ śaunako guruṇā nṛpa yat tasmai kathayām_asa śaunakas tad vādami te

---

35.4ab

शौनकं तु सुखासीनं पर्यपृच्छद् बृहस्पतिः

śaunakaṃ tu sukhāsīnaṃ paryapṛcchad bṛhaspatiḥ

---

35.4cd

लक्षहोमस्य या भूमिः कोटिहोमस्य या शुभा

lakṣahomasya yā bhūmiḥ koṭihomasya yā śubhā

---

35.5ab

तां मे कथय विप्रेन्द्र होमस्य चरिते विधिम्

tāṃ me kathaya viprendra homasya carite vidhim

---

35.5cd

इत्युक्तो गुरुणा सो ऽथ लक्षहोमादिकं विधिम्

ityukto guruṇā so 'tha lakṣahomādikaṃ vidhim

---

35.6ab

शौनको वक्तुम् आरेभे यथावन् नृपसत्तम

śaunako vaktum ārebhe yathāvan nṛpasattama

---

35.6cd

प्रवक्ष्यामि यथावत् ते शृणु देवपुरोहित

pravakṣyāmi yathāvat te śṛṇu devapurohita

---

35.7

लक्षहोममहाभूमिं तद्विशुद्धिं विशेषतः यज्ञकर्मणि शस्ताया भूमेर् लक्षणम् उत्तमम्

lakṣahomamahābhūmiṃ tadviśuddhiṃ viśeṣataḥ yajñakarmaṇi śastāyā bhūmer lakṣaṇam uttamam

---

35.8

सुसंस्कृतां समां स्निग्धां पूर्वपूर्वम् अथोत्तमाम् ऊरुमात्रं खनित्वा च शोधयेत् तां विशेषतः

susaṃskṛtāṃ samāṃ snigdhāṃ pūrvapūrvam athottamām ūrumātraṃ khanitvā ca śodhayet tāṃ viśeṣataḥ

---

35.9

बहिरच्छतया तत्र मृदाच्छाद्य प्रलेपयेत् प्रमाणं बाहुमात्रं तु सर्वतः कुण्डलक्षणम्

bahiracchatayā tatra mṛdācchādya pralepayet pramāṇaṃ bāhumātraṃ tu sarvataḥ kuṇḍalakṣaṇam

---

35.10

चतुरस्रं चतुष्कोणं तुल्यसूत्रेण कारयेत् उपरि मेखलां कुर्याच् चतुरस्रां सुविस्तराम्

caturasraṃ catuṣkoṇaṃ tulyasūtreṇa kārayet upari mekhalāṃ kuryāc caturasrāṃ suvistarām

---

35.11

चतुरङ्गुलमात्रं तु उच्छ्रितां सूत्रसूत्रिताम् ब्राह्मणान् वेदसंपन्नान् ब्रह्मकर्मसमन्वितान्

caturaṅgulamātraṃ tu ucchritāṃ sūtrasūtritām brāhmaṇān vedasaṃpannān brahmakarmasamanvitān

---

35.12

आमन्त्रयेद् यथान्यायं यजमानो विशेषतः ब्रह्मचर्यव्रतं कुर्युस् त्रिरात्रं ते द्विजातयः

āmantrayed yathānyāyaṃ yajamāno viśeṣataḥ brahmacaryavrataṃ kuryus trirātraṃ te dvijātayaḥ

---

35.13

अहोरात्रम् उपोष्याथ गायत्रीम् अयुतं जपेत् ते शुक्लवाससः स्नाता गन्धस्रक्पुष्पधारिणः

ahorātram upoṣyātha gāyatrīm ayutaṃ japet te śuklavāsasaḥ snātā gandhasrakpuṣpadhāriṇaḥ

---

35.14

शुचयश् च निराहाराः संतुष्टा संयतेन्द्रियाः कौशम् आसनम् आसीना एकाग्रमनसः पुनः

śucayaś ca nirāhārāḥ saṃtuṣṭā saṃyatendriyāḥ kauśam āsanam āsīnā ekāgramanasaḥ punaḥ

---

35.15

आरभेयुश् च ते यत्नात् ततो होमम् अतन्द्रिताः भूमिम् आलिख्य चाभ्युक्ष्य यत्नाद् अग्निं निधापयेत्

ārabheyuś ca te yatnāt tato homam atandritāḥ bhūmim ālikhya cābhyukṣya yatnād agniṃ nidhāpayet

---

35.16

गृह्योक्तेन विधानेन होमं तत्र च होमयेत् आघाराव् आज्यभागौ च जुहुयात् पूर्वम् एव तु

gṛhyoktena vidhānena homaṃ tatra ca homayet āghārāv ājyabhāgau ca juhuyāt pūrvam eva tu

---

35.17

यवधान्यतिलैर् मिश्रां गायत्र्या प्रथमाहुतिम् जुहुयाद् एकचित्तेन स्वाहाकारान्वितां बुधः

yavadhānyatilair miśrāṃ gāyatryā prathamāhutim juhuyād ekacittena svāhākārānvitāṃ budhaḥ

---

35.18

गायत्री छन्दसां माता ब्रह्मयोनिः प्रतिष्ठिता सविता देवता तस्य विश्वामित्रस् तथा ऋषिः

gāyatrī chandasāṃ mātā brahmayoniḥ pratiṣṭhitā savitā devatā tasya viśvāmitras tathā ṛṣiḥ

---

35.19

ततो व्याहृतिभिः पश्चाज् जुहुयाच् च तिलान्वितम् यावत् प्रपूर्यते संख्या लक्षं वा कोटिर् एव वा

tato vyāhṛtibhiḥ paścāj juhuyāc ca tilānvitam yāvat prapūryate saṃkhyā lakṣaṃ vā koṭir eva vā

---

35.20

तावद् धोमं तिलैः कुर्याद् अच्युतार्चनपूर्वकम् दीनानाथजनेभ्यस् तु यजमानः प्रयत्नतः

tāvad dhomaṃ tilaiḥ kuryād acyutārcanapūrvakam dīnānāthajanebhyas tu yajamānaḥ prayatnataḥ

---

35.21

तावच् च भोजनं दद्याद् यावद् धोमं समाचरेत् समाप्ते दक्षिणां दद्याद् ऋत्विग्भ्यः श्रद्धयान्वितः

tāvac ca bhojanaṃ dadyād yāvad dhomaṃ samācaret samāpte dakṣiṇāṃ dadyād ṛtvigbhyaḥ śraddhayānvitaḥ

---

35.22

यथार्हता न लोभेन ततः शान्त्युदकेन च प्रोक्षयेद् ग्राममध्ये तु व्याधितांस् तु विशेषतः

yathārhatā na lobhena tataḥ śāntyudakena ca prokṣayed grāmamadhye tu vyādhitāṃs tu viśeṣataḥ

---

35.23

एवं कृते तु होमस्य पुरस्य नगरस्य च राष्ट्रस्य च महाभाग राज्ञो जनपदस्य च सर्वबाधाप्रशमनी शान्तिर् भवति सर्वदा

evaṃ kṛte tu homasya purasya nagarasya ca rāṣṭrasya ca mahābhāga rājño janapadasya ca sarvabādhāpraśamanī śāntir bhavati sarvadā

---

35.24

इत्य् एतच् छौनकप्रोक्तं कथितं नृपनन्दन लक्षहोमादिकविधिं कार्यं राष्ट्रे सुशान्तिदम्

ity etac chaunakaproktaṃ kathitaṃ nṛpanandana lakṣahomādikavidhiṃ kāryaṃ rāṣṭre suśāntidam

---

35.25

ग्रामे गृहे वा पुरबाह्यदेशे द्विजैर् अयं यत्नकृतः पुरोविधिः तत्रापि शान्तिर् भविता नराणां गवां च भृत्यैः सह भूपतेश् च

grāme gṛhe vā purabāhyadeśe dvijair ayaṃ yatnakṛtaḥ purovidhiḥ tatrāpi śāntir bhavitā narāṇāṃ gavāṃ ca bhṛtyaiḥ saha bhūpateś ca

36.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे लक्षहोमविधिर् नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 35 अवतारान् अहं वक्ष्ये देवदेवस्य चक्रिणः तान् शृणुष्व महीपाल पवित्रान् पापनाशनान्

iti śrīnarasiṃhapurāṇe lakṣahomavidhir nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 35 avatārān ahaṃ vakṣye devadevasya cakriṇaḥ tān śṛṇuṣva mahīpāla pavitrān pāpanāśanān

---

36.2

यथा मत्स्येन रूपेण दत्ता वेदाः स्वयंभुवे मधुकैटभौ च निधनं प्रापितौ च महात्मना

yathā matsyena rūpeṇa dattā vedāḥ svayaṃbhuve madhukaiṭabhau ca nidhanaṃ prāpitau ca mahātmanā

---

36.3

यथा कौर्मेण रूपेण विष्णुना मन्दरो धृतः यथा पृथ्वी धृता राजन् वाराहेण महात्मना

yathā kaurmeṇa rūpeṇa viṣṇunā mandaro dhṛtaḥ yathā pṛthvī dhṛtā rājan vārāheṇa mahātmanā

---

36.4

तेनैव निधनं प्राप्तो यथा राजन् महाबलः हिरण्याक्षो महावीर्यो दितिपुत्रो महातनुः

tenaiva nidhanaṃ prāpto yathā rājan mahābalaḥ hiraṇyākṣo mahāvīryo ditiputro mahātanuḥ

---

36.5

यथा हिरण्यकशिपुस् त्रिदशानाम् अरिः पुरा नरसिंहेन देवेन प्रापितो निधनं नृप

yathā hiraṇyakaśipus tridaśānām ariḥ purā narasiṃhena devena prāpito nidhanaṃ nṛpa

---

36.6

यथा बद्धो बलिः पूर्वं वामनेन महात्मना इन्द्रस् त्रिभुवनाध्यक्षः कृतस् तेन नृपात्मज

yathā baddho baliḥ pūrvaṃ vāmanena mahātmanā indras tribhuvanādhyakṣaḥ kṛtas tena nṛpātmaja

---

36.7

रामेण भूत्वा च यथा विष्णुना रावणो हतः सगणाश् चाद्भुता राजन् राक्षसा देवकण्टकाः

rāmeṇa bhūtvā ca yathā viṣṇunā rāvaṇo hataḥ sagaṇāś cādbhutā rājan rākṣasā devakaṇṭakāḥ

---

36.8

यथा परशुरामेण क्षत्रम् उत्सादितं पुरा बलभद्रेण रामेण यथा दैत्यः पुरा हतः

yathā paraśurāmeṇa kṣatram utsāditaṃ purā balabhadreṇa rāmeṇa yathā daityaḥ purā hataḥ

---

36.9

यथा कृष्णेन कंसाद्या हता दैत्याः सुरद्विषः कलौ प्राप्ते यथा बुद्धो भवेन् नारायणः प्रभुः

yathā kṛṣṇena kaṃsādyā hatā daityāḥ suradviṣaḥ kalau prāpte yathā buddho bhaven nārāyaṇaḥ prabhuḥ

---

36.10

कल्किरूपं समास्थाय यथा म्लेच्छा निपातिताः समाप्ते तु कलौ भूयस् तथा ते कथयाम्य् अहम्

kalkirūpaṃ samāsthāya yathā mlecchā nipātitāḥ samāpte tu kalau bhūyas tathā te kathayāmy aham

---

36.11

हरेर् अनन्तस्य पराक्रमं यः शृणोति भूपाल समाहितात्मा मयोच्यमानं च विमुच्य पापं प्रयाति विष्णोः पदम् अत्युदारम्

harer anantasya parākramaṃ yaḥ śṛṇoti bhūpāla samāhitātmā mayocyamānaṃ ca vimucya pāpaṃ prayāti viṣṇoḥ padam atyudāram

37.1

इति श्रीनरसिंहपुराणे हरेः प्रादुर्भावानुक्रमणे षट्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् 36 नानात्वाद् अवताराणाम् अच्युतस्य महात्मनः न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तान् ब्रवीमि समासतः

iti śrīnarasiṃhapurāṇe hareḥ prādurbhāvānukramaṇe ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 36 nānātvād avatārāṇām acyutasya mahātmanaḥ na śakyaṃ vistarād vaktuṃ tān bravīmi samāsataḥ

---

37.2

पुरा किल जगत्स्रष्टा भगवान् पुरुषोत्तमः अनन्तभोगशयने योगनिद्रां समागतः

purā kila jagatsraṣṭā bhagavān puruṣottamaḥ anantabhogaśayane yoganidrāṃ samāgataḥ

---

37.3

अथ तस्य प्रसुप्तस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः श्रोत्राभ्याम् अपतत् तोये स्वेदबिन्दुद्वयं नृप

atha tasya prasuptasya devadevasya śārṅgiṇaḥ śrotrābhyām apatat toye svedabindudvayaṃ nṛpa

---

37.4

मधुकैटभनामानौ तस्माज् जातौ महाबलौ महाकायौ महावीर्यौ महाबलपराक्रमौ

madhukaiṭabhanāmānau tasmāj jātau mahābalau mahākāyau mahāvīryau mahābalaparākramau

---

37.5

अच्युतस्य प्रसुप्तस्य महत् पद्मम् अजायत नाभिमध्ये नृपश्रेष्ठ तस्मिन् ब्रह्माभ्यजायत

acyutasya prasuptasya mahat padmam ajāyata nābhimadhye nṛpaśreṣṭha tasmin brahmābhyajāyata

---

37.6

स चोक्तो विष्णुना राजन् प्रजाः सृज महामते तथेत्य् उक्त्वा जगन्नाथं ब्रह्मापि कमलोद्भवः

sa cokto viṣṇunā rājan prajāḥ sṛja mahāmate tathety uktvā jagannāthaṃ brahmāpi kamalodbhavaḥ

---

37.7

वेदशास्त्रवशाद् यावत् प्रजा स्रष्टुं समुद्यतः तावत् तत्र समायातौ ताव् उभौ मधुकैटभौ

vedaśāstravaśād yāvat prajā sraṣṭuṃ samudyataḥ tāvat tatra samāyātau tāv ubhau madhukaiṭabhau

---

37.8

आगत्य वेदशास्त्रार्थविज्ञानं ब्रह्मणः क्षणात् अपकृत्य गतौ घोरौ दानवौ बलदर्पितौ

āgatya vedaśāstrārthavijñānaṃ brahmaṇaḥ kṣaṇāt apakṛtya gatau ghorau dānavau baladarpitau

---

37.9

ततः पद्मोद्भवो राजन् ज्ञानहीनो ऽभवत् क्षणात् दुःखितश् चिन्तयाम्_अस कथं स्रक्ष्यामि वै प्रजाः

tataḥ padmodbhavo rājan jñānahīno 'bhavat kṣaṇāt duḥkhitaś cintayām_asa kathaṃ srakṣyāmi vai prajāḥ

---

37.10

चोदितस् त्वं सृजस्वेति प्रजा देवेन तत् कथम् स्रक्ष्ये ऽहं ज्ञानहीनस् तु अहो कष्टम् उपस्थितम्

coditas tvaṃ sṛjasveti prajā devena tat katham srakṣye 'haṃ jñānahīnas tu aho kaṣṭam upasthitam

---

37.11

इति संचिन्त्य दुःखार्तो ब्रह्मा लोकपितामहः यत्नतो वेदशास्त्राणि स्मरन्न् अपि न दृष्टवान्

iti saṃcintya duḥkhārto brahmā lokapitāmahaḥ yatnato vedaśāstrāṇi smarann api na dṛṣṭavān

---

37.12

ततो विषण्णचित्तस् तु तं देवं पुरुषोत्तमम् एकाग्रमनसा सम्यक् शास्त्रेण स्तोतुम् आरभत्

tato viṣaṇṇacittas tu taṃ devaṃ puruṣottamam ekāgramanasā samyak śāstreṇa stotum ārabhat

---

37.13

ओं नमो वेदनिधये शास्त्राणां निधये नमः विज्ञाननिधये नित्यं कर्मणां निधये नमः

oṃ namo vedanidhaye śāstrāṇāṃ nidhaye namaḥ vijñānanidhaye nityaṃ karmaṇāṃ nidhaye namaḥ

---

37.14

विद्याधराय देवाय वागीशाय नमो नमः अचिन्त्याय नमो नित्यं सर्वज्ञाय नमो नमः

vidyādharāya devāya vāgīśāya namo namaḥ acintyāya namo nityaṃ sarvajñāya namo namaḥ

---

37.15

अमूर्तिस् त्वं महाबाहो यज्ञमूर्तिर् अधोक्षज साम्नां मूर्तिस् त्वम् एवाद्य सर्वदा सर्वरूपवान्

amūrtis tvaṃ mahābāho yajñamūrtir adhokṣaja sāmnāṃ mūrtis tvam evādya sarvadā sarvarūpavān

---

37.16

सर्वज्ञानमयो ऽसि त्वं हृदि ज्ञानमयो ऽच्युत देहि मे त्वं सर्वज्ञानं देवदेव नमो नमः

sarvajñānamayo 'si tvaṃ hṛdi jñānamayo 'cyuta dehi me tvaṃ sarvajñānaṃ devadeva namo namaḥ

---

37.17

इत्थं स्तुतस् तदा तेन शङ्खचक्रगदाधरः ब्रह्माणम् आह देवेशो दास्ये ते ज्ञानम् उत्तमम्

itthaṃ stutas tadā tena śaṅkhacakragadādharaḥ brahmāṇam āha deveśo dāsye te jñānam uttamam

---

37.18

इत्य् उक्त्वा तु तदा विष्णुश् चिन्तयाम्_अस पार्थिव केनास्य नीतं विज्ञानं केन रूपेण चादधे

ity uktvā tu tadā viṣṇuś cintayām_asa pārthiva kenāsya nītaṃ vijñānaṃ kena rūpeṇa cādadhe

---

37.19

मधुकैटभकृतं सर्वम् इति ज्ञात्वा जनार्दनः मात्स्यं रूपं समास्थाय बहुयोजनम् आयतम् बहुयोजनविस्तीर्णं सर्वज्ञानमयं नृप

madhukaiṭabhakṛtaṃ sarvam iti jñātvā janārdanaḥ mātsyaṃ rūpaṃ samāsthāya bahuyojanam āyatam bahuyojanavistīrṇaṃ sarvajñānamayaṃ nṛpa

---

37.20

स प्रविश्य जलं तूर्णं क्षोभयाम्_अस तं हरिः प्रविश्य च स पातालं दृष्टवान् मधुकैटभौ

sa praviśya jalaṃ tūrṇaṃ kṣobhayām_asa taṃ hariḥ praviśya ca sa pātālaṃ dṛṣṭavān madhukaiṭabhau

---

37.21

तौ मोहयित्वा तुमुलं तज् ज्ञानं जगृहे हरिः वेदशास्त्राणि मुनिभिः संस्तुतो मधुसूदनः

tau mohayitvā tumulaṃ taj jñānaṃ jagṛhe hariḥ vedaśāstrāṇi munibhiḥ saṃstuto madhusūdanaḥ

---

37.22

आनीय ब्रह्मणे दत्त्वा त्यक्त्वा तन् मात्स्यकं नृप जगद्धिताय स पुनर् योगनिद्रावशं गतः

ānīya brahmaṇe dattvā tyaktvā tan mātsyakaṃ nṛpa jagaddhitāya sa punar yoganidrāvaśaṃ gataḥ

---

37.23

ततः प्रबुद्धौ संक्रुद्धौ ताव् उभौ मधुकैटभौ आगत्य ददृशाते तु शयानं देवम् अव्ययम्

tataḥ prabuddhau saṃkruddhau tāv ubhau madhukaiṭabhau āgatya dadṛśāte tu śayānaṃ devam avyayam

---

37.24

अयं स पुरुषो धूर्त आवां संमोह्य मायया आनीय वेदशास्त्राणि दत्त्वा शेते ऽत्र साधुवत्

ayaṃ sa puruṣo dhūrta āvāṃ saṃmohya māyayā ānīya vedaśāstrāṇi dattvā śete 'tra sādhuvat

---

37.25

इत्य् उक्त्वा तौ महाघोरौ दानवौ मधुकैटभौ बोधयाम्_असतुस् तूर्णं शयानं केशवं नृप

ity uktvā tau mahāghorau dānavau madhukaiṭabhau bodhayām_asatus tūrṇaṃ śayānaṃ keśavaṃ nṛpa

---

37.26

युद्धार्थम् आगताव् अत्र त्वया सह महामते आवयोर् देहि संग्रामं युध्यस्वोत्थाय सांप्रतम्

yuddhārtham āgatāv atra tvayā saha mahāmate āvayor dehi saṃgrāmaṃ yudhyasvotthāya sāṃpratam

---

37.27

इत्युक्तो भगवांस् ताभ्यां देवदेवो नृपोत्तम तथेति चोक्त्वा तौ देवः शार्ङ्गं सज्जम् अथाकरोत्

ityukto bhagavāṃs tābhyāṃ devadevo nṛpottama tatheti coktvā tau devaḥ śārṅgaṃ sajjam athākarot

---

37.28

ज्याघोषतलघोषेण शङ्खशब्देन माधवः खं दिशः प्रदिशश् चैव पूरयाम्_अस लीलया

jyāghoṣatalaghoṣeṇa śaṅkhaśabdena mādhavaḥ khaṃ diśaḥ pradiśaś caiva pūrayām_asa līlayā

---

37.29

तौ च राजन् महावीर्यौ ज्याघोषं चक्रतुस् तदा युयुधाते महाघोरौ हरिणा मधुकैटभौ

tau ca rājan mahāvīryau jyāghoṣaṃ cakratus tadā yuyudhāte mahāghorau hariṇā madhukaiṭabhau

---

37.30

कृष्णश् च युयुधे ताभ्यां लीलया जगतः पतिः समं युद्धं अभूद् एवं तेषाम् अस्त्राणि मुञ्चताम्

kṛṣṇaś ca yuyudhe tābhyāṃ līlayā jagataḥ patiḥ samaṃ yuddhaṃ abhūd evaṃ teṣām astrāṇi muñcatām

---

37.31

केशवः शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् आशीविषोपमैः तानि शस्त्राणि सर्वाणि चिच्छेद तिलशस् तदा

keśavaḥ śārṅganirmuktaiḥ śarair āśīviṣopamaiḥ tāni śastrāṇi sarvāṇi ciccheda tilaśas tadā

---

37.32

तौ युद्ध्वा सुचिरं तेन दानवौ मधुकैटभौ हतौ शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कृष्णेन दुर्मदौ

tau yuddhvā suciraṃ tena dānavau madhukaiṭabhau hatau śārṅgavinirmuktaiḥ śaraiḥ kṛṣṇena durmadau

---

37.33

तयोस् तु मेदसा राजन् विष्णुना कल्पिता मही मेदिनीति ततः संज्ञाम् अवापेयं वसुंधरा

tayos tu medasā rājan viṣṇunā kalpitā mahī medinīti tataḥ saṃjñām avāpeyaṃ vasuṃdharā

---

37.34

एवं कृष्णप्रसादेन वेदांल् लब्ध्वा प्रजापतिः प्रजाः ससर्ज भूपाल वेददृष्टेन कर्मणा

evaṃ kṛṣṇaprasādena vedāṃl labdhvā prajāpatiḥ prajāḥ sasarja bhūpāla vedadṛṣṭena karmaṇā

---

37.35

य इदं शृणुयान् नित्यं प्रादुर्भावं हरेर् नृप वसित्वा चन्द्रसदने वेदविद् ब्राह्मणो भवेत्

ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ prādurbhāvaṃ harer nṛpa vasitvā candrasadane vedavid brāhmaṇo bhavet

---

37.36

मात्स्यं वपुस् तन् महद् अद्रितुल्यं विद्यामयं लोकहिताय विष्णुः आस्थाय भीमं जनलोकसंस्थैः स्तुतो ऽथ यस् तं स्मर भूमिपाल

mātsyaṃ vapus tan mahad adritulyaṃ vidyāmayaṃ lokahitāya viṣṇuḥ āsthāya bhīmaṃ janalokasaṃsthaiḥ stuto 'tha yas taṃ smara bhūmipāla