13. Patala 13

निर्याणयागविधानम्‌ राजशेखराय देवराजदेणरधारिणे तेजसे सुखाय सच्चिदे नयावृतात्मने | नेजते परात्पराय निर्मलाय चेतसा वाजिने *सदों नमः शिवाय शङ्कराय ते ॥ १॥

देव्युवाच चन्द्रशेखर विश्वात्मन्‌ सर्वदूक्‌ स्वटूगीश्वर | उक्तवानसि मे सर्वर वीरशैवमतक्रमम्‌॥ २॥

श्रुतं त्वधिगतं देव रहस्यं मतसम्भवम्‌ | इदानीं श्रोतुमिच्छामि यागं निर्याणसंज्ञितम्‌ 11311 नषु लिङ्गिषु जीवत्सु कर्तव्यमुदितं त्वया । तेषां निर्याणसमये प्राणिनां क्रियते नु किम्‌ ॥ ४॥

तेन वान्येन विश्वेश भक्तशिष्यसुतादिना । निर्याते लिङ्गिनो देहे किं वा कार्यमतः परम्‌ ॥ il एतन्मे श्रद्द्धानायै श्रोतुमादरतो वद । यच्छुत्वा लिङ्गिनः सर्वे भवद्धचानपरास्तथा ॥ ६॥

ईश्वर उवाच निर्याणसंज्ञकयागनिरूपणम्‌' शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यागं निर्याणसंज्ञकम्‌ | लिङ्गिनां मम भक्तानां मत्पदप्राप्तिसाधनम्‌ 111911 प्राणसंशये सति कर्तव्यनिर्देशः रोगेण पीडऱ्यते देवि जनस्य प्राणसंशये | लक्षणैरात्मबुद्धत्या च निश्चित्य भिषजा? मृतिम्‌ ॥ ८॥

विहाय लौकिकीं दृष्टि देहपुत्रघनादिषु | भोगाशां च परित्यज्य ध्यायेन्मामेकमीश्वरम्‌ ॥ ९॥।

यदि देहबलं तस्य चोपवेष्टुँ सुखासने | पूर्ववस्त्रादि सन्त्यज्य धारयेच्छुद्धमम्बरम्‌ ।। Poll 300 पारमेश्वरागमः [ अष्टादशः भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो धृतरद्राक्षमालिकः | भक्त्या सम्पूजयेक्लिङ्ग पूर्ववत्‌ प्रयतः शिवे ngu 1मौनध्यानसमायुक्तो निविश्य स्वस्तिकासने । हस्तावुत्सङ्ग आधाय नासाग्रे न्यस्तवीक्षणः ।। १२॥

शृङ्गाटके भ्रुवोर्मध्ये द्विदलाज्ञाम्बुजोत्तमे । ध्यायन्मां संस्मरन्नाम मनसा वचसा दृढम्‌ 13 MI लिङ्गं निक्षिप्य बदने यदि नोच्छिष्टभावना । सज्जिकादि यथास्थाने धृत्वा लिङ्गं करेण वा N १४॥ यदि हस्तेन धृत्वा तु ध्यायेन्मामेकमीश्वरम्‌ । चतुर्भुजमुदाराङ्गै शान्तं सर्वात्मकं शिवम्‌ ॥ १५॥

वराभयत्रिशूलेन पूतभास्वत्कराम्बुजम्‌ । ध्यानाशक्तौ तु गिरिजे स्मरेच्छिवशिवेति माम्‌ । १६ ॥॥

शयित्वापि स्मरेच्चित्ते त्वशक्तावुपवेशने । किमत्र बहुना देवि भक्त्या भक्त्या धिया थिया 11 १७।॥। देहनिर्याणसमये स्मरेन्मामेवमद्रिजे । प्राणे विनिर्गते शिष्य: पुत्रो वौरध्वदेहिकं कुर्यात्‌ ततो विनिर्गते लिङ्गशरीरे लिङ्गधारिणाम्‌ ॥ १८॥

भक्तः शिष्योऽपि पुत्रो वा कुर्याततस्यौर्ध्वदेहिकम्‌ | स्नात्वा 'भूरिजलैदेवि सचेलकमतन्द्रितः ॥ १९॥

स्वयं विधाय लिङ्गस्य पूजां पूर्ववदाचरेत्‌ | विभूतिच्छन्नसर्वाङ्गो रुद्राक्षमणिधारकः U २०॥ बहूदकेन शुद्धेन स्नापयेल्लिङ्गिनस्तनुम्‌ | पञ्चाक्षरेण मन्त्रेण शतरुद्रानुवाकतः 1 २१॥। रौद्रैरन्यैर्महास्तोत्रैर्महान्तो लिङ्गिनः परे । चतुः पञ्च दशाष्टौ वा यथाबन्धुसमृद्द्रितः 12211 एकमादिसहन््ान्तैरभिषिञ्चेद्‌ घटोदकैः | गुरोर्वृद्धस्य चाज्ञस्य भक्तस्य सुधियो मम 11 २३।। ३०२ पारमेश्वरागमः [ अष्टादशः ्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः।।” इति। हृदयं नमः, वपर: शकारः, साक्षी इकारः, लान्तो वकारः, अनन्त आकारः, मरुदकारः। ततो “नमः शिवाय” इति पञ्चाक्षरमन्त्रः सिद्ध:” इति-ख. टिप्पणी (पृ. २२९)। सहस्रमष्टोत्तरं वा शतमेकादशापि वा । मूलेनोङ्कारयुक्तेन विमाने स्थापयेच्छवम्‌ ॥ ३१॥

समाधिस्थले सोत्सवं विमानं नयेयुः यथा समाधौ निविशेत्‌ तथैव स्वस्तिकासने । करावुत्सङ्गयोः क्षिप्त्वा बध्नीयाद्‌ रज्जुभिईढम्‌ ॥ ३२॥

चत्वारो लिङ्गिनो वृद्धा *ज्ञानभक्तितपोवृताः? । बहेयुर्भुजशीर्षेषु विमानं शवसंयुतम्‌ ॥ ३३॥

मूलमन्त्रं जपन्तस्तु रेनयेयुःरवटं प्रति । आन्दोलिका्चैर्विभवैः शिवपञ्चाक्षरं स्मरन्‌ ॥ ३४॥

मङ्गलार्थानि वाद्यानि वादयन्तस्त्वनेकशः । भेरीतूर्यमृदङ्गादि यथाविभवविस्तरम्‌ ॥ ३५॥

सङ्गीतस्तोत्रनृत्यानि जपन्‌ पञ्चाक्षरादिकान्‌ । वाचयेच्छतरुद्रीयमुत्सवं साधयेद्‌ बहु ।॥। ३६॥

३०४ पारमेश्वरागमः _ [अष्टादशः लिङ्िभिर्बहुभिर्जुष्टं गजस्यन्दपनङ्क्तिभिः | ग्रामात्‌ प्राचीमुदीचीं वा दिशं समुपनीय तत्‌ ।। ROU पुण्यदेशे गर्तनिर्माणम्‌ पुण्यदेशे नदीतीरे बहुवृक्षवनेऽपि वा । गिरावारामभूभागे विल्वमूले मठेऽपि वा ॥। ३८॥।

शिवालयोपकण्ठे वा जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे । सुकरं लभ्यते यत्र चाश्रमे वा तपस्विनः ॥ ३९।।

'खातयित्वावटं भूमौ श्लक्ष्णं व्यायामविस्तृतम्‌ | रहितं शर्कराग्रावकण्टकाशुचिबाधकैः ।। ४०।।

गर्तप्रमाणादिनिर्देशः मृतदेहप्रमाणेन गार्तागाधा विधीयते । नव वा सप्तपादं वा गतप्राणस्य देहिनः ।। ४१॥।

तन्न्यूनमधिकं वा चेत्‌ कर्तुरायुष्यसंक्षयः | 1. “देहस्य पृथिव्यादौ निक्षेपादिकमुक्तं विशेषार्थप्रकाशिकायां पञ्चमाधिकरणे' इति-ग. टिप्पणी ३०६ पारमेश्वरागमः [ अष्टादशः यथा सम्पूजयेलिङ्ग तथैव परमेश्चरि। केचिद्‌ भिन्दन्तिः शिरसि नारिकेलफलं तथा ।। ४९॥।

केचिन्नेच्छन्ति तद्युक्तमुभयं मम सम्मतम्‌। पत्नीसहगमनविधानम्‌ २सकलत्रो यदि भवेदनुगन्तुमियेष सा।। ५०॥

तामप्यावेशयेद्‌ रेभर्तुर्वामे वा“ संमुखेऽपि वा। यद्यन्या दक्षिणे चेष्टा ASAT: ` पृथक्‌ पृथक्‌ ।। ५१।।

एकस्मिन्नवटे सर्वा निखनेत्‌ तादूशं वटम्‌। यद्यासंस्ताश्च भोगार्था Wary पृथक्‌ पृथक्‌।। ५२॥

निखनेद्‌ गन्तुमिच्छेरन्निति शास्त्रविनिश्चयः । गर्भिण्यादिसहगमनप्रतिषेधः गर्भिणी यदि सा चेत्तु तथा पुत्रवती सती । ५३॥

न म्रियेत तदा देवि मृता चेद्‌ भ्रूणहा भवेत्‌। उन्मत्ता पतिता भ्रष्टा रुग्णा भीता च जारिणी ।। ५४।।

दूरस्था सूतिका वेश्या पतिदुष्टा रजस्वला । बालपुत्रवती बाला बहुपुत्रवती जडा ॥ ५५॥

ईदूग्विधास्तरुण्यश्च न ग्रियन्ते कदाचन | तासां वक्त्रेषु लिङ्गानि तत्तद्देहगतानि च ॥ ५६॥

रहितेषु च ताम्बूलं निक्षिप्य निखनेद्‌ ger । गर्तपूरणम्‌ सैन्धवेन समापूर्य लवणेनाशिखान्ततः ॥। ५७॥

संघट्य पद्भ्यां सुदृढ शेषमापूरयेन्मृदा । भस्मना विल्वपत्रैर्वा मुखमाच्छाद्य यत्तः ॥ ५८॥

यद्यल्पं पूरयेद्‌ देवि लवणेनावटान्तरम्‌र | स देहः पूतिगन्धः स्यात्‌ तेन बंशक्षयो भवेत्‌ । ५९॥

यदि क्लिद्येत क्रिमिभिर्जम्बुकादिभिराखुभिः । खन्यते गन्धलोभेन कर्तृगोत्रक्षयो भवेत्‌ ।। Goll ३०८ 'पारमेश्वरागम: [ अष्टादशः न पूरयेच्छिलाद्चैस्तु हद्यमृत्तिकयैव हि neg यदि न्यूनो भवेद्‌ भूमेर्गर्तः पूर्तिप्रमाणतः । कर्तुर्भवेन्महारोगः सन्तानं नैव सम्भवेत्‌ ॥ ६२॥

समाधिनिर्माणम्‌ भूम्या सम्मितमापूर्य कुर्यादुपरि वेदिकाम्‌ । पौरुषेण प्रमाणेन तदर्धार्धमथापि वा ॥ ६३॥

गर्तद्विगुणमानेन परितः पुथिवीतले । agai वर्तुलां वा मेखलात्रितयान्विताम्‌ ।। ६४॥।

' श्लक्ष्णां कुर्याल्लेपनाद्यचैरलङ्ककुर्यात्‌ तथोपरि । तोरणं परितो बद्ध्वा यथा सच्छायशीतलम्‌ ॥। ६५॥

काकादिविनिवृत्त्यर्थं 'पताकाध्वजकेतुभिः | मृण्मयप्रेतलिङ्गस्थापनम्‌ वेदेरुपरिं कुर्वीत मध्ये लिङ्गं च मृण्मयम्‌ ।। ६६।।

तल्लिङ्गं प्रेतलिङ्गं स्यान्न पूजा न च वन्दनम्‌ । लिङ्गं. तात्कालिकं देवि दीक्षान्ते पुनरन्यतः ।। ६७॥।

समाधेर्वामभागे तु लिङ्गं पाघाणसम्भवम्‌ | संस्थाप्य पूजयेन्नित्यं वृषभं मम शैलजे ॥ ६८॥

शिवालयनिर्माणम्‌ लिङ्गाभिषेकतीर्थ तु पाणिपीठात्‌ समाधिगम्‌ । एवं संस्थाप्य देवेशि तत्र कुर्याच्छिबालयम्‌ ॥ ६९॥ ` तत्र पूजनक्रमः यथा लिङ्गं तथा कुर्यात्‌ पाणिपीठं यथा तथा । यथा पूजा तथा पूजा नियमस्थो यथा तथा ॥। ७०॥।

धूपदीपोपहारादिनित्यकर्मवदेव तत्‌ । प्राणान्मन्त्रेण संस्थाप्य लिङ्गे मूलेन मन्त्रतः 11198 11 जपेत्‌ पञ्चानुवाकांश्च द्विषट्क मूलमन्त्रतः | शतरुद्रीयमावृत््व पयोभिः सम्भवेद्‌ यदि ।। ७२॥

३१० पारमेश्वरागमः [ अष्टादशः शुद्धैः स्वच्छजलैर्वापि शकत्या लिङ्गेऽभिषेचयेत्‌ । दोषायैव महेशानि मुख्ये शक्तौ? गुणाश्रयः ।। ७३।।

रतत्तच्छक्त्यनुसारेण विधिरेष विकल्पितः | गीतवादित्रनृत्यादि विभवे सति कारयेत्‌ ॥। ७४॥

दीपान्‌ प्रज्चालयेद्‌ देवि मेखलात्रितयेऽपि च । चणकान्नारिकेलानि कदलीरेक्षुभिरेव च ॥। ७५॥।

तिलांश्च क्षालितान्‌ शुद्धान्‌ मिश्रीकृत्य समर्पयेत्‌ । पञ्जभक्षमपूपादि यथाविभवविस्तरम्‌ ।। ७६॥

वेदिकापूजनक्रमः आतैवेद्यान्तमाकल्प्य पूजयेद्‌ वेदिकां ततः । सद्योजातादिभिः * पञ्चमन्त्ररीशानमादितः ।। ७७।।

चतुर्दिक्षु चतुर्भिश्च उपर्यन्तेन पूजयेत्‌ |: दिकपालानष्टदिक्ष्वष्टौ पुरतो नन्दिकेश्वरम्‌ ॥ ७८॥।

दुर्गा विनायकं वीरभद्रं पञ्चिमपाशर्वयोः । Que तुहुण्डं मार्तण्डं प्रचण्डं चण्डमेवःच“ ।। ७९।।

महाबलं बलं चैव प्रबलं रुद्रपार्श्वगान्‌ | अष्टदिक्ष्वर्पयेदष्टौ मध्यमायां यथाक्रमम्‌ ॥ oll नन्दिभृद्धिरिटीन्‌ 'तुण्डि मोदामोदप्रमोदकान्‌ । पूजयेदादिमे वृत्ते मूलमन्त्रेण सर्वतः ॥ ८९॥

पूजान्ते नैवेद्यादिसमर्पणम्‌ . समाप्य पूजां लिङ्गस्य भूरिदानानि कारयेत्‌ | नैवेद्यशेषं ताम्बूलं वस्त्रद्रव्यादिभिः शिवे ॥ ८२॥

विभज्य दद्यादेकत्र चागतान्‌ भक्तलिङ्गिनः | विचारयेत्‌ तदा देवि लिङ्गच्लिङ्गिरिभेदनम्‌ ॥ ८३॥

ते सर्वे ईश्वराः सत्यं विभवे सति दीयताम्‌ । विशेषेणार्चयेत्‌ तत्र शिवभक्तं च लिङ्गिनम्‌ ॥ ८४॥

दक्षिणावस्त्रपूजाद्यैर्भोजयेक्लिङ्गिनां शतम्‌ । न स्नायान्न स्मरेत्‌ स्पृष्टि नाशौचं नाशुभं तु वा ।। 24 अमङ्कलं न कर्तव्यं यतो लिङ्गी शिवोऽस्म्यहम्‌ । दशैकं वा यथाशक्ति विभवे भूरिभोजनम्‌ ।। ८६।।

३१२ 'पारमेश्वरागम: [ अष्टादश: गोदानानि प्रकुर्वीत भूहिरण्यादि शक्तितः । . कन्यादानानि वा द्रव्यं दद्याद्‌ योग्याय चार्थिने ॥। ८७॥

लिङ्गमुद्राङ्कितवृषभविसर्जनम्‌ विसर्जयेच्च वृषभान्‌ लिङ्गमुद्राङ्कितान्‌ शुभान्‌ | प्रत्यहं चार्चयेदेवं मासमेकं निरन्तरम्‌ ॥ ८८॥।

पक्षं च दशरात्रं वा त्रिरात्रं वानुपूजयेत्‌ | न दीक्षानियमः कर्तुब्ृह्मचर्यादि सुन्दरि ॥ ८९॥

्त्रीसङ्गमात्रमुत्सज्य सर्व पूर्ववदाचरेत्‌ | अभ्यङ्गमैच्छिक्ं देवि ताम्बूलं सर्वसंमतम्‌ | ९०॥। लौकिक गन्धपुष्पादि यथायोग्यं समाचरेत्‌ | निर्याणयागकर्तव्यानि यावती क्रियते दीक्षा यागे निर्याणसंज्ञिते ।। ९१॥।

तावत्‌ सन्तर्पयेदन्नैरन्नार्थी यः समागतः | न जातिभेद विमृशेदाचण्डालान्तमीश्वरि ।। ९२।।

अगोचरश्वरकाकानां दद्यादन्नरसादिकम्‌ । वृषभेभ्यो यथाशक्ति दद्यादन्नरसादिकम्‌ ॥ ९३।।

दीक्षान्ते भोजयेत्‌ सम्यक्‌ शतमष्टोत्तरं परम्‌ । सर्वदा दश शक्तो वा दीक्षान्ते सर्वदा चरेत्‌ ।। ९४॥।

अथवा यद्यथाशक्तिश्चैकं वा प्रेतलिङ्गकम्‌र । द्रोणपुष्पैशच दूर्वाभिर्विल्वापामार्गपाटलैः ॥ ९५।।

करवीरोत्पलैः पदौर्यथासम्भवमर्चयेत्‌ । प्रत्यब्दमागते सिद्धिदिवसे तु विशेषतः ।॥। ९६॥।

पूजयेद्वेदिकां भक्त्या लिङ्गवल्लिङ्ववान्‌ धिया | मासर्तुपक्षवारादौ यथाशक्ति समर्चयेत्‌ 1 ९७॥ शक्तश्च प्रत्यहं देवि पूजनं तूत्तरोत्तरम्‌ । आरामादिनिर्माणम्‌ स्वशक्त्या भूमिमाक्रम्य भित्त्या वा कण्टकादिभिः 11 ९८॥। ३१९४ पारमेश्वरागमः [ अष्टादशः कृत्वारामं यथाशक्ति पूजयेत्‌? पुष्पवाटिभिः | द्रोणिररुद्रजटीविल्वकरवीरांश्ररे मारवम्‌॥ ९९।।

अन्यानि गन्धपुष्पाणि तत्र सम्पादयेच्छिवे । वेदिं च पूजयेन्नित्यमन्यलिङ्गार्थमाहरेत्‌ l १००॥ स्वयं च क्षितिपालाय दद्यादिष्टं तथाखिलम्‌ | यथाशक्त्यर्चयेद्‌ वेदिं विशेषेण च पर्वसु ।। १०१।।

उत्सवं नृत्यगीतादि जागरादि स्वभक्तितः । निर्याणयागफलश्रुतिः निर्याणयोगिनां सिद्धि गतदेहं च लिङ्गिनम्‌।। १०२॥

अनुगच्छेज्जनो यावत्तावत्‌ कैलासवासदम्‌ | ये पश्यन्ति विमानाग्रं लिङ्गिनिर्याणसाधनम्‌ ।। 203 11 साक्षात्‌ कैलासशिखरं किन्तु लिङ्गी शिवोऽस्म्यहम्‌ । ऽग्रदर्शयन्ति ये दीपान्‌ धूपान्‌ घण्टाध्वनीनपि 11 १०४।। रतयुद्रम्य.......देहेन........भूमिं” इत्ययं पङ्क्तीनां क्रमः-ग. घ. ङ.। प्राध्माय जलजान्‌ भक्त्या ते कैलासनिवासिन: ।। १०५।।

प्रत्युद्गम्य' नराः प्रेतं चाभिष्टूय प्रशंस्य च । देहेन शिवतादात्म्यमात्मना सह यान्ति ते ॥ १०६।।

वेदिं प्रदक्षिणीकृत्य त्रीण्येकादश शक्तितः । भूमिं प्रदक्षिणीकृत्य यत्फलं तदवाप्नुयात्‌ ।। १०७॥।। भुक्त्वा तद्वेदिनेवेद्यं भक्ष्यादीक्षुफलादि यत्‌ | अत्र वक्ष्यामि ते देवि रहस्यं न प्रकाशय । नन्दिस्कन्दगजास्यादीन्‌ नापि बोधय वल्लभे ।। १०९।।

कार्तिकमासविशेषविधिः प्राप्ते तु कार्तिके मासे नक्ताशी नियतव्रतः | प्रत्यहं पूजयेद्‌ वेदिं द्रोणविल्वैस्तिलाक्षतैः 11 ११०॥ सहर्त्रनामभिर्मूलमन्त्रेण यदि वार्चयेत्‌ । ३१६ पारमेश्वरागमः [ अष्टादशः एवं भक्त्याऽर्चयेक्लिङ्गवेदि निर्याणयोगिन: । देहान्ते मम सायुज्यं याति कैवल्यमीश्वरि ।। ११८।।

श्एतन्चिर्याणर्यागस्य लक्षणं कथितं मया । कर्तव्यमखिलं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १९९॥

इति श्रीपारमेश्वरतन्त्रे वीरशैवमृतयागविधि-

नामाष्टादशः पटलः रेसमाप्तः ।।१८।।