5. Patala 5

प्रकरणे लिङ्गधारणस्वरूपनिरूयर्ण नाम १षट्स्थलस्वरूपनिरूपणम्‌ २देव्युवाच कपर्दिन्‌ करुणासिन्धो मेरुधन्वन्‌ महेश्वर | ae मे षट्स्थलज्ञानलक्षणं तत्फलं विभो ॥१॥

ईश्वर उवाच शुणु देवि प्रवक्ष्यामि स्थलघट्कस्य लक्षणम्‌ । यज्ज्ञात्वा जायते सद्यः शिव एव न संशयः UM गोपनीयं प्रयत्नेन दरिद्राणांरे यथा निधिः । यथा स्त्रियां तथा गोप्या स्वयोनिरिव सुव्रते ॥ ३॥

शिवभक्तिविहीनाय दुराचाररताय च । नास्तिकाय न दुष्टाय वक्तव्यः षट्स्थलक्रमः ॥ ४॥

१, नास्त्येषा पङ्क्तिः-ग.। २. पार्वत्युवाच-ग. घ.। ३. द्रेण-घ. ड.। ९० पारमेश्वरागमः [ षष्ठ: परमात्मा षड्विधोञभवत्‌ अहमेकः परानन्दः परमात्मा सदाशिव: । शैवदीक्षाकल्पवृक्षस्तत्फलं स्थलषटूककम्‌ |

इति dat विधायाहमसूजं मुक्तिसाधनम्‌ ॥ ६॥

अहमेव जगत्प्रष्टा पुनर्मय्येव लीयते । अहमेव स्थलं विद्धि षड्विधं *मम रूपकम्‌ ॥ ७॥

षट्स्थलनामनिदेशः शरणः शिवलिङ्गैक्यः स्थलषट्कं मम प्रियम्‌रै ॥ ८॥

भक्तस्थललक्षणम्‌ गुरौ च जङ्गमे लिङ्गे तारतम्यविशेषतः | पूजयेत्‌ त्रिविधं रूपं तद्भक्तस्थलमुच्यते ॥ ९॥

dea पृथिवीतत्त्वं तनुरन्यतमा मम । तस्याधिदेबता चाहं सोऽहं देवि न संशयः ॥ १०॥

• १. च मम प्रियम्‌-ग. घ.। २. ङ्विकः-क. ख.। ३. रूपकम्‌-ग. घ.। षट्स्थलस्वरूपनिरूपणम्‌ जङ्गमं पूजयेद्यस्तु साक्षान्मद्रूपमीश्वरम्‌ | स मां पूजितवानेव सोऽहं देवि न संशयः ॥ VN तस्मादूयो भक्तिमान्‌ शक्तो जङ्गमेषु महात्मसु । तद्द्धि भक्तस्थलं fats मम चातिप्रियं शिवे ।। १२॥।

माहेश्वरस्थललक्षणम्‌ यो गुरूक्तेन मार्गण लिङ्गपूजारतः सदा । जङ्गमानर्चयेच्छक्त्या स हि माहेश्वरः स्मृतः ॥ १३॥

त्रिकालमर्चयेल्लिङ्गं मम भक्तेषु भक्तिमान्‌ | स्वमताचारनिरतः स वै माहेश्वरः प्रिये ॥ १४॥

जलतत्त्वमिदं देवि तनुरन्यतमा मम । तस्याधिदेबता चाहं सोऽहं देवि न संशयः UBM श्य उक्तलक्षणस्तु स्यादाचारे जङ्गमार्चने | स्थलं माहेश्वरं विद्धि मम चातिप्रियं शिवे ॥ १६॥

१, यदुक्त-ख.। पारमेश्वरागम: प्रसादिस्थललक्षणम्‌ योऽनर्पितं महेशानि नार्चयित्वापि जङ्गमान्‌ | नाश्नाति न त्यजेन्मह्यमर्पितं कृच्छ्गोऽपि वा ॥ १७॥

सोऽयं प्रसादी कथितः सोऽहमेव न संशयः । तत्प्रसादिस्थलं विद्द्वि मम चातिप्रियं शिवे ॥ १८॥

अग्नितत्त्वमिदं देवि तनुरन्यतमा मम । तस्याधिदेवता चाहं सोऽहमेव न संशयः UVM प्राणलिङ्गिस्थललक्षणम्‌ यथा प्राणे तथा लिङ्गे यथा लिङ्गे तथा शिवे । १प्राणलिङ्गशिवेष्वेकबुद्धिमान्‌ प्राणलिङ्गिकः ॥। २०॥

यः प्राणलिङ्गलिङ्गी स्यात्‌ स रुद्रो नात्र संशयः । प्राणलिङ्गिस्थलमिदं मम चातिप्रियं शिवे ॥ २१॥

वायुतत््वमिदं देवि तनुरन्यतमा मम । तस्याधिदेवता चाहं सोऽहमेव न संशयः URI शरणस्थललक्षणम्‌ ईषणात्रयनिर्मुक्तो नित्यमेकान्तसेवनः । मम ध्यानरतो नित्यं शरणः परिकीर्तितः ॥ २३॥

शरणत्वाधिकारी यः स देहान्ते शिवो भवेत्‌ | शरणाख्यस्थलमिदं मम चातिप्रियं शिवे ॥ २४॥

व्योमतत्त्वमिदं देवि तनुरन्यतमा मम । तस्याधिदेबता चाहं सोऽहमेव न संशयः ॥ २५॥

शिवलिङ्ग्यैक्यस्थललक्षणम्‌ न पूजा नैव च ध्यानं 'न योगकरणादिकम्‌ | अहन्ताभावनाधीरः शिवलिङ्गैक्यसंज्ञकः ॥ २६॥

य एष शिवलिङ्कैक्यसंज्ञकः परमेश्वरः | स्थलं तच्छिवलिङ्कैक्यं मम चातिप्रियं शिवे ॥ २७॥

९४ * पारमेश्वरागमः [ षष्ठः साक्षितत्त्वमिदं देवि प्रधानेयं तनुर्मम । मम रूपमिदं विद्द्रः सोऽहमेव न संशयः UWI! षट्स्थलज्ञानमहिमा स्य इदं घद्स्थलं नाम रहस्यं परमं पदम्‌ । यज्ज्ञात्वा मुच्यते सद्यो जन्मसंसारबन्धनात्‌ ॥ २९॥

स्थलषद्कपरिज्ञानं देवानामपि दुर्लभम्‌ । मामृते परमेशानि नान्यो जानाति कश्चन ॥ ३०॥।

त्वत्स्नेहपाशसंबद्धमनसा कथितं मया। स्थलघद्कपरिज्ञानमिदं तुभ्यं निवेदितम्‌ ॥ ३९॥

महेश्वरस्य षडङ्गानि तत्र वक्ष्ये विशेषं ते शृणुष्व सरहस्यकम्‌ । षडङ्कानि महेशानि महेशस्य परात्मनः ॥ ३२॥

सर्वज्ञता तृप्तिरनादिबोधः स्वतन्त्रता नित्यमलुप्तशक्तिः। वि मा भाइका महेचरस्थ र. यद्भक्तस्थलमित्याहुस्तत्सर्वज्ञत्वमुच्यते । यन्महेश्वरकं नाम सा तृप्तिर्मम शाङ्करि ॥ ३४॥

यत्प्रसादाभिधं स्थानं तद्बोधो मे निरङ्कशः । यत्प्राणलिङ्गकं नाम तत्स्वातन्त्र्यमुदाहतम्‌ ॥ ३५॥

यदस्ति शरणज्ञानमलुप्ता शक्तिरुच्यते | यदैक्यस्थानमूर्ध्वस्थं शक्त्यनन्तेशिता मम ॥ ३६॥

१एतदङ्गस्थलं देवि गुह्याद्‌ गुह्यतमं परम्‌ । एतानि मम चाङ्गानि चक्षुरादीन्यसंशयम्‌ ॥ ३७॥

एतदङ्गस्थलज्ञानं यदि पुंसां महात्7नाम्‌ | सदुरोरुपदेशेन वर्तते स परः शिवः ॥ ३८॥

न यस्याङ्गपरिज्ञानं नाङ्गाङ्गिभावबोधनम्‌ । न तेन लभ्यते मुक्तिर्दूरस्था हि यतः शिवे ॥ ३९॥

९६ * पारमेश्वरागमः [ षष्ठः अथ वक्ष्ये विशेषं ते शृणुष्वैकमनाः शिवे । उपाङ्गघट्कमपरं भव्त्यादि परमं पदम्‌ ॥ ४०॥।

भक्ति: कर्मक्षयो बुद्धिर्विचारो दर्पसंक्षयः । सम्यरज्ञानमिति प्रोक्तं स्थलषट्क मम प्रियम्‌ ॥ ४९॥

१. भक्तिलक्षणम्‌ कामुकस्य यथा जारकान्तायामभिवेशनम्‌ । यथैव लब्धे च निधौ दरिद्रस्य मनस्तथा URI अस्पृष्टविषयस्नेहो यो मोहः शुद्धसात्त्विक: | मयीश्वरे मंहादेवि सद्भक्तिरभिधीयते ॥ ४३॥

भक्तिर्माता पिता देवि कामधेनुः tes: | करस्थममृतग्रासं विद्धि भक्ति कुलेश्वरि ॥ ४४॥

यो भक्तिरहितो मर्त्यः समस्ता निष्फलाः क्रियाः । न तस्य परलोकोऽस्ति मृतः श्वानो भविष्यति ॥ ४५॥।

भक्तिहीनस्य कर्माणि वृथा पूजाजपादिकम्‌ । धृतमङ्गलसूत्रापि विधवा न सुवासिनी ॥ ४६॥

तथा भक्तिर्दृथा यस्य तद्वशाद्‌ गतजन्मसु | प्राप्तानि बन्धकर्माणि तेषां स्यात्‌ संक्षयो लघु ॥ ४७॥

२. कर्मक्षयलक्षणम्‌ दुर्वासनानुबन्धीनि कर्माणि प्रकृतानि च । कृता भक्तिमयी शक्तिः सा नाशयति तानपि! ॥ ४८॥

३. बुद्धिलक्षणम्‌ कर्मबन्धेषु नष्टेषु बुद्धिः स्वच्छा भवत्यथ | संत्यक्तविषया देवि स्थिरा मयि परात्मनि ॥ ४९॥

यस्यास्ति निर्मला बुद्धिरधीशे मयि शङ्करे । स मामुपैति भ्रमरकीटन्यायेन सुन्दरि ॥। ५०॥

न यस्य निर्मला बुद्धि: स ध्यायेद्‌ विषयान्‌ सदा | 1ध्यायतो विषयान्‌ पुंसः सङ्गस्तेषूरैपजायते ॥ ५१॥

९८ पारमेश्वरागमः [ षष्ठः सङ्गात्‌ संजायते कामः कामात्‌ क्रोधोऽभिजायते | क्रोधाद्‌ भवति संमोहः संमोहात्‌ स्मृतिविभ्रमः ॥ ५२॥

स्मृतिभ्रेशाद बुद्धिनाशो बुद्धिनाशाद्‌ विनश्यति तच्छुद्धबुद्धिमानेति मामेव मयि शङ्करेः ॥ ५३॥

४. विचारलक्षणम्‌ तया गुरूक्तवाक्यार्थचिन्तनं निश्चयो हृदि | 'हिताहितविवेकस्यः विचारः स उदाहृतः ॥ ५४॥

विना गुरूक्तवाक्यार्थविचारं न प्रयोजनम्‌ | विचारेणैव जानाति सकलं च शुभाशुभम्‌ ॥ ५५॥

५. दर्पसंक्षयलक्षणम्‌ एवं विचारिते शास्त्रे ज्ञात्वा मामखिलेश्वरम्‌ । स्वरूपमपिरे जानाति तस्य स्याद्‌ गर्वसंक्षयः ।। ५६॥।

१, जगदीश्वरि-ख.। २. कयोः-ख.। ३. मभि-घ. S. पटल: | षट्स्थलस्वरूपनिरूपणम्‌ ९९ ६. सम्यग्ज्ञानलक्षणम्‌ निरस्तदर्पसंबद्धः शिव*ज्ञानरतो भवेत्‌ । तेन शीघ्रं गिरिसुते सम्यग्ज्ञानं ततो भवेत्‌ ॥ ५७॥

येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यत्यात्मन्यथो मयि | प्रत्ययत्रितयैक्येन सम्यग्ज्ञानी स चास्म्यहम्‌ ॥ ५८॥।

चराचरात्मकं सर्व भावयन्‌ परमात्मनः | मम रूपं महेशानि सम्यग्ज़ञानी स उच्यते ॥ ५९॥

अङ्गोपाङ्गानां परस्परं संबन्धः उपाङ्गषट्कमेतद्धधि भक्तादिस्थलषट्कम्‌ | भक्तादिसर्वज्ञत्वादि भक्त्यादिक्रमशः शिवे ॥ Goll यस्य सर्वज्ञता भक्तिर्या तृप्तिः कर्मसंक्षया । अनादिबोधो या? बुद्धिर्विचारो मे स्वतन्त्रता ॥ ६९॥।

अनन्तशक्तिरिति मे सम्यग्ज्ञानं ददाति सा ॥ ६२॥

“३, ध्यान-ख.। २. यो-ख. ग. घ ध्यान-ख.। २. यो-ख. ग. घ.। ३. यः-ख.। १०० पारमेश्वरागमः [ षष्ठः स्थलषट्कनिर्णय अङ्गोपाङ्गात्मभावेन स्थलषद्कस्य निर्णयम्‌ । यो जानाति स देवेशि शिव एव न संशयः ॥ ६३॥

पादपाणिशिरोदेहमङ्गषद्क महेश्वरि । भक्तादिसर्वज्ञत्वादि भक्त्यादिस्थानषट्ककम्‌ 11 ६४॥ लब्ध्वा च? तत्स्थलज्ञानं विदितः सदगुरोर्मुखात्‌ । षडूर्मिसङ्गरहित षड्वर्गपरिवर्जितः ॥ ६५॥

परित्यज्याथ महताऽहङ्कारं स शिवो भवेत्‌ । ऊर्मिवर्गभयं यस्य न स मुक्तो न संशयः ॥ ६६॥

षडूर्मयः कषुत्पिपासे महेशानि शोकमोहौ जनिर्मृतिः । संसाराब्ध्यूर्मयश्चैता यथाब्धावूर्मयस्तथा ॥। ६७॥

कषुत्पिपासे प्राणधर्मौ शोकमोहौ मनोगतौ । जननं मरणं चेति देहधर्मौ षडूर्मयः ॥ ६८॥

परलः ] षट्स्थलस्वरूपनिरूपणम्‌ १०१ भवन्त्यप्राप्य दुःखाय प्राप्यापि च तथैव हि? । आगमापायिनो नित्यं न स्वस्थं स्थापयन्त्यमी ॥ ६९॥

तेषामिदं सहायो हि वर्गषट्कं दुरासदम्‌ ।। ७०॥।

अरिषड्वर्गः कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मद एव हि । मात्सर्यं च क्रमेणैतद्‌ वर्गघट्कमुदाहतम्‌ ॥ ७९॥

अरिवत्‌ प्रतिकूलत्वादरिषड्वर्ग उच्यते । तदूर्मिषट्कमरिषड्वर्ग त्यक्त्वा विमुच्यते ॥ ७२॥

साधनतारतम्यम्‌ भक्तादिसम्यरज्ञानान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमम्‌ । साधनं पूर्वपूर्वं स्यात्‌ साध्यं स्याहुत्तरोत्तरम्‌ ॥ ७३॥

ऊर्मिवर्गविहीनस्य सम्यर्ज्ञानाधिकारिणः | सुज्ञातस्थलघट्कस्य मुक्तिः करतले स्थिता ।। ७४॥

१०२ पारमेश्वरागमः [ षष्ठः यस्य प्रियोऽहमीशानि स ममासीत्‌ प्रियो यतः । उक्तलक्षणसंपन्नः सोऽहमेव न संशयः ॥ ७५॥।

कृतपुण्यफलाद्‌ वीरशैवदीक्षाधुरन्धरः । त्रिसन्ध्यमनया स्तुत्या स्तुवेन्मामेवमद्रिजे ॥ ७६॥

शिवस्तुतिः नमः शिवाय रुद्राय नम ३»काररूपिणे । भक्तस्थलस्वरूपाय शिवलिङ्काय ते नमः ॥ ७७॥

गजचर्माम्बरभृते व्याघ्रचर्मधराय ते । महेशस्थलरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ७८॥

कपर्दिने सकालाय ककुदिध्वजशोभिने | प्रसादस्थलरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ७९॥

नमः परात्मने तुभ्यं प्राणलिङ्गस्थलात्मने । शुद्धस्फटिकवर्णाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ८०॥

नीलकण्ठाय नित्याय निर्मलाय परात्मने । शरणस्थलरूपाय शिवलिङ्काय ते नमः ॥ ८९॥

त्रिशूलमृगहस्ताय कुठाराभयपाणये । शिवलिङ्गेक्यरूपाय शिवलिङ्गाय ते नम: ॥ ८२॥

नमो दक्षमखान्ताय नमोऽन्धकविघातिने? । नमः सर्वज्ञरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥। ८३॥

पार्वतीशाय पृथवे पराय परमेष्ठिने । नमस्ते नित्यतृप्ताय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ८४॥

नमस्ते वेदरूपाय नमः \कन्थानिषङ्गिणे । नमस्त्वनादिबोधाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ८५॥

नाटिताखिलभूताय नगजार्धशरीरिणे । नमः स्वतनत्रतन्त्राय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ८६॥

नमः शशाङ्कचूडाय शशाङ्कायुतरोचिषे । अलुप्तशक्तये नित्यं शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ५७॥

नमः कैलासवासाय नमस्ते पुरघातिने | रनमोऽस्त्वनन्तशक्ताय शिवलिङ्गाय ते नमः WCU १०४ पारमेश्वरागमः [ षष्ठः निःश्वासरोत्पन्नवेदाय *साश्ची(क्षि) भूतत्रयीमते । नमस्ते भक्तिरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ८९॥

कमलोद्भववन्द्याय कपर्दिन्‌ जटिने नमः | कर्मक्षयात्मने तुभ्यं शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९०॥

नमो गणेशपुत्राय नमस्ते स्कन्दसूनवे । नमो बुद्धिस्वरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९९॥

गङ्गाधराय गोभर्त्रे गौरीवक्त्रावलोकिने | नमो विचाररूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९२॥

विश्वेश्वराय विश्वाय विश्वरूपाय वेधसे | दर्पक्षयस्वरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९३॥

सर्वाधाराय सर्वाय सर्वोत्पत्तिलयात्मने | सम्यरज्ञानस्वरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९४॥

नमश्चिद्घनरूपाय सच्चिदानन्दमूर्तये । समग्रश्वर्यलूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९५॥

मृत्युञ्जयाय रुद्राय त्र्यम्बकाय त्रिमूर्तये । महावीर्याय वीराय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९६॥

वेदवेदान्तवेद्याय वेदार्थायः विवेकिने । महसे यशसे तुभ्यं शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९७॥

सोमसूर्याग्निनेत्राय नमस्ते त्वष्टमूर्तये । नमो महाश्रीरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९८॥

निराकाराय कवये रेकारणाय कलात्मने । नित्यज्ञानस्वरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ ९९॥

सूर्यकोटिप्रकाशाय सूक्ष्माय सुखरूपिणे । शुद्धवैराग्यरूपाय शिवलिङ्गाय ते नमः ॥ १००॥

नमः षड्भाग्यरूपाय नमः षड्भाग्यदायिने । मुक्तये मुक्तिसंधात्रे शिवलिङ्गाय ते नमः ॥। १०१॥

अतीतत्र्यष्टतत्त्वाय त््यष्टतत्त्वस्वरूपिणे । पञ्जविंशात्मतत््वाय शिवलिङ्काय ते नमः ॥ ९०२॥

१०६ पारमेश्वरागमः [ षष्ठः वरदमृगकुठाराभीतिहस्ताम्बुजाय स्फुटमुकुटविराजच्चन्द्रमःशेखराय । मृदुलविमलदूर्वाश्लिष्टभूभृत्सुताय प्रणवमय नमः श्रीशङ्करायो? नमस्ते ॥ ९०३॥॥

स्तवराजफलश्रुतिः

इति स्तुवीत यो भक्त्या त्रिसन्ध्यं प्रत्यहं शिवे ।

तद्दूष्टिगोचराः सर्वे शिवा एव न संशयः ॥ १०४॥।

एतद्विजानतो देवि नान्यदस्ति ततः परम्‌ । ज्ञातव्यं परतत्त्वाख्यं सोऽहमेव न संशयः ॥। १०५॥।

अनेन स्तवराजेन भावयेन्मामधीश्वरम्‌ । देहान्ते सर्वमाप्नोति? मम सायुज्यमव्ययम्‌ 11 १०६।। विचारयेदेतदर्थ सम्यग्‌ गुरुमुखाच्छिवे । न स भूयो निपतति संसारे दुःखसागरे ॥ wo! परित्यज्यापि सर्वस्वं सर्वयलेन सर्वदा | सर्वदा वर्तयेदेतद्‌ यदीच्छेत्‌ सुखमात्मनः 11 १०८॥ एतत्ते कथितं देवि षद्स्थलज्ञानमुत्तमम्‌ ।

इति श्रीपारमेश्चरतन्त्रे शिवाद्वैतसिद्धान्ते दीक्षा-

षष्ठः पटलः समाप्तः ।।६ 11