13. Chapter 12

: उत्साहपरिवर्तः | अथ खलु भैषज्यराजो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो महाप्रतिभानश्च बोधिसत्त्वो महासत्त्वो विंशतिबोधिसत्त्वशतसहस्रपरिवारो भगवतः संमुखमिमां वाचमभाषेताम् - अल्पोत्सुको भगवान् भवत्वस्मिन्नर्थे | वयमिमं भगवन् धर्मपर्यायं तथागतस्य परिनिर्वृतस्य सत्त्वानां देशयिष्यामः संप्रकाशयिष्यामः | किंचापि भगवन् शठकाः सत्त्वास्तस्मिन् काले भविष्यन्ति, परीत्तकुशलमूला अधिमानिका लाभसत्कारसंनिश्रिता अकुशलमूलप्रतिपन्ना दुर्दमा अधिमुक्तिविरहिता अनधिमुक्तिबहुलाः, अपि तु खलु पुनर्वयं भगवन् क्षान्तिबलमुपदर्शयित्वा तस्मिन् काले इदं सूत्रमुद्देक्ष्यामो धारयिष्यामो देशयिष्यामो लिखिष्यामः सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामः | कायजीवितं च वयं भगवन् उत्सृज्य इदं सूत्रं प्रकाशयिष्यामः | अल्पोत्सुको भगवान् भवत्विति || अथ खलु तस्यां पर्षदि शैक्षाशैक्षाणां भिक्षूणां पञ्चमात्राणि भिक्षुशतानि भगवन्त मेतदूचुः - वयमपि भगवन् उत्सहामहे इमं धर्मपर्यायं संप्रकाशयितुम्, अपि तु खलु पुनर्भगवन् अन्यासु लोकधातुष्विति | अथ खलु यावन्तस्ते भगवतः श्रावकाः शैक्षाशैक्षा भगवता व्याकृता अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ, अष्टौ भिक्षुसहस्राणि, सर्वाणि तानि येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तमेतदूचुः - अल्पोत्सुको भगवान् भवतु | वयमपीमं धर्मपर्यायं संप्रकाशयिष्यामस्तथागतस्य परिनिर्वृतस्य पश्चिमे काले पश्चिमे समये अपि त्वन्यासु लोकधातुषु | तत्कस्य हेतोः? अस्यां भगवन् सहायां लोकधातौ अधिमानिकाः सत्त्वा अल्पकुशलमूला नित्यं व्यापन्नचित्ताः शठा वङ्कजातीयाः || अथ खलु महाप्रजापती गौतमी भगवतो मातृभगिनी षड्भिर्भिक्षुणीसहस्रैः सार्धं शैक्षाशैक्षाभिर्भिक्षुणीभिः उत्थायासनाद् येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तमुल्लोकयन्ती स्थिताभूत् | अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां महाप्रजापतीं गौतमीमामन्त्रयामास - किं त्वं गौतमि दुर्मनस्विनी स्थिता तथागतं व्यवलोकयसि? नाहं परिकीर्तिता व्याकृता च अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ | अपि तु खलु पुनर्गौतमि सर्वपर्षद्वयाकरणेन व्याकृतासि | अपि तु खलु पुनस्त्वं गौतमि इत उपादाय अष्टात्रिंशतां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणामन्तिके सत्कारं गुरुकारं माननां पूजनामर्चनामपचायनां कृत्वा बोधिसत्त्वा महासत्त्वो धर्मभाणको भविष्यसि | इमान्यपि षड् भिक्षुणीसहस्राणि शैक्षाशैक्षाणां भिक्षुणीनां त्वयैव सार्धं तेषां तथागतानामर्हतां सम्यक्संबुद्धानामन्तिके बोधिसत्त्वा धर्मभाणका भविष्यन्ति | ततः परेण परतरेण बोधिसत्त्वचर्यां परिपूर्य सर्वसत्त्वप्रियदर्शनो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो लोके भविष्यसि विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् | स च गौतमि सर्वसत्त्वप्रियदर्शनस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धस्तानि षड् बोधिसत्त्वसहस्राणि परंपराव्याकरणेन व्याकरिष्यत्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ || अथ खलु राहुलमातुर्यशोधराया भिक्षुण्या एतदभवत् - न मे भगवता नामधेयं परिकीर्तितम् | अथ खलु भगवान् यशोधराया भिक्षुण्याश्चेतसैव चेतःपरिवितर्कमाज्ञाय यशोधरां भिक्षुणीमेतदवोचत् - आरोचयामि ते यशोधरे, प्रतिवेदयामि ते | त्वमपि दशानां बुद्धकोटीसहस्राणामन्तिके सत्कारं गुरुकारं माननां पूजनामर्चनामपचायनां कृत्वा बोधिसत्त्वो धर्मभाणको भविष्यसि | बोधिसत्त्वचर्यां च अनुपूर्वेण परिपूर्य रश्मिशतसहस्रपरिपूर्णध्वजो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो लोके भविष्यसि विधाचरणसंपन्नः सुगतोलोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् भद्रायां लोकधातौ | अपरिमितं च तस्य भगवतो रश्मिशतसहस्रपरिपूर्णध्वजस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्यायुष्प्रमाणं भविष्यति || अथ खलु महाप्रजापती गौतमी भिक्षुणी षड्भिक्षुणीसहस्रपरिवारा यशोधरा च भिक्षुणी चतुर्भिक्षुणीसहस्रपरिवारा भगवतो ऽन्तिकात् स्वकं व्याकरणं श्रुत्वा अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ आश्चर्यप्राप्ता अद्भुतप्राप्ताश्च तस्यां वेलायामिमां गाथामभाषन्त - भगवन् विनेतासि विनायको ऽसि शास्तासि लोकस्य सदेवकस्य । आश्वासदाता नरदेवपूजितो वयं पि संतोषित अद्य नाथ ॥ १२.१ ॥

: utsāhaparivartaḥ | atha khalu bhaiṣajyarājo bodhisattvo mahāsattvo mahāpratibhānaśca bodhisattvo mahāsattvo viṃśatibodhisattvaśatasahasraparivāro bhagavataḥ saṃmukhamimāṃ vācamabhāṣetām - alpotsuko bhagavān bhavatvasminnarthe | vayamimaṃ bhagavan dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya sattvānāṃ deśayiṣyāmaḥ saṃprakāśayiṣyāmaḥ | kiṃcāpi bhagavan śaṭhakāḥ sattvāstasmin kāle bhaviṣyanti, parīttakuśalamūlā adhimānikā lābhasatkārasaṃniśritā akuśalamūlapratipannā durdamā adhimuktivirahitā anadhimuktibahulāḥ, api tu khalu punarvayaṃ bhagavan kṣāntibalamupadarśayitvā tasmin kāle idaṃ sūtramuddekṣyāmo dhārayiṣyāmo deśayiṣyāmo likhiṣyāmaḥ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | kāyajīvitaṃ ca vayaṃ bhagavan utsṛjya idaṃ sūtraṃ prakāśayiṣyāmaḥ | alpotsuko bhagavān bhavatviti || atha khalu tasyāṃ parṣadi śaikṣāśaikṣāṇāṃ bhikṣūṇāṃ pañcamātrāṇi bhikṣuśatāni bhagavanta metadūcuḥ - vayamapi bhagavan utsahāmahe imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayitum, api tu khalu punarbhagavan anyāsu lokadhātuṣviti | atha khalu yāvantaste bhagavataḥ śrāvakāḥ śaikṣāśaikṣā bhagavatā vyākṛtā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, aṣṭau bhikṣusahasrāṇi, sarvāṇi tāni yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantametadūcuḥ - alpotsuko bhagavān bhavatu | vayamapīmaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayiṣyāmastathāgatasya parinirvṛtasya paścime kāle paścime samaye api tvanyāsu lokadhātuṣu | tatkasya hetoḥ? asyāṃ bhagavan sahāyāṃ lokadhātau adhimānikāḥ sattvā alpakuśalamūlā nityaṃ vyāpannacittāḥ śaṭhā vaṅkajātīyāḥ || atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhagavato mātṛbhaginī ṣaḍbhirbhikṣuṇīsahasraiḥ sārdhaṃ śaikṣāśaikṣābhirbhikṣuṇībhiḥ utthāyāsanād yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantamullokayantī sthitābhūt | atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ mahāprajāpatīṃ gautamīmāmantrayāmāsa - kiṃ tvaṃ gautami durmanasvinī sthitā tathāgataṃ vyavalokayasi? nāhaṃ parikīrtitā vyākṛtā ca anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | api tu khalu punargautami sarvaparṣadvayākaraṇena vyākṛtāsi | api tu khalu punastvaṃ gautami ita upādāya aṣṭātriṃśatāṃ buddhakoṭīniyutaśatasahasrāṇāmantike satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kṛtvā bodhisattvā mahāsattvo dharmabhāṇako bhaviṣyasi | imānyapi ṣaḍ bhikṣuṇīsahasrāṇi śaikṣāśaikṣāṇāṃ bhikṣuṇīnāṃ tvayaiva sārdhaṃ teṣāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantike bodhisattvā dharmabhāṇakā bhaviṣyanti | tataḥ pareṇa paratareṇa bodhisattvacaryāṃ paripūrya sarvasattvapriyadarśano nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke bhaviṣyasi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | sa ca gautami sarvasattvapriyadarśanastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastāni ṣaḍ bodhisattvasahasrāṇi paraṃparāvyākaraṇena vyākariṣyatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau || atha khalu rāhulamāturyaśodharāyā bhikṣuṇyā etadabhavat - na me bhagavatā nāmadheyaṃ parikīrtitam | atha khalu bhagavān yaśodharāyā bhikṣuṇyāścetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya yaśodharāṃ bhikṣuṇīmetadavocat - ārocayāmi te yaśodhare, prativedayāmi te | tvamapi daśānāṃ buddhakoṭīsahasrāṇāmantike satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kṛtvā bodhisattvo dharmabhāṇako bhaviṣyasi | bodhisattvacaryāṃ ca anupūrveṇa paripūrya raśmiśatasahasraparipūrṇadhvajo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke bhaviṣyasi vidhācaraṇasaṃpannaḥ sugatolokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān bhadrāyāṃ lokadhātau | aparimitaṃ ca tasya bhagavato raśmiśatasahasraparipūrṇadhvajasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyāyuṣpramāṇaṃ bhaviṣyati || atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhikṣuṇī ṣaḍbhikṣuṇīsahasraparivārā yaśodharā ca bhikṣuṇī caturbhikṣuṇīsahasraparivārā bhagavato 'ntikāt svakaṃ vyākaraṇaṃ śrutvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau āścaryaprāptā adbhutaprāptāśca tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣanta - bhagavan vinetāsi vināyako 'si śāstāsi lokasya sadevakasya / āśvāsadātā naradevapūjito vayaṃ pi saṃtoṣita adya nātha (12.1)

।। अथ खलु ता भिक्षुण्यः इमां गाथां भाषित्वा भगवन्तमेतदूचुः - वयमपि भगवन् समुत्सहामहे इमं धर्मपर्यायं संप्रकाशयितुं पश्चिमे काले पश्चिमे समये, अपि त्वन्यासु लोकधातुष्विति || अथ खलु भगवान् येन तान्यशीतिबोधिसत्त्वकोटीनयुतशतसहस्राणि धारणीप्रतिलब्धानां बोधिसत्त्वानामवैवर्तिकधर्मचक्रप्रवर्तकानां तेनावलोकयामास | अथ खलु ते बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः समनन्तरावलोकिता भगवता उत्थायासनेभ्यो येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणाम्यैवं चिन्तयामासुः - अस्माकं भगवान् अध्येषति अस्य धर्मपर्यायस्य संप्रकाशनतायै | ते खल्वेवमनुविचिन्त्य संप्रकम्पिताः परस्परमूचुः - कथं वयं कुलपुत्राः करिष्यामो यद् भगवानध्येषति अस्य धर्मपर्यायस्यानागते ऽध्वनि संप्रकाशनतायै? अथ खलु ते कुलपुत्रा भगवतो गौरवेण आत्मनश्च पुर्वचर्याप्रणिधानेन भगवतो ऽभिमुखं सिंहनादं नदन्ते स्म - वयं भगवन् अनागते ऽध्वनि इमं धर्मपर्यायं तथागते परिनिर्वृते दशसु दिक्षु गत्वा सर्वसत्त्वांल्लेखयिष्यामः पाठयिष्यामश्चिन्तापयिष्यामः प्रकाशयिष्यामो भगवत एवानुभावेन | भगवांश्च अस्माकमन्यलोकधातुस्थितो रक्षावरणगुप्तिं करिष्यति || अथ खलु ते बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः समसंगीत्या भगवन्तमाभिर्गाथाभिरध्यभाषन्त -(वैद्य १६४) अल्पोत्सुकस्त्वं भगवन् भवस्व वयं तदा ते परिनिर्वृतस्य । स्वं पश्चिमे कालि सुभैरवस्मिन् प्रकाशयिष्यामिद सूत्रमुत्तमम् ॥ १२.२ ॥

// atha khalu tā bhikṣuṇyaḥ imāṃ gāthāṃ bhāṣitvā bhagavantametadūcuḥ - vayamapi bhagavan samutsahāmahe imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayituṃ paścime kāle paścime samaye, api tvanyāsu lokadhātuṣviti || atha khalu bhagavān yena tānyaśītibodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇi dhāraṇīpratilabdhānāṃ bodhisattvānāmavaivartikadharmacakrapravartakānāṃ tenāvalokayāmāsa | atha khalu te bodhisattvā mahāsattvāḥ samanantarāvalokitā bhagavatā utthāyāsanebhyo yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇāmyaivaṃ cintayāmāsuḥ - asmākaṃ bhagavān adhyeṣati asya dharmaparyāyasya saṃprakāśanatāyai | te khalvevamanuvicintya saṃprakampitāḥ parasparamūcuḥ - kathaṃ vayaṃ kulaputrāḥ kariṣyāmo yad bhagavānadhyeṣati asya dharmaparyāyasyānāgate 'dhvani saṃprakāśanatāyai? atha khalu te kulaputrā bhagavato gauraveṇa ātmanaśca purvacaryāpraṇidhānena bhagavato 'bhimukhaṃ siṃhanādaṃ nadante sma - vayaṃ bhagavan anāgate 'dhvani imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgate parinirvṛte daśasu dikṣu gatvā sarvasattvāṃllekhayiṣyāmaḥ pāṭhayiṣyāmaścintāpayiṣyāmaḥ prakāśayiṣyāmo bhagavata evānubhāvena | bhagavāṃśca asmākamanyalokadhātusthito rakṣāvaraṇaguptiṃ kariṣyati || atha khalu te bodhisattvā mahāsattvāḥ samasaṃgītyā bhagavantamābhirgāthābhiradhyabhāṣanta -(vaidya 164) alpotsukastvaṃ bhagavan bhavasva vayaṃ tadā te parinirvṛtasya / svaṃ paścime kāli subhairavasmin prakāśayiṣyāmida sūtramuttamam (12.2)

।। आक्रोशांस्तर्जनांश्चैव दण्ड-उद्गूरणानि च । बालानां संसहिष्यामो ऽधिवासिष्याम नायक ॥ १२.३ ॥

// ākrośāṃstarjanāṃścaiva daṇḍa-udgūraṇāni ca / bālānāṃ saṃsahiṣyāmo 'dhivāsiṣyāma nāyaka (12.3)

।। दुर्बुद्धिनश्च वङ्काश्च शठा बालाधिमानिनः । अप्राप्ते प्राप्तसंज्ञी च घोरे कालस्मि पश्चिमे ॥ १२.४ ॥

// durbuddhinaśca vaṅkāśca śaṭhā bālādhimāninaḥ / aprāpte prāptasaṃjñī ca ghore kālasmi paścime (12.4)

।। अरण्यवृत्तकाश्चैव कन्थां प्रावरियाण च । संलेखवृत्तिचारि स्म एवं वक्ष्यन्ति दुर्मती ॥ १२.५ ॥

// araṇyavṛttakāścaiva kanthāṃ prāvariyāṇa ca / saṃlekhavṛtticāri sma evaṃ vakṣyanti durmatī (12.5)

।। रसेषु गृद्ध सक्ताश्च गृहीणां धर्म देशयी । सत्कृताश्च भविष्यन्ति षडभिज्ञा यथा तथा ॥ १२.६ ॥

// raseṣu gṛddha saktāśca gṛhīṇāṃ dharma deśayī / satkṛtāśca bhaviṣyanti ṣaḍabhijñā yathā tathā (12.6)

।। रौद्रचित्ताश्च दुष्टाश्च गृहवित्तविचिन्तकाः । अरण्यगुप्तिं प्रविशित्वा अस्माकं परिवादकाः ॥ १२.७ ॥

// raudracittāśca duṣṭāśca gṛhavittavicintakāḥ / araṇyaguptiṃ praviśitvā asmākaṃ parivādakāḥ (12.7)

।। अस्माकं चैव वक्ष्यन्ति लाभसत्कारनिश्रिताः । तीर्थिका बतिमे भिक्षू स्वानि काव्यानि देशयुः ॥ १२.८ ॥

// asmākaṃ caiva vakṣyanti lābhasatkāraniśritāḥ / tīrthikā batime bhikṣū svāni kāvyāni deśayuḥ (12.8)

।। स्वयं सूत्राणि ग्रन्थित्वा लाभसत्कारहेतवः । पर्षाय मध्ये भाषन्ते अस्माकमनुकुट्टकाः ॥ १२.९ ॥

// svayaṃ sūtrāṇi granthitvā lābhasatkārahetavaḥ / parṣāya madhye bhāṣante asmākamanukuṭṭakāḥ (12.9)

।। राजेषु राजपुत्रेषु राजामात्येषु वा तथा । विप्राणां गृहपतीनां च अन्येषां चापि भिक्षुणाम् ॥ १२.१० ॥

// rājeṣu rājaputreṣu rājāmātyeṣu vā tathā / viprāṇāṃ gṛhapatīnāṃ ca anyeṣāṃ cāpi bhikṣuṇām (12.10)

।। वक्ष्यन्त्यवर्णमस्माकं तीर्थ्यवादं च कारयी । सर्वं वयं क्षमिष्यामो गौरवेण महर्षिणाम् ॥ १२.११ ॥

// vakṣyantyavarṇamasmākaṃ tīrthyavādaṃ ca kārayī / sarvaṃ vayaṃ kṣamiṣyāmo gauraveṇa maharṣiṇām (12.11)

।। ये चास्मान् कुत्सयिष्यन्ति तस्मिन् कालस्मि दुर्मती । इमे बुद्धा भविष्यन्ति क्षमिष्यामथ सर्वशः ॥ १२.१२ ॥

// ye cāsmān kutsayiṣyanti tasmin kālasmi durmatī / ime buddhā bhaviṣyanti kṣamiṣyāmatha sarvaśaḥ (12.12)

।। कल्पसंक्षोभमीष्मस्मिन् दारुणस्मि महाभये । यक्षरूपा बहु भिक्षू अस्माकं परिभाषकाः ॥ १२.१३ ॥

// kalpasaṃkṣobhamīṣmasmin dāruṇasmi mahābhaye / yakṣarūpā bahu bhikṣū asmākaṃ paribhāṣakāḥ (12.13)

।। गौरवेणेह लोकेन्द्रे उत्सहाम सुदुष्करम् । क्षान्तीय कक्ष्यां बन्धित्वा सूत्रमेतं प्रकाशये ॥ १२.१४ ॥

// gauraveṇeha lokendre utsahāma suduṣkaram / kṣāntīya kakṣyāṃ bandhitvā sūtrametaṃ prakāśaye (12.14)

।। अनर्थिकाः स्म कायेन जीवितेन च नायक । अर्थिकाश्च स्म बोधीय तव निक्षेपधारकाः ॥ १२.१५ ॥

// anarthikāḥ sma kāyena jīvitena ca nāyaka / arthikāśca sma bodhīya tava nikṣepadhārakāḥ (12.15)

।। भगवानेव जानीते यादृशाः पापभिक्षवः । पश्चिमे कालि भेष्यन्ति संधाभाष्यमजानकाः ॥ १२.१६ ॥

// bhagavāneva jānīte yādṛśāḥ pāpabhikṣavaḥ / paścime kāli bheṣyanti saṃdhābhāṣyamajānakāḥ (12.16)

।। भृकुटी सर्व सोढव्या अप्रज्ञप्तिः पुनः पुनः । निष्कासनं विहारेभ्यो बन्धकुट्टी बहूविधा ॥ १२.१७ ॥

// bhṛkuṭī sarva soḍhavyā aprajñaptiḥ punaḥ punaḥ / niṣkāsanaṃ vihārebhyo bandhakuṭṭī bahūvidhā (12.17)

।। आज्ञप्तिं लोकनाथस्य स्मरन्ता कालि पश्चिमे । भाषिष्याम इदं सूत्रं पर्षन्मध्ये विशारदाः ॥ १२.१८ ॥

// ājñaptiṃ lokanāthasya smarantā kāli paścime / bhāṣiṣyāma idaṃ sūtraṃ parṣanmadhye viśāradāḥ (12.18)

।। नगरेष्वथ ग्रामेषु ये भेष्यन्ति इहार्थिकाः । गत्वा गत्वास्य दास्यामो निक्षेपं तव नायक ॥ १२.१९ ॥

// nagareṣvatha grāmeṣu ye bheṣyanti ihārthikāḥ / gatvā gatvāsya dāsyāmo nikṣepaṃ tava nāyaka (12.19)

।। प्रेषणं तव लोकेन्द्र करिष्यामो महामुने । अल्पोत्सुको भव त्वं हि शान्तिप्राप्तो सुनिर्वृतः ॥ १२.२० ॥

// preṣaṇaṃ tava lokendra kariṣyāmo mahāmune / alpotsuko bhava tvaṃ hi śāntiprāpto sunirvṛtaḥ (12.20)

।। सर्वे च लोकप्रद्योता आगता ये दिशो दश । सत्यां वाचं प्रभाषामो अधिमुक्तिं विजानसि ॥ १२.२१ ॥

// sarve ca lokapradyotā āgatā ye diśo daśa / satyāṃ vācaṃ prabhāṣāmo adhimuktiṃ vijānasi (12.21)