10. Chapter 10

।। सौन्दरनन्द महाकाव्ये "अभिमाननिन्दा" नाम नवम सर्ग समाप्त । दशमः सर्गः स्वर्गदर्शन श्रुत्वा ततः सद्व्रतमुत्सिसृक्षुं भार्यां दिदृक्षुं भवनं विविक्षुम् । नन्दं निरानन्दमपेतधैर्यमभ्युज्जिहीर्षुर्मुनिराजुहाव ॥ १०.१ ॥

// saundarananda mahākāvye "abhimānanindā" nāma navama sarga samāpta / daśamaḥ sargaḥ svargadarśana śrutvā tataḥ sadvratamutsisṛkṣuṃ bhāryāṃ didṛkṣuṃ bhavanaṃ vivikṣum / nandaṃ nirānandamapetadhairyamabhyujjihīrṣurmunirājuhāva (10.1)

।। तं प्राप्तमप्राप्तविमोक्षमार्गं पप्रच्छ चित्तस्खलितं सुचित्तः । स ह्रीमते ह्रीविनतो जगाद स्वं निश्चयं निश्चयकोविदाय ॥ १०.२ ॥

// taṃ prāptamaprāptavimokṣamārgaṃ papraccha cittaskhalitaṃ sucittaḥ / sa hrīmate hrīvinato jagāda svaṃ niścayaṃ niścayakovidāya (10.2)

।। नन्दं विदित्वा सुगतस्ततस्तं भार्याभिधाने तमसि भ्रमन्तम् । पाणौ गृहीत्वा वियदुत्पपात मलं जले साधुरिवोज्जिहीर्षुः ॥ १०.३ ॥

// nandaṃ viditvā sugatastatastaṃ bhāryābhidhāne tamasi bhramantam / pāṇau gṛhītvā viyadutpapāta malaṃ jale sādhurivojjihīrṣuḥ (10.3)

।। काषायवस्त्रौ कनकावदातौ विरेजतुस्तौ नभसि प्रसन्ने । अन्योन्यसंश्लिष्टविकीर्णपक्षौ सरःप्रकीर्णाविव चक्रवाकौ ॥ १०.४ ॥

// kāṣāyavastrau kanakāvadātau virejatustau nabhasi prasanne / anyonyasaṃśliṣṭavikīrṇapakṣau saraḥprakīrṇāviva cakravākau (10.4)

।। तौ देवदारूत्तमगन्धवन्तं नदीसरःप्रस्रवणौघवन्तम् । आजग्मतुः काञ्चनधातुमन्तं देवर्षिमन्तं हिमवन्तमाशु ॥ १०.५ ॥

// tau devadārūttamagandhavantaṃ nadīsaraḥprasravaṇaughavantam / ājagmatuḥ kāñcanadhātumantaṃ devarṣimantaṃ himavantamāśu (10.5)

।। तस्मिन् गिरौ चारणासिद्धजुष्टे शिवे हविर्धूमकृतोत्तरीये । अगम्यपारस्य निराश्रयस्य तौ तस्थतुर्द्वीप इवाम्बरस्य ॥ १०.६ ॥

// tasmin girau cāraṇāsiddhajuṣṭe śive havirdhūmakṛtottarīye / agamyapārasya nirāśrayasya tau tasthaturdvīpa ivāmbarasya (10.6)

।। शान्तेन्द्रिये तत्र मुनौ स्थिते तु सविस्मयं दिक्षु ददर्श नन्दः । दरीश्च कुञ्जांश्च वनौकसश्च विभूषणं रक्षणमेव चाद्रेः ॥ १०.७ ॥

// śāntendriye tatra munau sthite tu savismayaṃ dikṣu dadarśa nandaḥ / darīśca kuñjāṃśca vanaukasaśca vibhūṣaṇaṃ rakṣaṇameva cādreḥ (10.7)

।। बह्वायते तत्र सिते हि शृङ्गे संक्षिप्तबर्हः शयितो मयूरः । भुजे बलस्यायतपीनबाहोर्वैडूर्यकेयूर इवाबभासे ॥ १०.८ ॥

// bahvāyate tatra site hi śṛṅge saṃkṣiptabarhaḥ śayito mayūraḥ / bhuje balasyāyatapīnabāhorvaiḍūryakeyūra ivābabhāse (10.8)

।। मनःशीलाधातुशिलाश्रयेण पीताकृतांसो विरराज सिंहः । संतप्तचामीकरभक्तिचित्रं रूप्याङ्गदं शीर्णमिवाम्बिकस्य ॥ १०.९ ॥

// manaḥśīlādhātuśilāśrayeṇa pītākṛtāṃso virarāja siṃhaḥ / saṃtaptacāmīkarabhakticitraṃ rūpyāṅgadaṃ śīrṇamivāmbikasya (10.9)

।। व्याघ्रः क्लमव्यायतखेलगामी लाङ्गूलचक्रेण कृतापसव्यः । बभौ गिरेः प्रस्रवण पिपासुर्दित्सन् पितृभ्यो ऽम्भ इवावतीर्णः ॥ १०.१० ॥

// vyāghraḥ klamavyāyatakhelagāmī lāṅgūlacakreṇa kṛtāpasavyaḥ / babhau gireḥ prasravaṇa pipāsurditsan pitṛbhyo 'mbha ivāvatīrṇaḥ (10.10)

।। चलत्कदम्बे हिमवन्नितम्बे तरौ प्रलम्बे चमरो ललम्बे । छेत्तुं विलग्नं न शशाक बालं कुलोद्गतां प्रीतिमिवार्यवृत्तः ॥ १०.११ ॥

// calatkadambe himavannitambe tarau pralambe camaro lalambe / chettuṃ vilagnaṃ na śaśāka bālaṃ kulodgatāṃ prītimivāryavṛttaḥ (10.11)

।। सुवर्णगौराश्च किरातसंघा मयूरपित्रोज्ज्वलगात्रलेखाः । शार्दूलपातप्रतिमा गुहाभ्यो निष्पेतुरुद्गार इवाचलस्य ॥ १०.१२ ॥

// suvarṇagaurāśca kirātasaṃghā mayūrapitrojjvalagātralekhāḥ / śārdūlapātapratimā guhābhyo niṣpeturudgāra ivācalasya (10.12)

।। दरीचरीणामतिसुन्दरीणां मनोहरश्रोणिकुचोदरीणाम् । वृन्दानि रेजुर्दिशि किन्नरीणां पुष्पोत्कचानामिव वल्लरीणाम् ॥ १०.१३ ॥

// darīcarīṇāmatisundarīṇāṃ manoharaśroṇikucodarīṇām / vṛndāni rejurdiśi kinnarīṇāṃ puṣpotkacānāmiva vallarīṇām (10.13)

।। नगान्नगस्योपरि देवदारूनायासयन्तः कपयो विचेरुः । तेभ्यः फलं नापुरतो ऽपजग्मुर्मोघप्रसादेभ्य इवेश्वरेभ्यः ॥ १०.१४ ॥

// nagānnagasyopari devadārūnāyāsayantaḥ kapayo viceruḥ / tebhyaḥ phalaṃ nāpurato 'pajagmurmoghaprasādebhya iveśvarebhyaḥ (10.14)

।। तस्मात्तु यूथादपसार्यमाणां निष्पीडितालक्तकरक्तवक्त्राम् । शाखामृगीमेकविपन्नदृष्टिं दृष्ट्वा मुनिर्नन्दमिदं बभाषे ॥ १०.१५ ॥

// tasmāttu yūthādapasāryamāṇāṃ niṣpīḍitālaktakaraktavaktrām / śākhāmṛgīmekavipannadṛṣṭiṃ dṛṣṭvā munirnandamidaṃ babhāṣe (10.15)

।। का नन्द रूपेण च चेष्टया च संपश्यतश्चारुतरा मता ते । एषा मृगी वैकविपन्नदृष्टिः स वा जनो यत्र गता तवेष्टिः ॥ १०.१६ ॥

// kā nanda rūpeṇa ca ceṣṭayā ca saṃpaśyataścārutarā matā te / eṣā mṛgī vaikavipannadṛṣṭiḥ sa vā jano yatra gatā taveṣṭiḥ (10.16)

।। इत्येवमुक्तः सुगतेन नन्दः कृत्वा स्मितं किंचिदिदं जगाद । क्व चोत्तमस्त्री भगवन् वधूस्ते मृगी नगक्लेशकरी क्व चैषा ॥ १०.१७ ॥

// ityevamuktaḥ sugatena nandaḥ kṛtvā smitaṃ kiṃcididaṃ jagāda / kva cottamastrī bhagavan vadhūste mṛgī nagakleśakarī kva caiṣā (10.17)

।। ततो मुनिस्तस्य निशम्य वाक्यं हेत्वन्तरं किंचिदवेक्षमाणः । आलम्ब्य नन्दं प्रययौ तथैव क्रीडावनं वज्रधरस्य राज्ञः ॥ १०.१८ ॥

// tato munistasya niśamya vākyaṃ hetvantaraṃ kiṃcidavekṣamāṇaḥ / ālambya nandaṃ prayayau tathaiva krīḍāvanaṃ vajradharasya rājñaḥ (10.18)

।। ऋतावृतावाकृतिमेक एके क्षणे क्षणे बिभ्रति यत्र वृक्षाः । चित्रां समस्तामपि केचिदन्ये षण्णामृतूनां श्रियमुद्वहन्ति ॥ १०.१९ ॥

// ṛtāvṛtāvākṛtimeka eke kṣaṇe kṣaṇe bibhrati yatra vṛkṣāḥ / citrāṃ samastāmapi kecidanye ṣaṇṇāmṛtūnāṃ śriyamudvahanti (10.19)

।। पुष्यन्ति केचित् सुरभीरुदारा मालाः स्रजश्च ग्रन्थिता विचित्राः । कर्णानुकूलानवतंसकांश्च प्रत्यर्थिभूतानिव कुण्डलानाम् ॥ १०.२० ॥

// puṣyanti kecit surabhīrudārā mālāḥ srajaśca granthitā vicitrāḥ / karṇānukūlānavataṃsakāṃśca pratyarthibhūtāniva kuṇḍalānām (10.20)

।। रक्तानि फुल्लाः कमलानि यत्र प्रदीपवृक्षा इव भान्ति वृक्षाः । प्रफुल्लनीलोत्पलरोहिणो ऽन्ये सोन्मीलिताक्षा एव भान्ति वृक्षाः ॥ १०.२१ ॥

// raktāni phullāḥ kamalāni yatra pradīpavṛkṣā iva bhānti vṛkṣāḥ / praphullanīlotpalarohiṇo 'nye sonmīlitākṣā eva bhānti vṛkṣāḥ (10.21)

।। नानाविरागाण्यथ पाण्डराणि सुवर्णभक्तिव्यवभासितानि । अतान्तवान्येकघनानि यत्र सूक्ष्माणि वासांसि फलन्ति वृक्षाः ॥ १०.२२ ॥

// nānāvirāgāṇyatha pāṇḍarāṇi suvarṇabhaktivyavabhāsitāni / atāntavānyekaghanāni yatra sūkṣmāṇi vāsāṃsi phalanti vṛkṣāḥ (10.22)

।। हारान् मणिनुत्तमकुण्डलानि केयूरवर्याण्यथ नूपुराणि । एवंविधान्याभरणानि यत्र स्वर्गानुरूपाणि फलन्ति वृक्षाः ॥ १०.२३ ॥

// hārān maṇinuttamakuṇḍalāni keyūravaryāṇyatha nūpurāṇi / evaṃvidhānyābharaṇāni yatra svargānurūpāṇi phalanti vṛkṣāḥ (10.23)

।। वैडूर्यनालानि च काञ्चनानि पद्मानि वज्राङ्कुरकेसराणि । स्पर्शक्षमाण्युत्तमगन्धवन्ति रोहन्ति निष्कम्पतला नलिन्यः ॥ १०.२४ ॥

// vaiḍūryanālāni ca kāñcanāni padmāni vajrāṅkurakesarāṇi / sparśakṣamāṇyuttamagandhavanti rohanti niṣkampatalā nalinyaḥ (10.24)

।। यत्रायतांश्चैव ततांश्च तांस्तान् वाद्यस्य हेतून् सुषिरान् घनांश्च । फलन्ति वृक्षा मणिहेमचित्राः क्रीडासहायास्त्रिदशालयानाम् ॥ १०.२५ ॥

// yatrāyatāṃścaiva tatāṃśca tāṃstān vādyasya hetūn suṣirān ghanāṃśca / phalanti vṛkṣā maṇihemacitrāḥ krīḍāsahāyāstridaśālayānām (10.25)

।। मन्दारवृक्षांश्च कुशेशयांश्च पुष्पानतान् कोकनदांश्च वृक्षान् । आक्रम्य माहात्म्यगुणैर्विराजन् राजायते यत्र स पारिजातः ॥ १०.२६ ॥

// mandāravṛkṣāṃśca kuśeśayāṃśca puṣpānatān kokanadāṃśca vṛkṣān / ākramya māhātmyaguṇairvirājan rājāyate yatra sa pārijātaḥ (10.26)

।। कृष्टे तपःशीलहलैरखिन्नैस्त्रिविष्टपक्षेत्रतले प्रसूताः । एवंविधा यत्र सदानुवृत्ता दिवौकसां भोगविधानवृक्षाः ॥ १०.२७ ॥

// kṛṣṭe tapaḥśīlahalairakhinnaistriviṣṭapakṣetratale prasūtāḥ / evaṃvidhā yatra sadānuvṛttā divaukasāṃ bhogavidhānavṛkṣāḥ (10.27)

।। मनःशिलाभैर्वदनैर्विहंगा यत्राक्षिभिः स्फाटिकसंनिभैश्च । शावैश्च पक्षैरभिलोहितान्तैर्माञ्जिष्ठकैरर्धसितैश्च पादैः ॥ १०.२८ ॥

// manaḥśilābhairvadanairvihaṃgā yatrākṣibhiḥ sphāṭikasaṃnibhaiśca / śāvaiśca pakṣairabhilohitāntairmāñjiṣṭhakairardhasitaiśca pādaiḥ (10.28)

।। चित्रैः सुवर्णच्छदनैस्तथान्ये वैडुर्यनीलैर्नयनैः प्रसन्नैः । विहंगमाः शिञ्जिरिकाभिधाना रुतैर्मनःश्रोत्रहरैर्भ्रमन्ति ॥ १०.२९ ॥

// citraiḥ suvarṇacchadanaistathānye vaiḍuryanīlairnayanaiḥ prasannaiḥ / vihaṃgamāḥ śiñjirikābhidhānā rutairmanaḥśrotraharairbhramanti (10.29)

।। रक्ताभिरग्रेषु च वल्लरीभिर्मध्येषु चामीकरपिञ्जराभिः । वैडूर्यवर्णाभिरुपान्तमध्येष्वलंकृता यत्र खगाश्चरन्ति ॥ १०.३० ॥

// raktābhiragreṣu ca vallarībhirmadhyeṣu cāmīkarapiñjarābhiḥ / vaiḍūryavarṇābhirupāntamadhyeṣvalaṃkṛtā yatra khagāścaranti (10.30)

।। रोचिष्णवो नाम पतत्रिणो ऽन्ये दिप्ताग्निवर्णा ज्वलितैरिवास्यैः । भ्रमन्ति दृष्टीर्वपुषाक्षिपन्तः स्वनैः शुभैरप्सरसो हरन्तः ॥ १०.३१ ॥

// rociṣṇavo nāma patatriṇo 'nye diptāgnivarṇā jvalitairivāsyaiḥ / bhramanti dṛṣṭīrvapuṣākṣipantaḥ svanaiḥ śubhairapsaraso harantaḥ (10.31)

।। यत्रेष्टचेष्टाः सततप्रहृष्टा निरर्तयो निर्जरसो विशोकाः । स्वैः कर्मभिर्हीनविशिष्टमध्याः स्वयंप्रभाः पुण्यकृतो रमन्ते ॥ १०.३२ ॥

// yatreṣṭaceṣṭāḥ satataprahṛṣṭā nirartayo nirjaraso viśokāḥ / svaiḥ karmabhirhīnaviśiṣṭamadhyāḥ svayaṃprabhāḥ puṇyakṛto ramante (10.32)

।। पूर्वं तपोमूल्यपरिग्रहेण स्वर्गक्रयार्थं कृतनिश्चयानाम् । मनांसि खिन्नानि तपोधनानां हरन्ति यत्राप्सरसो लडन्त्यः ॥ १०.३३ ॥

// pūrvaṃ tapomūlyaparigraheṇa svargakrayārthaṃ kṛtaniścayānām / manāṃsi khinnāni tapodhanānāṃ haranti yatrāpsaraso laḍantyaḥ (10.33)

।। नित्योत्सवं तं च निशाम्य लोकं निस्तन्द्रिनिद्रारतिशोकरोगम् । नन्दो जरामृत्युवशं सदार्तं मेने श्मशानप्रतिमं नृलोकम् ॥ १०.३४ ॥

// nityotsavaṃ taṃ ca niśāmya lokaṃ nistandrinidrāratiśokarogam / nando jarāmṛtyuvaśaṃ sadārtaṃ mene śmaśānapratimaṃ nṛlokam (10.34)

।। ऐन्द्रं वनं तच्च ददर्श नन्दः समन्ततो विस्मयफुल्लदृष्टिः । हर्षान्विताश्चाप्सरसः परीयुः सगर्वमन्योन्यमवेक्षमाणाः ॥ १०.३५ ॥

// aindraṃ vanaṃ tacca dadarśa nandaḥ samantato vismayaphulladṛṣṭiḥ / harṣānvitāścāpsarasaḥ parīyuḥ sagarvamanyonyamavekṣamāṇāḥ (10.35)

।। सदा युवत्यो मदनैककार्याः साधारणाः पुण्यकृतां विहाराः । दिव्याश्च निर्दोषपरिग्रहाश्च तपःफलस्याश्रयणं सुराणाम् ॥ १०.३६ ॥

// sadā yuvatyo madanaikakāryāḥ sādhāraṇāḥ puṇyakṛtāṃ vihārāḥ / divyāśca nirdoṣaparigrahāśca tapaḥphalasyāśrayaṇaṃ surāṇām (10.36)

।। तासां जगुर्धीरमुदात्तमन्याः पद्मानि काश्चिल्ललितं बभञ्जुः । अन्योन्यहर्षान् ननृतुस्तथान्याश्चित्राङ्गहाराः स्तनभिन्नहाराः ॥ १०.३७ ॥

// tāsāṃ jagurdhīramudāttamanyāḥ padmāni kāścillalitaṃ babhañjuḥ / anyonyaharṣān nanṛtustathānyāścitrāṅgahārāḥ stanabhinnahārāḥ (10.37)

।। कासांचिदासां वदनानि रेजुर्वनान्तरेभ्यश्चलकुण्डलानि । व्याविद्धपर्णेभ्य इवाकरेभ्यः पद्मानि कारण्डवघट्टितानि ॥ १०.३८ ॥

// kāsāṃcidāsāṃ vadanāni rejurvanāntarebhyaścalakuṇḍalāni / vyāviddhaparṇebhya ivākarebhyaḥ padmāni kāraṇḍavaghaṭṭitāni (10.38)

।। ताः निःसृताः प्रेक्ष्य वनान्तरेभ्यस्तडित्पताका इव तोयदेभ्यः । नन्दस्य रागेण तनुर्विवेपे जले चले चन्द्रमसः प्रभेव ॥ १०.३९ ॥

// tāḥ niḥsṛtāḥ prekṣya vanāntarebhyastaḍitpatākā iva toyadebhyaḥ / nandasya rāgeṇa tanurvivepe jale cale candramasaḥ prabheva (10.39)

।। वपुश्च दिव्यं ललिताश्च चेष्टास्ततः स तासां मनसा जहार । कौतूहलावर्जितया च दृष्ट्या संश्लेषतर्षादिव जातरागः ॥ १०.४० ॥

// vapuśca divyaṃ lalitāśca ceṣṭāstataḥ sa tāsāṃ manasā jahāra / kautūhalāvarjitayā ca dṛṣṭyā saṃśleṣatarṣādiva jātarāgaḥ (10.40)

।। स जाततर्षो ऽप्सरसः पिपासुस्तत्प्राप्तये ऽधिष्ठितविक्लवार्तः । लोलेन्द्रियाश्वेन मनोरथेन जेह्रीयमाणो न धृतिं चकार ॥ १०.४१ ॥

// sa jātatarṣo 'psarasaḥ pipāsustatprāptaye 'dhiṣṭhitaviklavārtaḥ / lolendriyāśvena manorathena jehrīyamāṇo na dhṛtiṃ cakāra (10.41)

।। यथा मनुष्यो मलिनं हि वासः क्षारेण भूयो मलिनीकरोति । मलक्षयार्थं न मलोद्भवार्थं रजस्तथास्मै मुनिराचकर्ष ॥ १०.४२ ॥

// yathā manuṣyo malinaṃ hi vāsaḥ kṣāreṇa bhūyo malinīkaroti / malakṣayārthaṃ na malodbhavārthaṃ rajastathāsmai munirācakarṣa (10.42)

।। दोषांश्च कायाद् भिषगुज्जिहीर्षुर्भूयो यथा क्लेशयितुं यतेत । रागं तथा तस्य मुनिर्जिघांसुर्भूयस्तरं रागमुपानिनाय ॥ १०.४३ ॥

// doṣāṃśca kāyād bhiṣagujjihīrṣurbhūyo yathā kleśayituṃ yateta / rāgaṃ tathā tasya munirjighāṃsurbhūyastaraṃ rāgamupānināya (10.43)

।। दीपप्रभां हन्ति यथान्धकारे सहस्ररश्मेरुदितस्य दीप्तिः । मनुष्यलोके द्युतिमङ्गनानामन्तर्दधात्यप्सरसां तथा श्रीः ॥ १०.४४ ॥

// dīpaprabhāṃ hanti yathāndhakāre sahasraraśmeruditasya dīptiḥ / manuṣyaloke dyutimaṅganānāmantardadhātyapsarasāṃ tathā śrīḥ (10.44)

।। महच्च रूपं स्वणु हन्ति रूपं शब्दो महान् हन्ति च शब्दमल्पम् । गुर्वी रुजा हन्ति रुजां च मृद्वीं सर्वो महान् हेतुरणोर्वधाय ॥ १०.४५ ॥

// mahacca rūpaṃ svaṇu hanti rūpaṃ śabdo mahān hanti ca śabdamalpam / gurvī rujā hanti rujāṃ ca mṛdvīṃ sarvo mahān heturaṇorvadhāya (10.45)

।। मुनेः प्रभावाच्च शशाक नन्दस्तद्दर्शनं सोढुमसह्यमन्यैः । अवीतरागस्य हि दुर्बलस्य मनो दहेदप्सरसां वपुःश्रीः ॥ १०.४६ ॥

// muneḥ prabhāvācca śaśāka nandastaddarśanaṃ soḍhumasahyamanyaiḥ / avītarāgasya hi durbalasya mano dahedapsarasāṃ vapuḥśrīḥ (10.46)

।। मत्वा ततो नन्दमुदीर्णरागं भार्यानुरोधादपवृत्तरागम् । रागेण रागं प्रतिहन्तुकामो मुनिर्विरागो गिरमित्युवाच ॥ १०.४७ ॥

// matvā tato nandamudīrṇarāgaṃ bhāryānurodhādapavṛttarāgam / rāgeṇa rāgaṃ pratihantukāmo munirvirāgo giramityuvāca (10.47)

।। एताः स्त्रियः पश्य दिवौकसस्त्वं निरीक्ष्य च ब्रूहि यथार्थतत्त्वम् । एताः कथं रूपगुणैर्मतास्ते स वा जनो यत्र गतं मनस्ते ॥ १०.४८ ॥

// etāḥ striyaḥ paśya divaukasastvaṃ nirīkṣya ca brūhi yathārthatattvam / etāḥ kathaṃ rūpaguṇairmatāste sa vā jano yatra gataṃ manaste (10.48)

।। अथाप्सरःस्वेव निविष्टदृष्टी रागाग्निनान्तर्हृदये प्रदीप्तः । सगद्गदं कामविषक्तचेताः कृताञ्जलिर्वाक्यमुवाच नन्दः ॥ १०.४९ ॥

// athāpsaraḥsveva niviṣṭadṛṣṭī rāgāgnināntarhṛdaye pradīptaḥ / sagadgadaṃ kāmaviṣaktacetāḥ kṛtāñjalirvākyamuvāca nandaḥ (10.49)

।। हर्यङ्गनासौ मुषितैकदृष्टिर्यदन्तरे स्यात्तव नाथ वध्वाः । तदन्तरे ऽसौ कृपणा वधूस्ते वपुष्मतीरप्सरसः प्रतीत्य ॥ १०.५० ॥

// haryaṅganāsau muṣitaikadṛṣṭiryadantare syāttava nātha vadhvāḥ / tadantare 'sau kṛpaṇā vadhūste vapuṣmatīrapsarasaḥ pratītya (10.50)

।। आस्था यथा पूर्वमभून्न काचिदन्यासु मे स्त्रीषु निशाम्य भार्याम् । तस्यां ततःसम्प्रति काचिदास्था न मे निशाम्यैव हि रूपमासाम् ॥ १०.५१ ॥

// āsthā yathā pūrvamabhūnna kācidanyāsu me strīṣu niśāmya bhāryām / tasyāṃ tataḥsamprati kācidāsthā na me niśāmyaiva hi rūpamāsām (10.51)

।। यथा प्रतप्तो मृदुनातपेन दह्येत कश्चिन् महतानलेन । रागेण पूर्वं मृदुनाभितप्तो रागाग्निनानेन तथाभिदह्ये ॥ १०.५२ ॥

// yathā pratapto mṛdunātapena dahyeta kaścin mahatānalena / rāgeṇa pūrvaṃ mṛdunābhitapto rāgāgninānena tathābhidahye (10.52)

।। वाग्वारिणां मां परिषिञ्च तस्माद्यावन्न दह्ये स इवाब्जशत्रुः । रागाग्निरद्यैव हिं मां दिधक्षुः कक्षं सवृक्षाग्रमिवोत्थितो ऽग्निः ॥ १०.५३ ॥

// vāgvāriṇāṃ māṃ pariṣiñca tasmādyāvanna dahye sa ivābjaśatruḥ / rāgāgniradyaiva hiṃ māṃ didhakṣuḥ kakṣaṃ savṛkṣāgramivotthito 'gniḥ (10.53)

।। प्रसीद सीदामि विमुञ्च मा मुने वसुन्धराधैर्य न धैर्यमस्ति मे । असून् विमोक्ष्यामि विमुक्तमानस प्रयच्छ वा वागमृतं मुमूर्षवे ॥ १०.५४ ॥

// prasīda sīdāmi vimuñca mā mune vasundharādhairya na dhairyamasti me / asūn vimokṣyāmi vimuktamānasa prayaccha vā vāgamṛtaṃ mumūrṣave (10.54)

।। अनर्थभोगेन विघातदृष्टिना प्रमाददंष्ट्रेण तमोविषाग्निना । अहं हि दष्टो हृदि मन्मथाहिना विधत्स्व तस्मादगदं महाभिषक् ॥ १०.५५ ॥

// anarthabhogena vighātadṛṣṭinā pramādadaṃṣṭreṇa tamoviṣāgninā / ahaṃ hi daṣṭo hṛdi manmathāhinā vidhatsva tasmādagadaṃ mahābhiṣak (10.55)

।। अनेन दष्टो मदनाहिनाहिना न कश्चिदात्मन्यनवस्थितः स्थितः । मुमोह बोध्योर्ह्यचलात्मनो मनो बभूव धीमांश्च स शन्तनुस्तनुः ॥ १०.५६ ॥

// anena daṣṭo madanāhināhinā na kaścidātmanyanavasthitaḥ sthitaḥ / mumoha bodhyorhyacalātmano mano babhūva dhīmāṃśca sa śantanustanuḥ (10.56)

।। स्थिते विशिष्टे त्वयि संश्रये श्रये यथा न यामीह वसन् दिशं दिशम् । यथा च लब्ध्वा व्यसनक्षयं क्षयं व्रजामि तन्मे कुरु शंसतः सतः ॥ १०.५७ ॥

// sthite viśiṣṭe tvayi saṃśraye śraye yathā na yāmīha vasan diśaṃ diśam / yathā ca labdhvā vyasanakṣayaṃ kṣayaṃ vrajāmi tanme kuru śaṃsataḥ sataḥ (10.57)

।। ततो जिघांसुर्हृदि तस्य तत्तमस्तमोनुदो नक्तमिवोत्थितं तमः । महर्षिचन्द्रो जगतस्तमोनुदस्तमःप्रहीणो निजगाद गौतमः ॥ १०.५८ ॥

// tato jighāṃsurhṛdi tasya tattamastamonudo naktamivotthitaṃ tamaḥ / maharṣicandro jagatastamonudastamaḥprahīṇo nijagāda gautamaḥ (10.58)

।। धृतिं परिष्वज्य विधूय विक्रियां निगृह्य तावच्छ्रुतचेतसी शृणु । इमा यदि प्रार्थयसे त्वमङ्गना विधत्स्व शुक्लार्थमिहोत्तमं तपः ॥ १०.५९ ॥

// dhṛtiṃ pariṣvajya vidhūya vikriyāṃ nigṛhya tāvacchrutacetasī śṛṇu / imā yadi prārthayase tvamaṅganā vidhatsva śuklārthamihottamaṃ tapaḥ (10.59)

।। इमा हि शक्या न बलान्न सेवया न संप्रदानेन न रूपवत्तया । इमा ह्रियन्ते खलु धर्मचर्यया सचेत् प्रहर्षश्चर धर्ममादृतः ॥ १०.६० ॥

// imā hi śakyā na balānna sevayā na saṃpradānena na rūpavattayā / imā hriyante khalu dharmacaryayā sacet praharṣaścara dharmamādṛtaḥ (10.60)

।। इहाधिवासो दिवि दैवतैः समं वनानि रम्याण्यजराश्च योषितः । इदं फलं स्वस्य शुभस्य कर्मणो न दत्तमन्येन न चाप्यहेतुतः ॥ १०.६१ ॥

// ihādhivāso divi daivataiḥ samaṃ vanāni ramyāṇyajarāśca yoṣitaḥ / idaṃ phalaṃ svasya śubhasya karmaṇo na dattamanyena na cāpyahetutaḥ (10.61)

।। क्षितौ मनुष्यो धनुरादिभिः श्रमैः स्त्रियः कदाचिद्धि लभेत वा न वा । असंशयं यत्त्विह धर्मचर्यया भवेयुरेता दिवि पुण्यकर्मणः ॥ १०.६२ ॥

// kṣitau manuṣyo dhanurādibhiḥ śramaiḥ striyaḥ kadāciddhi labheta vā na vā / asaṃśayaṃ yattviha dharmacaryayā bhaveyuretā divi puṇyakarmaṇaḥ (10.62)

।। तदप्रमत्तो नियमे समुद्यतो रमस्व यद्यप्सरसो ऽभिलिप्ससे । अहं च ते ऽत्र प्रतिभूः स्थिरे व्रते यथा त्वमाभिनियतं समेष्यसि ॥ १०.६३ ॥

// tadapramatto niyame samudyato ramasva yadyapsaraso 'bhilipsase / ahaṃ ca te 'tra pratibhūḥ sthire vrate yathā tvamābhiniyataṃ sameṣyasi (10.63)

।। अतःपरं परममिति व्यवस्थितः परां धृतिं परममुनौ चकार सः । ततो मुनिः पवन इवाम्बरात् पतन् प्रगृह्य तं पुनरगमन्महीतलम् ॥ १०.६४ ॥

// ataḥparaṃ paramamiti vyavasthitaḥ parāṃ dhṛtiṃ paramamunau cakāra saḥ / tato muniḥ pavana ivāmbarāt patan pragṛhya taṃ punaragamanmahītalam (10.64)