15. Chapter 15

।। सौन्दरनन्द महाकाव्ये "आदिप्रस्थान" नाम चतुर्दश सर्ग समाप्त ।। पञ्चदशःसर्गः वितर्कप्रहाण यत्र तत्र विविक्ते तु बद्ध्वा पर्यङ्कमुत्तमम् । ऋजुं कायं समाधाय स्मृत्याभिमुखयान्वितः ॥ १५.१ ॥

// saundarananda mahākāvye "ādiprasthāna" nāma caturdaśa sarga samāpta // pañcadaśaḥsargaḥ vitarkaprahāṇa yatra tatra vivikte tu baddhvā paryaṅkamuttamam / ṛjuṃ kāyaṃ samādhāya smṛtyābhimukhayānvitaḥ (15.1)

।। नासाग्रे वा ललाटे वा भ्रुवोरन्तर एव वा । कुर्वीथाश्चपलं चित्तमालम्बनपरायणम् ॥ १५.२ ॥

// nāsāgre vā lalāṭe vā bhruvorantara eva vā / kurvīthāścapalaṃ cittamālambanaparāyaṇam (15.2)

।। सचेत् कामवितर्कस्त्वां धर्षयेन्मानसो ज्वरः । क्षेप्तव्यो नाधिवास्यः स वस्त्रे रेणुरिवागतः ॥ १५.३ ॥

// sacet kāmavitarkastvāṃ dharṣayenmānaso jvaraḥ / kṣeptavyo nādhivāsyaḥ sa vastre reṇurivāgataḥ (15.3)

।। यद्यपि प्रतिसंख्यानात् कामानुत्सृष्टवानसि । तमांसीव प्रकाशेन प्रतिपक्षेण ताञ्जहि ॥ १५.४ ॥

// yadyapi pratisaṃkhyānāt kāmānutsṛṣṭavānasi / tamāṃsīva prakāśena pratipakṣeṇa tāñjahi (15.4)

।। तिष्ठत्यनुशयस्तेषां छन्नो ऽग्निरिव भस्मना । स ते भावनया सौम्य प्रशाम्यो ऽग्निरिवाम्बुना ॥ १५.५ ॥

// tiṣṭhatyanuśayasteṣāṃ channo 'gniriva bhasmanā / sa te bhāvanayā saumya praśāmyo 'gnirivāmbunā (15.5)

।। ते हि तस्मात् प्रवर्तन्ते भूयो वीजादिवाङ्कुराः । तस्य नाशेन ते न स्युर्बीजनाशादिवाङ्कुराः ॥ १५.६ ॥

// te hi tasmāt pravartante bhūyo vījādivāṅkurāḥ / tasya nāśena te na syurbījanāśādivāṅkurāḥ (15.6)

।। अर्जनादीनि कामेभ्यो दृष्ट्वा दुःखानि कामिनाम् । तस्मात्तान्मूलतश्छिन्धि मित्रसंज्ञानरीनिव ॥ १५.७ ॥

// arjanādīni kāmebhyo dṛṣṭvā duḥkhāni kāminām / tasmāttānmūlataśchindhi mitrasaṃjñānarīniva (15.7)

।। अनित्या मोषधर्माणो रिक्ता व्यसनहेतवः । बहुसाधारणाः कामा वर्ह्या ह्याशीविषा इव ॥ १५.८ ॥

// anityā moṣadharmāṇo riktā vyasanahetavaḥ / bahusādhāraṇāḥ kāmā varhyā hyāśīviṣā iva (15.8)

।। ये मृग्यमाणा दुःखाय रक्ष्यमाणा न शान्तये । भ्रष्टाः शोकाय महते प्राप्ताश्च न वितृप्तये ॥ १५.९ ॥

// ye mṛgyamāṇā duḥkhāya rakṣyamāṇā na śāntaye / bhraṣṭāḥ śokāya mahate prāptāśca na vitṛptaye (15.9)

।। तृप्तिं वित्तप्रकर्षेण स्वर्गावाप्त्या कृतार्थताम् । कामेभ्यश्च सुखोत्पत्तिं यः पश्यति स नश्यति ॥ १५.१० ॥

// tṛptiṃ vittaprakarṣeṇa svargāvāptyā kṛtārthatām / kāmebhyaśca sukhotpattiṃ yaḥ paśyati sa naśyati (15.10)

।। चलानपरिनिष्पन्नानसाराननवस्थितान् । परिकल्पसुखान् कामान्न तान्स्मर्तुमिहार्हसि ॥ १५.११ ॥

// calānapariniṣpannānasārānanavasthitān / parikalpasukhān kāmānna tānsmartumihārhasi (15.11)

।। व्यापादो वा विहिंसा वा क्षोभयेद् यदि ते मनः । प्रसाद्यं तद्विपक्षेण मणिनेवाकुलं जलम् ॥ १५.१२ ॥

// vyāpādo vā vihiṃsā vā kṣobhayed yadi te manaḥ / prasādyaṃ tadvipakṣeṇa maṇinevākulaṃ jalam (15.12)

।। प्रतिपक्षस्तयोर्ज्ञेयो मैत्री कारुण्यमेव च । विरोधो हि तयोर्नित्यं प्रकाशतमसोरिव ॥ १५.१३ ॥

// pratipakṣastayorjñeyo maitrī kāruṇyameva ca / virodho hi tayornityaṃ prakāśatamasoriva (15.13)

।। निवृत्तं यस्य दौःशील्यं व्यापादश्च प्रवर्तते । हन्ति पांसुभिरात्मानं स स्नात इव वारणः ॥ १५.१४ ॥

// nivṛttaṃ yasya dauḥśīlyaṃ vyāpādaśca pravartate / hanti pāṃsubhirātmānaṃ sa snāta iva vāraṇaḥ (15.14)

।। दुःखितेभ्यो हि मर्त्येभ्यो व्याधिमृत्युजरादिभिः । आर्यः को दुःखमपरं सघृणो धातुमर्हति ॥ १५.१५ ॥

// duḥkhitebhyo hi martyebhyo vyādhimṛtyujarādibhiḥ / āryaḥ ko duḥkhamaparaṃ saghṛṇo dhātumarhati (15.15)

।। दुष्टेन चेह मनसा बाध्यते वा परो न वा । सद्यस्तु दह्यते तावत् स्वं मनो दुष्टचेतसः ॥ १५.१६ ॥

// duṣṭena ceha manasā bādhyate vā paro na vā / sadyastu dahyate tāvat svaṃ mano duṣṭacetasaḥ (15.16)

।। तस्मात् सर्वेषु भूतेषु मैत्रीं कारुण्यमेव च । न व्यापादं विहिंसां वा विकल्पयितुमर्हसि ॥ १५.१७ ॥

// tasmāt sarveṣu bhūteṣu maitrīṃ kāruṇyameva ca / na vyāpādaṃ vihiṃsāṃ vā vikalpayitumarhasi (15.17)

।। यद्यदेव प्रसक्तं हि वितर्कयति मानवः । अभ्यासात्तेन तेनास्य नतिर्भवति चेतसः ॥ १५.१८ ॥

// yadyadeva prasaktaṃ hi vitarkayati mānavaḥ / abhyāsāttena tenāsya natirbhavati cetasaḥ (15.18)

।। तस्मादकुशलं त्यक्त्वा कुशलं ध्यातुमर्हसि । यत्ते स्यादिह चार्थाय परमार्थस्य चाप्तये ॥ १५.१९ ॥

// tasmādakuśalaṃ tyaktvā kuśalaṃ dhyātumarhasi / yatte syādiha cārthāya paramārthasya cāptaye (15.19)

।। संवर्धन्ते ह्यकुशला वितर्काः संभृता हृदि । अनर्थजनकास्तुल्यमात्मनश्च परस्य च ॥ १५.२० ॥

// saṃvardhante hyakuśalā vitarkāḥ saṃbhṛtā hṛdi / anarthajanakāstulyamātmanaśca parasya ca (15.20)

।। श्रेयसो विघ्नकरणाद् भवन्त्यात्मविपत्तये । पात्रीभावोपघातात्तु परभक्तिविपत्तये ॥ १५.२१ ॥

// śreyaso vighnakaraṇād bhavantyātmavipattaye / pātrībhāvopaghātāttu parabhaktivipattaye (15.21)

।। मनःकर्मस्वविक्षेपमपि चाभ्यस्तुमर्हसि । न त्वेवाकुशलं सौम्य वितर्कयितुमर्हसि ॥ १५.२२ ॥

// manaḥkarmasvavikṣepamapi cābhyastumarhasi / na tvevākuśalaṃ saumya vitarkayitumarhasi (15.22)

।। या विकामोपभोगाय चिन्ता मनसि वर्तते । न च तं गुणमाप्नोति बन्धनाय च कल्पते ॥ १५.२३ ॥

// yā vikāmopabhogāya cintā manasi vartate / na ca taṃ guṇamāpnoti bandhanāya ca kalpate (15.23)

।। सत्त्वानामुपघाताय परिक्लेशाय चात्मनः । मोहं व्रजति कालुष्यं नरकाय च वर्तते ॥ १५.२४ ॥

// sattvānāmupaghātāya parikleśāya cātmanaḥ / mohaṃ vrajati kāluṣyaṃ narakāya ca vartate (15.24)

।। तद् वितर्कैरकुशलैर्नात्मानं हन्तुमर्हसि । सुशस्त्रं रत्नविकृतं मृद्धतो गां खनन्निव ॥ १५.२५ ॥

// tad vitarkairakuśalairnātmānaṃ hantumarhasi / suśastraṃ ratnavikṛtaṃ mṛddhato gāṃ khananniva (15.25)

।। अनभिज्ञो यथा जात्यं दहेदगुरु काष्ठवत् । अन्यायेन मनुष्यत्वमुपहन्यादिदं तथा ॥ १५.२६ ॥

// anabhijño yathā jātyaṃ dahedaguru kāṣṭhavat / anyāyena manuṣyatvamupahanyādidaṃ tathā (15.26)

।। त्यक्त्वा रत्नं यथा लोष्टं रत्नद्वीपाच्च संहरेत् । त्यक्त्वा नैःश्रेयसं धर्मं चिन्तयेदशुभं तथा ॥ १५.२७ ॥

// tyaktvā ratnaṃ yathā loṣṭaṃ ratnadvīpācca saṃharet / tyaktvā naiḥśreyasaṃ dharmaṃ cintayedaśubhaṃ tathā (15.27)

।। हिमवन्तं यथा गत्वा विषं भुञ्जीत नौषधम् । मनुष्यत्वं तथा प्राप्य पापं सेवेत नो शुभम् ॥ १५.२८ ॥

// himavantaṃ yathā gatvā viṣaṃ bhuñjīta nauṣadham / manuṣyatvaṃ tathā prāpya pāpaṃ seveta no śubham (15.28)

।। तद् बुद्धवा प्रतिपक्षेण वितर्कं क्षेप्तुमर्हसि । सूक्ष्मेण प्रतिकीलेन कीलं दार्वन्तरादिव ॥ १५.२९ ॥

// tad buddhavā pratipakṣeṇa vitarkaṃ kṣeptumarhasi / sūkṣmeṇa pratikīlena kīlaṃ dārvantarādiva (15.29)

।। वृद्ध्यवृद्ध्योरथ भवेच्चिन्ता ज्ञातिजनं प्रति । स्वभावो जीवलोकस्य परीक्ष्यस्तन्निवृत्तये ॥ १५.३० ॥

// vṛddhyavṛddhyoratha bhaveccintā jñātijanaṃ prati / svabhāvo jīvalokasya parīkṣyastannivṛttaye (15.30)

।। संसारे कृष्यमाणानां सत्त्वानां स्वेन कर्मणा । को जनः स्वजनः को वा मोहात् सक्तो जने जनः ॥ १५.३१ ॥

// saṃsāre kṛṣyamāṇānāṃ sattvānāṃ svena karmaṇā / ko janaḥ svajanaḥ ko vā mohāt sakto jane janaḥ (15.31)

।। अतीते ऽध्वनि संवृत्तः स्वजनो हि जनस्तव । अप्राप्ते चाध्वनि जनः स्वजनस्ते भविष्यति ॥ १५.३२ ॥

// atīte 'dhvani saṃvṛttaḥ svajano hi janastava / aprāpte cādhvani janaḥ svajanaste bhaviṣyati (15.32)

।। विहगानां यथा सायं तत्र तत्र समागमः । जातौ जातौ तथाश्लेषो जनस्य स्वजनस्य च ॥ १५.३३ ॥

// vihagānāṃ yathā sāyaṃ tatra tatra samāgamaḥ / jātau jātau tathāśleṣo janasya svajanasya ca (15.33)

।। प्रतिश्रयं बहुविधं संश्रयन्ति यथाध्वगाः । प्रतियान्ति पुनस्त्यक्त्वा तद्वज्ज्ञातिसमागमः ॥ १५.३४ ॥

// pratiśrayaṃ bahuvidhaṃ saṃśrayanti yathādhvagāḥ / pratiyānti punastyaktvā tadvajjñātisamāgamaḥ (15.34)

।। लोके प्रकृतिभिन्ने ऽस्मिन्न कश्चित् कस्यचित् प्रियः । कार्यकारणसम्बद्धं वालुकामुष्टिवज्जगत् ॥ १५.३५ ॥

// loke prakṛtibhinne 'sminna kaścit kasyacit priyaḥ / kāryakāraṇasambaddhaṃ vālukāmuṣṭivajjagat (15.35)

।। बिभर्ति हि सुतं माता धारयिष्यति मामिति । मातरं भजते पुत्रो गर्भेणाधत्त मामिति ॥ १५.३६ ॥

// bibharti hi sutaṃ mātā dhārayiṣyati māmiti / mātaraṃ bhajate putro garbheṇādhatta māmiti (15.36)

।। अनुकूलं प्रवर्तन्ते ज्ञातिषु ज्ञातयो यदा । तदा स्नेहं प्रकुर्वन्ति रिपुत्वं तु विपर्ययात् ॥ १५.३७ ॥

// anukūlaṃ pravartante jñātiṣu jñātayo yadā / tadā snehaṃ prakurvanti riputvaṃ tu viparyayāt (15.37)

।। अहितो दृश्यते ज्ञातिरज्ञातिर्दृश्यते हितः । स्नेहं कार्यान्तराल्लोकाश्छिनत्ति च करोति च ॥ १५.३८ ॥

// ahito dṛśyate jñātirajñātirdṛśyate hitaḥ / snehaṃ kāryāntarāllokāśchinatti ca karoti ca (15.38)

।। स्वयमेव यथालिख्य रज्येच्चित्रकरः स्त्रियम् । तथा कृत्वा स्वयं स्नेहं संगमेति जने जनः ॥ १५.३९ ॥

// svayameva yathālikhya rajyeccitrakaraḥ striyam / tathā kṛtvā svayaṃ snehaṃ saṃgameti jane janaḥ (15.39)

।। यो ऽभवद् बान्धवजनः परलोके प्रियस्तव । स ते कर्मथं कुरुते त्वं वा तस्मै करोषि कम् ॥ १५.४० ॥

// yo 'bhavad bāndhavajanaḥ paraloke priyastava / sa te karmathaṃ kurute tvaṃ vā tasmai karoṣi kam (15.40)

।। तस्माज्ज्ञातिवितर्केण मनो नावेष्टुमर्हसि । व्यवस्था नास्ति संसारे स्वजनस्य जनस्य च ॥ १५.४१ ॥

// tasmājjñātivitarkeṇa mano nāveṣṭumarhasi / vyavasthā nāsti saṃsāre svajanasya janasya ca (15.41)

।। असौ क्षेमो जनपदः सुभिक्षो ऽसावसौ शिवः । इत्येवमथ जायेत वितर्कस्तव कश्चन ॥ १५.४२ ॥

// asau kṣemo janapadaḥ subhikṣo 'sāvasau śivaḥ / ityevamatha jāyeta vitarkastava kaścana (15.42)

।। प्रहेयः स त्वया सौम्य नाधिवास्यः कथंचन । विदित्वा सर्वमादीप्तं तैस्तैर्दोषाग्निभिर्जगत् ॥ १५.४३ ॥

// praheyaḥ sa tvayā saumya nādhivāsyaḥ kathaṃcana / viditvā sarvamādīptaṃ taistairdoṣāgnibhirjagat (15.43)

।। ऋतुचक्रनिवर्ताच्च क्षुत्पिपासाक्लमादपि । सर्वत्र नियतं दुःखं न क्वचिद् विद्यते शिवम् ॥ १५.४४ ॥

// ṛtucakranivartācca kṣutpipāsāklamādapi / sarvatra niyataṃ duḥkhaṃ na kvacid vidyate śivam (15.44)

।। क्वचिच्छीतं क्वचिद् धर्मः क्वचिद् रोगो भयं क्वचित् । बाधते ऽभ्यधिकं लोकं तस्मादशरणं जगत् ॥ १५.४५ ॥

// kvacicchītaṃ kvacid dharmaḥ kvacid rogo bhayaṃ kvacit / bādhate 'bhyadhikaṃ lokaṃ tasmādaśaraṇaṃ jagat (15.45)

।। जरा व्याधिश्च मृत्युश्च लोकस्यास्य महद् भयम् । नास्ति देशः स यत्रास्य तद् भयं नोपपद्यते ॥ १५.४६ ॥

// jarā vyādhiśca mṛtyuśca lokasyāsya mahad bhayam / nāsti deśaḥ sa yatrāsya tad bhayaṃ nopapadyate (15.46)

।। यत्र गच्छति कायो ऽयं दुःखं तत्रानुगच्छति । नास्ति काचिद् गतिर्लोके गतो यत्र न बाध्यते ॥ १५.४७ ॥

// yatra gacchati kāyo 'yaṃ duḥkhaṃ tatrānugacchati / nāsti kācid gatirloke gato yatra na bādhyate (15.47)

।। रमणीयो ऽपि देशः सन् सुभिक्षः क्षेम एव च । कुदेश इति विज्ञेयो यत्र क्लेशैर्विदह्यते ॥ १५.४८ ॥

// ramaṇīyo 'pi deśaḥ san subhikṣaḥ kṣema eva ca / kudeśa iti vijñeyo yatra kleśairvidahyate (15.48)

।। लोकस्याभ्याहतस्यास्य दुःखैः शारीरमानसैः । क्षेमः कश्चिन्न देशो ऽस्ति स्वस्थो यत्र गतो भवेत् ॥ १५.४९ ॥

// lokasyābhyāhatasyāsya duḥkhaiḥ śārīramānasaiḥ / kṣemaḥ kaścinna deśo 'sti svastho yatra gato bhavet (15.49)

।। दुःखं सर्वत्र सर्वस्य वर्तते सर्वदा यदा । छन्दरागमतः सौम्य लोकचित्रेषु मा कृथाः ॥ १५.५० ॥

// duḥkhaṃ sarvatra sarvasya vartate sarvadā yadā / chandarāgamataḥ saumya lokacitreṣu mā kṛthāḥ (15.50)

।। यदा तस्मान्निवृत्तस्ते छन्दरागो भविष्यति । जीवलोकं तदा सर्वमादीप्तमिव मंस्यसे ॥ १५.५१ ॥

// yadā tasmānnivṛttaste chandarāgo bhaviṣyati / jīvalokaṃ tadā sarvamādīptamiva maṃsyase (15.51)

।। अथ कश्चिद् वितर्कस्ते भवेदमरणाश्रयः । यत्नेन स विहन्तव्यो व्याधिरात्मगतो यथा ॥ १५.५२ ॥

// atha kaścid vitarkaste bhavedamaraṇāśrayaḥ / yatnena sa vihantavyo vyādhirātmagato yathā (15.52)

।। मुहूर्तमपि विश्रम्भः कार्यों न खलु जीविते । निलीन इव हि व्याघ्रः कालो विश्वस्तघातकः ॥ १५.५३ ॥

// muhūrtamapi viśrambhaḥ kāryoṃ na khalu jīvite / nilīna iva hi vyāghraḥ kālo viśvastaghātakaḥ (15.53)

।। बलस्थो ऽहं युवा वेति न ते भवितुमर्हति । मृत्युः सर्वास्वस्थासु हन्ति नावेक्षते वयः ॥ १५.५४ ॥

// balastho 'haṃ yuvā veti na te bhavitumarhati / mṛtyuḥ sarvāsvasthāsu hanti nāvekṣate vayaḥ (15.54)

।। क्षेत्रभूतमनर्थानां शरीरं परिकर्षतः । स्वास्थ्याशा जीविताशा वा न दृष्टार्थस्य जायते ॥ १५.५५ ॥

// kṣetrabhūtamanarthānāṃ śarīraṃ parikarṣataḥ / svāsthyāśā jīvitāśā vā na dṛṣṭārthasya jāyate (15.55)

।। निर्वृत्तः को भवेत् कायं महाभूताश्रयं वहन् । परस्परविरुद्धानामहीनामिव भाजनम् ॥ १५.५६ ॥

// nirvṛttaḥ ko bhavet kāyaṃ mahābhūtāśrayaṃ vahan / parasparaviruddhānāmahīnāmiva bhājanam (15.56)

।। प्रश्वसित्ययमन्वक्षं यदुच्छ्वसिति मानवः । अवगच्छ तदाश्चर्यमविश्वास्यं हि जीवितम् ॥ १५.५७ ॥

// praśvasityayamanvakṣaṃ yaducchvasiti mānavaḥ / avagaccha tadāścaryamaviśvāsyaṃ hi jīvitam (15.57)

।। इदमाश्चर्यमपरं यत्सुप्तः प्रतिबुध्यते । स्वपित्युत्थाय वा भूयो बह्वमित्रा हि देहिनः ॥ १५.५८ ॥

// idamāścaryamaparaṃ yatsuptaḥ pratibudhyate / svapityutthāya vā bhūyo bahvamitrā hi dehinaḥ (15.58)

।। गर्भात् प्रभृति यो लोकं जिघांसुरनुगच्छति । कस्तस्मिन् विश्वसेन्मृत्यावुद्यतासावराविव ॥ १५.५९ ॥

// garbhāt prabhṛti yo lokaṃ jighāṃsuranugacchati / kastasmin viśvasenmṛtyāvudyatāsāvarāviva (15.59)

।। प्रसूतः पुरुषो लोके श्रुतवान् बलवानपि । न जयत्यन्तकं कश्चिन्नाजयन्नापि जेष्यति ॥ १५.६० ॥

// prasūtaḥ puruṣo loke śrutavān balavānapi / na jayatyantakaṃ kaścinnājayannāpi jeṣyati (15.60)

।। साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन नियमेन वा । प्राप्तो हि रभसो मृत्युः प्रतिहन्तुं न शक्यते ॥ १५.६१ ॥

// sāmnā dānena bhedena daṇḍena niyamena vā / prāpto hi rabhaso mṛtyuḥ pratihantuṃ na śakyate (15.61)

।। तस्मान्नायुषि विश्वासं चञ्चले कर्तुमर्हसि । नित्यं हरति कालो हि स्थाविर्यं न प्रतीक्षते ॥ १५.६२ ॥

// tasmānnāyuṣi viśvāsaṃ cañcale kartumarhasi / nityaṃ harati kālo hi sthāviryaṃ na pratīkṣate (15.62)

।। निःसारं पश्यतो लोकं तोयबुद्बुद्दुर्बलम् । कस्यामरवितर्को हि स्यादनुन्मत्तचेतसः ॥ १५.६३ ॥

// niḥsāraṃ paśyato lokaṃ toyabudbuddurbalam / kasyāmaravitarko hi syādanunmattacetasaḥ (15.63)

।। तस्मादेषां वितर्काणां प्रहाणार्थं समासतः । आनापानस्मृतिं सौम्य विषयीकर्तुमर्हसि ॥ १५.६४ ॥

// tasmādeṣāṃ vitarkāṇāṃ prahāṇārthaṃ samāsataḥ / ānāpānasmṛtiṃ saumya viṣayīkartumarhasi (15.64)

।। इत्यनेन प्रयोगेण काले सेवितुमर्हसि । प्रतिपक्षान् वितर्काणां गदानामगदानिव ॥ १५.६५ ॥

// ityanena prayogeṇa kāle sevitumarhasi / pratipakṣān vitarkāṇāṃ gadānāmagadāniva (15.65)

।। सुवर्णहेतोरपि पांसुधावकौ विहाय पांसून् बृहतो यथादितः । जहाति सूक्ष्मानपि तद्विशुद्धये विशोध्य हेमावयवान् नियच्छति ॥ १५.६६ ॥

// suvarṇahetorapi pāṃsudhāvakau vihāya pāṃsūn bṛhato yathāditaḥ / jahāti sūkṣmānapi tadviśuddhaye viśodhya hemāvayavān niyacchati (15.66)

।। विमोक्षहेतोरपि युक्तमानसो विहाय दोषान् बृहतस्तथादितः । जहाति सूक्ष्मानपि तद्विशुद्धये विशोध्य धर्मावयवान् नियच्छति ॥ १५.६७ ॥

// vimokṣahetorapi yuktamānaso vihāya doṣān bṛhatastathāditaḥ / jahāti sūkṣmānapi tadviśuddhaye viśodhya dharmāvayavān niyacchati (15.67)

।। क्रमेणाद्भिः शुद्धं कनकमिह पांसुव्यवहितं यथाग्नौ कर्मारः पचति भृशमावर्तयति च । तथा योगाचारो निपुणमिह दोषव्यवहितं विशोध्य क्लेशेभ्यः शमयति मनः संक्षिपति च ॥ १५.६८ ॥

// krameṇādbhiḥ śuddhaṃ kanakamiha pāṃsuvyavahitaṃ yathāgnau karmāraḥ pacati bhṛśamāvartayati ca / tathā yogācāro nipuṇamiha doṣavyavahitaṃ viśodhya kleśebhyaḥ śamayati manaḥ saṃkṣipati ca (15.68)

।। यथा च स्वच्छन्दादुपनयति कर्माश्रयसुखं सुवर्णं कर्मारो बहुविधमलङ्कारविधिषु । मनःशुद्धो भिक्षुर्वशगतमभिज्ञास्वपि तथा यथेच्छं यत्रेच्छं शमयति मनः प्रेरयति च ॥ १५.६९ ॥

// yathā ca svacchandādupanayati karmāśrayasukhaṃ suvarṇaṃ karmāro bahuvidhamalaṅkāravidhiṣu / manaḥśuddho bhikṣurvaśagatamabhijñāsvapi tathā yathecchaṃ yatrecchaṃ śamayati manaḥ prerayati ca (15.69)