8. Chapter 8

।। सौन्दरनन्द महाकाव्ये "नन्दविलाप" नाम सप्तम सर्ग समाप्त । अष्टमः सर्गः स्त्रीविघ्न अथ नन्दमधीरलोचनं गृहयानोत्सुकमुत्सुकोत्सुकम् । अभिगम्य शिवेन चक्षुषा श्रमणः कश्चिदुवाच मैत्रया ॥ ८.१ ॥

// saundarananda mahākāvye "nandavilāpa" nāma saptama sarga samāpta / aṣṭamaḥ sargaḥ strīvighna atha nandamadhīralocanaṃ gṛhayānotsukamutsukotsukam / abhigamya śivena cakṣuṣā śramaṇaḥ kaściduvāca maitrayā (8.1)

।। किमिदं मुखमश्रुदुर्दिनं हृदयस्थं विवृणोति ते तमः । धृतिमेहि नियच्छ विक्रियां न हि बाष्पश्च शमश्च शोभते ॥ ८.२ ॥

// kimidaṃ mukhamaśrudurdinaṃ hṛdayasthaṃ vivṛṇoti te tamaḥ / dhṛtimehi niyaccha vikriyāṃ na hi bāṣpaśca śamaśca śobhate (8.2)

।। द्विविधा समुदेति वेदना नियतं चेतसि देह एव च । श्रुतविध्युपचारकोविदा द्विविधा एव तयोश्चिकित्सकाः ॥ ८.३ ॥

// dvividhā samudeti vedanā niyataṃ cetasi deha eva ca / śrutavidhyupacārakovidā dvividhā eva tayościkitsakāḥ (8.3)

।। तदियं यदि कायिकी रुजा भिषजे तूर्णमनूनमुच्यताम् । विनिगुह्य हि रोगमातुरो नचिरात्तीव्रमनर्थमृच्छति ॥ ८.४ ॥

// tadiyaṃ yadi kāyikī rujā bhiṣaje tūrṇamanūnamucyatām / viniguhya hi rogamāturo nacirāttīvramanarthamṛcchati (8.4)

।। अथ दुःखमिदं मनोमयं वद वक्ष्यामि यदत्र भेषजम् । मनसो हि रजस्तमस्विनो भिषजो ऽध्यात्मविदः परीक्षकाः ॥ ८.५ ॥

// atha duḥkhamidaṃ manomayaṃ vada vakṣyāmi yadatra bheṣajam / manaso hi rajastamasvino bhiṣajo 'dhyātmavidaḥ parīkṣakāḥ (8.5)

।। निखिलेन च सत्यमुच्यतां यदि वाच्यं मयि सौम्य मन्यसे । गतयो विविधा हि चेतसां बहुगुह्यानि महाकुलानि च ॥ ८.६ ॥

// nikhilena ca satyamucyatāṃ yadi vācyaṃ mayi saumya manyase / gatayo vividhā hi cetasāṃ bahuguhyāni mahākulāni ca (8.6)

।। इति तेन स चोदितस्तदा व्यवसायं प्रविवक्षुरात्मनः । अवलम्ब्य करे करेण तं प्रविवेशान्यतरद् वनान्तरम् ॥ ८.७ ॥

// iti tena sa coditastadā vyavasāyaṃ pravivakṣurātmanaḥ / avalambya kare kareṇa taṃ praviveśānyatarad vanāntaram (8.7)

।। अथ तत्र शुचौ लतागृहे कुसुमोद्गारिणि तौ निषेदतुः । मृदुभिर्मृदुमारुतेरितैरुपगूढाविव बालपल्लवैः ॥ ८.८ ॥

// atha tatra śucau latāgṛhe kusumodgāriṇi tau niṣedatuḥ / mṛdubhirmṛdumāruteritairupagūḍhāviva bālapallavaiḥ (8.8)

।। स जगाद ततश्चिकीर्षितं घननिश्वासगृहीतमन्तरा । श्रुतवाग्विशदाय भिक्षवे विदुषा प्रव्रजितेन दुर्वचम् ॥ ८.९ ॥

// sa jagāda tataścikīrṣitaṃ ghananiśvāsagṛhītamantarā / śrutavāgviśadāya bhikṣave viduṣā pravrajitena durvacam (8.9)

।। सदृशं यदि धर्मचारिणः सततं प्राणिषु मैत्रचेतसः । अधृतौ यदियं हितैषिता मयि ते स्यात् करुणात्मनः सतः ॥ ८.१० ॥

// sadṛśaṃ yadi dharmacāriṇaḥ satataṃ prāṇiṣu maitracetasaḥ / adhṛtau yadiyaṃ hitaiṣitā mayi te syāt karuṇātmanaḥ sataḥ (8.10)

।। अत एव च मे विशेषतः प्रविवक्षा क्षमवादिनि त्वयि । न हि भावमिमं चलात्मने कथयेयं ब्रुवते ऽप्यसाधवे ॥ ८.११ ॥

// ata eva ca me viśeṣataḥ pravivakṣā kṣamavādini tvayi / na hi bhāvamimaṃ calātmane kathayeyaṃ bruvate 'pyasādhave (8.11)

।। तदिदं श्रृणु मे समासतो न रमे धर्मविधावृते प्रियाम् । गिरिसानुषु कामिनीमृते कृतरेता इव किन्नरश्चरन् ॥ ८.१२ ॥

// tadidaṃ śrṛṇu me samāsato na rame dharmavidhāvṛte priyām / girisānuṣu kāminīmṛte kṛtaretā iva kinnaraścaran (8.12)

।। वनवाससुखात् पराङ्मुखः प्रयियासा गृहमेव येन मे । न हि शर्म लभे तया बिना नृपतिर्हीन इवोत्तमश्रिया ॥ ८.१३ ॥

// vanavāsasukhāt parāṅmukhaḥ prayiyāsā gṛhameva yena me / na hi śarma labhe tayā binā nṛpatirhīna ivottamaśriyā (8.13)

।। अथ तस्य निशम्य तद्वचः प्रियभार्याभिमुखस्य शोचतः । श्रमणः स शिरः प्रकम्पयन्निजगादात्मगतं शनैरिदम् ॥ ८.१४ ॥

// atha tasya niśamya tadvacaḥ priyabhāryābhimukhasya śocataḥ / śramaṇaḥ sa śiraḥ prakampayannijagādātmagataṃ śanairidam (8.14)

।। कृपणं बत यूथलालसो महतो व्याधभयाद् विनिःसृतः । प्रविविक्षति वागुरां मृगश्चपलो गीतरवेण वञ्चितः ॥ ८.१५ ॥

// kṛpaṇaṃ bata yūthalālaso mahato vyādhabhayād viniḥsṛtaḥ / pravivikṣati vāgurāṃ mṛgaścapalo gītaraveṇa vañcitaḥ (8.15)

।। विहगः खलु जालसंवृतो हितकामेन जनेन मोक्षितः । विचरन् फलपुष्पवद्वनं प्रविविक्षुः स्वयमेव पञ्चरम् ॥ ८.१६ ॥

// vihagaḥ khalu jālasaṃvṛto hitakāmena janena mokṣitaḥ / vicaran phalapuṣpavadvanaṃ pravivikṣuḥ svayameva pañcaram (8.16)

।। कलभः करिणा खलूद्धृतोः बहुपङ्काद् विषमान्नदीतलात् । जलतर्षवशेन तां पुनः सरितं ग्राहवतीं तितीर्षति ॥ ८.१७ ॥

// kalabhaḥ kariṇā khalūddhṛtoḥ bahupaṅkād viṣamānnadītalāt / jalatarṣavaśena tāṃ punaḥ saritaṃ grāhavatīṃ titīrṣati (8.17)

।। शरणे सभुजङ्गमे स्वपन् प्रतिबुद्धेन परेण बोधितः । तरुणः खलु जातविभ्रमः स्वयमुग्रं भुजगं जिघृक्षति ॥ ८.१८ ॥

// śaraṇe sabhujaṅgame svapan pratibuddhena pareṇa bodhitaḥ / taruṇaḥ khalu jātavibhramaḥ svayamugraṃ bhujagaṃ jighṛkṣati (8.18)

।। महता खलु जातवेदसा ज्वलितादुत्पतितो वनद्रुमात् । पुनरिच्छति नीडतृष्णया पतितुं तत्र गतव्यथो द्विजः ॥ ८.१९ ॥

// mahatā khalu jātavedasā jvalitādutpatito vanadrumāt / punaricchati nīḍatṛṣṇayā patituṃ tatra gatavyatho dvijaḥ (8.19)

।। अवशः खलु काममूर्च्छया प्रियया श्येनभयाद् विनाकृतः । न धृतिं समुपैति न ह्रियं करुणं जीवति जीवजीवकः ॥ ८.२० ॥

// avaśaḥ khalu kāmamūrcchayā priyayā śyenabhayād vinākṛtaḥ / na dhṛtiṃ samupaiti na hriyaṃ karuṇaṃ jīvati jīvajīvakaḥ (8.20)

।। अकृतात्मतया तृषान्वितो घृणया चैव धिया च वर्जितः । अशनं खलु वान्तमात्मना कृपणः श्वा पुनरत्तुमिच्छति ॥ ८.२१ ॥

// akṛtātmatayā tṛṣānvito ghṛṇayā caiva dhiyā ca varjitaḥ / aśanaṃ khalu vāntamātmanā kṛpaṇaḥ śvā punarattumicchati (8.21)

।। इति मन्मथशोककर्षितं तमनुध्याय मुहुर्निरीक्ष्य च । श्रमणः स हिताभिकाङ्क्षया गुणवद् वाक्यमुवाच विप्रियम् ॥ ८.२२ ॥

// iti manmathaśokakarṣitaṃ tamanudhyāya muhurnirīkṣya ca / śramaṇaḥ sa hitābhikāṅkṣayā guṇavad vākyamuvāca vipriyam (8.22)

।। अविचारयतः शुभाशुभं विषयेष्वेव निविष्टचेतसः । उपपन्नमलब्धचक्षुषो न रतिः श्रेयसि चेद् भवेत्तव ॥ ८.२३ ॥

// avicārayataḥ śubhāśubhaṃ viṣayeṣveva niviṣṭacetasaḥ / upapannamalabdhacakṣuṣo na ratiḥ śreyasi ced bhavettava (8.23)

।। श्रवणे ग्रहणे ऽथ धारणे परमार्थावगमे मनःशमे । अविषक्तमतेश्चलात्मनो न हि धर्मे ऽभिरतिर्विधीयते ॥ ८.२४ ॥

// śravaṇe grahaṇe 'tha dhāraṇe paramārthāvagame manaḥśame / aviṣaktamateścalātmano na hi dharme 'bhiratirvidhīyate (8.24)

।। विषयेषु तु दोषदर्शिनः परितुष्टस्य शुचेरमानिनः । शमकर्मसु युक्तचेतसः कृतबुद्धेन रतिर्न विद्यते ॥ ८.२५ ॥

// viṣayeṣu tu doṣadarśinaḥ parituṣṭasya śuceramāninaḥ / śamakarmasu yuktacetasaḥ kṛtabuddhena ratirna vidyate (8.25)

।। रमते तृषितो धनश्रिया रमते कामसुखेन बालिशः । रमते प्रशमेन सज्जनः परिभोगान् परिभूय विद्यया ॥ ८.२६ ॥

// ramate tṛṣito dhanaśriyā ramate kāmasukhena bāliśaḥ / ramate praśamena sajjanaḥ paribhogān paribhūya vidyayā (8.26)

।। अपि च प्रथितस्य धीमतः कुलजस्यार्चितलिङ्गधारिणः । सदृशी न गृहाय चेतना प्रणतिर्वायुवशद् गिरेरिव ॥ ८.२७ ॥

// api ca prathitasya dhīmataḥ kulajasyārcitaliṅgadhāriṇaḥ / sadṛśī na gṛhāya cetanā praṇatirvāyuvaśad gireriva (8.27)

।। स्पृहयेत् परसंश्रिताय यः परिभूयात्मवशां स्वतन्त्रताम् । उपशान्तिपथे शिवे स्थितः स्पृहयेद्दोषवते गृहाय सः ॥ ८.२८ ॥

// spṛhayet parasaṃśritāya yaḥ paribhūyātmavaśāṃ svatantratām / upaśāntipathe śive sthitaḥ spṛhayeddoṣavate gṛhāya saḥ (8.28)

।। व्यसनाभिहतो यथा विशेत् परिमुक्तः पुनरेव बन्धनम् । समुपेत्य वनं तथा पुनर्गृहसंज्ञं मृगयेत बन्धनम् ॥ ८.२९ ॥

// vyasanābhihato yathā viśet parimuktaḥ punareva bandhanam / samupetya vanaṃ tathā punargṛhasaṃjñaṃ mṛgayeta bandhanam (8.29)

।। पुरुषश्च विहाय यः कलिं पुनरिच्छेत् कलिमेव सेवितुम् । स विहाय भजेत बालिशः कलिभूतामजितेन्द्रियः प्रियाम् ॥ ८.३० ॥

// puruṣaśca vihāya yaḥ kaliṃ punaricchet kalimeva sevitum / sa vihāya bhajeta bāliśaḥ kalibhūtāmajitendriyaḥ priyām (8.30)

।। सविषा इव संश्रिता लताः परिमृष्टा इव सोरगा गुहाः । विवृता इव चासयो धृता व्यसनान्ता हि भवन्ति योषितः ॥ ८.३१ ॥

// saviṣā iva saṃśritā latāḥ parimṛṣṭā iva soragā guhāḥ / vivṛtā iva cāsayo dhṛtā vyasanāntā hi bhavanti yoṣitaḥ (8.31)

।। प्रमदाः समदा मदप्रदाः प्रमदा वितमदा भयप्रदाः । इति दोषभयावहाश्च ताः कथमर्हन्ति निषेवणं नु ताः ॥ ८.३२ ॥

// pramadāḥ samadā madapradāḥ pramadā vitamadā bhayapradāḥ / iti doṣabhayāvahāśca tāḥ kathamarhanti niṣevaṇaṃ nu tāḥ (8.32)

।। स्वजनः स्वजनेन भिद्यते सुहदश्चापि सुहृज्जनेन यत् । परदोषविचक्षणाः शठास्तदनार्याः प्रचरन्ति योषितः ॥ ८.३३ ॥

// svajanaḥ svajanena bhidyate suhadaścāpi suhṛjjanena yat / paradoṣavicakṣaṇāḥ śaṭhāstadanāryāḥ pracaranti yoṣitaḥ (8.33)

।। कुलजाः कृपणीभवन्ति यद्यदयुक्तं प्रचरन्ति साहसम् । प्रविशन्ति च यच्चमूमुखं रभसास्तत्र निमित्तमङ्गनाः ॥ ८.३४ ॥

// kulajāḥ kṛpaṇībhavanti yadyadayuktaṃ pracaranti sāhasam / praviśanti ca yaccamūmukhaṃ rabhasāstatra nimittamaṅganāḥ (8.34)

।। वचनेन हरन्ति वल्गुना निशितेन प्रहरन्ति चेतसा । मधु तिष्ठति वाचि योषितां हृदये हालहलं महद्विषशम् ॥ ८.३५ ॥

// vacanena haranti valgunā niśitena praharanti cetasā / madhu tiṣṭhati vāci yoṣitāṃ hṛdaye hālahalaṃ mahadviṣaśam (8.35)

।। प्रदहन् दहनो ऽपि गृह्यते विशरीरः पवनो ऽपि गृह्यते । कुपितो भुजगो ऽपि गृह्यते प्रमदानां तु मनो न गृह्यते ॥ ८.३६ ॥

// pradahan dahano 'pi gṛhyate viśarīraḥ pavano 'pi gṛhyate / kupito bhujago 'pi gṛhyate pramadānāṃ tu mano na gṛhyate (8.36)

।। न वपुर्विमृशन्ति न श्रियं न मतिं नापि कुलं न विक्रमम् । प्रहरन्त्यविशेषतः स्त्रियः सरितो ग्राहकुलाकुला इव ॥ ८.३७ ॥

// na vapurvimṛśanti na śriyaṃ na matiṃ nāpi kulaṃ na vikramam / praharantyaviśeṣataḥ striyaḥ sarito grāhakulākulā iva (8.37)

।। न वचो मधुरं न लालनं स्मरति स्त्री न च सौहृदं क्वचित् । कलिता वनितैव चञ्चला तदिहारिष्विव नावलम्ब्यते ॥ ८.३८ ॥

// na vaco madhuraṃ na lālanaṃ smarati strī na ca sauhṛdaṃ kvacit / kalitā vanitaiva cañcalā tadihāriṣviva nāvalambyate (8.38)

।। अददत्सु भवन्ति नर्मदाः प्रददत्सु प्रविशन्ति विभ्रमम् । प्रणतेषु भवन्ति गर्विताः प्रमदास्तृप्ततराश्च मानिषु ॥ ८.३९ ॥

// adadatsu bhavanti narmadāḥ pradadatsu praviśanti vibhramam / praṇateṣu bhavanti garvitāḥ pramadāstṛptatarāśca māniṣu (8.39)

।। गुणवत्सु चरन्ति भर्तृवद् गुणहीनेषु चरन्ति पुत्रवत् । धनवत्सु चरन्ति तृष्णया धनहीनेषु चरन्त्यवज्ञया ॥ ८.४० ॥

// guṇavatsu caranti bhartṛvad guṇahīneṣu caranti putravat / dhanavatsu caranti tṛṣṇayā dhanahīneṣu carantyavajñayā (8.40)

।। विषयाद् विषयान्तरं गता प्रचरत्येव यथा हृतापि गौ । अनवेक्षितपूर्वसौहृदा रमते ऽन्यत्र गता तथाङ्गना ॥ ८.४१ ॥

// viṣayād viṣayāntaraṃ gatā pracaratyeva yathā hṛtāpi gau / anavekṣitapūrvasauhṛdā ramate 'nyatra gatā tathāṅganā (8.41)

।। प्रविशन्त्यपि हि स्त्रियश्चितामनुबध्नन्त्यपि मुक्तजीविताः । अपि बिभ्रति चैव यन्त्रणा न तु भावेन वहन्ति सौहृदम् ॥ ८.४२ ॥

// praviśantyapi hi striyaścitāmanubadhnantyapi muktajīvitāḥ / api bibhrati caiva yantraṇā na tu bhāvena vahanti sauhṛdam (8.42)

।। रमयन्ति पतीन् कथञ्चन प्रमदा याः पतिदेवताः क्वचित् । चलचित्ततया सहस्त्रशो रमयन्ते हृदयं स्वमेव ताः ॥ ८.४३ ॥

// ramayanti patīn kathañcana pramadā yāḥ patidevatāḥ kvacit / calacittatayā sahastraśo ramayante hṛdayaṃ svameva tāḥ (8.43)

।। श्वपचं किल सेनजित्सुता चकमे मीनरिपुं कुमुद्वती । मृगराजमथो बृहद्रथा प्रमदानामगतिर्न विद्यते ॥ ८.४४ ॥

// śvapacaṃ kila senajitsutā cakame mīnaripuṃ kumudvatī / mṛgarājamatho bṛhadrathā pramadānāmagatirna vidyate (8.44)

।। कुरुहैहयवृष्णिवंशजा बहुमायाकवचो ऽथ शम्बरः । मुनिरुग्रतपाश्च गौतमः समवापुर्वनितोद्धतं रजः ॥ ८.४५ ॥

// kuruhaihayavṛṣṇivaṃśajā bahumāyākavaco 'tha śambaraḥ / munirugratapāśca gautamaḥ samavāpurvanitoddhataṃ rajaḥ (8.45)

।। अकृतज्ञमनार्यमस्थिरं वनितानामिदमीदृशं मनः । कथमर्हति तासु पण्डितो हृदयं सञ्जयितुं चलात्मसु ॥ ८.४६ ॥

// akṛtajñamanāryamasthiraṃ vanitānāmidamīdṛśaṃ manaḥ / kathamarhati tāsu paṇḍito hṛdayaṃ sañjayituṃ calātmasu (8.46)

।। अथ सूक्ष्ममतिद्वयाशिवं लघु तासां हृदयं न पश्यसि । किमु कायमसद्गृहं स्रवद् वनितानामशुचिं न पश्यसि ॥ ८.४७ ॥

// atha sūkṣmamatidvayāśivaṃ laghu tāsāṃ hṛdayaṃ na paśyasi / kimu kāyamasadgṛhaṃ sravad vanitānāmaśuciṃ na paśyasi (8.47)

।। यदहन्यहनि प्रधावनैर्वसनैश्चाभरणैश्च संस्कृतम् । अशुभं तमसावृतेक्षणः शुभतो गच्छसि नावगच्छसि ॥ ८.४८ ॥

// yadahanyahani pradhāvanairvasanaiścābharaṇaiśca saṃskṛtam / aśubhaṃ tamasāvṛtekṣaṇaḥ śubhato gacchasi nāvagacchasi (8.48)

।। अथवा समवैषि तत्तनूमशुभां त्वं न तु संविदस्ति ते । सुरभिं विदधासि हि क्रियामशुचेस्तत्प्रभवस्य शान्तये ॥ ८.४९ ॥

// athavā samavaiṣi tattanūmaśubhāṃ tvaṃ na tu saṃvidasti te / surabhiṃ vidadhāsi hi kriyāmaśucestatprabhavasya śāntaye (8.49)

।। अनुलेपनमञ्जनं स्रजो मणिमुक्तातपनीयमंशुकम् । यदि साधु किमत्र योषितां सहजं तासु विचीयतां शुचि ॥ ८.५० ॥

// anulepanamañjanaṃ srajo maṇimuktātapanīyamaṃśukam / yadi sādhu kimatra yoṣitāṃ sahajaṃ tāsu vicīyatāṃ śuci (8.50)

।। मलपङ्कधरा दिगम्बरा प्रकृतिस्थैर्नखदन्तरोमभिः । यदि सा तव सुन्दरी भवेन्नियतं ते ऽद्य न सुन्दरी भवेत् ॥ ८.५१ ॥

// malapaṅkadharā digambarā prakṛtisthairnakhadantaromabhiḥ / yadi sā tava sundarī bhavenniyataṃ te 'dya na sundarī bhavet (8.51)

।। स्त्रवतीमशुचिं स्पृशेच्च कः सघृणो जर्जरभाण्डवत् स्त्रियम् । यदि केवलया त्वचावृता न भवेन्मक्षिकपत्रमात्रया ॥ ८.५२ ॥

// stravatīmaśuciṃ spṛśecca kaḥ saghṛṇo jarjarabhāṇḍavat striyam / yadi kevalayā tvacāvṛtā na bhavenmakṣikapatramātrayā (8.52)

।। त्वचवेष्टितमस्थिपञ्जरं यदि कायं समवैषि योषिताम् । मदनेन च कृष्यसे बलादघृणः खल्वधृतिश्च मन्मथः ॥ ८.५३ ॥

// tvacaveṣṭitamasthipañjaraṃ yadi kāyaṃ samavaiṣi yoṣitām / madanena ca kṛṣyase balādaghṛṇaḥ khalvadhṛtiśca manmathaḥ (8.53)

।। शुभतामशुभेषु कल्पयन् नखदन्तत्वचकेशरोमसु । अविचक्षण किं न पश्यसि प्रकृतिं च प्रभवं च योषिताम् ॥ ८.५४ ॥

// śubhatāmaśubheṣu kalpayan nakhadantatvacakeśaromasu / avicakṣaṇa kiṃ na paśyasi prakṛtiṃ ca prabhavaṃ ca yoṣitām (8.54)

।। तदवेत्य मनःशरिरयोर्वनिता दोषवतीर्विशेषतः । चपलं भवनोत्सुकं मनः प्रतिसंख्यानबलेन वार्यताम् ॥ ८.५५ ॥

// tadavetya manaḥśarirayorvanitā doṣavatīrviśeṣataḥ / capalaṃ bhavanotsukaṃ manaḥ pratisaṃkhyānabalena vāryatām (8.55)

।। श्रुतवान् मतिमान् कुलोद्गतः परमस्य प्रशमस्य भाजनम् । उपगम्य यथा तथा पुनर्न हि भेत्तुं नियमं त्वमर्हसि ॥ ८.५६ ॥

// śrutavān matimān kulodgataḥ paramasya praśamasya bhājanam / upagamya yathā tathā punarna hi bhettuṃ niyamaṃ tvamarhasi (8.56)

।। अभिजनमहतो मनस्विनः प्रिययशसो बहुमानमिच्छतः । निधनमपि वरं स्थिरात्मनश्च्युतविनयस्य न चैव जीवितम् ॥ ८.५७ ॥

// abhijanamahato manasvinaḥ priyayaśaso bahumānamicchataḥ / nidhanamapi varaṃ sthirātmanaścyutavinayasya na caiva jīvitam (8.57)

।। बद्ध्वा यथा हि कवचं प्रगृहीतचापो, निन्द्यो भवत्यपसृतः समराद् रथस्थः । भैक्षाकमभ्युपगतः परिगृह्य लिङ्गं, निन्द्यस्तथा भवति कामहृतेन्द्रियाश्वः ॥ ८.५८ ॥

// baddhvā yathā hi kavacaṃ pragṛhītacāpo, nindyo bhavatyapasṛtaḥ samarād rathasthaḥ / bhaikṣākamabhyupagataḥ parigṛhya liṅgaṃ, nindyastathā bhavati kāmahṛtendriyāśvaḥ (8.58)

।। हास्यो यथा च परमाभरणाम्बरस्त्रग् भैक्षं चरन् धृतधनुश्चलचित्रमौलिः । वैरूप्यमभ्युपगतः परपिण्डभोजी हास्यस्तथा गृहसुखाभिमुखः सतृष्णः ॥ ८.५९ ॥

// hāsyo yathā ca paramābharaṇāmbarastrag bhaikṣaṃ caran dhṛtadhanuścalacitramauliḥ / vairūpyamabhyupagataḥ parapiṇḍabhojī hāsyastathā gṛhasukhābhimukhaḥ satṛṣṇaḥ (8.59)

।। यथा स्वन्नं भुक्त्वा परमशयनीये ऽपि शयितो वराहो निर्मुक्तः पुनरशुचि धावेत् परिचितम् । तथा श्रेयः श्रृण्वन् प्रशमसुखमास्वाद्य गुणवद्, वनं शान्तं हित्वा गृहमभिलषेत् कामतृषितः ॥ ८.६० ॥

// yathā svannaṃ bhuktvā paramaśayanīye 'pi śayito varāho nirmuktaḥ punaraśuci dhāvet paricitam / tathā śreyaḥ śrṛṇvan praśamasukhamāsvādya guṇavad, vanaṃ śāntaṃ hitvā gṛhamabhilaṣet kāmatṛṣitaḥ (8.60)

।। यथोल्का हस्तस्था दहति पवनप्रेरितशिखा यथा पादाक्रान्तो दशति भुजगः क्रोधरभसः । यथा हन्ति व्याघ्रः शिशुरपि गृहीतो गृहगतः तथा स्त्रीसंसर्गो बहुविधमनर्थाय भवति ॥ ८.६१ ॥

// yatholkā hastasthā dahati pavanapreritaśikhā yathā pādākrānto daśati bhujagaḥ krodharabhasaḥ / yathā hanti vyāghraḥ śiśurapi gṛhīto gṛhagataḥ tathā strīsaṃsargo bahuvidhamanarthāya bhavati (8.61)

।। तद्विज्ञाय मनःशरीरनियतान्नारीषु दोषानिमान्, मत्वा कामसुखं नदीजलचलं क्लेशाय शोकाय च । दृष्ट्वा दुर्बलमामपात्रसदृशं मृत्यूपसृष्टं जगन् - निर्मोक्षाय कुरुष्व बुद्धिमतुलामुत्कण्ठितुं नार्हसि ॥ ८.६२ ॥

// tadvijñāya manaḥśarīraniyatānnārīṣu doṣānimān, matvā kāmasukhaṃ nadījalacalaṃ kleśāya śokāya ca / dṛṣṭvā durbalamāmapātrasadṛśaṃ mṛtyūpasṛṣṭaṃ jagan - nirmokṣāya kuruṣva buddhimatulāmutkaṇṭhituṃ nārhasi (8.62)