2. Śivarahasya, Part One (part 2 of 2)

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsaprāgdvārasthaliṃgābhidhānannāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ 40

पृ0 153) कैलासप्राग्द्वारस्थलिंगाभिधानन्नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– श्रीकैलासेश्वरो देवि भूतेशश्चाम्बिकेश्वरः । सूतेश्वरो गणेशेशस्स्कन्देशस्तारकेश्वरः

pṛ0 153) kailāsaprāgdvārasthaliṃgābhidhānannāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– śrīkailāseśvaro devi bhūteśaścāmbikeśvaraḥ | sūteśvaro gaṇeśeśasskandeśastārakeśvaraḥ

गङ्गेश्वरो नन्दिकेशो भृङ्गीशो वाणकेश्वरः । चण्डीश्वरो मुण्डिकेशो रत्नेशो गन्धकेश्वरः

gaṅgeśvaro nandikeśo bhṛṅgīśo vāṇakeśvaraḥ | caṇḍīśvaro muṇḍikeśo ratneśo gandhakeśvaraḥ

गर्भेश्वरोऽथ वीरेशो ज्येष्ठेशः कुसुमेश्वरः । वीरभद्रेश्वरो देवि कन्दुकेशः फणीश्वरः

garbheśvaro'tha vīreśo jyeṣṭheśaḥ kusumeśvaraḥ | vīrabhadreśvaro devi kandukeśaḥ phaṇīśvaraḥ

सुधेश्वरो गभस्तीशो रुद्रेशो भैरवेश्वरः । करवीरेश्वरश्चैव निषधेशो वटेश्वरः

sudheśvaro gabhastīśo rudreśo bhairaveśvaraḥ | karavīreśvaraścaiva niṣadheśo vaṭeśvaraḥ

कच्छपेशः काश्यपेशश्चावटेशो घृणीश्वरः । कलशेशो देविकेशः पद्मेशो मगधेश्वरः

kacchapeśaḥ kāśyapeśaścāvaṭeśo ghṛṇīśvaraḥ | kalaśeśo devikeśaḥ padmeśo magadheśvaraḥ

तुण्डेशश्चैव हुण्डेशस्सौरेशो वरुणेश्वरः । नैऋतेशो वैद्युतेशो मोक्षेशो दण्डकेश्वरः

tuṇḍeśaścaiva huṇḍeśassaureśo varuṇeśvaraḥ | naiṛteśo vaidyuteśo mokṣeśo daṇḍakeśvaraḥ

मण्डलीशः कुण्डलीशः खण्डेशो भाण्डलीश्वरः । गण्डेशो गरुडेशश्च चन्द्रेशो मारुतेश्वरः

maṇḍalīśaḥ kuṇḍalīśaḥ khaṇḍeśo bhāṇḍalīśvaraḥ | gaṇḍeśo garuḍeśaśca candreśo māruteśvaraḥ

विधीश्वरस्सुधीशश्च तुण्डकेशो मुनीश्वरः । उमेश्वरः कपर्दीशो भद्रकर्णेश्वरस्तथा

vidhīśvarassudhīśaśca tuṇḍakeśo munīśvaraḥ | umeśvaraḥ kapardīśo bhadrakarṇeśvarastathā

वेगेश्वरोऽथ विष्ण्वीशो वैराजेशोऽमरेश्वरः । अहिर्बुध्न्येश्वरश्चैव जमदग्नीश्वरस्तथा

vegeśvaro'tha viṣṇvīśo vairājeśo'mareśvaraḥ | ahirbudhnyeśvaraścaiva jamadagnīśvarastathā

विश्वामित्रेश्वरश्चैव रावणेशो बलीश्वरः । मनोन्मनीश्वरश्चैव सुधाधामेश्वरोऽद्रिजे

viśvāmitreśvaraścaiva rāvaṇeśo balīśvaraḥ | manonmanīśvaraścaiva sudhādhāmeśvaro'drije

मार्ताण्डेशो ललन्तीशस्स्वर्लीनेशो ध्रुवेश्वरः । गन्धर्वेशोऽतिविश्वेशः पारिभद्रेश्वरस्तथा

mārtāṇḍeśo lalantīśassvarlīneśo dhruveśvaraḥ | gandharveśo'tiviśveśaḥ pāribhadreśvarastathā

गर्भेशो मरुधन्वीशस्तोरणेशो धृतीश्वरः । उत्पलेशो महेन्द्रेशस्स्थाण्वेशो भरितेश्वरः

garbheśo marudhanvīśastoraṇeśo dhṛtīśvaraḥ | utpaleśo mahendreśassthāṇveśo bhariteśvaraḥ

अनन्तेशः कर्दमेशो मृडेशो बभ्रुकेश्वरः । वागुरीशो वर्मकेशः पटभद्रेश्वरस्तथा

ananteśaḥ kardameśo mṛḍeśo babhrukeśvaraḥ | vāgurīśo varmakeśaḥ paṭabhadreśvarastathā

श्रामरेशो मृगेन्द्रेशो हिरण्येशः पवीश्वरः । आग्नीध्रीशस्सन्नतीशो बृहतीशो रणेश्वरः

śrāmareśo mṛgendreśo hiraṇyeśaḥ pavīśvaraḥ | āgnīdhrīśassannatīśo bṛhatīśo raṇeśvaraḥ

किरातेशो गर्जकेशो वेणुदारेश्वरस्तथा । जयन्तेशो मध्यमेशस्संगमेशोऽगतीश्वरः

kirāteśo garjakeśo veṇudāreśvarastathā | jayanteśo madhyameśassaṃgameśo'gatīśvaraḥ

विद्युद्गर्भेश्वरो देवि त्रिपुरेशो हरीश्वरः । बलप्रमथनेशश्च सर्वभूतदमेश्वरः

vidyudgarbheśvaro devi tripureśo harīśvaraḥ | balapramathaneśaśca sarvabhūtadameśvaraḥ

उशीनरेश्वरश्चैव गर्गेशो मन्त्रकेश्वरः । तन्त्रेश्वरस्सामकेशो व्योमकेशो दिगीश्वरः

uśīnareśvaraścaiva gargeśo mantrakeśvaraḥ | tantreśvarassāmakeśo vyomakeśo digīśvaraḥ

कपालमोचनेशानो मणिगर्भेश्वरस्तथा । जातुकर्णेश्वरश्चैव नृगेशः पाटलेश्वरः

kapālamocaneśāno maṇigarbheśvarastathā | jātukarṇeśvaraścaiva nṛgeśaḥ pāṭaleśvaraḥ

कर्णिकेशश्छत्रकेशः पिंगलेशश्शिलेश्वरः । मध्वीश्वरो वामकेशो यौवनेशस्स्थिरेश्वरः

karṇikeśaśchatrakeśaḥ piṃgaleśaśśileśvaraḥ | madhvīśvaro vāmakeśo yauvaneśassthireśvaraḥ

भ्रान्तीश्वरोजह्नुकेशो गोमेदेशोऽखिलेश्वरः । विशालेशस्सिह्मिकेशो घण्टाकर्णेश्वरोऽद्रिजे

bhrāntīśvarojahnukeśo gomedeśo'khileśvaraḥ | viśāleśassihmikeśo ghaṇṭākarṇeśvaro'drije

व्याघ्रेशो जम्बुकेशश्च ललितेशो धृतीश्वरः । वेदेश्वरो दिण्डिकेशः कहोलेशो ध्वनीश्वरः

vyāghreśo jambukeśaśca laliteśo dhṛtīśvaraḥ | vedeśvaro diṇḍikeśaḥ kaholeśo dhvanīśvaraḥ

बिन्दुकेशो गण्डकीशो नर्मदेशोऽनिलेश्वरः । पिचण्डिलेश्वरोऽत्रीशः कनकेशोऽध्वरेश्वरः

bindukeśo gaṇḍakīśo narmadeśo'nileśvaraḥ | picaṇḍileśvaro'trīśaḥ kanakeśo'dhvareśvaraḥ

पृ0 154) सद्योजातेश्वरश्चैव कुलिशेशः प्लवेश्वरः । सोमेश्वरो वारुणेशश्शरभेशो जटेश्वरः

pṛ0 154) sadyojāteśvaraścaiva kuliśeśaḥ plaveśvaraḥ | someśvaro vāruṇeśaśśarabheśo jaṭeśvaraḥ

भागकारेश्वरो मुग्धकेशो रोगेश्वरस्तथा । भल्लूकेशो विरागेशः क्रथनेशो धनेश्वरः

bhāgakāreśvaro mugdhakeśo rogeśvarastathā | bhallūkeśo virāgeśaḥ krathaneśo dhaneśvaraḥ

उरगेशः कठोरेशो दर्दुरेशोर्वरीश्वरौ । क्षिप्रेश्वरश्च दाल्भ्येशो विनतेशश्शशीश्वरः

urageśaḥ kaṭhoreśo dardureśorvarīśvarau | kṣipreśvaraśca dālbhyeśo vinateśaśśaśīśvaraḥ

ककुदेशो मुकुन्देशो भवानीशश्शनीश्वरः । वृषभेशो धेनुकेशस्संवर्तेशः कणेश्वरः

kakudeśo mukundeśo bhavānīśaśśanīśvaraḥ | vṛṣabheśo dhenukeśassaṃvarteśaḥ kaṇeśvaraḥ

ऋक्षेश्वरश्च चन्द्रेशो मत्स्येशो भावनेश्वरः । तुरंगेशो मतंगेशः कणादेशो भगीश्वरः

ṛkṣeśvaraśca candreśo matsyeśo bhāvaneśvaraḥ | turaṃgeśo mataṃgeśaḥ kaṇādeśo bhagīśvaraḥ

जलन्धरेश्वरश्चैव श्वेताश्वेशः पिकेश्वरः । रैभ्येशो मुचुकुन्देशः कङ्कणेशः प्रथेश्वरः

jalandhareśvaraścaiva śvetāśveśaḥ pikeśvaraḥ | raibhyeśo mucukundeśaḥ kaṅkaṇeśaḥ pratheśvaraḥ

विद्याधरेशो नीलेशः कक्षीबेशः प्रभेश्वरः । मरुतेशश्चर्कुतीशस्स्वर्गेशो मलयेश्वरः

vidyādhareśo nīleśaḥ kakṣībeśaḥ prabheśvaraḥ | maruteśaścarkutīśassvargeśo malayeśvaraḥ

मङ्कणेशो जागतीशो विबुधेशो गिरीश्वरः । चर्वणेशो निघूर्णेशो गोरक्षो वा गजेश्वरः

maṅkaṇeśo jāgatīśo vibudheśo girīśvaraḥ | carvaṇeśo nighūrṇeśo gorakṣo vā gajeśvaraḥ

कन्दर्पेशस्सूर्यकेशः पुष्टेशस्तुष्टकेश्वरः । विनायकेश्वरश्चैव मणिकण्ठेश्वरस्तथा

kandarpeśassūryakeśaḥ puṣṭeśastuṣṭakeśvaraḥ | vināyakeśvaraścaiva maṇikaṇṭheśvarastathā

रन्ध्रेशः पार्वतीशश्च विद्रुमेशो लतेश्वरः । विरिञ्चीशो भद्रकेशः प्रसन्नेशो विशेश्वरः

randhreśaḥ pārvatīśaśca vidrumeśo lateśvaraḥ | viriñcīśo bhadrakeśaḥ prasanneśo viśeśvaraḥ

भारभूतेश्वरश्चैव लोकेशः प्राणिकेश्वरः । अन्धकेशो मुक्तिकेशो हरिकेशो ऋषीश्वरः

bhārabhūteśvaraścaiva lokeśaḥ prāṇikeśvaraḥ | andhakeśo muktikeśo harikeśo ṛṣīśvaraḥ

गारुडेशः पतंगेशः कन्येशो धवलेश्वरः । जातुकर्णेश्वरश्चैव गन्धभद्रेश्वरस्तथा

gāruḍeśaḥ pataṃgeśaḥ kanyeśo dhavaleśvaraḥ | jātukarṇeśvaraścaiva gandhabhadreśvarastathā

चक्रेश्वरोऽरुणेशश्चाप्यदाल्भ्येशः खगेश्वरः । त्रियम्बकेश्वरश्चैव गौतमेशः खलेश्वरः

cakreśvaro'ruṇeśaścāpyadālbhyeśaḥ khageśvaraḥ | triyambakeśvaraścaiva gautameśaḥ khaleśvaraḥ

वितण्डेशश्च कण्ठेशो वराहेशः कुलेश्वरः । केदारेशः फलेशश्च किन्नरेशोऽमृतेश्वरः

vitaṇḍeśaśca kaṇṭheśo varāheśaḥ kuleśvaraḥ | kedāreśaḥ phaleśaśca kinnareśo'mṛteśvaraḥ

स्कन्दः- कैलासशैलामलमौलिवर्ये प्राग्द्वारलिंगालयकल्पनं शिवे । ईशानकोणानलकोणसंस्थितं कैलास ईशाद्यमृतेश्वरान्तम्

skandaḥ- kailāsaśailāmalamaulivarye prāgdvāraliṃgālayakalpanaṃ śive | īśānakoṇānalakoṇasaṃsthitaṃ kailāsa īśādyamṛteśvarāntam

प्रोद्यत्पताकावलिमौलिकुम्भं मणीन्द्रधामस्थसुलिंगमण्डलम् । बिल्वोत्तमांगं फणिभूषणाञ्चितं त्रिपुण्ट्रसंशोभितफालदेशम्

prodyatpatākāvalimaulikumbhaṃ maṇīndradhāmasthasuliṃgamaṇḍalam | bilvottamāṃgaṃ phaṇibhūṣaṇāñcitaṃ tripuṇṭrasaṃśobhitaphāladeśam

पश्याद्रिजे लिंगकुलं ममेदं सन्दर्शनात्पापहरं सदैव

paśyādrije liṃgakulaṃ mamedaṃ sandarśanātpāpaharaṃ sadaiva

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsadakṣiṇadvāraliṃgakathanaṃ nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 41

पृ0 155) कैलासदक्षिणद्वारलिंगकथनं नाम एकचत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– एवं लिङ्गकुलं भद्रे प्राक्कैलासशिखाश्रयम् । तथैव दक्षिणे चापि प्रवक्ष्ये शृणु शैलजे

pṛ0 155) kailāsadakṣiṇadvāraliṃgakathanaṃ nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– evaṃ liṅgakulaṃ bhadre prākkailāsaśikhāśrayam | tathaiva dakṣiṇe cāpi pravakṣye śṛṇu śailaje

अघोरेशः कपालीशः कुक्कुरेशोऽनलेश्वरः । इन्द्रेश्वरो यमेशश्च नैऋतीशो नभेश्वरः

aghoreśaḥ kapālīśaḥ kukkureśo'naleśvaraḥ | indreśvaro yameśaśca naiṛtīśo nabheśvaraḥ

उदावर्तीश्वरश्चैव दक्षिणावर्तकेश्वरः । विकुण्ठेशः कुठारेशो मानवेशः कुलेश्वरः

udāvartīśvaraścaiva dakṣiṇāvartakeśvaraḥ | vikuṇṭheśaḥ kuṭhāreśo mānaveśaḥ kuleśvaraḥ

जापकेशो मौलिकेशश्चार्जुनेशः कनीश्वरः । भगदन्तेश्वरश्चैव नहुषेशोऽमृतेश्वरः

jāpakeśo maulikeśaścārjuneśaḥ kanīśvaraḥ | bhagadanteśvaraścaiva nahuṣeśo'mṛteśvaraḥ

तङ्गणेशश्च सन्धीशो मध्यमेशो गलेश्वरः । विद्येश्वरः पन्नगेशः क्रथनेशो निशेश्वरः

taṅgaṇeśaśca sandhīśo madhyameśo galeśvaraḥ | vidyeśvaraḥ pannageśaḥ krathaneśo niśeśvaraḥ

दिवोदासेश्वरो राथीरथेशश्शौनकेश्वरः । गणभद्रेश्वरश्चैव शेषेशो वासुकीश्वरः

divodāseśvaro rāthīratheśaśśaunakeśvaraḥ | gaṇabhadreśvaraścaiva śeṣeśo vāsukīśvaraḥ

शङ्खपालेश्वरश्चैव चित्रगुप्तेश्वरस्तथा । दण्डपाणीश्वरश्चैव दुर्गेशस्सारसेश्वरः

śaṅkhapāleśvaraścaiva citragupteśvarastathā | daṇḍapāṇīśvaraścaiva durgeśassāraseśvaraḥ

हंसेश्वरो मयूरेशश्चक्रवाकेश्वरस्तथा । मन्थानेशो मन्मथेशोरतीशो गन्धकेश्वरः

haṃseśvaro mayūreśaścakravākeśvarastathā | manthāneśo manmatheśoratīśo gandhakeśvaraḥ

भाण्डीरेशो वनेशश्च पुरन्ध्रीशः फलेश्वरः । कारणेशस्तारणेशः कृत्तिवासेश्वरस्तथा

bhāṇḍīreśo vaneśaśca purandhrīśaḥ phaleśvaraḥ | kāraṇeśastāraṇeśaḥ kṛttivāseśvarastathā

जनार्दनेशो विश्वेशो महाकालेश्वरस्तथा । सरस्वतीशो लक्ष्मीशश्शचीशश्शक्रकेश्वरः

janārdaneśo viśveśo mahākāleśvarastathā | sarasvatīśo lakṣmīśaśśacīśaśśakrakeśvaraḥ

पुलहेशः पुलस्त्येशो वृद्धकालेश्वरस्तथा । भारद्वाजेश्वरश्चैव सागरेशो रमेश्वरः

pulaheśaḥ pulastyeśo vṛddhakāleśvarastathā | bhāradvājeśvaraścaiva sāgareśo rameśvaraḥ

विलेखनेश्वरश्चैव चित्रेशः पादकेश्वरः । पिण्डारेशो वसीशश्च तिलकेशो ध्रुवेश्वरः

vilekhaneśvaraścaiva citreśaḥ pādakeśvaraḥ | piṇḍāreśo vasīśaśca tilakeśo dhruveśvaraḥ

भवेश्वरोऽर्णवेशश्च क्षीभ्रणीशो दलेश्वरः । करन्धमेशः कृष्णेशो रमेशः कर्णकेश्वरः

bhaveśvaro'rṇaveśaśca kṣībhraṇīśo daleśvaraḥ | karandhameśaḥ kṛṣṇeśo rameśaḥ karṇakeśvaraḥ

गङ्गाधरेशो मौनेशः कुरुभद्रेश्वरस्तथा । कन्दलेशश्च सालेशस्तालेशो बिल्वकेश्वरः

gaṅgādhareśo mauneśaḥ kurubhadreśvarastathā | kandaleśaśca sāleśastāleśo bilvakeśvaraḥ

अप्सरेशो मोक्षकेशो भूदारेशः पथेश्वरः । विराधेशः कोङ्कणेशो रभसेशश्चलेश्वरः

apsareśo mokṣakeśo bhūdāreśaḥ patheśvaraḥ | virādheśaḥ koṅkaṇeśo rabhaseśaścaleśvaraḥ

हरिद्रेशः कुङ्कुमेशो नरकोत्तारणेश्वरः । सुखेश्वरो ज्ञानकेशो भक्तीशो मुक्तिकेश्वरः

haridreśaḥ kuṅkumeśo narakottāraṇeśvaraḥ | sukheśvaro jñānakeśo bhaktīśo muktikeśvaraḥ

ऋणमोचेश्वरश्चैव कान्तीशः पावनेश्वरः । पवनेशः पुरञ्जेशो गोकर्णेशो वटेश्वरः

ṛṇamoceśvaraścaiva kāntīśaḥ pāvaneśvaraḥ | pavaneśaḥ purañjeśo gokarṇeśo vaṭeśvaraḥ

शालिकेशो विशालेशो वीतिहोत्रेश्वरस्तथा । विश्वेश्वरश्च भीमेशश्शङ्करेशोऽमितेश्वरः

śālikeśo viśāleśo vītihotreśvarastathā | viśveśvaraśca bhīmeśaśśaṅkareśo'miteśvaraḥ

पारिजातेश्वरश्चैव मन्दारेशो जटेश्वरः । त्रिजटेशश्शिखण्डीशो बर्हीशः पनसेश्वरः

pārijāteśvaraścaiva mandāreśo jaṭeśvaraḥ | trijaṭeśaśśikhaṇḍīśo barhīśaḥ panaseśvaraḥ

फणामणीश्वरो देवि रामेशो लक्ष्मणेश्वरः । अरुन्धतीशो वागीशः पद्मगर्भेश्वरस्तथा

phaṇāmaṇīśvaro devi rāmeśo lakṣmaṇeśvaraḥ | arundhatīśo vāgīśaḥ padmagarbheśvarastathā

हरिन्मणीशो भक्ष्येशः कुशलीशस्तरीश्वरः । उद्दालकेश्वरो नक्तञ्चरेशोऽपर्णकेश्वरः

harinmaṇīśo bhakṣyeśaḥ kuśalīśastarīśvaraḥ | uddālakeśvaro naktañcareśo'parṇakeśvaraḥ

पृ0 156) शाण्डिल्येशश्छागलेशो निरिच्छेशः कुशेश्वरः । दूर्वेश्वरोऽनमित्रेशः कर्कन्धेशोऽगुणेश्वरः

pṛ0 156) śāṇḍilyeśaśchāgaleśo niriccheśaḥ kuśeśvaraḥ | dūrveśvaro'namitreśaḥ karkandheśo'guṇeśvaraḥ

कुरुविन्देश्वरश्चैव पट्टीशः कुटजेश्वरः । श्रीशैलेशो गणेशश्च हरिद्वारेश्वरस्तथा

kuruvindeśvaraścaiva paṭṭīśaḥ kuṭajeśvaraḥ | śrīśaileśo gaṇeśaśca haridvāreśvarastathā

गङ्गाद्वारेश्वरश्चैव कुरुक्षेत्रेश्वरस्तथा । सुराभाण्डेश्वरश्चैव ययातीशः कुथेश्वरः

gaṅgādvāreśvaraścaiva kurukṣetreśvarastathā | surābhāṇḍeśvaraścaiva yayātīśaḥ kutheśvaraḥ

वाराणसीश्वरश्चैवाप्यविमुक्तेश्वरस्तथा । कालहस्तीश्वरश्चैव विष्णुचक्रप्रदेश्वरः

vārāṇasīśvaraścaivāpyavimukteśvarastathā | kālahastīśvaraścaiva viṣṇucakrapradeśvaraḥ

रोमन्थेशोऽप्यगस्त्येशो मालवेशो भगेश्वरः । अङ्कोलेशः प्रधानेशो मारुतेशो भवेश्वरः

romantheśo'pyagastyeśo mālaveśo bhageśvaraḥ | aṅkoleśaḥ pradhāneśo māruteśo bhaveśvaraḥ

नक्षत्रेशस्तालकेशो भल्लिकेशः कुहेश्वरः । रोगहारीश्वरश्चैव त्रिजटेशो घनेश्वरः

nakṣatreśastālakeśo bhallikeśaḥ kuheśvaraḥ | rogahārīśvaraścaiva trijaṭeśo ghaneśvaraḥ

सुपर्णेशस्ताण्डवेशो मण्डलेशो मतीश्वरः । तक्षकेशः प्रवालेशो हरिभद्रेश्वरस्तथा

suparṇeśastāṇḍaveśo maṇḍaleśo matīśvaraḥ | takṣakeśaḥ pravāleśo haribhadreśvarastathā

विरोधेशस्तुम्बुरेशो नारदेशो गरेश्वरः । रम्येश्वरो विद्रुमेशः कर्दमेशस्तृणेश्वरः

virodheśastumbureśo nāradeśo gareśvaraḥ | ramyeśvaro vidrumeśaḥ kardameśastṛṇeśvaraḥ

शूलटङ्केश्वरश्चैव छद्मकेशो बलीश्वरः । मरुधामेश्वरश्चैव सिन्धूरेशो घृणीश्वरः

śūlaṭaṅkeśvaraścaiva chadmakeśo balīśvaraḥ | marudhāmeśvaraścaiva sindhūreśo ghṛṇīśvaraḥ

व्रातेश्वरः प्रयागेशः प्रतिष्ठानपुरेश्वरः । गोदावरीश्वरश्चैव ताम्रपर्णीश्वरस्तथा

vrāteśvaraḥ prayāgeśaḥ pratiṣṭhānapureśvaraḥ | godāvarīśvaraścaiva tāmraparṇīśvarastathā

मरुद्वृधेश्वरश्चैव पम्पेशः पङ्किलेश्वरः । फेनेशो बुद्बुदेशश्चाप्यावर्तेशस्सुमेश्वरः

marudvṛdheśvaraścaiva pampeśaḥ paṅkileśvaraḥ | pheneśo budbudeśaścāpyāvarteśassumeśvaraḥ

कुलेश्वरो विराटेशः पलाशेशस्स्थितीश्वरः । प्रलयेशो जाग्रदीशस्त्रिलोकेशः क्षितीश्वरः

kuleśvaro virāṭeśaḥ palāśeśassthitīśvaraḥ | pralayeśo jāgradīśastrilokeśaḥ kṣitīśvaraḥ

पञ्चकेशो व्रतीशश्च यज्ञेशो दुम्बरेश्वरः । बालीशश्चैव पालीशः पलीशो बभ्रवेश्वरः

pañcakeśo vratīśaśca yajñeśo dumbareśvaraḥ | bālīśaścaiva pālīśaḥ palīśo babhraveśvaraḥ

गन्धद्वारेश्वरश्चैव घण्टेशो वरुणेश्वरः । प्रभासेशः पुष्करेशो रुद्रकोटीश्वरस्तथा

gandhadvāreśvaraścaiva ghaṇṭeśo varuṇeśvaraḥ | prabhāseśaḥ puṣkareśo rudrakoṭīśvarastathā

वल्मीकेशस्सुन्दरेशस्तृणज्योतीश्वरस्तथा । गायत्रीशस्सवित्रीशः कालद्वारेश्वरस्तथा

valmīkeśassundareśastṛṇajyotīśvarastathā | gāyatrīśassavitrīśaḥ kāladvāreśvarastathā

तुङ्गेशो भीमचण्डेशो रत्नगर्भेश्वरस्तथा । देवेश्वरो हीरकेशो रन्तिदेवेश्वरस्तथा

tuṅgeśo bhīmacaṇḍeśo ratnagarbheśvarastathā | deveśvaro hīrakeśo rantideveśvarastathā

कालञ्जरेश्वरोऽब्धीशः पैप्पलादेश्वरस्तथा । गन्धर्वेशस्त्रिशूलेशो रजनीशो दिनेश्वरः

kālañjareśvaro'bdhīśaḥ paippalādeśvarastathā | gandharveśastriśūleśo rajanīśo dineśvaraḥ

चित्रघण्टेश्वरश्चैव द्वारपीठेश्वरस्तथा । त्रिकूटेशो मङ्गलेशस्तथैवामलकेश्वरः

citraghaṇṭeśvaraścaiva dvārapīṭheśvarastathā | trikūṭeśo maṅgaleśastathaivāmalakeśvaraḥ

मुद्रेशस्ताटकेशश्च त्रिदण्डीशोऽगजेश्वरः । कात्यायनीश्वरश्चैव याज्ञ्यवल्क्येश्वरस्तथा

mudreśastāṭakeśaśca tridaṇḍīśo'gajeśvaraḥ | kātyāyanīśvaraścaiva yājñyavalkyeśvarastathā

त्वष्ट्रेशो विश्वकर्मेशो यमेशो रथकेश्वरः । वसुन्धरेश्वरश्चैव क्षौमेशो नालकेश्वरः

tvaṣṭreśo viśvakarmeśo yameśo rathakeśvaraḥ | vasundhareśvaraścaiva kṣaumeśo nālakeśvaraḥ

मित्रेश्वरश्च कर्त्रीशः काव्येशो विबुधेश्वरः । भौमेश्वरो भर्तृकेशः करहट्टेश्वरस्तथा

mitreśvaraśca kartrīśaḥ kāvyeśo vibudheśvaraḥ | bhaumeśvaro bhartṛkeśaḥ karahaṭṭeśvarastathā

गृध्रेशः कङ्कतीशश्च काव्येशस्स्वर्णदेश्वरः

gṛdhreśaḥ kaṅkatīśaśca kāvyeśassvarṇadeśvaraḥ

एतानि दिव्यमणिधामगतानि देवि लिङ्गानि याम्यसुभगोद्यतसोममौलि । पृ0 157) चन्द्रोपलाकलितलिङ्गततीनि पश्य चाग्नेयनैऋतततानि शिवेऽघहन्तृ

etāni divyamaṇidhāmagatāni devi liṅgāni yāmyasubhagodyatasomamauli | pṛ0 157) candropalākalitaliṅgatatīni paśya cāgneyanaiṛtatatāni śive'ghahantṛ

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsapaścimadvāraliṃgakathanannāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ 42

कैलासपश्चिमद्वारलिंगकथनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– कैलासदक्षिणापारशृङ्गौघे ते शिवालयाः । अनन्तान्यपि लिङ्गानि तेषूत्कृष्टा मयोदिताः

kailāsapaścimadvāraliṃgakathanaṃ nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– kailāsadakṣiṇāpāraśṛṅgaughe te śivālayāḥ | anantānyapi liṅgāni teṣūtkṛṣṭā mayoditāḥ

पाश्चात्यापारशृङ्गेषु शृणु लिङ्गकुलं शिवे । प्रसिद्धान्यपि लिंगानि ममेष्टानि शृणु प्रिये

pāścātyāpāraśṛṅgeṣu śṛṇu liṅgakulaṃ śive | prasiddhānyapi liṃgāni mameṣṭāni śṛṇu priye

तत्पूरुषेशस्स्थाण्वीशः पैंगेशो रुडजेश्वरः । साल्वेश्वरस्स्थानकेशो वैनतेशस्सलेश्वरः

tatpūruṣeśassthāṇvīśaḥ paiṃgeśo ruḍajeśvaraḥ | sālveśvarassthānakeśo vainateśassaleśvaraḥ

मुसलेशो हाटकेशो रुद्रधन्वीश्वरस्तथा । ज्वरापहारकेशश्च तथा क्षयहरेश्वरः

musaleśo hāṭakeśo rudradhanvīśvarastathā | jvarāpahārakeśaśca tathā kṣayahareśvaraḥ

प्राणेशश्च विदर्भेशो देवेशस्त्वचलेश्वरः । अनंगेशश्शम्बरेश उग्रेशो धान्यकेश्वरः

prāṇeśaśca vidarbheśo deveśastvacaleśvaraḥ | anaṃgeśaśśambareśa ugreśo dhānyakeśvaraḥ

बलाशशीश्वरश्चैव घनघोषेश्वरस्तथा । वेदगर्भेश्वरश्चैव ओङ्कारेशश्शिखीश्वरः

balāśaśīśvaraścaiva ghanaghoṣeśvarastathā | vedagarbheśvaraścaiva oṅkāreśaśśikhīśvaraḥ

गदाधरेश्वरश्चैव बिल्वमूलेश्वरस्तथा । सूत्रेश्वरो भारतीशस्तुंगभद्रेश्वरस्तथा

gadādhareśvaraścaiva bilvamūleśvarastathā | sūtreśvaro bhāratīśastuṃgabhadreśvarastathā

सनातनेशो वैद्येशः कुलिङ्गेशः प्रजेश्वरः । माण्डव्येशस्ताम्बकेशो बोधेशो विघसेश्वरः

sanātaneśo vaidyeśaḥ kuliṅgeśaḥ prajeśvaraḥ | māṇḍavyeśastāmbakeśo bodheśo vighaseśvaraḥ

प्रघसेशोऽथ ऋभ्वीशो गणगीतेश्वरस्तथा । शुक्लेश्वरः प्रसिद्धेशस्सिद्धेशश्च शनीश्वरः

praghaseśo'tha ṛbhvīśo gaṇagīteśvarastathā | śukleśvaraḥ prasiddheśassiddheśaśca śanīśvaraḥ

पक्षीशः पत्रिकेशश्च कुलीशोऽथवनीश्वरः । पर्वेश्वरः पर्वतेशस्सर्वेशः कान्तिकेश्वरः

pakṣīśaḥ patrikeśaśca kulīśo'thavanīśvaraḥ | parveśvaraḥ parvateśassarveśaḥ kāntikeśvaraḥ

बर्हिध्वजेश्वरश्चैव कपोतेशः खणीश्वरः । शतेश्वरो रोमकेशः काव्येशो वर्षकेश्वरः

barhidhvajeśvaraścaiva kapoteśaḥ khaṇīśvaraḥ | śateśvaro romakeśaḥ kāvyeśo varṣakeśvaraḥ

सोमनन्दीश्वरश्चैव त्रिफलीशः खरेश्वरः । हनेहतीश्वरश्चैव शतर्चेशो भवेश्वरः

somanandīśvaraścaiva triphalīśaḥ khareśvaraḥ | hanehatīśvaraścaiva śatarceśo bhaveśvaraḥ

विडूरथेश्वरश्चैव करम्भीशस्स्रुवेश्वरः । गणेश्वरो वर्धिकेशस्सद्ध्रीशः क्रिककेश्वरः

viḍūratheśvaraścaiva karambhīśassruveśvaraḥ | gaṇeśvaro vardhikeśassaddhrīśaḥ krikakeśvaraḥ

चित्रव्याधेश्वरश्चैव रौप्येशो बन्धकेश्वरः । तथा पशुपतीशश्च भयहारीश्वरस्तथा

citravyādheśvaraścaiva raupyeśo bandhakeśvaraḥ | tathā paśupatīśaśca bhayahārīśvarastathā

जन्महारीश्वरश्चैव दुःखहारीश्वरस्तथा । ब्रह्मयोनीश्वरश्चैव विष्णुगर्भेश्वरस्तथा

janmahārīśvaraścaiva duḥkhahārīśvarastathā | brahmayonīśvaraścaiva viṣṇugarbheśvarastathā

रुद्रलोमेश्वरश्चैव चेन्द्रधामेश्वरस्तथा । चन्द्रचूडेश्वरश्चैव अग्निगर्भेश्वरस्तथा

rudralomeśvaraścaiva cendradhāmeśvarastathā | candracūḍeśvaraścaiva agnigarbheśvarastathā

वायवीशो जलेशश्च मेघेशो वैद्युदेश्वरः । अमोदेशस्तित्तिरीशो द्यावाभूमीश्वरस्तथा

vāyavīśo jaleśaśca megheśo vaidyudeśvaraḥ | amodeśastittirīśo dyāvābhūmīśvarastathā

गजाजिनधरेशश्च नरसिह्मेश्वरस्तथा । औपासनेश्वरश्चैव हव्येशो गणकेश्वरः

gajājinadhareśaśca narasihmeśvarastathā | aupāsaneśvaraścaiva havyeśo gaṇakeśvaraḥ

पृ0 158) कर्णिकेशोदधीचेशो झङ्केशः कर्कटीश्वरः । जाबालेशस्सुबालेशः पुरहारेश्वरस्तथा

pṛ0 158) karṇikeśodadhīceśo jhaṅkeśaḥ karkaṭīśvaraḥ | jābāleśassubāleśaḥ purahāreśvarastathā

ऋग्वेदेशोऽथर्वकेशः पुराणेशोर्वशीश्वरौ । इतिहासेश्वरश्चैव धर्मसारेश्वरस्तथा

ṛgvedeśo'tharvakeśaḥ purāṇeśorvaśīśvarau | itihāseśvaraścaiva dharmasāreśvarastathā

साङ्ख्येश्वरश्च योगेशो मौलीशः पालिकेश्वरः । कुजम्भेशश्च जम्भेशो राजराजेश्वरस्तथा

sāṅkhyeśvaraśca yogeśo maulīśaḥ pālikeśvaraḥ | kujambheśaśca jambheśo rājarājeśvarastathā

कौथुमीशो विशाखेशस्स्कन्नेशः फलिकेश्वरः । कदलीशः पृष्टकीशः पृथ्वीशः कार्मुकेश्वरः

kauthumīśo viśākheśasskanneśaḥ phalikeśvaraḥ | kadalīśaḥ pṛṣṭakīśaḥ pṛthvīśaḥ kārmukeśvaraḥ

अन्तरिक्षेश्वरश्चैव मैत्रेशः कुमुदेश्वरः । उदावसेश्वरश्चैव मल्लेशो ब्रह्मकेश्वरः

antarikṣeśvaraścaiva maitreśaḥ kumudeśvaraḥ | udāvaseśvaraścaiva malleśo brahmakeśvaraḥ

तरङ्गेशः कुरङ्गेशो मकरन्देश्वरस्तथा । सुधाधरेश्वरश्चैव धृतकेशेश्वरस्तथा

taraṅgeśaḥ kuraṅgeśo makarandeśvarastathā | sudhādhareśvaraścaiva dhṛtakeśeśvarastathā

व्यालेश्वरो वितर्केशः काननेशो मुनीश्वरः । भद्रमालेश्वरश्चैव केतुमालेश्वरस्तथा

vyāleśvaro vitarkeśaḥ kānaneśo munīśvaraḥ | bhadramāleśvaraścaiva ketumāleśvarastathā

मन्दरेशो विन्ध्यकेशो हिमेशो नीलकेश्वरः । महेन्द्रेशः कर्मकेशो ऋत्वीशो धूननेश्वरः

mandareśo vindhyakeśo himeśo nīlakeśvaraḥ | mahendreśaḥ karmakeśo ṛtvīśo dhūnaneśvaraḥ

वीतहव्येश्वरश्चैवाप्यश्वत्थामेश्वरस्तथा । शिशिरेशस्तीर्थकेशो हिमेशो नीलकेश्वरः

vītahavyeśvaraścaivāpyaśvatthāmeśvarastathā | śiśireśastīrthakeśo himeśo nīlakeśvaraḥ

महेन्द्रेशः कर्मकेशस्त्रिनवेशोब्जकेश्वरः । अपस्मारहरेशश्च सोमचण्डीश्वरस्तथा

mahendreśaḥ karmakeśastrinaveśobjakeśvaraḥ | apasmārahareśaśca somacaṇḍīśvarastathā

तथा मार्गसहायेशो देवीशोऽरुणजेश्वरः । ज्वलनेशः पावकेशस्तथैवाङ्गिरसेश्वरः

tathā mārgasahāyeśo devīśo'ruṇajeśvaraḥ | jvalaneśaḥ pāvakeśastathaivāṅgiraseśvaraḥ

दक्षेश्वरो विदक्षेशो मैनाकेशस्सतीश्वरः । प्रमथेशः प्रमाथीशो भोजेशो विक्रमेश्वरः

dakṣeśvaro vidakṣeśo mainākeśassatīśvaraḥ | pramatheśaḥ pramāthīśo bhojeśo vikrameśvaraḥ

ईड्येश्वरश्च याज्येशः कर्णवेधेश्वरस्तथा । तर्णकेशः पाण्डरेशो मेघवाहेश्वरस्तथा

īḍyeśvaraśca yājyeśaḥ karṇavedheśvarastathā | tarṇakeśaḥ pāṇḍareśo meghavāheśvarastathā

कनिष्टेशश्च ज्येष्टेशस्ताम्रेशश्शौनकेश्वरः । अनाहतेश्वरश्चैव पीतेशो धूम्रकेश्वरः

kaniṣṭeśaśca jyeṣṭeśastāmreśaśśaunakeśvaraḥ | anāhateśvaraścaiva pīteśo dhūmrakeśvaraḥ

बन्धमोचनकेशश्च तथा देवि शतेश्वरः । भ्रमरेशः काण्ठकेशो द्रुमचण्डीश्व * स्तथा

bandhamocanakeśaśca tathā devi śateśvaraḥ | bhramareśaḥ kāṇṭhakeśo drumacaṇḍīśva * stathā

विशालाक्षेश्वरश्चैव वसन्तेशः खगेश्वरः । गजासुरहरेशश्च नीलकण्ठेश्वरस्तथा

viśālākṣeśvaraścaiva vasanteśaḥ khageśvaraḥ | gajāsurahareśaśca nīlakaṇṭheśvarastathā

सुमित्रावरुणेशश्च कलहंसेश्वरस्तथा । सावित्रीशो गोमतीशो गोनर्देशो वृषेश्वरः

sumitrāvaruṇeśaśca kalahaṃseśvarastathā | sāvitrīśo gomatīśo gonardeśo vṛṣeśvaraḥ

गतिप्रदेश्वरश्चैव व्यासेशो गोलकेश्वरः । महाभूतेश्वरश्चैव रसेशो गन्धकेश्वरः

gatipradeśvaraścaiva vyāseśo golakeśvaraḥ | mahābhūteśvaraścaiva raseśo gandhakeśvaraḥ

बाडबेशो भटेशश्च सर्वप्राणातिगेश्वरः । तटातकेश्वरश्चैव गर्भकोशेश्वरस्तथा

bāḍabeśo bhaṭeśaśca sarvaprāṇātigeśvaraḥ | taṭātakeśvaraścaiva garbhakośeśvarastathā

तोरणेशो रथीशश्चाप्यातपेशश्शशीश्वरः । दुन्दुभीशस्सिन्धुरेशो जवनेशः कृपेश्वरः

toraṇeśo rathīśaścāpyātapeśaśśaśīśvaraḥ | dundubhīśassindhureśo javaneśaḥ kṛpeśvaraḥ

वरभद्रेश्वरश्चैव कर्णदारेश्वरस्तथा । ताम्रध्वजेश्वरश्चैव कोविदारेश्वरस्तथा

varabhadreśvaraścaiva karṇadāreśvarastathā | tāmradhvajeśvaraścaiva kovidāreśvarastathā

शतद्रुतीश्वरश्चैव महारोगहरेश्वरः । कामदानेश्वरश्चैव बिल्वादेशो निमीश्वरः

śatadrutīśvaraścaiva mahārogahareśvaraḥ | kāmadāneśvaraścaiva bilvādeśo nimīśvaraḥ

रुद्रेशो नागकेशश्च तारणेशोऽम्बिकेश्वरः

rudreśo nāgakeśaśca tāraṇeśo'mbikeśvaraḥ

पृ0 159) ईश्वरः- शरच्छशिगलत्सुधारससमानलिङ्गावलि- र्हरिन्मणिनिभछविप्रथितबिल्वमौलीन्दुकम् । फणीन्द्रफणिमण्डलाकलितफालपुण्ट्राङ्कितं मणीन्द्रवरधामगं वसितगन्धबन्धाम्बरम्

pṛ0 159) īśvaraḥ- śaracchaśigalatsudhārasasamānaliṅgāvali- rharinmaṇinibhachaviprathitabilvamaulīndukam | phaṇīndraphaṇimaṇḍalākalitaphālapuṇṭrāṅkitaṃ maṇīndravaradhāmagaṃ vasitagandhabandhāmbaram

पश्चाद्भागनगे ममैव विहितां लिङ्गावलीन्दु प्रभाम्

paścādbhāganage mamaiva vihitāṃ liṅgāvalīndu prabhām

प्रपश्य गिरिकन्यके नयनयुग्मधन्योत्तरां महाघकुलदारिणीं सकलशोकसंहारिणीम् । रवीन्दुकरपेषिणीं मम गणेन्द्रसन्तोषिणीं फणीन्द्रवरभूषणीं मदनदेहसंप्लोषणीम्

prapaśya girikanyake nayanayugmadhanyottarāṃ mahāghakuladāriṇīṃ sakalaśokasaṃhāriṇīm | ravīndukarapeṣiṇīṃ mama gaṇendrasantoṣiṇīṃ phaṇīndravarabhūṣaṇīṃ madanadehasaṃploṣaṇīm

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsottaradvāraliṃgasaudhakathanaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ 43

कैलासोत्तरद्वारलिंगसौधकथनन्नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– एवं पश्चिमभागस्थलिङ्गसङ्ख्या मयोदिता । तदुत्तरापारशृङ्गे शृणु तत्कथयाम्यहम्

kailāsottaradvāraliṃgasaudhakathanannāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– evaṃ paścimabhāgasthaliṅgasaṅkhyā mayoditā | taduttarāpāraśṛṅge śṛṇu tatkathayāmyaham

तदपि शृणु भक्त्या त्वं सुमनस्का सदाम्बिके । लिङ्गसङ्घं सुपुण्यानां मुकुटं पश्य पार्वति

tadapi śṛṇu bhaktyā tvaṃ sumanaskā sadāmbike | liṅgasaṅghaṃ supuṇyānāṃ mukuṭaṃ paśya pārvati

वामदेवेश्वरो देवि गिरिकेशस्सुकेश्वरः । बृहस्पतीश्वरश्चैव वर्धनेशः पिकेश्वरः

vāmadeveśvaro devi girikeśassukeśvaraḥ | bṛhaspatīśvaraścaiva vardhaneśaḥ pikeśvaraḥ

कोकिलेशः पिचण्डेशो वामकर्णेश्वरस्तथा । आनन्देशः कर्मरेशश्चामरेशः पतीश्वरः

kokileśaḥ picaṇḍeśo vāmakarṇeśvarastathā | ānandeśaḥ karmareśaścāmareśaḥ patīśvaraḥ

वैराग्येशः कल्पकेशो हरिब्रह्मेश्वरस्तथा । गणेशस्त्रिगुणेशश्च ब्रह्माण्डेशश्शठेश्वरः

vairāgyeśaḥ kalpakeśo haribrahmeśvarastathā | gaṇeśastriguṇeśaśca brahmāṇḍeśaśśaṭheśvaraḥ

विलासेशस्सुकेशेशश्चामकेशः प्लवेश्वरः । अन्नकोशेश्वरश्चैव प्राणकोशेश्वरस्तथा

vilāseśassukeśeśaścāmakeśaḥ plaveśvaraḥ | annakośeśvaraścaiva prāṇakośeśvarastathā

विज्ञानेशोऽघनाशेशश्चत्मेशोरक्षकेश्वरः । आहनन्येश्वरश्चैव मुग्धेशः कोटिकेश्वरः

vijñāneśo'ghanāśeśaścatmeśorakṣakeśvaraḥ | āhananyeśvaraścaiva mugdheśaḥ koṭikeśvaraḥ

निसर्पीशो नामनेशश्चाम्रेशः कमठेश्वरः । शनाशनेश्वरश्चैव चोरुगायेश्वरस्तथा

nisarpīśo nāmaneśaścāmreśaḥ kamaṭheśvaraḥ | śanāśaneśvaraścaiva corugāyeśvarastathā

कपिञ्जलेश्वरश्चैव कर्केशष्षण्डकेश्वरः । असंगेशश्च संगेशो ज्योतीशः कारणेश्वरः

kapiñjaleśvaraścaiva karkeśaṣṣaṇḍakeśvaraḥ | asaṃgeśaśca saṃgeśo jyotīśaḥ kāraṇeśvaraḥ

हरिरुद्रेश्वरश्चैव कृपाणेशो निमीश्वरः । कनकावर्तकेशश्च हरीशो भारुणेश्वरः

harirudreśvaraścaiva kṛpāṇeśo nimīśvaraḥ | kanakāvartakeśaśca harīśo bhāruṇeśvaraḥ

पृ0 160) आम्रेश्वरो दभ्रकेशो दन्दशूकेश्वरस्तथा । उदारेशेन्दुमौलीशौ मखेशश्च सभेश्वरः

pṛ0 160) āmreśvaro dabhrakeśo dandaśūkeśvarastathā | udāreśendumaulīśau makheśaśca sabheśvaraḥ

हरिकेशः किशोरेशः कुद्दालेशोऽर्भकेश्वरः । युवेश्वरश्च वृद्धेशो दर्दुरेशो ब्रसीश्वरः

harikeśaḥ kiśoreśaḥ kuddāleśo'rbhakeśvaraḥ | yuveśvaraśca vṛddheśo dardureśo brasīśvaraḥ

मतीश्वरो वनस्थेशो ग्रहस्थेशोऽरिजेश्वरः । सहस्रेशश्शतेशश्च लक्षेशः कोटिकेश्वरः

matīśvaro vanastheśo grahastheśo'rijeśvaraḥ | sahasreśaśśateśaśca lakṣeśaḥ koṭikeśvaraḥ

चाषेश्वरो भानुकेशो दन्दिरावर्तिकेश्वरः । कस्तूरीशो मदन्तीशो मनस्वीशोऽर्बुदेश्वरः

cāṣeśvaro bhānukeśo dandirāvartikeśvaraḥ | kastūrīśo madantīśo manasvīśo'rbudeśvaraḥ

ऐरावतेश्वरश्चैव तञ्जेशो लिन्दुकेश्वरः । अहङ्कारेश्व * श्चैव फालनेत्रेश्वरस्तथा

airāvateśvaraścaiva tañjeśo lindukeśvaraḥ | ahaṅkāreśva * ścaiva phālanetreśvarastathā

तथैवैलबिलेशश्च कृकेशश्चरकेश्वरः । पद्मासनेश्वरश्चैव वारेशस्तरगेश्वरः

tathaivailabileśaśca kṛkeśaścarakeśvaraḥ | padmāsaneśvaraścaiva vāreśastarageśvaraḥ

वटमूलेश्वरश्चैव त्रसन्नेशो लुतीश्वरः । नकुलेशोऽथ वंशेशः पद्मनेत्रेश्वरस्तथा

vaṭamūleśvaraścaiva trasanneśo lutīśvaraḥ | nakuleśo'tha vaṃśeśaḥ padmanetreśvarastathā

उपशान्तेश्वरश्चैव दमेशो व्रतकेश्वरः । उलूकेशोऽथ रुण्डेशः कालेशः कमलेश्वरः

upaśānteśvaraścaiva dameśo vratakeśvaraḥ | ulūkeśo'tha ruṇḍeśaḥ kāleśaḥ kamaleśvaraḥ

भगन्धरेश्वरश्चैव भद्रेशो भरणीश्वरः । अश्विनीशो रोहिणीशः पङ्कजेशोऽवटेश्वरः

bhagandhareśvaraścaiva bhadreśo bharaṇīśvaraḥ | aśvinīśo rohiṇīśaḥ paṅkajeśo'vaṭeśvaraḥ

निधनेशस्तथोर्ध्वेशो भस्मेशश्च समेश्वरः । भवेशश्चैव सर्वेशो वेदेशश्शाश्वतेश्वरः

nidhaneśastathordhveśo bhasmeśaśca sameśvaraḥ | bhaveśaścaiva sarveśo vedeśaśśāśvateśvaraḥ

ज्वालेश्वरस्सालकेशस्तमालेशः पुण्यकेश्वरः । उपध्येशोऽणिमाण्डेशस्सर्वरक्तेश्वरस्तथा

jvāleśvarassālakeśastamāleśaḥ puṇyakeśvaraḥ | upadhyeśo'ṇimāṇḍeśassarvarakteśvarastathā

शुनः पर्णेश्वरश्चैव मादनेशः प्रथेश्वरः । शिपिविष्टेश्वरश्चैव अंशेशोऽथ मृगेश्वरः

śunaḥ parṇeśvaraścaiva mādaneśaḥ pratheśvaraḥ | śipiviṣṭeśvaraścaiva aṃśeśo'tha mṛgeśvaraḥ

गजाननेश्वरश्चैव बाणेशो वीरकेश्वरः । चण्डेश्वरश्च मुण्डेशश्चक्रेशः फणिकेश्वरः

gajānaneśvaraścaiva bāṇeśo vīrakeśvaraḥ | caṇḍeśvaraśca muṇḍeśaścakreśaḥ phaṇikeśvaraḥ

अनसूयेश्वरश्चैव गन्धमादेश ईश्वरः । भण्डेश्वरः प्रजङ्घेशः कालकण्ठेश्वरस्तथा

anasūyeśvaraścaiva gandhamādeśa īśvaraḥ | bhaṇḍeśvaraḥ prajaṅgheśaḥ kālakaṇṭheśvarastathā

मृत्युञ्जयेशश्शैलेशस्सारसेशोऽगतीश्वरः । स्वप्नेशो जाग्रतीशश्च सुषुप्तीशोऽहनीश्वरः

mṛtyuñjayeśaśśaileśassāraseśo'gatīśvaraḥ | svapneśo jāgratīśaśca suṣuptīśo'hanīśvaraḥ

शितिकण्ठेश्वरश्चैव सूर्येशः कान्तिकेश्वरः । स्फटिकेशश्च रुद्रेशो वरदेशोऽनृणीश्वरः

śitikaṇṭheśvaraścaiva sūryeśaḥ kāntikeśvaraḥ | sphaṭikeśaśca rudreśo varadeśo'nṛṇīśvaraḥ

शार्दूलेशो रभस्येशः पुण्ट्रेशो नटनेश्वरः । रुद्राक्षेशः कवीन्द्रेशः कवचेशो मणीश्वरः

śārdūleśo rabhasyeśaḥ puṇṭreśo naṭaneśvaraḥ | rudrākṣeśaḥ kavīndreśaḥ kavaceśo maṇīśvaraḥ

पिलिप्पिलेश्वरश्चैव आमर्देशो द्रुणेश्वरः । पितामहेश्वरश्चैव कुटिलेशो झषेश्वरः

pilippileśvaraścaiva āmardeśo druṇeśvaraḥ | pitāmaheśvaraścaiva kuṭileśo jhaṣeśvaraḥ

भरतेशः केसरीशश्चक्षुश्श्रोत्रेश्वरस्तथा । दण्डकेशश्च लङ्केशो मणिभद्रेश्वरस्तथा

bharateśaḥ kesarīśaścakṣuśśrotreśvarastathā | daṇḍakeśaśca laṅkeśo maṇibhadreśvarastathā

घटोत्कचेश्वरश्चैव पुरेशोऽथ नटेश्वरः । करमर्देश्वरश्चैव तथैवाम्रातकेश्वरः

ghaṭotkaceśvaraścaiva pureśo'tha naṭeśvaraḥ | karamardeśvaraścaiva tathaivāmrātakeśvaraḥ

फणिभूषेश्वरश्चैव रत्नभूतेश्वरस्तथा । बिडालकेश्वरश्चैव अणीशो महतीश्वरः

phaṇibhūṣeśvaraścaiva ratnabhūteśvarastathā | biḍālakeśvaraścaiva aṇīśo mahatīśvaraḥ

पूरुषेशोपरम्भेशौ गिरीशो रमणीश्वरः । कवङ्गेशः करीन्द्रेशो माघेशो वाष्कलेश्वरः

pūruṣeśoparambheśau girīśo ramaṇīśvaraḥ | kavaṅgeśaḥ karīndreśo māgheśo vāṣkaleśvaraḥ

महानादेश्वरश्चैव मण्टपेशो बलीश्वरः । जरितेशः कूर्मकेशश्चतुर्भद्रेश्वरस्तथा

mahānādeśvaraścaiva maṇṭapeśo balīśvaraḥ | jariteśaḥ kūrmakeśaścaturbhadreśvarastathā

पुष्परागेश्वरश्चैव गोमेदेशो लवेश्वरः । तृतीश्वरः क्षपेशश्च प्रसादेशः कुलेश्वरः

puṣparāgeśvaraścaiva gomedeśo laveśvaraḥ | tṛtīśvaraḥ kṣapeśaśca prasādeśaḥ kuleśvaraḥ

पृ0 161) वज्रेश्वरः क्षेत्रकेशः कर्णिकारेश्वरस्तथा । करवीरेश्वरश्चैव पुण्डरीकेश्वरस्तथा

pṛ0 161) vajreśvaraḥ kṣetrakeśaḥ karṇikāreśvarastathā | karavīreśvaraścaiva puṇḍarīkeśvarastathā

वीणापाणीश्वरश्चैव तन्त्रीशो नागकेश्वरः । हाहाहूह्वीश्वरश्चैव पयोदेशः क्रथेश्वरः

vīṇāpāṇīśvaraścaiva tantrīśo nāgakeśvaraḥ | hāhāhūhvīśvaraścaiva payodeśaḥ kratheśvaraḥ

गुडसारेश्वरश्चैव श्वेतदानप्रदेश्वरः । प्रदानेशश्शिलादेशः कन्देशः पददेश्वरः

guḍasāreśvaraścaiva śvetadānapradeśvaraḥ | pradāneśaśśilādeśaḥ kandeśaḥ padadeśvaraḥ

त्रिलोचनेशो भाङ्क्षेशस्स्थूलकर्णेश्वरस्तथा । प्रकटेशो धारकेशः कोशातीतेश्वरस्तथा

trilocaneśo bhāṅkṣeśassthūlakarṇeśvarastathā | prakaṭeśo dhārakeśaḥ kośātīteśvarastathā

यन्त्रेश्वरश्च मन्त्रेशस्तथा कनखलेश्वरः । गर्गरेशः प्रतापेश आतार्येशः कुणीश्वरः

yantreśvaraśca mantreśastathā kanakhaleśvaraḥ | gargareśaḥ pratāpeśa ātāryeśaḥ kuṇīśvaraḥ

भगीरथेश्वरश्चैव दिलीपेशः कृतीश्वरः । अनादीशो मन्त्रविदेश्वरो गुणहरेश्वरः

bhagīratheśvaraścaiva dilīpeśaḥ kṛtīśvaraḥ | anādīśo mantravideśvaro guṇahareśvaraḥ

शङ्गेश्वरः पिशङ्गेशः पार्येशस्तारणेश्वरः । ककारेशो मातृकेशः कुष्टहारीश्वरस्तथा

śaṅgeśvaraḥ piśaṅgeśaḥ pāryeśastāraṇeśvaraḥ | kakāreśo mātṛkeśaḥ kuṣṭahārīśvarastathā

हारीतेशस्तथाक्षेशो बकदाल्भ्येश्वरस्तथा । लोपामुद्रेश्वरश्चैव सुराभाण्डेश्वरस्तथा

hārīteśastathākṣeśo bakadālbhyeśvarastathā | lopāmudreśvaraścaiva surābhāṇḍeśvarastathā

मणिहस्तीश्वरश्चैव तथा चित्रध्वजेश्वरः । रत्नध्वजेश्वरश्चैव कामेशो रुद्रणीश्वरः

maṇihastīśvaraścaiva tathā citradhvajeśvaraḥ | ratnadhvajeśvaraścaiva kāmeśo rudraṇīśvaraḥ

अवन्तीशः कर्पटीशोध्वजेशश्छत्रकेश्वरः । देवकन्येश्वरश्चैव नागकन्येश्वरस्तथा

avantīśaḥ karpaṭīśodhvajeśaśchatrakeśvaraḥ | devakanyeśvaraścaiva nāgakanyeśvarastathā

सत्येश्वरस्सुनाथेशः कुबेरेशो वनेश्वरः । पवित्रेशो वलक्षेशो महोक्षेशो नगेश्वरः

satyeśvarassunātheśaḥ kubereśo vaneśvaraḥ | pavitreśo valakṣeśo mahokṣeśo nageśvaraḥ

सुधेशो विबुधेशश्च फुल्लशौलालिकेश्वरः । शयनेशो धावतेशस्समासीनेश्वरस्तथा

sudheśo vibudheśaśca phullaśaulālikeśvaraḥ | śayaneśo dhāvateśassamāsīneśvarastathā

सर्वकामसमृद्धीशस्सच्चिदेशस्सुखेश्वरः । प्रणतार्तिहरेशश्च पञ्चगव्येश्वरस्तथा

sarvakāmasamṛddhīśassaccideśassukheśvaraḥ | praṇatārtihareśaśca pañcagavyeśvarastathā

पद्मनाभेश्वरश्चैव पञ्चवक्त्रेश्वरस्तथा । पञ्चाक्षरेशञ्चन्देशस्सुदेशः कौशिकेश्वरः

padmanābheśvaraścaiva pañcavaktreśvarastathā | pañcākṣareśañcandeśassudeśaḥ kauśikeśvaraḥ

आदर्शेशः कालकेशः कालावर्तेश्वरस्तथा । ताम्रध्वजेश्वरश्चैव तथा हंसध्वजेश्वरः

ādarśeśaḥ kālakeśaḥ kālāvarteśvarastathā | tāmradhvajeśvaraścaiva tathā haṃsadhvajeśvaraḥ

वृषध्वजेश्वरश्चैव तथा सिह्मध्वजेश्वरः । पिच्छेश्वरः कुमारेशो निषंगेशः कुलीश्वरः

vṛṣadhvajeśvaraścaiva tathā sihmadhvajeśvaraḥ | piccheśvaraḥ kumāreśo niṣaṃgeśaḥ kulīśvaraḥ

ईशानेशो विकर्तेशस्सुरभीशोऽणुकेश्वरः । सारंगेशः खङ्गकेशो बन्धुरेशो गमेश्वरः

īśāneśo vikarteśassurabhīśo'ṇukeśvaraḥ | sāraṃgeśaḥ khaṅgakeśo bandhureśo gameśvaraḥ

शचीश्वरो साधुरेशस्तथा रुद्रगणेश्वरः

śacīśvaro sādhureśastathā rudragaṇeśvaraḥ

ईश्वरः- एतत्ते दिव्यलिंगानां नामानि कथितान्युमे । यिदं प्रातरुत्थाय पूजयेत पठेतवै

īśvaraḥ- etatte divyaliṃgānāṃ nāmāni kathitānyume | yidaṃ prātarutthāya pūjayeta paṭhetavai

सकैलासस्थलिंगानां पूजाफलमवाप्नुयात् । लिंगाध्यायमिमं पुण्यं पठन्रुद्रगणो भवेत्

sakailāsasthaliṃgānāṃ pūjāphalamavāpnuyāt | liṃgādhyāyamimaṃ puṇyaṃ paṭhanrudragaṇo bhavet

सहस्रं कथितं तेषु तेषूत्कृष्टतमं शिवे । अनन्तान्यपिलिंगानि कोटीशः कमलानने

sahasraṃ kathitaṃ teṣu teṣūtkṛṣṭatamaṃ śive | anantānyapiliṃgāni koṭīśaḥ kamalānane

सारभूतानि लिंगानि कथितानि तवाम्बिके । सन्ति कैलासशिखरे मयातूक्तानि पार्वति

sārabhūtāni liṃgāni kathitāni tavāmbike | santi kailāsaśikhare mayātūktāni pārvati

किम्पुनर्बहुनोक्तेन सर्वलिंगमयोनगः

kimpunarbahunoktena sarvaliṃgamayonagaḥ

पृ0 162) कैलासशैलमणिधामगदिव्यतुंगसोमोपलाकलितलिंगकुलं किलेदम् । तन्मौलिपालिविहितेन्दुकलाझरीभिराप्लावितोऽद्रितनये नगमौलिरेषः

pṛ0 162) kailāsaśailamaṇidhāmagadivyatuṃgasomopalākalitaliṃgakulaṃ kiledam | tanmaulipālivihitendukalājharībhirāplāvito'dritanaye nagamaulireṣaḥ

तन्मौलिसंगशिवलिंगमणीन्द्रधामकुम्भैर्विभाति किल शैलकुलावतंसः । नानार्कसोमशतकोटिसहस्रकान्तः कान्त्याधिको नगवरः प्रविभाति देवि

tanmaulisaṃgaśivaliṃgamaṇīndradhāmakumbhairvibhāti kila śailakulāvataṃsaḥ | nānārkasomaśatakoṭisahasrakāntaḥ kāntyādhiko nagavaraḥ pravibhāti devi

कुलाचलकुमारिके मधुहराक्षि पङ्केरुह- प्रभायुतपदाम्बुजाश्रयणतोऽतिकान्त्या मम । विभाति सुमशेखरद्रुमवनोत्थगन्धानिलै- र्ममांगकलिताक्षिजश्रवणपारणैश्शैलराट्

kulācalakumārike madhuharākṣi paṅkeruha- prabhāyutapadāmbujāśrayaṇato'tikāntyā mama | vibhāti sumaśekharadrumavanotthagandhānilai- rmamāṃgakalitākṣijaśravaṇapāraṇaiśśailarāṭ

कलधौतकलाविलासशैलो मम मौलिस्थ कलाधरोरुभासा । धगधगितजटोरुजातहर्षो मम सौधोत्तमकुम्भशेखरैर्गिरीन्द्रः

kaladhautakalāvilāsaśailo mama maulistha kalādharorubhāsā | dhagadhagitajaṭorujātaharṣo mama saudhottamakumbhaśekharairgirīndraḥ

श्रीलिंगधामविलसद्द्युमणिप्रभाभिः कुम्भैर्विचुम्बितमहाम्बरकोशकाशः । भ्राजत्पताकनिवहारुणवातपोतदोधूयिताखिलशिखो नगराड्विभाति

śrīliṃgadhāmavilasaddyumaṇiprabhābhiḥ kumbhairvicumbitamahāmbarakośakāśaḥ | bhrājatpatākanivahāruṇavātapotadodhūyitākhilaśikho nagarāḍvibhāti

उद्यद्बालदिवाकरेन्दुसदृशैः कैलासशृङ्गाग्रगै- र्माणिक्यामलहीरकैश्च कलितैः कुम्भैश्शिवागारगैः । तत्तल्लोकनिवासिभिश्शिवगणैस्सञ्जातविस्मापकै- र्नानासूर्यशशाङ्कसम्भवमहाकान्त्याधिकोऽयं नगः

udyadbāladivākarendusadṛśaiḥ kailāsaśṛṅgāgragai- rmāṇikyāmalahīrakaiśca kalitaiḥ kumbhaiśśivāgāragaiḥ | tattallokanivāsibhiśśivagaṇaissañjātavismāpakai- rnānāsūryaśaśāṅkasambhavamahākāntyādhiko'yaṃ nagaḥ

ताराराजविराजमानमुकुटालङ्कारलिंगार्चकैः प्राप्येयं कलधौतशैलवसतिर्धूताघसङ्घैरपि । नप्राप्यैव यमानिलाशनतपोयोगादियोगैरपि ब्रह्मेन्द्रादिमरुद्गणैरपि सदा प्राप्यान्धकारैर्मम

tārārājavirājamānamukuṭālaṅkāraliṃgārcakaiḥ prāpyeyaṃ kaladhautaśailavasatirdhūtāghasaṅghairapi | naprāpyaiva yamānilāśanatapoyogādiyogairapi brahmendrādimarudgaṇairapi sadā prāpyāndhakārairmama

भक्त्यालिंगितमानसैश्च सुकरं नान्यः पन्थास्तस्य हि धन्यः कैलासशैलो नगकुलतिलको लिंगसङ्घैकमौलिः । सन्तोष्याम्बुजमित्रचित्रविशिखस्स्वर्भानुभक्षाक्षको मत्तोऽपारयुगोत्थशुद्धतपसा लेभे वरं शङ्करात्

bhaktyāliṃgitamānasaiśca sukaraṃ nānyaḥ panthāstasya hi dhanyaḥ kailāsaśailo nagakulatilako liṃgasaṅghaikamauliḥ | santoṣyāmbujamitracitraviśikhassvarbhānubhakṣākṣako matto'pārayugotthaśuddhatapasā lebhe varaṃ śaṅkarāt

पृ0 163) तस्मिन्नेव निवास ईशितुरिति प्रेमास्पदत्वं पुरा संयाचेऽखिलमुक्तये किल गिरीन्द्रेशश्शिवप्रीतिकृत्

pṛ0 163) tasminneva nivāsa īśituriti premāspadatvaṃ purā saṃyāce'khilamuktaye kila girīndreśaśśivaprītikṛt

स्कन्दः– इति शिववचनं निशम्य गौरी प्रणनामेन्दुकलाधरस्य पादौ । परितोऽभिसमीक्ष्य लिंगसङ्घं घनगात्रोत्पुलकैरुवाच देवी

skandaḥ– iti śivavacanaṃ niśamya gaurī praṇanāmendukalādharasya pādau | parito'bhisamīkṣya liṃgasaṅghaṃ ghanagātrotpulakairuvāca devī

पार्वती– शम्भो भीम भवान्धकासुरहर त्र्यक्षाक्षरोमापते मन्नाथ प्रमथाधिनाथ दयया मे खण्डपर्शो वद । किं वानेन तव प्रसादजनकं तप्तं तपस्तेन हि कैलासेन तवैव वासकरणं पुण्यैरगण्यैरपि

pārvatī– śambho bhīma bhavāndhakāsurahara tryakṣākṣaromāpate mannātha pramathādhinātha dayayā me khaṇḍaparśo vada | kiṃ vānena tava prasādajanakaṃ taptaṃ tapastena hi kailāsena tavaiva vāsakaraṇaṃ puṇyairagaṇyairapi

किं वानेन तपःपरं सुविहितं चीर्णं चिराद्यत्प्रभो लिंगाराधनमेव केवलमहो प्रेमास्पदं ते प्रभो । किं वाकारि नगेन्द्रधन्यतिलकेनाराधितस्त्वं कथं लिंगापारशिखालयोऽयमधुना नान्यं नगेन्द्रात्परम्

kiṃ vānena tapaḥparaṃ suvihitaṃ cīrṇaṃ cirādyatprabho liṃgārādhanameva kevalamaho premāspadaṃ te prabho | kiṃ vākāri nagendradhanyatilakenārādhitastvaṃ kathaṃ liṃgāpāraśikhālayo'yamadhunā nānyaṃ nagendrātparam

धन्योऽयं गिरिराजराजतिलको लिंगालिमौलिस्सदा चैकं वा क्षणसंस्थितं त्वघकुलं लिंगं हरत्येव ते । यत्रापारमहेशसौधवरगं लिंगोत्तमानां कुलं चैतत्संगतवागुपेतगतितो लोका विमुक्ताखिलाः

dhanyo'yaṃ girirājarājatilako liṃgālimaulissadā caikaṃ vā kṣaṇasaṃsthitaṃ tvaghakulaṃ liṃgaṃ haratyeva te | yatrāpāramaheśasaudhavaragaṃ liṃgottamānāṃ kulaṃ caitatsaṃgatavāgupetagatito lokā vimuktākhilāḥ

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsatapaścaryānāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ 44

कैलासतपश्चर्यानाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– शृण्वपर्णे तपश्चर्याकारणं भूधरस्य च । मम कैलासवर्यस्य सर्वलिंगालयस्य च

kailāsatapaścaryānāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– śṛṇvaparṇe tapaścaryākāraṇaṃ bhūdharasya ca | mama kailāsavaryasya sarvaliṃgālayasya ca

नगेन्द्रतिलकश्चायं नानानिर्झरकन्दरः । नानाशाखिशतोपेतो नानापक्षिविराजितः

nagendratilakaścāyaṃ nānānirjharakandaraḥ | nānāśākhiśatopeto nānāpakṣivirājitaḥ

देवि पक्षिगणारावैस्स्तोष्यन्निव स मां स्थितः । नानामृगगणाकीर्णो नाना द्रुमलतायुतः

devi pakṣigaṇārāvaisstoṣyanniva sa māṃ sthitaḥ | nānāmṛgagaṇākīrṇo nānā drumalatāyutaḥ

पृ0 164) नानाशिखरिगोद्भासिशृंगमौलिरयं शिवे । पुरा मयैव मनसा कल्पितोऽयं महीधरः

pṛ0 164) nānāśikharigodbhāsiśṛṃgamaulirayaṃ śive | purā mayaiva manasā kalpito'yaṃ mahīdharaḥ

मत्सृष्टिमात्रादत्यन्तं मनसः प्रीतिमानभूत् । मत्प्रसादाय च पुनस्तपश्चक्रे युगद्वयम्

matsṛṣṭimātrādatyantaṃ manasaḥ prītimānabhūt | matprasādāya ca punastapaścakre yugadvayam

धराधरेन्द्रो देवेशि तच्छृणुष्वाखिलं मम । ज्वलदंगारसन्तापैस्सन्तप्ताखिलगात्रकः

dharādharendro deveśi tacchṛṇuṣvākhilaṃ mama | jvaladaṃgārasantāpaissantaptākhilagātrakaḥ

ऊर्ध्वं रविकरैस्तप्तश्शतरुद्रजपादरः । सहस्रहायनं शैलः पर्णभुग्वायुभुक्ततः

ūrdhvaṃ ravikaraistaptaśśatarudrajapādaraḥ | sahasrahāyanaṃ śailaḥ parṇabhugvāyubhuktataḥ

सहस्रं धूमभक्षश्च सहस्रं सलिलाशनः । निराहारस्सहस्रं स्याद्भस्मछन्नस्सदैव हि

sahasraṃ dhūmabhakṣaśca sahasraṃ salilāśanaḥ | nirāhārassahasraṃ syādbhasmachannassadaiva hi

युगमेकमथोवास मम लिंगार्चने रतः । शैलेश्वराभिधं तत्र तल्लिंगम्बिल्वपल्लवैः

yugamekamathovāsa mama liṃgārcane rataḥ | śaileśvarābhidhaṃ tatra talliṃgambilvapallavaiḥ

त्रिकालमर्चयद्भक्त्या ध्यायन्मां स्वहृदा नगः । त्रिणेत्रं नीलकण्ठञ्च राजच्चन्द्रकलाधरम्

trikālamarcayadbhaktyā dhyāyanmāṃ svahṛdā nagaḥ | triṇetraṃ nīlakaṇṭhañca rājaccandrakalādharam

गंगातरंगविलसत्पद्ममालाविराजितम् । भस्मोद्धूलितसर्वांगं जटामुकुटमण्डितम्

gaṃgātaraṃgavilasatpadmamālāvirājitam | bhasmoddhūlitasarvāṃgaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam

नागयज्ञोपवीतञ्च फणिभूषाविराजितम् । भस्मोद्धूलितसर्वांगं त्रिपुण्ट्रपरिशोभितम्

nāgayajñopavītañca phaṇibhūṣāvirājitam | bhasmoddhūlitasarvāṃgaṃ tripuṇṭrapariśobhitam

उमया सहितन्देवमंगरागोज्वलांगकम् । मन्दारकुन्ददामोद्यत्कन्धरालङ्कृतोरसम्

umayā sahitandevamaṃgarāgojvalāṃgakam | mandārakundadāmodyatkandharālaṅkṛtorasam

करिकृत्तिपटीभास्वत्कटीतटविराजितम् । फणिमौलिमहारत्नगणाञ्चितसुकुण्डलम्

karikṛttipaṭībhāsvatkaṭītaṭavirājitam | phaṇimaulimahāratnagaṇāñcitasukuṇḍalam

हीरतारमहासारपद्मरागसुकङ्कणम् । आरक्तोरुमहापट्टराजत्पादाम्बुजद्वयम्

hīratāramahāsārapadmarāgasukaṅkaṇam | āraktorumahāpaṭṭarājatpādāmbujadvayam

महार्हवसनं देवं प्रसन्नास्यं सदाशिवम् । अष्टमीसोमसङ्काशनखराजिविराजितम्

mahārhavasanaṃ devaṃ prasannāsyaṃ sadāśivam | aṣṭamīsomasaṅkāśanakharājivirājitam

उत्फुल्लपुण्डरीकाक्षवदनं स्मरसुन्दरम् । दाडिमीबीजसङ्काशरदनावलिभूषितम्

utphullapuṇḍarīkākṣavadanaṃ smarasundaram | dāḍimībījasaṅkāśaradanāvalibhūṣitam

पक्वबिम्बफलोदाररदप्रच्छदशोभितम् । नीलेन्दीवरसङ्काशमानीलारक्तलोचनम्

pakvabimbaphalodāraradapracchadaśobhitam | nīlendīvarasaṅkāśamānīlāraktalocanam

प्रसादसुमुखं साक्षाज्जगतां साक्षिमीश्वरम् । हरिन्मणिनिभाकारां ममाङ्कस्थाञ्च त्वामपि

prasādasumukhaṃ sākṣājjagatāṃ sākṣimīśvaram | harinmaṇinibhākārāṃ mamāṅkasthāñca tvāmapi

दध्यौ नगेन्द्रतिलकः पुष्पधंमिल्लशोभिताम् । चांपेयकलिकोद्भासिदिव्यनासाविराजिताम्

dadhyau nagendratilakaḥ puṣpadhaṃmillaśobhitām | cāṃpeyakalikodbhāsidivyanāsāvirājitām

उद्यत्कविनिभात्यच्छमुक्ताफलसुनासिकां । सीमन्तरेखासिन्दूरराजत्फालसुशोभिताम्

udyatkavinibhātyacchamuktāphalasunāsikāṃ | sīmantarekhāsindūrarājatphālasuśobhitām

मणिध्वजमहाचापसन्निभभ्रूयुगोज्वलाम् । कस्तूरीतिलकोल्लासिफालभागमनोहराम्

maṇidhvajamahācāpasannibhabhrūyugojvalām | kastūrītilakollāsiphālabhāgamanoharām

उद्यदुत्फुल्लनीलाच्छदलरक्तदृशा युताम् । हीरसारकणात्यच्छदन्तपंक्तिविराजिताम्

udyadutphullanīlācchadalaraktadṛśā yutām | hīrasārakaṇātyacchadantapaṃktivirājitām

दाडिमीपुष्पसङ्काशाधरधारारसां शिवाम् । ताम्बूलापूरितमुखीं प्रसन्नां सस्मितामुमाम्

dāḍimīpuṣpasaṅkāśādharadhārārasāṃ śivām | tāmbūlāpūritamukhīṃ prasannāṃ sasmitāmumām

तपनोडुपविभ्राजत्कर्णताटङ्कमण्डिताम् । कर्णपत्रमणिव्रातभास्वन्मण्डितगण्डकाम्

tapanoḍupavibhrājatkarṇatāṭaṅkamaṇḍitām | karṇapatramaṇivrātabhāsvanmaṇḍitagaṇḍakām

कपोलपालिकादर्शधगद्धगितदिक्तटाम् । चम्पकोद्दामकह्लारवकुलाशोकनागकैः

kapolapālikādarśadhagaddhagitadiktaṭām | campakoddāmakahlāravakulāśokanāgakaiḥ

मरुद्दमनकोद्भासिमल्लीमुल्लीसरावृताम् । वेणुमण्डलरत्नाङ्कचन्द्रखण्डशिखण्डकाम्

maruddamanakodbhāsimallīmullīsarāvṛtām | veṇumaṇḍalaratnāṅkacandrakhaṇḍaśikhaṇḍakām

ग्रैवेयलग्नमणिजसरावलिलसद्गलाम् । चिन्ताकल्लोलमुक्ताच्छराजत्पदकसन्ततिम्

graiveyalagnamaṇijasarāvalilasadgalām | cintākallolamuktāccharājatpadakasantatim

पृ0 165) नवरत्नमणिभ्राजद्धीरहारोरुवक्षजाम् । सुरत्नपुष्पगुच्छाच्छधारितायतवेणिकाम्

pṛ0 165) navaratnamaṇibhrājaddhīrahāroruvakṣajām | suratnapuṣpagucchācchadhāritāyataveṇikām

पराकेतोत्थितापारपीतोद्यत्केतकैर्युताम् । केतकीगन्धसुभगशीतवातायिताङ्गकाम्

parāketotthitāpārapītodyatketakairyutām | ketakīgandhasubhagaśītavātāyitāṅgakām

त्रिभङ्गीसुभगाकारतलोदरविराजिताम् । तारास्वच्छमहावृत्तमुक्ताहारविराजिताम्

tribhaṅgīsubhagākāratalodaravirājitām | tārāsvacchamahāvṛttamuktāhāravirājitām

स्फुरत्पदकरत्नाच्छकान्तिकाञ्चितदिक्तटाम् । रत्नहारमणीभास्वन्नवरत्नालिशोभिताम्

sphuratpadakaratnācchakāntikāñcitadiktaṭām | ratnahāramaṇībhāsvannavaratnāliśobhitām

उन्मत्तकरटीकुम्भसुवर्णाभकुचोज्वलाम् । पाटीरसारकस्तूरीचन्द्रचन्दनचर्चिताम्

unmattakaraṭīkumbhasuvarṇābhakucojvalām | pāṭīrasārakastūrīcandracandanacarcitām

पटवासागरुभवतैलगन्धैकभासुराम् । निचोलरत्नपर्यन्तमुक्ताजाललसत्कुचाम्

paṭavāsāgarubhavatailagandhaikabhāsurām | nicolaratnaparyantamuktājālalasatkucām

त्रिवलीललितोदारसुनाभ्युदरशोभिताम् । मृणालनालसुभगरत्नबाहुद्वयाञ्चिताम्

trivalīlalitodārasunābhyudaraśobhitām | mṛṇālanālasubhagaratnabāhudvayāñcitām

नानादलचितानेकाबाहुभूषणभूषिताम् । नागबन्धफणारत्नलोलितापारमौक्तिकाम्

nānādalacitānekābāhubhūṣaṇabhūṣitām | nāgabandhaphaṇāratnalolitāpāramauktikām

वङ्किकाफल्लिकाभ्राजद्रत्नपङ्कजशोभिताम् । मणिमाणिक्यखचितहस्तकङ्कणशोभिताम्

vaṅkikāphallikābhrājadratnapaṅkajaśobhitām | maṇimāṇikyakhacitahastakaṅkaṇaśobhitām

रत्नाङ्गुलीयविलसन्नखपंक्तिविराजिताम् । महाहीराच्छफलकाङ्गुष्ठवेष्टनवेष्टिताम्

ratnāṅgulīyavilasannakhapaṃktivirājitām | mahāhīrācchaphalakāṅguṣṭhaveṣṭanaveṣṭitām

तदङ्गुष्ठशिरोत्तुङ्गचलनात्कान्तदिक्तटाम् । सुरत्नकाञ्चीखचितनवरत्नप्रभोत्कटाम्

tadaṅguṣṭhaśirottuṅgacalanātkāntadiktaṭām | suratnakāñcīkhacitanavaratnaprabhotkaṭām

तदधस्ताल्ललत्क्षुद्रघण्टारणितसुन्दराम् । दाडिमीफुल्लकुसुमकान्तिरञ्जितचेलिकाम्

tadadhastāllalatkṣudraghaṇṭāraṇitasundarām | dāḍimīphullakusumakāntirañjitacelikām

रत्नपर्यन्तसाराच्छधाराप्लुष्टकुचोत्तराम् । मणिमञ्जीरशिञ्जानलग्नपादाम्बुजद्वयाम्

ratnaparyantasārācchadhārāpluṣṭakucottarām | maṇimañjīraśiñjānalagnapādāmbujadvayām

पदपाथोजकाङ्गुष्ठवेष्टनाग्रोत्थगुच्छकाम् । पादाङ्गुलीयभूषाभिरालक्ताङ्कितपद्वयाम्

padapāthojakāṅguṣṭhaveṣṭanāgrotthagucchakām | pādāṅgulīyabhūṣābhirālaktāṅkitapadvayām

ब्रह्मेन्द्रविष्णुजननीं ममाङ्कघनविद्युतम् । एतादृशीं त्वां ध्यायन्त्स नगराट्स्थिरमानसः

brahmendraviṣṇujananīṃ mamāṅkaghanavidyutam | etādṛśīṃ tvāṃ dhyāyantsa nagarāṭsthiramānasaḥ

उमासहायं मामेवं ध्यायन्नास्ते सदा मुदा । स्वहृदुत्फुल्लपाथोजविकासनरविं शिवम्

umāsahāyaṃ māmevaṃ dhyāyannāste sadā mudā | svahṛdutphullapāthojavikāsanaraviṃ śivam

बहून्वर्षगणान्देवि कैलासधरणीधरः । निदाघे पञ्चवह्निस्थो वर्षासु गगनाश्रयः

bahūnvarṣagaṇāndevi kailāsadharaṇīdharaḥ | nidāghe pañcavahnistho varṣāsu gaganāśrayaḥ

हेमन्ते जलशायी च कन्दमूलफलाशनः । पर्णाशनोयुगं साग्रं युगं कन्दाशनोऽभवत्

hemante jalaśāyī ca kandamūlaphalāśanaḥ | parṇāśanoyugaṃ sāgraṃ yugaṃ kandāśano'bhavat

युगञ्च वायुभक्षस्स्याद्वाताशन इव स्थितः । मम लिङ्गार्चनपरो मौलिरुद्राक्षभूषणः

yugañca vāyubhakṣassyādvātāśana iva sthitaḥ | mama liṅgārcanaparo maulirudrākṣabhūṣaṇaḥ

पञ्चाक्षरजपासक्तः पञ्चास्यध्यानपूर्वकम् । रुद्राध्यायजपासक्तो रुद्रविन्यस्तमानसः

pañcākṣarajapāsaktaḥ pañcāsyadhyānapūrvakam | rudrādhyāyajapāsakto rudravinyastamānasaḥ

एवं युगानां दशकं तप्यमानो नगेश्वरः । उग्रार्चनरतोऽप्युग्रं तपश्चक्रे निरर्गलम्

evaṃ yugānāṃ daśakaṃ tapyamāno nageśvaraḥ | ugrārcanarato'pyugraṃ tapaścakre nirargalam

स त्वनुग्रमना देवि देवानां विस्मयावहम् । मुनीनाञ्च गणेन्द्राणां मामयं तोषयन् गिरिः

sa tvanugramanā devi devānāṃ vismayāvaham | munīnāñca gaṇendrāṇāṃ māmayaṃ toṣayan giriḥ

स पिधायेन्द्रियग्रामं नासाग्रन्यस्तलोचनः । यमादिनियमोपेतः प्राणायामहताशुभः

sa pidhāyendriyagrāmaṃ nāsāgranyastalocanaḥ | yamādiniyamopetaḥ prāṇāyāmahatāśubhaḥ

पृ0 166) प्रणवप्रवणो नित्यं योगं युञ्जन्मदाश्रयः । अष्टाङ्गयोगनिरतश्चाष्टमूर्तेः पदाश्रयः

pṛ0 166) praṇavapravaṇo nityaṃ yogaṃ yuñjanmadāśrayaḥ | aṣṭāṅgayoganirataścāṣṭamūrteḥ padāśrayaḥ

उटजैकनिकेतश्च कूटस्थो विकटोज्वलः । धूर्जटिप्रेमसदनं मानसं कृतवान्नगः

uṭajaikaniketaśca kūṭastho vikaṭojvalaḥ | dhūrjaṭipremasadanaṃ mānasaṃ kṛtavānnagaḥ

वल्मीकेनावृततनुर्गिरिरप्यतिकर्शितः । तपैकराशिर्वाराशिरिव मानसपङ्कजम्

valmīkenāvṛtatanurgirirapyatikarśitaḥ | tapaikarāśirvārāśiriva mānasapaṅkajam

हृदुत्फुल्लमहाम्भोजमध्यगं मामनुस्मरन् । ध्यानधारानविच्छिन्नं कदाचिन्नाकरोदयम्

hṛdutphullamahāmbhojamadhyagaṃ māmanusmaran | dhyānadhārānavicchinnaṃ kadācinnākarodayam

शाखाग्रात्पतितैः प्रवातचलनादालूनवृन्तैः फलैः पत्रैः केसरकर्णिकादिभिरुभे कुर्वन्त्स्ववृत्तिं नगः । पर्षाणामयुतं चचार नियतं भूयस्तपोमेदुरं कुर्वन्प्राणविदारणं वनगवां रोमन्थफेनाशनः

śākhāgrātpatitaiḥ pravātacalanādālūnavṛntaiḥ phalaiḥ patraiḥ kesarakarṇikādibhirubhe kurvantsvavṛttiṃ nagaḥ | parṣāṇāmayutaṃ cacāra niyataṃ bhūyastapomeduraṃ kurvanprāṇavidāraṇaṃ vanagavāṃ romanthaphenāśanaḥ

मद्भक्तस्तु सरित्पतिं चुलुकवत्खद्योतवद्भास्करं मेरुं पश्यति लोष्टवच्छिवरतः कल्पद्रुमं काष्ठवत् । चिन्तारत्नशिलामणिं शकलवद्भूमेः पतिं भृत्यव- त्संसारं तृणराशिवत्किमपरं देहं निजं भारवत्

madbhaktastu saritpatiṃ culukavatkhadyotavadbhāskaraṃ meruṃ paśyati loṣṭavacchivarataḥ kalpadrumaṃ kāṣṭhavat | cintāratnaśilāmaṇiṃ śakalavadbhūmeḥ patiṃ bhṛtyava- tsaṃsāraṃ tṛṇarāśivatkimaparaṃ dehaṃ nijaṃ bhāravat

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsavarapradānaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 45

कैलासवरप्रदानं नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– तस्य तं भावमालोक्य त्वयाहं प्रेरितस्तदा । कालेन बहुना देवि तस्याहं निकटङ्गतः

kailāsavarapradānaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– tasya taṃ bhāvamālokya tvayāhaṃ preritastadā | kālena bahunā devi tasyāhaṃ nikaṭaṅgataḥ

शारदाभ्रघनाकारवृषभोपरि कल्पिते । रत्नसिह्मासने भास्वत्प्रभामण्डलमण्डिते

śāradābhraghanākāravṛṣabhopari kalpite | ratnasihmāsane bhāsvatprabhāmaṇḍalamaṇḍite

रत्नपल्याणविलसन्मुक्तानासाविराजिते । सुशृङ्गमुकुटोद्भासिकर्णालम्बितचामरे

ratnapalyāṇavilasanmuktānāsāvirājite | suśṛṅgamukuṭodbhāsikarṇālambitacāmare

उद्यद्द्युमणिसङ्काशं नेत्रकान्तिविराजितम् । मणिघण्टाचणत्काररञ्जितग्रीवया युते

udyaddyumaṇisaṅkāśaṃ netrakāntivirājitam | maṇighaṇṭācaṇatkārarañjitagrīvayā yute

धवले शर्वरीनाथकान्तिघर्षितकेतुके । त्वयाहं वृषभे देवि संस्थितः कामगे शिवे

dhavale śarvarīnāthakāntigharṣitaketuke | tvayāhaṃ vṛṣabhe devi saṃsthitaḥ kāmage śive

तस्यैव निकटं प्राप्तो गणबृन्दनिषेवितः । नन्दिप्रोत्सारितसुरो मुनिबृन्दसुसंस्तुतः

tasyaiva nikaṭaṃ prāpto gaṇabṛndaniṣevitaḥ | nandiprotsāritasuro munibṛndasusaṃstutaḥ

तुहुण्डधृतरत्नाच्छछत्रावृतमहोज्वलः । सोमनन्दितुहुण्डुभ्यां मणिदण्डैश्च चामरैः

tuhuṇḍadhṛtaratnācchachatrāvṛtamahojvalaḥ | somanandituhuṇḍubhyāṃ maṇidaṇḍaiśca cāmaraiḥ

पृ0 167) वीजितो व्यजनोद्यद्भाभाण्डकेनाथ चण्डिना । शोभितस्सेवितो वातैस्सुगन्धतरशीतकैः

pṛ0 167) vījito vyajanodyadbhābhāṇḍakenātha caṇḍinā | śobhitassevito vātaissugandhataraśītakaiḥ

पताकाप्रोज्वलाकारबाहुभिर्मे गणेश्वरः । बाणबाणासनधरोबाणोबाहुसहस्रकैः

patākāprojvalākārabāhubhirme gaṇeśvaraḥ | bāṇabāṇāsanadharobāṇobāhusahasrakaiḥ

शोभितः परितो देवि कलापधरमुण्डिना । भृङ्गिताण्डवसन्नाहदर्शनानन्दितान्तरः

śobhitaḥ parito devi kalāpadharamuṇḍinā | bhṛṅgitāṇḍavasannāhadarśanānanditāntaraḥ

तण्डुडिण्डिमनादेन डम्बराम्बरदिङ्मुखः । सानन्दशङ्खधवलरवास्फोटितदिक्तटः

taṇḍuḍiṇḍimanādena ḍambarāmbaradiṅmukhaḥ | sānandaśaṅkhadhavalaravāsphoṭitadiktaṭaḥ

चण्डीशमद्दलोद्दामध्वनिध्वनितव्योमभूः । हेरम्बबृह्मितापारघनघोषोरुसुन्दरः

caṇḍīśamaddaloddāmadhvanidhvanitavyomabhūḥ | herambabṛhmitāpāraghanaghoṣorusundaraḥ

षड्वक्त्रकाहलापारनादापूरितदिङ्मुखः । रत्नपादुकमौलिस्थ भैरवेणानुमोदितः

ṣaḍvaktrakāhalāpāranādāpūritadiṅmukhaḥ | ratnapādukamaulistha bhairaveṇānumoditaḥ

उक्षाधस्तलसञ्चारिभद्रमौलिकपादभूः । नारदोदारमधुरवीणाक्वणनसुन्दरः

ukṣādhastalasañcāribhadramaulikapādabhūḥ | nāradodāramadhuravīṇākvaṇanasundaraḥ

देववन्दिरवापारनमसां स्तुतिसुन्दरः । मणिभद्रमहाहेतिपाटितैः पटहैर्युतः

devavandiravāpāranamasāṃ stutisundaraḥ | maṇibhadramahāhetipāṭitaiḥ paṭahairyutaḥ

लेखोत्तममुखैस्तत्र सेवितोऽहं त्वयाम्बिके । झल्लरीवरकोद्दामरवानन्देन केशिना

lekhottamamukhaistatra sevito'haṃ tvayāmbike | jhallarīvarakoddāmaravānandena keśinā

सुकेशमुखवायूत्थशृङ्गध्वनियुता दिशः । आनकोद्दामजारावसुभद्रेण प्रकल्पितः

sukeśamukhavāyūtthaśṛṅgadhvaniyutā diśaḥ | ānakoddāmajārāvasubhadreṇa prakalpitaḥ

विष्णुब्रह्मामरेन्द्रैश्च सुकृतिस्तुतिसंस्तुतः । तमद्राक्षमहं देवि धमनीकृशविग्रहम्

viṣṇubrahmāmarendraiśca sukṛtistutisaṃstutaḥ | tamadrākṣamahaṃ devi dhamanīkṛśavigraham

मल्लोकोऽयं गिरिवरं कैलासं मुनिवत्स्थितम् । स्वतोऽपिधवलञ्चोमेभस्मनाचापिपाण्डरम्

malloko'yaṃ girivaraṃ kailāsaṃ munivatsthitam | svato'pidhavalañcomebhasmanācāpipāṇḍaram

छायाच्छन्नमहं मौलिमपिसूर्यांशुतापितम् । नीरजावलिसञ्छन्नसरः पूरितमप्युमे

chāyācchannamahaṃ maulimapisūryāṃśutāpitam | nīrajāvalisañchannasaraḥ pūritamapyume

नीरसैः पाण्डुपत्रैश्च कृताहारं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा मे करुणा जाता वरेण छन्दितोऽपि सः

nīrasaiḥ pāṇḍupatraiśca kṛtāhāraṃ nagottamam | dṛṣṭvā me karuṇā jātā vareṇa chandito'pi saḥ

कमलामलसम्फुल्लकरेणास्पर्शि सो मया । मत्करस्पर्शमात्रेण तदोत्तस्थौ नगेन्द्रराट्

kamalāmalasamphullakareṇāsparśi so mayā | matkarasparśamātreṇa tadottasthau nagendrarāṭ

दृष्ट्वा मां प्रणतः प्रह्वः कृताञ्जलिरिदं जगौ । नयनस्राविसलिलैर्नृत्ततालकरारवः

dṛṣṭvā māṃ praṇataḥ prahvaḥ kṛtāñjaliridaṃ jagau | nayanasrāvisalilairnṛttatālakarāravaḥ

सुन्दराङ्गोत्थपुलकैर्गद्गदप्रवणं वदन्

sundarāṅgotthapulakairgadgadapravaṇaṃ vadan

कैलासः– भव शिव भगवन् पिनाकपाणे सुरवरकिन्नरमौलिशोभिताङ्घ्रे । निरवधिकरुणापयोधिराजच्छशिधामन् प्रणतोऽस्मि ते पदाब्जम्

kailāsaḥ– bhava śiva bhagavan pinākapāṇe suravarakinnaramauliśobhitāṅghre | niravadhikaruṇāpayodhirājacchaśidhāman praṇato'smi te padābjam

गुणगणनन्दितनामरूपहीन त्रिगुणातीत जराविहीन शम्भो । हरिरुद्राब्जजसार्वभौम भूमन् स्तुतवेदोत्थितदेवजालमौले

guṇagaṇananditanāmarūpahīna triguṇātīta jarāvihīna śambho | harirudrābjajasārvabhauma bhūman stutavedotthitadevajālamaule

शशिसूर्यानलशोभिताक्षिफाल स्फुरदुरुसोमकलाधर प्रसीद । पृ0 168) स्फुरदुरुगाङ्गसत्कपर्द शम्भो मयि दृष्टिं वितराशु सप्रसादाम्

śaśisūryānalaśobhitākṣiphāla sphuradurusomakalādhara prasīda | pṛ0 168) sphuradurugāṅgasatkaparda śambho mayi dṛṣṭiṃ vitarāśu saprasādām

मुनिजनकुवलोत्थचन्द्रमौले दुरितापह पारतार धीर । दृशि शशिविहितेन चक्षुषा मां परिपाहीश दयाकटाक्षसारैः

munijanakuvalotthacandramaule duritāpaha pāratāra dhīra | dṛśi śaśivihitena cakṣuṣā māṃ paripāhīśa dayākaṭākṣasāraiḥ

सुरगणनुत वेदवेद्य शम्भो उरगेन्द्रामलहार नीलकण्ठ । अव शिव दयया ममैव मौलौ वसतिस्तेऽस्तु गणेन्द्रता ममाद्य

suragaṇanuta vedavedya śambho uragendrāmalahāra nīlakaṇṭha | ava śiva dayayā mamaiva maulau vasatiste'stu gaṇendratā mamādya

इत्थं गिरीन्द्रवचनात्प्रसन्नोऽस्मि महेश्वरि । तस्मै दत्तं मया देवि गाणापत्यमनुत्तमम्

itthaṃ girīndravacanātprasanno'smi maheśvari | tasmai dattaṃ mayā devi gāṇāpatyamanuttamam

गिरीन्द्रसार्वभौमत्वे गिरीन्द्रस्त्वभिषेचितः । हिमवान्निषधो विन्ध्यो मन्दरो मेरुरेव च

girīndrasārvabhaumatve girīndrastvabhiṣecitaḥ | himavānniṣadho vindhyo mandaro merureva ca

नीलो महेन्द्रो ऋषभस्त्रिकूटश्चित्रकूटकः । कङ्कतो रैवतो देवि पारियात्रोऽथ केसरी

nīlo mahendro ṛṣabhastrikūṭaścitrakūṭakaḥ | kaṅkato raivato devi pāriyātro'tha kesarī

ऐरावतोऽथ भद्रश्च मैनाको गन्धमादनः । इरावान्हस्तिशैलश्च मलयो दर्दरस्तथा

airāvato'tha bhadraśca maināko gandhamādanaḥ | irāvānhastiśailaśca malayo dardarastathā

सह्यो गोवर्धनश्चैव उदयास्तमयस्तथा । एते प्राधान्यतस्तत्र शैलेन्द्रास्स्मृतिमात्रतः

sahyo govardhanaścaiva udayāstamayastathā | ete prādhānyatastatra śailendrāssmṛtimātrataḥ

ममाग्रतस्ते सम्प्राप्ता मान्नत्वा तुष्टुवुर्नगाः

mamāgrataste samprāptā mānnatvā tuṣṭuvurnagāḥ

नगाः– भगवन्भव भूतनाथ शम्भो उरगेन्द्रामलहार पार्वतीश । परिपश्यामलचक्षुषा प्रसादैस्तव पादाब्जरजोत्थमौलयो नः

nagāḥ– bhagavanbhava bhūtanātha śambho uragendrāmalahāra pārvatīśa | paripaśyāmalacakṣuṣā prasādaistava pādābjarajotthamaulayo naḥ

तव सन्निधिरेव शोकहारी स्मृतिमात्रेण तवागता वयम् । वद किङ्करवाम देवदेव तव दृष्ट्या विवशेषु देहि चाज्ञाम्

tava sannidhireva śokahārī smṛtimātreṇa tavāgatā vayam | vada kiṅkaravāma devadeva tava dṛṣṭyā vivaśeṣu dehi cājñām

इति शैलवचश्श्रुत्वा तानवोचमहं प्रिये । प्राञ्जलीन्प्रणतान्प्रह्वानभिनन्द्याहमेव हि

iti śailavacaśśrutvā tānavocamahaṃ priye | prāñjalīnpraṇatānprahvānabhinandyāhameva hi

ईश्वरः– कैलासो मम वासभूस्सुविहितो दत्ता गणाधीशता शैलेन्द्रत्वमपि प्रसादविहिता दिष्ट्या मया तोषितः । तेनापारतपःप्रचारकृतितस्तुष्टोऽस्मि कष्टापहो यूयं शैलवरं ममैव वसतिं सम्पूज्य नत्वा मुदा

īśvaraḥ– kailāso mama vāsabhūssuvihito dattā gaṇādhīśatā śailendratvamapi prasādavihitā diṣṭyā mayā toṣitaḥ | tenāpāratapaḥpracārakṛtitastuṣṭo'smi kaṣṭāpaho yūyaṃ śailavaraṃ mamaiva vasatiṃ sampūjya natvā mudā

पृ0 169) यात स्थानमहोऽभिषिच्य सुघटैस्सौवर्णनीरैरपि चेत्युक्त्वा गिरयस्तदा पुरहरं नत्वा समानिन्यिरे । सिह्मस्यासनमुत्तमं शशिनिभं छत्रञ्च सच्चामरे चेन्द्रोपेन्द्रमरुद्गणैस्सह तदा कैलासशैलेश्वरम्

pṛ0 169) yāta sthānamaho'bhiṣicya sughaṭaissauvarṇanīrairapi cetyuktvā girayastadā puraharaṃ natvā samāninyire | sihmasyāsanamuttamaṃ śaśinibhaṃ chatrañca saccāmare cendropendramarudgaṇaissaha tadā kailāsaśaileśvaram

शैलेशं त्वभिषिच्य शङ्करगिरा देवा नगाः प्रोचिरे धन्योऽस्यद्य सुरामरेन्द्रगिरिराड्विश्वेशभक्तो ह्यसि । त्वन्मौलौ निवसञ्छुभानि वितरत्वेषेश्वरः केवलं तन्मौलिस्थितचन्द्ररश्मिनिकरैस्संशोधितस्त्वं सदा

śaileśaṃ tvabhiṣicya śaṅkaragirā devā nagāḥ procire dhanyo'syadya surāmarendragirirāḍviśveśabhakto hyasi | tvanmaulau nivasañchubhāni vitaratveṣeśvaraḥ kevalaṃ tanmaulisthitacandraraśminikaraissaṃśodhitastvaṃ sadā

नानानिर्ज्झरसन्मृगायुतयुतो वर्धस्व नश्श्रेयसे

nānānirjjharasanmṛgāyutayuto vardhasva naśśreyase

इति गिरिवचनाच्छिवैकतानो ववृधेऽत्यन्तशिखासमूहमेघपालिः । कलधौतरसैर्विवर्धिकेव प्रसभं वाक्यमिदं जगाद हर्षात्

iti girivacanācchivaikatāno vavṛdhe'tyantaśikhāsamūhameghapāliḥ | kaladhautarasairvivardhikeva prasabhaṃ vākyamidaṃ jagāda harṣāt

कैलासः– प्रालेयाचलकन्यकापरिलसद्वामार्धभागं सदा ज्वालाजालयुतानलाक्षितिलकम्फाले त्रिपुण्ट्रोज्वलम् । लीलावीक्षितदग्धकामवपुषं कल्पद्रुमूले स्थितं लीलाचालितलोकजालमनिशं कालान्तकं भावये

kailāsaḥ– prāleyācalakanyakāparilasadvāmārdhabhāgaṃ sadā jvālājālayutānalākṣitilakamphāle tripuṇṭrojvalam | līlāvīkṣitadagdhakāmavapuṣaṃ kalpadrumūle sthitaṃ līlācālitalokajālamaniśaṃ kālāntakaṃ bhāvaye

त्रिशूलविलसत्करं तदपरेण बालादरं कुरङ्गविलसत्करं कुमुदिनीशभूषामणिम् । नीलोद्दामतमालसन्निभगलं गङ्गाजलाप्लावितं स्फारोत्कूटजटाकुटीरविलसत्सोमार्धचूडं सदा

triśūlavilasatkaraṃ tadapareṇa bālādaraṃ kuraṅgavilasatkaraṃ kumudinīśabhūṣāmaṇim | nīloddāmatamālasannibhagalaṃ gaṅgājalāplāvitaṃ sphārotkūṭajaṭākuṭīravilasatsomārdhacūḍaṃ sadā

वन्देसुन्दरताण्डवादिचतुरं कैलासमौलिस्थितम्

vandesundaratāṇḍavādicaturaṃ kailāsamaulisthitam

इलामिलन्मौलिरुवाच शम्भुं नमो नमस्ते गिरिशेति शैलः । स्वमौलिगापारमहोरुलिङ्गपालीषु च प्रीतियुतश्च भूयाः

ilāmilanmauliruvāca śambhuṃ namo namaste giriśeti śailaḥ | svamauligāpāramahoruliṅgapālīṣu ca prītiyutaśca bhūyāḥ

पृ0 170) वेदोऽपि स्वयमाद्यमाह भगवन्रुद्रैर्नमोन्तैः पदै- स्त्वत्सर्वात्मकतां गदत्यथ तरां भक्त्या परं त्वां सदा । त्वत्सान्निध्यबलेन मामपि विभो स्तोष्यन्नमस्यन्पुन- र्मन्त्रैर्यत्र निषीदसीति च पुनर्धन्यो मदन्यो हि कः

pṛ0 170) vedo'pi svayamādyamāha bhagavanrudrairnamontaiḥ padai- stvatsarvātmakatāṃ gadatyatha tarāṃ bhaktyā paraṃ tvāṃ sadā | tvatsānnidhyabalena māmapi vibho stoṣyannamasyanpuna- rmantrairyatra niṣīdasīti ca punardhanyo madanyo hi kaḥ

इत्थं कैलासशैलस्य श्रुत्वा वचनमम्बिके । तमब्रुवं महाशैलं कैलासं वरभूधरम्

itthaṃ kailāsaśailasya śrutvā vacanamambike | tamabruvaṃ mahāśailaṃ kailāsaṃ varabhūdharam

शिवः– कैलासशैल वरसानुगतोर्ध्वसौधलिङ्गावलीषु सततन्निवसामि कामम् । पापं हरामि सुतरां जनतादिलोकदुःखं च मुक्तिमथ भुक्तिमथो दिशामि

śivaḥ– kailāsaśaila varasānugatordhvasaudhaliṅgāvalīṣu satatannivasāmi kāmam | pāpaṃ harāmi sutarāṃ janatādilokaduḥkhaṃ ca muktimatha bhuktimatho diśāmi

śrīśivarahasye prathamāṃśe kailāsacālane rāvaṇakṛtastutirnāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ 46

कैलासचालने रावणकृतस्तुतिर्नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः ईश्वरः– मत्तो लब्धवरो देवि कैलासो धरणीधरः । किञ्चित्स्मययुतश्चासीत्प्रियोऽहं पार्वतीपतेः

kailāsacālane rāvaṇakṛtastutirnāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– matto labdhavaro devi kailāso dharaṇīdharaḥ | kiñcitsmayayutaścāsītpriyo'haṃ pārvatīpateḥ

नमत्समश्शिखरिषु सर्वलिङ्गाश्रयस्सदा । मयि देवस्सदाध्यास्ते मणिप्रासादमौलिगः

namatsamaśśikhariṣu sarvaliṅgāśrayassadā | mayi devassadādhyāste maṇiprāsādamauligaḥ

क्वमेरुःपारियात्रश्च मैनाको मन्दरोऽपिवा । विन्ध्योवानिषधोगौरि हिमवान्वानगाधिः

kvameruḥpāriyātraśca maināko mandaro'pivā | vindhyovāniṣadhogauri himavānvānagādhiḥ

नीलोऽस्त उदयो वापि भवो? वा शतशृङ्गकः । रैवतोवामनश्श्रीकः कुमुदोगन्धमादनः

nīlo'sta udayo vāpi bhavo? vā śataśṛṅgakaḥ | raivatovāmanaśśrīkaḥ kumudogandhamādanaḥ

महेन्द्रो मलयस्सह्यो दर्दुरश्चित्रकूटकः । के वा कुलाचलास्सर्वे शम्भोः प्रियतरा इति

mahendro malayassahyo darduraścitrakūṭakaḥ | ke vā kulācalāssarve śambhoḥ priyatarā iti

अहमेव प्रियश्शम्भोस्सर्वदा वास एव हि । गर्वपर्वतसङ्क्रान्तस्सकैलासः पुराम्बिके

ahameva priyaśśambhossarvadā vāsa eva hi | garvaparvatasaṅkrāntassakailāsaḥ purāmbike

शैलसारस्वहृदयकाठिन्येन नगोत्तमः । तस्य तद्भावमालोक्य देवानामपि शैलजे

śailasārasvahṛdayakāṭhinyena nagottamaḥ | tasya tadbhāvamālokya devānāmapi śailaje

दक्षमन्यौ ममैवाघमन्युना देवतागणाः । विष्णुरुद्रादयस्सर्वे शिक्षिता भद्रकेण हि

dakṣamanyau mamaivāghamanyunā devatāgaṇāḥ | viṣṇurudrādayassarve śikṣitā bhadrakeṇa hi

निर्दग्धान्निन्दनाद्देवि सदक्षान्ब्रह्मपूर्वकान् । पुनः पुनस्तान्दुःखौघैर्दैत्यैर्देवि युगे युगे

nirdagdhānnindanāddevi sadakṣānbrahmapūrvakān | punaḥ punastānduḥkhaughairdaityairdevi yuge yuge

पातयामि सुरान्युद्धे भवाब्धौ भक्तिवर्जितान् । दुःखाम्बुधौ महादेवि मम भक्तिविवर्जिताः

pātayāmi surānyuddhe bhavābdhau bhaktivarjitān | duḥkhāmbudhau mahādevi mama bhaktivivarjitāḥ

पतन्ति सर्वदा सर्वे मम भक्तिविवर्जिताः । स्वर्गेषु नरकेश्वेव तानशैवान्त्सदाशिवे

patanti sarvadā sarve mama bhaktivivarjitāḥ | svargeṣu narakeśveva tānaśaivāntsadāśive

पृ0 171) मयि भस्मनि रुद्राक्षे शैवे वा ये च दूषकाः । शिवलिङ्गे शिवक्षेत्रे त्रिपुण्ट्रे वेदवर्त्मनि

pṛ0 171) mayi bhasmani rudrākṣe śaive vā ye ca dūṣakāḥ | śivaliṅge śivakṣetre tripuṇṭre vedavartmani

मद्भक्तं दूषयेद्यस्तु यो वा को वा सुरोऽपि वा । भूपतिर्वा यतिर्वापि तन्दुःखे पातयाम्यहम्

madbhaktaṃ dūṣayedyastu yo vā ko vā suro'pi vā | bhūpatirvā yatirvāpi tanduḥkhe pātayāmyaham

वेदान्ते वा गुरौ मोहादविमुक्ते महेश्वरि । पञ्चाक्षरे मुक्तिदे तु रुद्राध्यायेऽपि वा मम

vedānte vā gurau mohādavimukte maheśvari | pañcākṣare muktide tu rudrādhyāye'pi vā mama

शतशाखाश्रुतं मन्त्रं पापस्तोमनिवारकम् । सर्वश्रुतिस्तुतिन्देवि श्रीमहादेवपूजने

śataśākhāśrutaṃ mantraṃ pāpastomanivārakam | sarvaśrutistutindevi śrīmahādevapūjane

एक एव महारुद्रः पूज्य इत्याह हि श्रुतिः । रुद्रं विश्वाधिकं मान्तु योऽन्यतुल्यतय वदेत्

eka eva mahārudraḥ pūjya ityāha hi śrutiḥ | rudraṃ viśvādhikaṃ māntu yo'nyatulyataya vadet

सर्वमन्यत्परित्यज्य ध्येयोऽहं पार्वतीपतिः । नमत्समश्चाभ्यधिको दृश्यते श्रूयतेऽपि वा

sarvamanyatparityajya dhyeyo'haṃ pārvatīpatiḥ | namatsamaścābhyadhiko dṛśyate śrūyate'pi vā

अणुस्त्वणीयसामस्मि महताञ्च महत्तरः । इन्द्रमित्रादिवाक्यैश्चाप्यहमेकोऽखिलान्तरः

aṇustvaṇīyasāmasmi mahatāñca mahattaraḥ | indramitrādivākyaiścāpyahameko'khilāntaraḥ

मामेववेदावेदान्ता वदन्तिश्रुतयोऽखिलाः । तुरीयोऽहं शिवाद्वैतस्सत्यं ज्ञानं प्रियस्त्वहम्

māmevavedāvedāntā vadantiśrutayo'khilāḥ | turīyo'haṃ śivādvaitassatyaṃ jñānaṃ priyastvaham

मां नयत्यन्यथा वाक्यैर्वेदोक्तैर्मोहिता जनाः । तान्पातयामि नरके दुर्बुद्धीन्पापयोनिषि

māṃ nayatyanyathā vākyairvedoktairmohitā janāḥ | tānpātayāmi narake durbuddhīnpāpayoniṣi

ममैव हि परा शक्तिस्त्वं जगत्कारिणी शिवा । तवेक्षणाज्जगज्जालं सम्भवेत युगे युगे

mamaiva hi parā śaktistvaṃ jagatkāriṇī śivā | tavekṣaṇājjagajjālaṃ sambhaveta yuge yuge

मम सर्वान्तरस्त्वं हि अविज्ञाय सुराधमाः । नरा वा भूसुरा वापि मम लिङ्गस्य पूजने

mama sarvāntarastvaṃ hi avijñāya surādhamāḥ | narā vā bhūsurā vāpi mama liṅgasya pūjane

मतिर्न तेषां पापानां कलौ देवि भविष्यति । तस्माद्दुःखाम्बुधौ मग्नाभविष्यन्ति सुरासुराः

matirna teṣāṃ pāpānāṃ kalau devi bhaviṣyati | tasmādduḥkhāmbudhau magnābhaviṣyanti surāsurāḥ

मम भक्तिविहीना ये ब्राह्मणाश्चापि सङ्कराः । भवन्ति ते महापापास्तेषां दुःखं पदे पदे

mama bhaktivihīnā ye brāhmaṇāścāpi saṅkarāḥ | bhavanti te mahāpāpāsteṣāṃ duḥkhaṃ pade pade

अनर्चित महेशानाम शैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति विपदस्सद्यो नरकाश्चापि दारुणाः

anarcita maheśānāma śaivānāṃ durātmanām | bhavanti vipadassadyo narakāścāpi dāruṇāḥ

अजप्तशतरुद्राणामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति विपदस्सद्यो नरकाश्चातिदारुणाः

ajaptaśatarudrāṇāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti vipadassadyo narakāścātidāruṇāḥ

अजप्तपञ्चब्रह्माणामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

ajaptapañcabrahmāṇāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अजप्तलिङ्गसूक्तानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

ajaptaliṅgasūktānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अध्यातपञ्चपञ्चास्य ध्यानहीनान्तरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

adhyātapañcapañcāsya dhyānahīnāntarātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अजप्तपञ्चवर्णोत्थपञ्चाक्षरनिवर्तिनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

ajaptapañcavarṇotthapañcākṣaranivartinām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अनुद्धूलितदेहानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

anuddhūlitadehānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

त्रिपुण्ट्ररहिताङ्गानां फालकण्ठोरुबाहुषु । भवन्ति......................दारुणाः

tripuṇṭrarahitāṅgānāṃ phālakaṇṭhorubāhuṣu | bhavanti......................dāruṇāḥ

अधृताक्षसराणाञ्च अशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

adhṛtākṣasarāṇāñca aśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अदृष्ट मम लिङ्गानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

adṛṣṭa mama liṅgānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

प्रदोषार्चनहीनानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

pradoṣārcanahīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

भूतार्चनविहीनानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

bhūtārcanavihīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

पृ0 172) सोमवारविहीनानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

pṛ0 172) somavāravihīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अष्टम्यर्चनहीनानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

aṣṭamyarcanahīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

मम क्षेत्रोज्झितानाञ्च अशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

mama kṣetrojjhitānāñca aśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

अन्यक्षेत्रस्थितानाञ्च अशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

anyakṣetrasthitānāñca aśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

मम नामविहीनानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

mama nāmavihīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

मम नैवेद्यहीनानामशैवानां दुरात्मनाम् । भवन्ति......................दारुणाः

mama naivedyahīnānāmaśaivānāṃ durātmanām | bhavanti......................dāruṇāḥ

मम लिङ्गसमं देवि विष्ण्वादिपरिपूजनम् । ये कुर्वन्ति महापापास्तेषां दुःखमनर्गलम्

mama liṅgasamaṃ devi viṣṇvādiparipūjanam | ye kurvanti mahāpāpāsteṣāṃ duḥkhamanargalam

भवन्ति विपदस्सद्यो नरकाश्चातिदारुणाः । बिल्वपत्रोज्झितानान्तु अशैवानां दुरात्मनाम्

bhavanti vipadassadyo narakāścātidāruṇāḥ | bilvapatrojjhitānāntu aśaivānāṃ durātmanām

भवन्ति विपदस्सद्यो नरकाश्चातिदारुणाः । मां पश्यन्ति समं देवि ये तु विष्ण्वादिभिस्सह

bhavanti vipadassadyo narakāścātidāruṇāḥ | māṃ paśyanti samaṃ devi ye tu viṣṇvādibhissaha

तेषां नदूरगा देवि चापदो निरया अपि । मद्भक्तमन्यभक्तैश्च समं पश्यन्ति ये जडाः

teṣāṃ nadūragā devi cāpado nirayā api | madbhaktamanyabhaktaiśca samaṃ paśyanti ye jaḍāḥ

तेषां नदूरगा देवि चापदो निरया अपि । एवं धर्मोज्झितधियो नरा अपि सुराश्शिवे

teṣāṃ nadūragā devi cāpado nirayā api | evaṃ dharmojjhitadhiyo narā api surāśśive

त एव रासभा जाता विद्वांसो बहुविश्रुताः । मृदोर्ध्वपुण्ट्रं ये कुर्युरशैवा जडबुद्धयः

ta eva rāsabhā jātā vidvāṃso bahuviśrutāḥ | mṛdordhvapuṇṭraṃ ye kuryuraśaivā jaḍabuddhayaḥ

तेव नारकाः पापास्ते यमातिथयोऽम्बिके । भस्मत्रिपुण्ट्ररुद्राक्षे येषां लज्जा शिवार्चने

teva nārakāḥ pāpāste yamātithayo'mbike | bhasmatripuṇṭrarudrākṣe yeṣāṃ lajjā śivārcane

तेव रासभा देवि ते यमातिथयोऽम्बिके । सर्वश्रुतिश्रुतं नित्यं लिङ्गार्चनमुमे मम

teva rāsabhā devi te yamātithayo'mbike | sarvaśrutiśrutaṃ nityaṃ liṅgārcanamume mama

त्यक्त्वान्यदेवपूजायां ये रता रासभाधराः । ग्रहस्था यतयो देवि ते यमातिथयोऽम्बिके

tyaktvānyadevapūjāyāṃ ye ratā rāsabhādharāḥ | grahasthā yatayo devi te yamātithayo'mbike

मृत्फाला दग्धचक्राङ्का ये विप्रा वेदवर्जिताः । आचारभासुराश्चापि असुरा भूसुराश्च ते

mṛtphālā dagdhacakrāṅkā ye viprā vedavarjitāḥ | ācārabhāsurāścāpi asurā bhūsurāśca te

येऽन्यदेवसमं मत्वा मां तिष्ठन्ति क्षणं शिवे । ते सर्वेऽप्यन्त्यजा एव कर्मानर्हास्त एव हि

ye'nyadevasamaṃ matvā māṃ tiṣṭhanti kṣaṇaṃ śive | te sarve'pyantyajā eva karmānarhāsta eva hi

मल्लिङ्गञ्चान्यलिङ्गैश्च पूजयन्ति च येऽधमाः । तेव लिङ्गदग्धाङ्गास्सूकरीयोनिसम्भवाः

malliṅgañcānyaliṅgaiśca pūjayanti ca ye'dhamāḥ | teva liṅgadagdhāṅgāssūkarīyonisambhavāḥ

तस्मान्मदर्चनं ध्यानं नत्याज्यं वैदिकैर्द्विजैः । तेषामेवात्मविज्ञानं मम लिङ्गार्चनेरताः

tasmānmadarcanaṃ dhyānaṃ natyājyaṃ vaidikairdvijaiḥ | teṣāmevātmavijñānaṃ mama liṅgārcaneratāḥ

ये भस्मनिष्ठास्सततं रुद्राध्यायार्थवित्तमाः । तेषां......................रताः

ye bhasmaniṣṭhāssatataṃ rudrādhyāyārthavittamāḥ | teṣāṃ......................ratāḥ

ये तु पञ्चाक्षरासक्तास्सदारुद्राक्षधारिणः । तेषां......................रताः

ye tu pañcākṣarāsaktāssadārudrākṣadhāriṇaḥ | teṣāṃ......................ratāḥ

ये तु मत्क्षेत्रनिरताश्श्रुत्युक्तेनैव वर्त्मना । तेषां......................रताः

ye tu matkṣetraniratāśśrutyuktenaiva vartmanā | teṣāṃ......................ratāḥ

तस्मान्मत्परमो भूयादहं तेषान्तुमोचकः । पापसंसारदुःखाब्धेस्तारकोऽहम्महेश्वरि

tasmānmatparamo bhūyādahaṃ teṣāntumocakaḥ | pāpasaṃsāraduḥkhābdhestārako'hammaheśvari

सुराणां गर्वनाशार्थं सृष्टो विश्रवसस्सुतः । विष्णुश्च भृगुशापेन मानुषेषु जनिष्यति

surāṇāṃ garvanāśārthaṃ sṛṣṭo viśravasassutaḥ | viṣṇuśca bhṛguśāpena mānuṣeṣu janiṣyati

पृ0 173) तस्य भार्यापहरणान्मुनिसंपीडनादपि । कदाचिदागाद्धर्षेण कैलासं मम रावणः

pṛ0 173) tasya bhāryāpaharaṇānmunisaṃpīḍanādapi | kadācidāgāddharṣeṇa kailāsaṃ mama rāvaṇaḥ

अखर्वगर्वसङ्क्रान्तः कैलासस्यापि गर्वहृत् । तोलयामास वाहुभ्यां कैलासं मम शैलजे

akharvagarvasaṅkrāntaḥ kailāsasyāpi garvahṛt | tolayāmāsa vāhubhyāṃ kailāsaṃ mama śailaje

कैलासश्चालितस्तेन नानालिङ्गसमाश्रयः । महामन्योर्मम तदा मन्युनासोऽधरीकृतः

kailāsaścālitastena nānāliṅgasamāśrayaḥ | mahāmanyormama tadā manyunāso'dharīkṛtaḥ

तेन स्तुतोऽस्मिवेदैश्च वेदवेद्योऽहमीश्वरि । साम्ना सहस्रं शरदां तुष्टावाष्टाकृतिं हिमाम्

tena stuto'smivedaiśca vedavedyo'hamīśvari | sāmnā sahasraṃ śaradāṃ tuṣṭāvāṣṭākṛtiṃ himām

मदङ्गुष्ठाग्रनिर्मग्नधरणीधरमूलगैः । बाहुभिः पीडितो देवि दशास्यैर्मामरोरवीत्

madaṅguṣṭhāgranirmagnadharaṇīdharamūlagaiḥ | bāhubhiḥ pīḍito devi daśāsyairmāmaroravīt

दयया मोचितं रक्षस्तदा स्तोत्रेण मां स्तुवत् । स्तुत्वानत्वानिर्जगामदिशम्मेनावलोकयन्

dayayā mocitaṃ rakṣastadā stotreṇa māṃ stuvat | stutvānatvānirjagāmadiśammenāvalokayan

कैलासोऽपि महादेवि त्यक्तगर्वो बभूव ह

kailāso'pi mahādevi tyaktagarvo babhūva ha

देवी– कथं तेन महादेव संस्तुतोऽसि वदाद्य तम् । किं वा तेन तपस्तप्तं श्रोतुमिछास्ति मे प्रभो

devī– kathaṃ tena mahādeva saṃstuto'si vadādya tam | kiṃ vā tena tapastaptaṃ śrotumichāsti me prabho

ईश्वरः– तत्स्तुतिं सावधानेन पार्वति शृणु ते वदे । रावणो रोरवीद्देवि मच्छैलवरमूलगः

īśvaraḥ– tatstutiṃ sāvadhānena pārvati śṛṇu te vade | rāvaṇo roravīddevi macchailavaramūlagaḥ

दीनस्वरोऽतिविकृतं साम्नाविलविलोचनः

dīnasvaro'tivikṛtaṃ sāmnāvilavilocanaḥ

रावणः– ताराराजविराजमानमकुटं काकोदराकल्पकं कर्पूराभशरीरकान्तिविलसन्माराङ्गभस्मादरम् । कैलासाचलतोलनेन कुपिताङ्गुष्ठाग्रसम्पीडितः

rāvaṇaḥ– tārārājavirājamānamakuṭaṃ kākodarākalpakaṃ karpūrābhaśarīrakāntivilasanmārāṅgabhasmādaram | kailāsācalatolanena kupitāṅguṣṭhāgrasampīḍitaḥ

शैलाघातस्वबाहुभग्नजरठद्वैराजसामश्रवा- दुन्मुक्ताखिलरावणं पुरहरं देवं भजे शङ्करम्

śailāghātasvabāhubhagnajaraṭhadvairājasāmaśravā- dunmuktākhilarāvaṇaṃ puraharaṃ devaṃ bhaje śaṅkaram

वैराजराजनगहिङ्कृतिकातितुष्टं राजच्छशाङ्कधवलं ललितोत्तमाङ्गम् । यक्षाधिराजकृतसख्यमुमासहायं देवं नमामि सुरराजकृतप्रणामम्

vairājarājanagahiṅkṛtikātituṣṭaṃ rājacchaśāṅkadhavalaṃ lalitottamāṅgam | yakṣādhirājakṛtasakhyamumāsahāyaṃ devaṃ namāmi surarājakṛtapraṇāmam

इलाधरसुताप्रियं वरसुनन्दिवाहप्रियं सुरेन्द्रवरसुप्रियं प्रभवकुन्दमालाप्रियम् । मुकुन्दनयनार्चितं भवहरं सुमेरुस्थितं रमारमणसुन्दराक्षियुगपूजितं शङ्करम्

ilādharasutāpriyaṃ varasunandivāhapriyaṃ surendravarasupriyaṃ prabhavakundamālāpriyam | mukundanayanārcitaṃ bhavaharaṃ sumerusthitaṃ ramāramaṇasundarākṣiyugapūjitaṃ śaṅkaram

पृ0 174) गन्धबन्धमधुरालकलोलं रुद्रनेत्रसुचरित्रमपारम् । दयानिधानाखिलमित्रशक्ते कृपाम्बुधे कामद कामवैरिन्

pṛ0 174) gandhabandhamadhurālakalolaṃ rudranetrasucaritramapāram | dayānidhānākhilamitraśakte kṛpāmbudhe kāmada kāmavairin

स्तौमि प्रकृष्टवचसा परमेश मित्र सामैर्भवन्तमगतः परिमोचयाशु

staumi prakṛṣṭavacasā parameśa mitra sāmairbhavantamagataḥ parimocayāśu

पर्वानन्दितशर्वरीरमणवत्कान्तेन्दुधामानन गात्रार्धाधिकृतस्वकान्तिवदने नेत्रे च मौलौ तथा । देवेशेन सदैव शोभितकलायुक्तेन बालाङ्कधृ- क्तादृक्षं जगतां गुरुं त्रिजगतां पापापहं तम्भजे

parvānanditaśarvarīramaṇavatkāntendudhāmānana gātrārdhādhikṛtasvakāntivadane netre ca maulau tathā | deveśena sadaiva śobhitakalāyuktena bālāṅkadhṛ- ktādṛkṣaṃ jagatāṃ guruṃ trijagatāṃ pāpāpahaṃ tambhaje

एवं तुष्टाव चाष्टाकृतिमखिलतनूद्भासिकोशैककाशं मामीशं जगदार्तिनाशनमुमे चार्तस्तदा रावणः । कैलासाचलतो विमुक्तभुजधृङ्नत्वा ययौ धामकं लङ्कामूलनिकेतनं मम सदा लिङ्गार्चकश्शङ्करि

evaṃ tuṣṭāva cāṣṭākṛtimakhilatanūdbhāsikośaikakāśaṃ māmīśaṃ jagadārtināśanamume cārtastadā rāvaṇaḥ | kailāsācalato vimuktabhujadhṛṅnatvā yayau dhāmakaṃ laṅkāmūlaniketanaṃ mama sadā liṅgārcakaśśaṅkari

सुरशरगजजोरुसद्विषाणैः परिधृतकिणतः किणाक्तवक्षाः । रणभुवि रावितदेवराजसङ्घः पणितप्राणगणस्सरावणेशः

suraśaragajajorusadviṣāṇaiḥ paridhṛtakiṇataḥ kiṇāktavakṣāḥ | raṇabhuvi rāvitadevarājasaṅghaḥ paṇitaprāṇagaṇassarāvaṇeśaḥ

नालीकासननन्दनोद्भवभवः पौलस्त्य एषोऽम्बिके मामाराध्य गणेन्द्रतामगसुते प्राप्तो ह्यवध्यस्सुरैः । येनाकारि तपस्स्वकीयमनलेचोत्कृत्य मांसञ्जहौ

nālīkāsananandanodbhavabhavaḥ paulastya eṣo'mbike māmārādhya gaṇendratāmagasute prāpto hyavadhyassuraiḥ | yenākāri tapassvakīyamanalecotkṛtya māṃsañjahau

मल्लिङ्गे अविदधादयं स्वशिरसः पद्मालिमालां पुरा भ्रातृभ्यां निजवीर्यनिर्जितमहासीमैकभूमायशः

malliṅge avidadhādayaṃ svaśirasaḥ padmālimālāṃ purā bhrātṛbhyāṃ nijavīryanirjitamahāsīmaikabhūmāyaśaḥ

वैरूपवैराजबृहद्रथन्तरैश्श्रीवामदेव्यैर्वररुद्रशाङ्करैः । श्रीरैवतेलाधरकैर्महेन्द्रैर्महाष्टदंष्ट्रावरवैश्चमित्रैः

vairūpavairājabṛhadrathantaraiśśrīvāmadevyairvararudraśāṅkaraiḥ | śrīraivatelādharakairmahendrairmahāṣṭadaṃṣṭrāvaravaiścamitraiḥ

तुष्टाव सामैश्शशिमौलिमम्बिके । सरावणोरावितसर्वलोको रवैस्तदा सामसुगानतोषितम्

tuṣṭāva sāmaiśśaśimaulimambike | sarāvaṇorāvitasarvaloko ravaistadā sāmasugānatoṣitam

पृ0 175) धीरोदारपयोजजापतिकृतापारारविन्दार्चना- त्तुष्टं कष्टहरं प्रकृष्टवचसा स्रष्ट्रा पुनस्संस्तुतम् । त्वष्ट्रा शातकराब्जगन्धसहनासक्तैरवी

pṛ0 175) dhīrodārapayojajāpatikṛtāpārāravindārcanā- ttuṣṭaṃ kaṣṭaharaṃ prakṛṣṭavacasā sraṣṭrā punassaṃstutam | tvaṣṭrā śātakarābjagandhasahanāsaktairavī

मित्रायेऽद्य शिवस्य नेत्रनिवहाः पान्त्वद्यदृष्ट्यादिमां तेनैवामितगन्धपर्वतमहापापादपायाच्छिवः

mitrāye'dya śivasya netranivahāḥ pāntvadyadṛṣṭyādimāṃ tenaivāmitagandhaparvatamahāpāpādapāyācchivaḥ

śrīśivarahasye prathamāṃśe vedarahasyakathanaṃ nāma saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 47

वेदरहस्यकथनं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः देव्युवाच– देवदेव महादेव करुणारसवारिधे । विश्व विश्वाधिकाशास्य प्रणतानन्ददायक

vedarahasyakathanaṃ nāma saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ devyuvāca– devadeva mahādeva karuṇārasavāridhe | viśva viśvādhikāśāsya praṇatānandadāyaka

चन्द्रशेखर भूतेश प्रणतानन्ददायक । किञ्चिद्विज्ञप्तुमिच्छामि तन्मे कारुण्यतो वदा

candraśekhara bhūteśa praṇatānandadāyaka | kiñcidvijñaptumicchāmi tanme kāruṇyato vadā

सुगोप्यमपि देवेश करुणापात्रतां मयि । ज्ञात्वा तद्वद देवेश रहस्यमपि शङ्कर

sugopyamapi deveśa karuṇāpātratāṃ mayi | jñātvā tadvada deveśa rahasyamapi śaṅkara

स्कन्दः– तदा देव्या वचश्श्रुत्वा कैलासशिखरे स्थितः । मणिप्रासादमध्यस्थ महामञ्चासन स्थितः

skandaḥ– tadā devyā vacaśśrutvā kailāsaśikhare sthitaḥ | maṇiprāsādamadhyastha mahāmañcāsana sthitaḥ

सोमधामशतोद्भासिमुखेनेन्दुकलावता । त्रिलोकोद्यत्प्रभाकार सोमसूर्याग्निलोचनः

somadhāmaśatodbhāsimukhenendukalāvatā | trilokodyatprabhākāra somasūryāgnilocanaḥ

सजलोद्दामघनवत्कण्ठमण्डलमण्डितः । फूत्कृतोरुफणिभ्राजन्मणिकुण्डलमण्डितः

sajaloddāmaghanavatkaṇṭhamaṇḍalamaṇḍitaḥ | phūtkṛtoruphaṇibhrājanmaṇikuṇḍalamaṇḍitaḥ

नवरत्नचितानेकमालाजालविराजितः । त्रिपुण्ट्रतिलकभ्राजत्सुललाटतटोज्वलः

navaratnacitānekamālājālavirājitaḥ | tripuṇṭratilakabhrājatsulalāṭataṭojvalaḥ

कुन्देन्दुहिमधावल्यनिन्दकोत्तमदेहकः । चन्दनागरुकस्तूरीपाटीरासारगन्धधृक्

kundenduhimadhāvalyanindakottamadehakaḥ | candanāgarukastūrīpāṭīrāsāragandhadhṛk

दिव्यमन्दारमालानां बृन्दसन्दोहबन्धुरैः । आमोदोद्दामगम्भीर वातैस्संसेवितश्शैवः

divyamandāramālānāṃ bṛndasandohabandhuraiḥ | āmododdāmagambhīra vātaissaṃsevitaśśaivaḥ

महार्हकाशिवास्तीर्णे रत्नपर्यङ्कमण्डले । वररत्नाम्बरचित उपधानसुशोभिते

mahārhakāśivāstīrṇe ratnaparyaṅkamaṇḍale | vararatnāmbaracita upadhānasuśobhite

नानादर्शकुलोद्भासिमणिकुट्टिममण्डिते । दीपिते मणिदीपेन प्रभाविद्योदितान्तरे

nānādarśakulodbhāsimaṇikuṭṭimamaṇḍite | dīpite maṇidīpena prabhāvidyoditāntare

पृ0 176) तद्वातायनजालैश्च पश्यन्लोकविचेष्टितम् । निमीलनोन्मीलमिषाच्चन्द्रसूर्यानलेक्षणः

pṛ0 176) tadvātāyanajālaiśca paśyanlokaviceṣṭitam | nimīlanonmīlamiṣāccandrasūryānalekṣaṇaḥ

स्वर्गौकसाञ्च देवानां दैत्यानां वैरयातनम् । तेषां भागाश्च विविधा नन्दनादिषु सुन्दराः

svargaukasāñca devānāṃ daityānāṃ vairayātanam | teṣāṃ bhāgāśca vividhā nandanādiṣu sundarāḥ

भूमण्डले नृपाणाञ्च परस्परजयैषिणाम् । युद्धश्रद्धासखानाञ्च धर्माचरणमुत्तमम्

bhūmaṇḍale nṛpāṇāñca parasparajayaiṣiṇām | yuddhaśraddhāsakhānāñca dharmācaraṇamuttamam

तपस्विनाञ्चाश्रमिणां तनुसंशोषणक्रियाम् । स्वर्गादिगमनञ्चैव तत्र भोगपरम्पराः

tapasvināñcāśramiṇāṃ tanusaṃśoṣaṇakriyām | svargādigamanañcaiva tatra bhogaparamparāḥ

भोगान्ते पतनञ्चैव पुनर्जन्मपरम्पराः । पापिनां पतनञ्चैव नरकांश्चातियातनाः

bhogānte patanañcaiva punarjanmaparamparāḥ | pāpināṃ patanañcaiva narakāṃścātiyātanāḥ

गतागतञ्च लोकानां जन्मनाशस्थितीरपि । पश्यन्त्सर्वं स्वनयनैः कुर्वन्कालगतीस्तथा

gatāgatañca lokānāṃ janmanāśasthitīrapi | paśyantsarvaṃ svanayanaiḥ kurvankālagatīstathā

उदयास्तमने चैव रात्र्यहानि क्रमेण तु । नाशवृद्धी च भूतानां सर्वेषां भूतनायकः

udayāstamane caiva rātryahāni krameṇa tu | nāśavṛddhī ca bhūtānāṃ sarveṣāṃ bhūtanāyakaḥ

देव्या प्रासादमध्यस्थो विहरत्येवमीश्वरः । कालकालो महादेवः कालावच्छेदवर्जितः

devyā prāsādamadhyastho viharatyevamīśvaraḥ | kālakālo mahādevaḥ kālāvacchedavarjitaḥ

कालावच्छेदयुक्तानां ब्रह्मविष्णुहरात्मनाम् । इन्द्रादीनां मुनीनाञ्च ग्रहाणाञ्च ऋषेस्तथा

kālāvacchedayuktānāṃ brahmaviṣṇuharātmanām | indrādīnāṃ munīnāñca grahāṇāñca ṛṣestathā

सप्तर्षिणाञ्च सिद्धानां पितृणाञ्च सनातनः । भूतानाञ्च भविष्याणां साम्प्रतानाञ्च शङ्करः

saptarṣiṇāñca siddhānāṃ pitṛṇāñca sanātanaḥ | bhūtānāñca bhaviṣyāṇāṃ sāmpratānāñca śaṅkaraḥ

करोति सृष्टिंनाशञ्च स्थितिंकालस्य कल्पनां । मायाभिर्मोहितानाञ्च ब्रह्मविष्णुहरात्मनाम्

karoti sṛṣṭiṃnāśañca sthitiṃkālasya kalpanāṃ | māyābhirmohitānāñca brahmaviṣṇuharātmanām

शरीराणिप्रविश्यैव करोतीदञ्चराचरम् । स एव सर्वभूतानां प्राणानादायोदेति च

śarīrāṇipraviśyaiva karotīdañcarācaram | sa eva sarvabhūtānāṃ prāṇānādāyodeti ca

स एव सर्वभूतानां प्राणानादायास्तमेति च । स्त्र्यन्नपानोपभोगैश्च तत्तद्देहेषु सर्वदा

sa eva sarvabhūtānāṃ prāṇānādāyāstameti ca | stryannapānopabhogaiśca tattaddeheṣu sarvadā

परां प्रीतिं वितनुते जडेष्वजड ईश्वरः । स एव जाग्रदाद्यासु ह्यवस्थास्वपि शङ्करः

parāṃ prītiṃ vitanute jaḍeṣvajaḍa īśvaraḥ | sa eva jāgradādyāsu hyavasthāsvapi śaṅkaraḥ

अवस्थारहितश्चायं सर्वेष्वन्तर्गतस्थितिः । स एव जाग्रद्भूतेषु स्वपित्येको महेश्वरः

avasthārahitaścāyaṃ sarveṣvantargatasthitiḥ | sa eva jāgradbhūteṣu svapityeko maheśvaraḥ

स एवानन्दमूर्तिर्हि तस्यानन्दैकलेशतः । प्रियात्मकं जगज्जालं कुरुते दुःखदायकम्

sa evānandamūrtirhi tasyānandaikaleśataḥ | priyātmakaṃ jagajjālaṃ kurute duḥkhadāyakam

असत्यमेतच्चजडं स्वसत्यात्सत्यवत्स्थितः । करोति च जडं सर्वं चेतनानां सचेतनः

asatyametaccajaḍaṃ svasatyātsatyavatsthitaḥ | karoti ca jaḍaṃ sarvaṃ cetanānāṃ sacetanaḥ

असङ्गोऽपि सदा भाति जगत्स्वेतेषु शङ्करः । समवानपि विश्वेशश्शिवस्सर्वान्तरङ्गतः

asaṅgo'pi sadā bhāti jagatsveteṣu śaṅkaraḥ | samavānapi viśveśaśśivassarvāntaraṅgataḥ

बुद्धेर्बोधयिता मन्ता मनसश्च गतागतिः । अप्राणः प्राणरूपेण ह्याकाशादपि चोत्तरः

buddherbodhayitā mantā manasaśca gatāgatiḥ | aprāṇaḥ prāṇarūpeṇa hyākāśādapi cottaraḥ

ब्रह्म ब्रह्ममयो भाति शिव एव सनातनः । न तस्य करणं कार्यं न क्रिया परमार्थतः

brahma brahmamayo bhāti śiva eva sanātanaḥ | na tasya karaṇaṃ kāryaṃ na kriyā paramārthataḥ

शीर्णेषु देहजालेषु ह्यशीर्णस्सर्वदा स्थितः । विकारभूते जगति निर्विकारतया स्थितः

śīrṇeṣu dehajāleṣu hyaśīrṇassarvadā sthitaḥ | vikārabhūte jagati nirvikāratayā sthitaḥ

न नश्यन्न च सीदानो शिव एव हि केवलः । गुहाहितो निरिच्छोहि सदा भेदविवर्जितः

na naśyanna ca sīdāno śiva eva hi kevalaḥ | guhāhito niricchohi sadā bhedavivarjitaḥ

कारणं कारणानाञ्च अमहान्हि तमसः परः । यस्माद्ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वाद्या रुद्रास्सर्वे मरुद्गणाः

kāraṇaṃ kāraṇānāñca amahānhi tamasaḥ paraḥ | yasmādbrahmendraviṣṇvādyā rudrāssarve marudgaṇāḥ

पृ0 177) सम्प्रसूता महादेवान्न ततोऽस्त्यधिकः परः । यस्य निश्वसितं वेदा नानाशाखाविभूषिताः

pṛ0 177) samprasūtā mahādevānna tato'styadhikaḥ paraḥ | yasya niśvasitaṃ vedā nānāśākhāvibhūṣitāḥ

यस्य ज्ञानेन सर्वेषां मुक्तयस्सर्वतो द्विजाः । स सन्तरति संसारमसारं भयदायकम्

yasya jñānena sarveṣāṃ muktayassarvato dvijāḥ | sa santarati saṃsāramasāraṃ bhayadāyakam

सरसोऽयं यद्रसेन जगद्रसमयं भवेत् । स एव ज्योतिषाञ्ज्योतिस्स चक्षुस्स तपो महत्

saraso'yaṃ yadrasena jagadrasamayaṃ bhavet | sa eva jyotiṣāñjyotissa cakṣussa tapo mahat

स भूमा केवलानन्दस्स बोधः केवलं शिवः । स एव स्थूलमनणू रुद्रो विश्वार्तिनाशकः

sa bhūmā kevalānandassa bodhaḥ kevalaṃ śivaḥ | sa eva sthūlamanaṇū rudro viśvārtināśakaḥ

निरिन्द्रियश्चेन्द्रियाणां गतिश्शास्ता महेश्वरः । निराभासो निरासङ्गो विश्वभासप्रवर्तकः

nirindriyaścendriyāṇāṃ gatiśśāstā maheśvaraḥ | nirābhāso nirāsaṅgo viśvabhāsapravartakaḥ

सर्वं तस्मिन्महादेवे जगद्ब्रह्मणि लीयते । विभाति मायया साक्षात्तस्मिन् ज्ञाने मुनीश्वराः

sarvaṃ tasminmahādeve jagadbrahmaṇi līyate | vibhāti māyayā sākṣāttasmin jñāne munīśvarāḥ

सर्वं शिवतया भाति प्रसादेन महेशितुः । स षोडशात्मा पुरुषो नेह नानास्ति किञ्चन

sarvaṃ śivatayā bhāti prasādena maheśituḥ | sa ṣoḍaśātmā puruṣo neha nānāsti kiñcana

विकारमेतत्सर्वं हि अविकारे विकारितम् । तस्यैव तपसा ध्यानात्तल्लिङ्गार्चनतोद्विज

vikārametatsarvaṃ hi avikāre vikāritam | tasyaiva tapasā dhyānāttalliṅgārcanatodvija

सर्वं शोकं तरत्येव नात्रकार्या विचारणा । भिद्यन्ते ग्रन्थयस्सर्वा एकत्वेनानुपश्यतः

sarvaṃ śokaṃ taratyeva nātrakāryā vicāraṇā | bhidyante granthayassarvā ekatvenānupaśyataḥ

तमात्मानं महादेवं विश्वाकारतया स्थितम् । वह्निर्वायुर्जलं क्ष्मा च विद्यते तन्महेश्वरः

tamātmānaṃ mahādevaṃ viśvākāratayā sthitam | vahnirvāyurjalaṃ kṣmā ca vidyate tanmaheśvaraḥ

एतेषामानुलोम्येन प्रातिलोम्येन सृष्टयः । सञ्जाता अत्र लीनाश्च तस्मिन्नेव महेश्वरे

eteṣāmānulomyena prātilomyena sṛṣṭayaḥ | sañjātā atra līnāśca tasminneva maheśvare

तस्माद्भूतानि जातानि तत्र जीवन्ति तान्यपि । तस्मिन्नेव लयं यान्ति ईशसंस्थं चराचरम्

tasmādbhūtāni jātāni tatra jīvanti tānyapi | tasminneva layaṃ yānti īśasaṃsthaṃ carācaram

ईशावास्यमिदं सर्वं तस्मिंत्सर्वं प्रवर्तते । एवं यो वेदवेदान्तैः प्रसादात्पारमेश्वरात्

īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ tasmiṃtsarvaṃ pravartate | evaṃ yo vedavedāntaiḥ prasādātpārameśvarāt

गुरोश्च श्रद्धया चैव सर्वज्ञस्स च शांभवः । समुनिस्सशिवश्चापि स शिवज्ञानवित्तमः

gurośca śraddhayā caiva sarvajñassa ca śāṃbhavaḥ | samunissaśivaścāpi sa śivajñānavittamaḥ

स्कन्दः- अपाणिपादोऽसि निरिन्द्रियोऽसि रूपस्पर्शश्शब्दगन्धो रसादिः । सर्वस्य वेत्ता त्वं त्वां न वेत्ति कश्चिद्दृष्टेर्द्रष्टारं त्वां न वेत्येव कश्चित्

skandaḥ- apāṇipādo'si nirindriyo'si rūpasparśaśśabdagandho rasādiḥ | sarvasya vettā tvaṃ tvāṃ na vetti kaściddṛṣṭerdraṣṭāraṃ tvāṃ na vetyeva kaścit

वृद्धो बालः पूरुषस्त्वं युवासि स्त्रीत्वं क्लीबो न त्वमेवासि किञ्चित् । स्थाणुर्गच्छद्भूतभव्यं जगद्वै देहैर्युक्तो भासि तस्मान्नतोऽस्मि

vṛddho bālaḥ pūruṣastvaṃ yuvāsi strītvaṃ klībo na tvamevāsi kiñcit | sthāṇurgacchadbhūtabhavyaṃ jagadvai dehairyukto bhāsi tasmānnato'smi

śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvādo nāma aṣṭācatvāriṃśo'dhyāyaḥ 48

पृ0 178) शिवागौरीसंवादोनाम अष्टाचत्वारिंशोऽध्यायः स्कन्दः– एतादृशं महादेवं नीरूपं रूपवत्स्थितम् । प्राह देवी महादेवं प्राञ्जलिः प्रणता तदा

pṛ0 178) śivāgaurīsaṃvādonāma aṣṭācatvāriṃśo'dhyāyaḥ skandaḥ– etādṛśaṃ mahādevaṃ nīrūpaṃ rūpavatsthitam | prāha devī mahādevaṃ prāñjaliḥ praṇatā tadā

देव्युवाच– करुणासागरापारसुधाकरशिखण्डक । ब्रह्ममुण्डमहाषण्डमालाकलितकन्धर

devyuvāca– karuṇāsāgarāpārasudhākaraśikhaṇḍaka | brahmamuṇḍamahāṣaṇḍamālākalitakandhara

अनाधार महादेव जगदाधार धूर्जटे । प्रयत्नजितमन्दार सुन्दरानन्दविग्रह

anādhāra mahādeva jagadādhāra dhūrjaṭe | prayatnajitamandāra sundarānandavigraha

कथं कैलासमौलिस्थलिङ्गानामुद्भवश्शिव । श्रोतुं मे कौतुकं शम्भो वद सर्वज्ञ मत्प्रिय

kathaṃ kailāsamaulisthaliṅgānāmudbhavaśśiva | śrotuṃ me kautukaṃ śambho vada sarvajña matpriya

शैलमौलौ महादेव लिङ्गानामुद्भवोऽत्र हि । कथं समभवच्छम्भो तन्मे विस्तरतो वद

śailamaulau mahādeva liṅgānāmudbhavo'tra hi | kathaṃ samabhavacchambho tanme vistarato vada

स्कन्दः– इत्थं गौर्या तदा पृष्टो महादेवो दयापरः । तामुवाच प्रहृष्टात्मा जगदात्मा महेश्वरः

skandaḥ– itthaṃ gauryā tadā pṛṣṭo mahādevo dayāparaḥ | tāmuvāca prahṛṣṭātmā jagadātmā maheśvaraḥ

ईश्वरः– शृणु शैलसुते बाले कमलामललोचने । रहस्यमेतद्गोप्यन्ते नाख्येयं यस्य कस्यचित्

īśvaraḥ– śṛṇu śailasute bāle kamalāmalalocane | rahasyametadgopyante nākhyeyaṃ yasya kasyacit

मद्भक्तायैव देयं स्यादन्यथा पतितो भवेत् । यो भूतिभूषणासक्तो यस्त्रिपुण्ट्रैकभासुरः

madbhaktāyaiva deyaṃ syādanyathā patito bhavet | yo bhūtibhūṣaṇāsakto yastripuṇṭraikabhāsuraḥ

यो रुद्राक्षाङ्कितकरो रुद्राक्षामलभूषणः । यो रुद्रजपसुप्रीतो योमल्लिङ्गार्चने रतः

yo rudrākṣāṅkitakaro rudrākṣāmalabhūṣaṇaḥ | yo rudrajapasuprīto yomalliṅgārcane rataḥ

यो भस्मशायी सततं पञ्चाक्षरजपादरः । यो बिल्वार्चनसुप्रीतो यश्च बिल्वार्चनप्रियः

yo bhasmaśāyī satataṃ pañcākṣarajapādaraḥ | yo bilvārcanasuprīto yaśca bilvārcanapriyaḥ

यो मद्भक्तिसुधापारकथाश्रवणतत्परः । यो मन्नैवेद्य भोजी स्यादन्यनैवेद्यवर्जितः

yo madbhaktisudhāpārakathāśravaṇatatparaḥ | yo mannaivedya bhojī syādanyanaivedyavarjitaḥ

यो मध्यानमना नित्यमन्यध्यानविवर्जितः । मन्नामपरमो यश्चाप्यन्यनामविवर्जितः

yo madhyānamanā nityamanyadhyānavivarjitaḥ | mannāmaparamo yaścāpyanyanāmavivarjitaḥ

यो मत्क्षेत्रनिवासीस्यादन्यक्षेत्रविवर्जितः । यो मद्भक्तजनप्रीतोऽप्यन्यभक्तपराङ्मुखः

yo matkṣetranivāsīsyādanyakṣetravivarjitaḥ | yo madbhaktajanaprīto'pyanyabhaktaparāṅmukhaḥ

धनैः पुष्णाति यो भक्तान्मदीयान्त्सततं शिवे । यमादिनियमोपेतस्सर्वदा शिवपूजकः

dhanaiḥ puṣṇāti yo bhaktānmadīyāntsatataṃ śive | yamādiniyamopetassarvadā śivapūjakaḥ

वेदान्तसारपारज्ञः प्रकाश्यं तेष्विदं शिवे । नान्येषु मेऽद्य देवेशि रहस्यं गोप्यमेव हि

vedāntasārapārajñaḥ prakāśyaṃ teṣvidaṃ śive | nānyeṣu me'dya deveśi rahasyaṃ gopyameva hi

विद्याविदि कथासारं दत्वा मुक्तिमवाप्नुयात् । प्ररोहं याति सुभगे सुभूमौ वटबीजवत्

vidyāvidi kathāsāraṃ datvā muktimavāpnuyāt | prarohaṃ yāti subhage subhūmau vaṭabījavat

मूढेऽल्पप्रज्ञतापन्ने दत्वेदं शाम्भवं रहः । यथामकुम्भे क्षिप्ताम्भो वृधा भवति शङ्करि

mūḍhe'lpaprajñatāpanne datvedaṃ śāmbhavaṃ rahaḥ | yathāmakumbhe kṣiptāmbho vṛdhā bhavati śaṅkari

तद्वद्भवति मूर्खेषु पशुधर्मेषु शङ्करि । महापापमवाप्नोति तस्य नैवेह निष्कृतिः

tadvadbhavati mūrkheṣu paśudharmeṣu śaṅkari | mahāpāpamavāpnoti tasya naiveha niṣkṛtiḥ

यथा सुगन्धकर्पूरचन्दनैर्भूषितः खरः । रथ्याभस्मकरीषेषु स्वाङ्गं संलेपयेत्सहि

yathā sugandhakarpūracandanairbhūṣitaḥ kharaḥ | rathyābhasmakarīṣeṣu svāṅgaṃ saṃlepayetsahi

पृ0 179) तथैवाशाम्भवे दत्तं नोपकाराय भामिनि । शाम्भवप्रवरे दत्तं विस्तारं याति शङ्करि

pṛ0 179) tathaivāśāmbhave dattaṃ nopakārāya bhāmini | śāmbhavapravare dattaṃ vistāraṃ yāti śaṅkari

यथोत्सृष्टं जले तैलं विस्तारमुपगच्छति । तस्माद्गोप्यतमं देवि साधुष्वेव विदर्शयेत्

yathotsṛṣṭaṃ jale tailaṃ vistāramupagacchati | tasmādgopyatamaṃ devi sādhuṣveva vidarśayet

ममैव मनसा सृष्टः कैलासोऽयं महीधरः । नानातरुगणछन्नस्सर्वपक्षिवराश्रयः

mamaiva manasā sṛṣṭaḥ kailāso'yaṃ mahīdharaḥ | nānātarugaṇachannassarvapakṣivarāśrayaḥ

रत्नसौधवरोपेतो रम्यपुष्करणीयुतः । कोटियोजनविस्तारश्शून्य एव महीधरः

ratnasaudhavaropeto ramyapuṣkaraṇīyutaḥ | koṭiyojanavistāraśśūnya eva mahīdharaḥ

रम्योऽयमपि शैलेन्द्रो विपिनावलिमण्डितः । मृगाश्रयोऽपि सततं शून्य एव विभाति मे

ramyo'yamapi śailendro vipināvalimaṇḍitaḥ | mṛgāśrayo'pi satataṃ śūnya eva vibhāti me

तस्मान्मया महादेवि मनसेदं सुनिश्चितम् । तत्सर्वं मङ्गलाकारं शिवलिङ्गाश्रयं हि तत्

tasmānmayā mahādevi manasedaṃ suniścitam | tatsarvaṃ maṅgalākāraṃ śivaliṅgāśrayaṃ hi tat

लिङ्गोज्झितं हि यद्देवि तदमङ्गलमीर्यते । यस्मिन्ग्रामेऽपि वा देवि पुरे वा विपिनेऽपिवा

liṅgojjhitaṃ hi yaddevi tadamaṅgalamīryate | yasmingrāme'pi vā devi pure vā vipine'pivā

मदीयलिङ्गहीनञ्च स्मशानसदृशं शिवे । यत्र वा शिवलिङ्गं स्यादुत्तुङ्गालयमध्यगम्

madīyaliṅgahīnañca smaśānasadṛśaṃ śive | yatra vā śivaliṅgaṃ syāduttuṅgālayamadhyagam

ग्रामे वा विपिने वापि तत्क्षेत्रमविमुक्तकम् । प्रातस्तद्ग्रामनिवसाः पश्यन्नपि शिवालयम्

grāme vā vipine vāpi tatkṣetramavimuktakam | prātastadgrāmanivasāḥ paśyannapi śivālayam

न तेषां पापसम्बन्धस्तदह्नात्प्रतिमुच्यते । यत्र लिङ्गालयं देवि धन्यो देशस्स एव हि

na teṣāṃ pāpasambandhastadahnātpratimucyate | yatra liṅgālayaṃ devi dhanyo deśassa eva hi

यत्रैव शाम्भवा विप्रा यत्र लिङ्गार्चनप्रियाः । भस्म त्रिपुण्ट्ररुद्राक्षमालालङ्कृतविग्रहाः

yatraiva śāmbhavā viprā yatra liṅgārcanapriyāḥ | bhasma tripuṇṭrarudrākṣamālālaṅkṛtavigrahāḥ

यत्र रुद्रजपासक्ता यत्र पञ्चाक्षरप्रियाः । यत्र बिल्ववनं भद्रे तद्धन्यं परमं शिवे

yatra rudrajapāsaktā yatra pañcākṣarapriyāḥ | yatra bilvavanaṃ bhadre taddhanyaṃ paramaṃ śive

तद्दर्शनेऽपि पापानां प्रलयो भवति क्षणात् । त्र्यक्षलिङ्गेक्षणादेव क्षणान्नश्यति पातकम्

taddarśane'pi pāpānāṃ pralayo bhavati kṣaṇāt | tryakṣaliṅgekṣaṇādeva kṣaṇānnaśyati pātakam

धिग्भस्मरहितंफालं धिग्ग्राममशिवालयम् । धिगनीशार्चनंजन्म धिग्विद्यामशिवाश्रयाम्

dhigbhasmarahitaṃphālaṃ dhiggrāmamaśivālayam | dhiganīśārcanaṃjanma dhigvidyāmaśivāśrayām

शिवलिङ्गकुलं भद्रे कल्पितं मणिसौधगम् । समाधिनिष्टो ह्यभवं शतं वर्षाणि शैलजे

śivaliṅgakulaṃ bhadre kalpitaṃ maṇisaudhagam | samādhiniṣṭo hyabhavaṃ śataṃ varṣāṇi śailaje

व्याघ्रचर्मपरीधानो भस्मधृग्भस्मसंश्रयः । त्रिपुण्ट्रविलसत्फालो जटागङ्गेन्दुशोभितः

vyāghracarmaparīdhāno bhasmadhṛgbhasmasaṃśrayaḥ | tripuṇṭravilasatphālo jaṭāgaṅgenduśobhitaḥ

समासीनशिरोग्रीवो नासाग्रन्यस्तलोचनः । आत्मन्येवात्मना ध्यायंस्तद्वक्तुं नैव शक्यते

samāsīnaśirogrīvo nāsāgranyastalocanaḥ | ātmanyevātmanā dhyāyaṃstadvaktuṃ naiva śakyate

शर्वं सर्वातिगं शान्तमोतप्रोतं सनातनम् । अजमव्ययमाशास्यं हृत्स्थं व्याप्य जगच्च यः

śarvaṃ sarvātigaṃ śāntamotaprotaṃ sanātanam | ajamavyayamāśāsyaṃ hṛtsthaṃ vyāpya jagacca yaḥ

अक्रियं मनसा वाचा वेदैर्वा वक्तुमक्षमम् । कोशातिगं कोशभानं देशकालादिवर्जितम्

akriyaṃ manasā vācā vedairvā vaktumakṣamam | kośātigaṃ kośabhānaṃ deśakālādivarjitam

अस्थूलमणुकाहीनमसङ्गमरसं विभुम् । अखण्डतेजसां राशिं तेजोहीनं गुणातिगम्

asthūlamaṇukāhīnamasaṅgamarasaṃ vibhum | akhaṇḍatejasāṃ rāśiṃ tejohīnaṃ guṇātigam

व्याप्यव्यापकताहीनं महान्तं विस्तृतञ्च तत् । आनन्दमरसं भोग्यं भोगभोग्यादिवर्जितम्

vyāpyavyāpakatāhīnaṃ mahāntaṃ vistṛtañca tat | ānandamarasaṃ bhogyaṃ bhogabhogyādivarjitam

विशोकं विरजं सूक्ष्ममजिघृक्षं गुणातिगम् । सत्यकामञ्च सङ्कल्पं कल्पनाजालवर्जितम्

viśokaṃ virajaṃ sūkṣmamajighṛkṣaṃ guṇātigam | satyakāmañca saṅkalpaṃ kalpanājālavarjitam

नान्यत्किञ्चिच्च वेदाहं सत्यज्ञानादिवर्जितम् । आनन्दरूपो निश्चेष्टस्तदहं ब्रह्म केवलम्

nānyatkiñcicca vedāhaṃ satyajñānādivarjitam | ānandarūpo niśceṣṭastadahaṃ brahma kevalam

पृ0 180) एवं स्थितस्य मे गात्रात्पुलकस्सम्बभूव ह । देहीदेह्यङ्गनाशोत्थस्वात्मैक्यपरमात्मनोः

pṛ0 180) evaṃ sthitasya me gātrātpulakassambabhūva ha | dehīdehyaṅganāśotthasvātmaikyaparamātmanoḥ

आनन्दाम्बुनिधेर्मत्तः काश्चवीच्यस्समुत्थिताः । मद्रोमकणलिङ्गानि कैलासस्थानिपार्वति

ānandāmbunidhermattaḥ kāścavīcyassamutthitāḥ | madromakaṇaliṅgāni kailāsasthānipārvati

ततः कालान्तरे देवि समाधिविरते मयि । पश्यामि तानि सर्वाणि लिङ्गाकाराणि शैलजे

tataḥ kālāntare devi samādhivirate mayi | paśyāmi tāni sarvāṇi liṅgākārāṇi śailaje

प्रोद्यत्सुधांशुधवलज्वालामौलिषु शङ्करि । कैलासेश्वरमुख्यानि त्रीणि कोट्यधिकानि च

prodyatsudhāṃśudhavalajvālāmauliṣu śaṅkari | kailāseśvaramukhyāni trīṇi koṭyadhikāni ca

मणीन्द्रसारसुभगमौलिकण्ठोरुभासुरैः । प्रासादावरणोपेतैर्दिव्यपूजाभरैरपि

maṇīndrasārasubhagamaulikaṇṭhorubhāsuraiḥ | prāsādāvaraṇopetairdivyapūjābharairapi

बिल्वमन्दारमौलीनि फणामौलिततानि च । दृष्ट्वाश्चर्येण तल्लिङ्गकुलम्मङ्गलदायकम्

bilvamandāramaulīni phaṇāmaulitatāni ca | dṛṣṭvāścaryeṇa talliṅgakulammaṅgaladāyakam

कैलासशैले तल्लिङ्गं पूज्यं तानि च पूजये । लोकलीलाविनोदाय कार्यमेतन्मम प्रियम्

kailāsaśaile talliṅgaṃ pūjyaṃ tāni ca pūjaye | lokalīlāvinodāya kāryametanmama priyam

एतत्ते कथितं देवि नाख्येयं यस्य कस्यचित्

etatte kathitaṃ devi nākhyeyaṃ yasya kasyacit

अशाम्भवजनेऽर्पितं गदितमेतदाद्यं यदि वृधा भवति तद्द्रुतं निगमहीनभस्मे हुतम् । मरूषरभवस्तरुर्न भवति प्ररूढो यथा तथापि तृणकोपमो भवति भाग्यहीने नरे

aśāmbhavajane'rpitaṃ gaditametadādyaṃ yadi vṛdhā bhavati taddrutaṃ nigamahīnabhasme hutam | marūṣarabhavastarurna bhavati prarūḍho yathā tathāpi tṛṇakopamo bhavati bhāgyahīne nare

अशाम्भवजनाश्रयो नरकवर्गदुःखाम्बुधि- स्स एव तदुपाश्रयो भवति भस्मपुण्ट्रोज्झितः । ममार्चनकथासुधाश्रवणहीनपीनान्तरः कथं मलजलाविलो भवति सूकरस्सिह्मवत्

aśāmbhavajanāśrayo narakavargaduḥkhāmbudhi- ssa eva tadupāśrayo bhavati bhasmapuṇṭrojjhitaḥ | mamārcanakathāsudhāśravaṇahīnapīnāntaraḥ kathaṃ malajalāvilo bhavati sūkarassihmavat

अगाधजनिनाशनप्रभवभूतिदुःखाम्बुधिं न सन्तरति मानुषः कुमतिरिष्टविष्टाशनः । अरिष्टमरणोन्मुखश्शिवमहेशनामोज्झितः करण्टककुलोद्भवो भवति भाग्यहीनोऽधमः

agādhajanināśanaprabhavabhūtiduḥkhāmbudhiṃ na santarati mānuṣaḥ kumatiriṣṭaviṣṭāśanaḥ | ariṣṭamaraṇonmukhaśśivamaheśanāmojjhitaḥ karaṇṭakakulodbhavo bhavati bhāgyahīno'dhamaḥ

एषा सा शिवनामसन्मधुरसा श्रीदिव्यनामानि मे व्याख्येयेत सुजिह्वया करयुगैश्श्रीबिल्वपत्रार्चकाः । कथासु मम शाङ्कराः प्रथितश्रोत्रपात्रादरा भवन्ति सुकृतैः परं परमनन्यभावं गताः

eṣā sā śivanāmasanmadhurasā śrīdivyanāmāni me vyākhyeyeta sujihvayā karayugaiśśrībilvapatrārcakāḥ | kathāsu mama śāṅkarāḥ prathitaśrotrapātrādarā bhavanti sukṛtaiḥ paraṃ paramananyabhāvaṃ gatāḥ

पृ0 181) तेषां मुक्तय एव लभ्यत उमे मद्भावसारादरा हीरोदारकुमारदारनिकरैस्सौख्येकसाराश्च ते । पारावारविकारसंसृतिभवं दुःखं न तेषु ध्रुवं मत्पादाब्जपरागसंहतमनस्तापादिरागादयः

pṛ0 181) teṣāṃ muktaya eva labhyata ume madbhāvasārādarā hīrodārakumāradāranikaraissaukhyekasārāśca te | pārāvāravikārasaṃsṛtibhavaṃ duḥkhaṃ na teṣu dhruvaṃ matpādābjaparāgasaṃhatamanastāpādirāgādayaḥ

सुखाम्बुधिसुधाम्बुधिप्रचललीललीना हि ते निधानकलशास्सदा भुवि सदैव तेषां सुखम् । शरीरविगमेऽपि ते प्रथितचन्द्रचूडार्चका नगेश्वरमिमं शिवे समधिवाप्य मे सद्मगाः

sukhāmbudhisudhāmbudhipracalalīlalīnā hi te nidhānakalaśāssadā bhuvi sadaiva teṣāṃ sukham | śarīravigame'pi te prathitacandracūḍārcakā nageśvaramimaṃ śive samadhivāpya me sadmagāḥ

śrīśivarahasye prathamāṃśe devavākyaṃ nāma ekonapañcāśo'dhyāyaḥ 49

देववाक्यं नाम एकोनपञ्चाशोऽध्यायः ईश्वरः– पुरा मां सुखमासीनं मन्दरे चारुकन्दरे । नानातरुवरापारशोभिते चित्रकन्दरे

devavākyaṃ nāma ekonapañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– purā māṃ sukhamāsīnaṃ mandare cārukandare | nānātaruvarāpāraśobhite citrakandare

रम्यपुष्करविस्तीर्णे पुष्करिण्यास्तटे शुभे । देवदारुवनछन्ने देवोद्यानमनोहरे

ramyapuṣkaravistīrṇe puṣkariṇyāstaṭe śubhe | devadāruvanachanne devodyānamanohare

नानासिद्धसमाकीर्णे मुनिगन्धर्वशोभिते । नगाग्रकुसुमापारस्तबकोच्छिन्नगुच्छके

nānāsiddhasamākīrṇe munigandharvaśobhite | nagāgrakusumāpārastabakocchinnagucchake

मुदितालिगणाच्छाच्छे शल्मलीकुसुमावृते । पुन्नागतरुसम्भूतमारुते चातिशीतले

muditāligaṇācchācche śalmalīkusumāvṛte | punnāgatarusambhūtamārute cātiśītale

मयूरवरसारङ्गमत्तवानरवारणैः । पुंस्कोकिलकलालापशुकसारसशोभिते

mayūravarasāraṅgamattavānaravāraṇaiḥ | puṃskokilakalālāpaśukasārasaśobhite

कलहंसकुलारावकुररध्वनिसुन्दरे । मन्दारकुसुमोद्भूतमन्दमारुतशोभिते

kalahaṃsakulārāvakuraradhvanisundare | mandārakusumodbhūtamandamārutaśobhite

किं पूरुषकृतापारमृदङ्गध्वनिदिक्तटे । वैखानसैर्वालखिल्यैर्मुनिभिश्च मरीचिभिः

kiṃ pūruṣakṛtāpāramṛdaṅgadhvanidiktaṭe | vaikhānasairvālakhilyairmunibhiśca marīcibhiḥ

उद्यच्चण्डांशुनिचयैरूर्ध्वबाहुभिरुन्नतैः । तापसैर्मौलिविलसत्कपर्दोत्कीलशोभितैः

udyaccaṇḍāṃśunicayairūrdhvabāhubhirunnataiḥ | tāpasairmaulivilasatkapardotkīlaśobhitaiḥ

कपर्दकृतनीडैश्च पक्षिपक्षोत्थमारुतैः । विश्रान्तैस्सूर्यकिरणैस्तप्तगात्रैर्मुनीश्वरैः

kapardakṛtanīḍaiśca pakṣipakṣotthamārutaiḥ | viśrāntaissūryakiraṇaistaptagātrairmunīśvaraiḥ

रम्यसानुशताकीर्णे निर्यद्रीतिविराजिते । तगरागरुजोद्भूतदावाग्निवरधूपिते

ramyasānuśatākīrṇe niryadrītivirājite | tagarāgarujodbhūtadāvāgnivaradhūpite

वरसौधे गन्धलिप्ते सुखासीनं त्वया सह । उद्यच्चन्द्रांशुधवलवालेन्दुकृतशेखरम्

varasaudhe gandhalipte sukhāsīnaṃ tvayā saha | udyaccandrāṃśudhavalavālendukṛtaśekharam

राजत्फणिफणारत्नकनत्कङ्कणशोभितम् । उरगेन्द्र महाहारं नीलकण्ठं त्रिलोचनम्

rājatphaṇiphaṇāratnakanatkaṅkaṇaśobhitam | uragendra mahāhāraṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanam

पृ0 182) व्याघ्रचर्मोत्तरासङ्गं गङ्गापिङ्गजटाधरम् । त्रिशूलविलसद्बाहुं मृगहस्तं महेश्वरम्

pṛ0 182) vyāghracarmottarāsaṅgaṃ gaṅgāpiṅgajaṭādharam | triśūlavilasadbāhuṃ mṛgahastaṃ maheśvaram

ममैव मायापरिमोहितास्सुरा रुद्रेन्द्रविष्ण्वब्जजमित्रसोमाः । भगोऽर्यमा वरुणो गन्धवाहस्तथानलो वसवो मारुतश्च

mamaiva māyāparimohitāssurā rudrendraviṣṇvabjajamitrasomāḥ | bhago'ryamā varuṇo gandhavāhastathānalo vasavo mārutaśca

ऊचुः प्राञ्जलयस्सर्वे प्रणम्याथ सुरोत्तमाः । मत्तेजसा धर्षिताश्च भीता मम महौजसा

ūcuḥ prāñjalayassarve praṇamyātha surottamāḥ | mattejasā dharṣitāśca bhītā mama mahaujasā

देवाः– को भवांस्तव किं रूपं नानाश्चर्यैकभावनः । नग्नोऽसि देवदेवेश ब्रह्ममुण्डलसद्गलः

devāḥ– ko bhavāṃstava kiṃ rūpaṃ nānāścaryaikabhāvanaḥ | nagno'si devadeveśa brahmamuṇḍalasadgalaḥ

त्रिणेत्रश्च गरादश्च नीलकण्ठश्च शङ्करः । महाहिवलयोद्भासिरत्नमालागलद्युतिः

triṇetraśca garādaśca nīlakaṇṭhaśca śaṅkaraḥ | mahāhivalayodbhāsiratnamālāgaladyutiḥ

पितृकाननसम्भूतभस्मधार्यासि सर्वदा । जटिलोऽसि महादेव महावृषभवाहनः

pitṛkānanasambhūtabhasmadhāryāsi sarvadā | jaṭilo'si mahādeva mahāvṛṣabhavāhanaḥ

मत्स्यकूर्मवराहादिनरसिह्माजिनप्रियः । गजकृत्तिधरो नित्यं चन्द्रमूर्धासि शाश्वतः

matsyakūrmavarāhādinarasihmājinapriyaḥ | gajakṛttidharo nityaṃ candramūrdhāsi śāśvataḥ

मृगबालमहाशूलधारकोऽसि महेश्वरः । वामभागैकविलसत्कामिनीनोऽसि विश्वभुक्

mṛgabālamahāśūladhārako'si maheśvaraḥ | vāmabhāgaikavilasatkāminīno'si viśvabhuk

सदा गिरिप्रियश्चासि ह्यसङ्गश्च चरिष्यसि । गणौघगणनां देव गणितुं ते न शक्यते

sadā giripriyaścāsi hyasaṅgaśca cariṣyasi | gaṇaughagaṇanāṃ deva gaṇituṃ te na śakyate

का निष्ठा तव देवेश वद त्वं करुणानिधे । सशरीरोऽसि चारित्र्यं तव ज्ञातुं न शक्यते

kā niṣṭhā tava deveśa vada tvaṃ karuṇānidhe | saśarīro'si cāritryaṃ tava jñātuṃ na śakyate

तव मायामयैः पाशैर्मोहिताश्चैव भूसुराः । शरीरिणं त्वां दृष्ट्वैव ह्यस्माभिस्समुपास्यसे

tava māyāmayaiḥ pāśairmohitāścaiva bhūsurāḥ | śarīriṇaṃ tvāṃ dṛṣṭvaiva hyasmābhissamupāsyase

पुत्राभ्यां प्रीतियुक्तोऽसि द्विपाननषडानने । षडूर्मिरहितं देवदेवं त्वां मन्महे वयम्

putrābhyāṃ prītiyukto'si dvipānanaṣaḍānane | ṣaḍūrmirahitaṃ devadevaṃ tvāṃ manmahe vayam

वयञ्च लोकपास्सर्वे ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । रुद्रादयश्च दिक्पाला ग्रहर्क्षमनवस्सुराः

vayañca lokapāssarve brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | rudrādayaśca dikpālā graharkṣamanavassurāḥ

ब्रह्मा सृजति लोकांश्च विष्णुः पालयते जगत् । रुद्रस्संहरते चान्ते चन्द्रेन्द्रसुरनायकैः

brahmā sṛjati lokāṃśca viṣṇuḥ pālayate jagat | rudrassaṃharate cānte candrendrasuranāyakaiḥ

हन्त्याजौ सर्वदैत्यांश्च मखभुग्विष्टपाधिपः । विश्वे च ऋभवस्सोमं तेऽपि यज्ञे पिबन्त्यपि

hantyājau sarvadaityāṃśca makhabhugviṣṭapādhipaḥ | viśve ca ṛbhavassomaṃ te'pi yajñe pibantyapi

सोमं तवाज्ञया शम्भो ह्यश्विनौ सोमपीथिनौ । वसवश्च ततश्शम्भो सूर्यः पाति गभस्तिभिः

somaṃ tavājñayā śambho hyaśvinau somapīthinau | vasavaśca tataśśambho sūryaḥ pāti gabhastibhiḥ

निशानाथस्सदा चन्द्रस्ताराश्चान्ये ग्रहादयः । इन्द्रोऽग्निस्सूर्यतनयो निऋतिर्वरुणोमरुत् । यक्षेन्द्रोऽयं धनाधीश ईशानोऽयं महेश्वरः । मनवो ऋषयश्चैव स्वं स्वं कार्यमुपासते

niśānāthassadā candrastārāścānye grahādayaḥ | indro'gnissūryatanayo niṛtirvaruṇomarut | yakṣendro'yaṃ dhanādhīśa īśāno'yaṃ maheśvaraḥ | manavo ṛṣayaścaiva svaṃ svaṃ kāryamupāsate

ताराचक्रमिदं सर्वं लोकाश्चैव चतुर्दश । एतेषामतिरिक्तस्त्वं कस्त्वं देव वदाधुना

tārācakramidaṃ sarvaṃ lokāścaiva caturdaśa | eteṣāmatiriktastvaṃ kastvaṃ deva vadādhunā

चरित्राण्यपि ते देव विश्वातीतानि दर्शय । नैव विश्वपरोऽसि त्वं देवो विश्वाधिको ह्यसि

caritrāṇyapi te deva viśvātītāni darśaya | naiva viśvaparo'si tvaṃ devo viśvādhiko hyasi

तव देव कथं रूपं रूपवानिव दृश्यसे । न सज्जसे गुणेषु त्वं गुणवानिव दृश्यसे

tava deva kathaṃ rūpaṃ rūpavāniva dṛśyase | na sajjase guṇeṣu tvaṃ guṇavāniva dṛśyase

पृ0 183) विश्वातिगोऽसि भूतेश विश्ववानिव दृश्यसे । निर्गुणोऽपि च देवेश सगुणेष्विव दृश्यसे

pṛ0 183) viśvātigo'si bhūteśa viśvavāniva dṛśyase | nirguṇo'pi ca deveśa saguṇeṣviva dṛśyase

देव्यानया विहरसे कैलासाचलमूर्धगः । निष्किञ्चनोऽसि च सदा सर्वभाग्यसुधोदयः

devyānayā viharase kailāsācalamūrdhagaḥ | niṣkiñcano'si ca sadā sarvabhāgyasudhodayaḥ

वत दृक्कोटिसंलग्ना भवन्त्येवेश्वरा हि ते । ससुरासुरगन्धर्वमानवाः पशवोऽपि हि

vata dṛkkoṭisaṃlagnā bhavantyeveśvarā hi te | sasurāsuragandharvamānavāḥ paśavo'pi hi

यत्र यत्रोत्कृष्टतमास्तवकारुण्यतोऽखिलाः । रमसे प्रमथाधीशैस्स्कन्दहेरम्बसंयुतः

yatra yatrotkṛṣṭatamāstavakāruṇyato'khilāḥ | ramase pramathādhīśaisskandaherambasaṃyutaḥ

तवापारचरित्राणां ज्ञेयताद्य महेश्वर । वेदैरीड्योऽसि भगवन्नैव किञ्चित्करोषि च

tavāpāracaritrāṇāṃ jñeyatādya maheśvara | vedairīḍyo'si bhagavannaiva kiñcitkaroṣi ca

तवलिङ्गं सुरैस्सर्वैरसुरैर्मुनिपुङ्गवैः । पूज्यसे बिल्वपत्रैश्च तेषां त्वं मोचको ह्यसि

tavaliṅgaṃ suraissarvairasurairmunipuṅgavaiḥ | pūjyase bilvapatraiśca teṣāṃ tvaṃ mocako hyasi

भवजालमयैः पाशैः किन्ते रूपं महेश्वर । भस्मप्रियोऽसि भगवन्भस्मनिष्ठे तु ते कृपा

bhavajālamayaiḥ pāśaiḥ kinte rūpaṃ maheśvara | bhasmapriyo'si bhagavanbhasmaniṣṭhe tu te kṛpā

रुद्राक्षधारिणो ये तु तेऽपि त्वद्भक्तसत्तमाः । पञ्चाक्षरपराणाञ्च त्वं सदा मोक्षदो ह्यसि

rudrākṣadhāriṇo ye tu te'pi tvadbhaktasattamāḥ | pañcākṣaraparāṇāñca tvaṃ sadā mokṣado hyasi

रुद्राध्यायार्थकथनतज्जपासक्तचेतसाम् । तेषां त्वं पापजालानि विनाशयसि शङ्कर

rudrādhyāyārthakathanatajjapāsaktacetasām | teṣāṃ tvaṃ pāpajālāni vināśayasi śaṅkara

भक्तिप्रियोऽसि भगवन्मोहितास्तव मायया । संशयाविष्टहृदयास्त्वां पृच्छामो महेश्वर

bhaktipriyo'si bhagavanmohitāstava māyayā | saṃśayāviṣṭahṛdayāstvāṃ pṛcchāmo maheśvara

तवैवरूपं देवेश कृपया वद तच्छिव । अस्माभिरिव लोकेषु रूपवानिव दृश्यसे

tavaivarūpaṃ deveśa kṛpayā vada tacchiva | asmābhiriva lokeṣu rūpavāniva dṛśyase

स्त्र्यन्नपानादिभोगैश्च विहरस्य जरामरः । अरिमित्रेष्वपि सदा तुल्यो ह्यसि महेश्वर

stryannapānādibhogaiśca viharasya jarāmaraḥ | arimitreṣvapi sadā tulyo hyasi maheśvara

स्मरत्रिपुरदैत्येन्द्रयमान्धकगजादिहृत् । उत्तमोऽसि कथं देव ह्यस्माभिरपि ते सदा

smaratripuradaityendrayamāndhakagajādihṛt | uttamo'si kathaṃ deva hyasmābhirapi te sadā

चरित्रं दृश्यते शम्भो वद तत्करुणाबलात्

caritraṃ dṛśyate śambho vada tatkaruṇābalāt

स्कन्दः– इत्थन्तैर्मोहितैर्देवैः परिपृष्टो महेश्वरः । उवाच तान् शृणु मुने वेदवेदान्तसम्भवम्

skandaḥ– itthantairmohitairdevaiḥ paripṛṣṭo maheśvaraḥ | uvāca tān śṛṇu mune vedavedāntasambhavam

विश्वाक्षो भगवानुतोत इषुमान् ख्यातश्च सर्वात्मको रुद्राणाञ्च गणैस्सहस्रवदनस्सर्वात्मकश्शक्तिमान् । नानाकारजगत्कृतीषु विहरत्येकोऽपि सर्वात्मक- स्तद्वत्तत्र शिवायुतो गिरिवरे क्रीडारसैर्निर्भरः

viśvākṣo bhagavānutota iṣumān khyātaśca sarvātmako rudrāṇāñca gaṇaissahasravadanassarvātmakaśśaktimān | nānākārajagatkṛtīṣu viharatyeko'pi sarvātmaka- stadvattatra śivāyuto girivare krīḍārasairnirbharaḥ

क्वचिद्धीरे सौधे विहरति सहाम्बो हि भगवा- न्क्वचिल्लिङ्गम् साङ्गं त्वपचितिविशेषैर्विहरति । क्वचिन्नीले सौधे विहरति च वातायनगतः क्वचित्पौष्पे मञ्चे विहरति कथासारसुरसम्

kvaciddhīre saudhe viharati sahāmbo hi bhagavā- nkvacilliṅgam sāṅgaṃ tvapacitiviśeṣairviharati | kvacinnīle saudhe viharati ca vātāyanagataḥ kvacitpauṣpe mañce viharati kathāsārasurasam

पृ0 184) क्वचित्तिष्ठन्धावन्मृगमनुधनुर्बाणसहितः क्वचिद्देव्या पुष्पं त्वपचिनुति पुष्पद्रुमकुले । क्वचिज्जल्पन्नास्ते जलसरसि देव्यावगहते क्वचित्पुष्पैर्गन्धैः क्वचिदपिमणीजालसदनैः

pṛ0 184) kvacittiṣṭhandhāvanmṛgamanudhanurbāṇasahitaḥ kvaciddevyā puṣpaṃ tvapacinuti puṣpadrumakule | kvacijjalpannāste jalasarasi devyāvagahate kvacitpuṣpairgandhaiḥ kvacidapimaṇījālasadanaiḥ

क्वचिन्नृत्तं पश्यन्क्वचिदपिच वीणादनिनदैः क्वचिद्भक्ष्यं भुंक्ते विहरति च डोलासु शिवया । क्वचिद्दीव्यत्यक्षैः क्वचिदपि न हल्लीसरयुतो महारत्नैः कॢप्तैर्वरतरगवाक्षैकवसतिः

kvacinnṛttaṃ paśyankvacidapica vīṇādaninadaiḥ kvacidbhakṣyaṃ bhuṃkte viharati ca ḍolāsu śivayā | kvaciddīvyatyakṣaiḥ kvacidapi na hallīsarayuto mahāratnaiḥ kḷptairvarataragavākṣaikavasatiḥ

क्रीडाकन्दुकमुत्क्षिपत्यविरतं देव्या नु लोकादरो ध्यायन् स्वात्मतया कदाचिदपि वै ह्येकोऽपि नानाकृतिः । इत्थं कैलासशैलेष्वनवरतमीशोऽधिवसति भवान्या तादृक्ष्या किमिह महमीडेऽद्य चरितम्

krīḍākandukamutkṣipatyavirataṃ devyā nu lokādaro dhyāyan svātmatayā kadācidapi vai hyeko'pi nānākṛtiḥ | itthaṃ kailāsaśaileṣvanavaratamīśo'dhivasati bhavānyā tādṛkṣyā kimiha mahamīḍe'dya caritam

ततः किञ्चित् किं वा हरचरितमात्रं कथमपि ब्रुवे शम्भोः पादाम्बुजभजनभक्त्यैव सहसा

tataḥ kiñcit kiṃ vā haracaritamātraṃ kathamapi bruve śambhoḥ pādāmbujabhajanabhaktyaiva sahasā

śrīśivarahasye prathamāṃśe suropadeśo nāma pañcāśo'dhyāyaḥ 50

सुरोपदेशो नाम पञ्चाशोऽध्यायः स्कन्दः– निलिम्पवचनं श्रुत्वा निर्लेपो निर्मलश्शिवः । अनुकम्पारसाक्रान्तः कम्पितानाहतान्त्सुरान्

suropadeśo nāma pañcāśo'dhyāyaḥ skandaḥ– nilimpavacanaṃ śrutvā nirlepo nirmalaśśivaḥ | anukampārasākrāntaḥ kampitānāhatāntsurān

ईश्वरः– इति गीर्वाणबृन्दानां श्रुत्वाहं वचनं शिवे । मन्दस्मिताधरो देवि विस्मयानन्दितान्तरः

īśvaraḥ– iti gīrvāṇabṛndānāṃ śrutvāhaṃ vacanaṃ śive | mandasmitādharo devi vismayānanditāntaraḥ

मन्मायामोहितान्ज्ञात्वा तानवोचमथाम्बिके । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या इन्द्राग्न्यनिलमित्रकाः

manmāyāmohitānjñātvā tānavocamathāmbike | brahmaviṣṇumaheśādyā indrāgnyanilamitrakāḥ

वसवोऽश्विमुखास्सर्वे मरुतश्चर्षयोऽखिलाः । शृणुध्वं मम सार्वात्म्यं यदज्ञानात्सुरासुराः

vasavo'śvimukhāssarve marutaścarṣayo'khilāḥ | śṛṇudhvaṃ mama sārvātmyaṃ yadajñānātsurāsurāḥ

पृ0 185) मन्मायामोहिता यूयमभिजातास्स्थ सत्तमाः । भवन्तः पशवस्सर्वे चाब्रह्मस्तम्भपूर्वकाः

pṛ0 185) manmāyāmohitā yūyamabhijātāsstha sattamāḥ | bhavantaḥ paśavassarve cābrahmastambhapūrvakāḥ

अहं मायामयैः पाशैरीषणाभिस्सुरासुरान् । वध्वा क्रीडामि देव्या च जगत्यस्मिंश्चराचरे

ahaṃ māyāmayaiḥ pāśairīṣaṇābhissurāsurān | vadhvā krīḍāmi devyā ca jagatyasmiṃścarācare

अहमेव सुरान्त्सर्वान्मोचको भक्तिभावितः । मम रूपमविज्ञाय भवन्तो विग्रहं मम

ahameva surāntsarvānmocako bhaktibhāvitaḥ | mama rūpamavijñāya bhavanto vigrahaṃ mama

दृष्ट्वैव चेष्टां विविधां गुणभूतां गुणातिगाः । विषयेष्वनुरक्तं मां ज्ञात्वा मोहं परं गताः

dṛṣṭvaiva ceṣṭāṃ vividhāṃ guṇabhūtāṃ guṇātigāḥ | viṣayeṣvanuraktaṃ māṃ jñātvā mohaṃ paraṃ gatāḥ

तदद्यैवापनेष्यामि शृणुध्वं परमं मम । गोप्याद्गोप्यतरं ज्ञानमथर्वशिरसि स्थितम्

tadadyaivāpaneṣyāmi śṛṇudhvaṃ paramaṃ mama | gopyādgopyataraṃ jñānamatharvaśirasi sthitam

सर्वश्रुतिशिरोद्भूतं साक्षादज्ञाननाशनम् । अहमेको निराधारो वर्ताम्याकाशवत्सदा

sarvaśrutiśirodbhūtaṃ sākṣādajñānanāśanam | ahameko nirādhāro vartāmyākāśavatsadā

नैव लेपोऽस्ति मनसो मम कार्येन्द्रियैस्सदा । न महाभूतसङ्घैश्च न कालेन दिशा सुराः

naiva lepo'sti manaso mama kāryendriyaissadā | na mahābhūtasaṅghaiśca na kālena diśā surāḥ

वस्तुतो ह्यपरिछिन्नो ह्यसङ्गोऽस्मिनिरामयः । अव्यक्तः परमात्माहं सर्वेषामन्तरास्थितः

vastuto hyaparichinno hyasaṅgo'sminirāmayaḥ | avyaktaḥ paramātmāhaṃ sarveṣāmantarāsthitaḥ

अहमादिश्च मध्यञ्चाप्यहमन्तस्सनातनः । जगज्जन्मादिनाशोत्थं क्रियाभिर्नाहमीश्वरः

ahamādiśca madhyañcāpyahamantassanātanaḥ | jagajjanmādināśotthaṃ kriyābhirnāhamīśvaraḥ

मत्त एवाखिलं विश्वं मय्येवेदं स्थितं सुराः । ब्रह्मविष्ण्वीश्वरेदेन्द्रा भवन्तो मत्त एव हि

matta evākhilaṃ viśvaṃ mayyevedaṃ sthitaṃ surāḥ | brahmaviṣṇvīśvaredendrā bhavanto matta eva hi

निर्गतास्स्थ भवन्तो वै जगज्जालमिदं सुराः । सोमोऽहं जनिता देवास्सर्वेषां भवतां सुराः

nirgatāsstha bhavanto vai jagajjālamidaṃ surāḥ | somo'haṃ janitā devāssarveṣāṃ bhavatāṃ surāḥ

भवद्भिस्सह मय्येव विद्यते तच्चराचरम् । न मत्तोऽस्ति पृथक्किञ्चिन्नेह नानास्ति किञ्चन

bhavadbhissaha mayyeva vidyate taccarācaram | na matto'sti pṛthakkiñcinneha nānāsti kiñcana

मां विज्ञायेदमखिलं जानन्त्येकं सनातनम् । ममैकत्वपरिज्ञानात्को मोहोऽत्र निलिम्पकाः

māṃ vijñāyedamakhilaṃ jānantyekaṃ sanātanam | mamaikatvaparijñānātko moho'tra nilimpakāḥ

मां विदित्वैव परमा शान्तिस्तेषां सदैव हि । ग्रन्थिभिर्नाभिभूयन्ते काम्यकर्ममयैस्सुराः

māṃ viditvaiva paramā śāntisteṣāṃ sadaiva hi | granthibhirnābhibhūyante kāmyakarmamayaissurāḥ

बध्यन्तेऽत्र भवन्तो हि विवशा मम मायया । वाक्यैर्गुणमयैर्देवास्तत्फलं प्राप्यते दिवि

badhyante'tra bhavanto hi vivaśā mama māyayā | vākyairguṇamayairdevāstatphalaṃ prāpyate divi

ये यथा मां प्रपद्यन्ते नानोपासनया सुराः । तांस्तथैवाहमेवाद्य तद्भावानां प्रपूरकः

ye yathā māṃ prapadyante nānopāsanayā surāḥ | tāṃstathaivāhamevādya tadbhāvānāṃ prapūrakaḥ

तथैव प्रेरयाम्यद्य सोऽहङ्कारपरो भवेत् । मां प्रेरकमविज्ञाय कर्ताहमिति मन्यते

tathaiva prerayāmyadya so'haṅkāraparo bhavet | māṃ prerakamavijñāya kartāhamiti manyate

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् । सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुराः

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam | sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ surāḥ

अपाणिपादोऽजवनः पश्याम्यहमतन्द्रितः । अचक्षुश्श्रोत्रहीनोऽस्मि मनःप्राणातिगोऽस्म्यहम्

apāṇipādo'javanaḥ paśyāmyahamatandritaḥ | acakṣuśśrotrahīno'smi manaḥprāṇātigo'smyaham

मयावास्यमिदं सर्वं मां विज्ञाय विमुच्यते । अहं सर्वशरीरेषु विजानामीदमेवहि

mayāvāsyamidaṃ sarvaṃ māṃ vijñāya vimucyate | ahaṃ sarvaśarīreṣu vijānāmīdamevahi

न वेत्ति मां सुराः कोऽपि योगयुक्तोऽपि कश्चन । सर्वाश्रयोऽहं हि सदा सर्वाधारश्च सत्तमः

na vetti māṃ surāḥ ko'pi yogayukto'pi kaścana | sarvāśrayo'haṃ hi sadā sarvādhāraśca sattamaḥ

पञ्चकोशविहीनश्च पञ्चभूतातिगोऽस्म्यहम् । पञ्चप्राणातिगश्चाहं क्वेदं देहेन्द्रियं सुराः

pañcakośavihīnaśca pañcabhūtātigo'smyaham | pañcaprāṇātigaścāhaṃ kvedaṃ dehendriyaṃ surāḥ

पृ0 186) अपक्षपातसहितस्सर्वभूतेषु सर्वदा । लोकोत्थसुखदुःखैश्च षडूर्मिभिरपि द्रुतम्

pṛ0 186) apakṣapātasahitassarvabhūteṣu sarvadā | lokotthasukhaduḥkhaiśca ṣaḍūrmibhirapi drutam

नैव लिप्तोऽस्मि देहेषु ह्यशीर्ष्णोहमवस्थितः । सूर्यो यथा सर्वलोकं प्रवर्तयति कर्मभिः

naiva lipto'smi deheṣu hyaśīrṣṇohamavasthitaḥ | sūryo yathā sarvalokaṃ pravartayati karmabhiḥ

लोककार्यविहीनश्च तद्वत्साक्षिरहं स्थितः । कायप्राणमनोधर्मैर्नानाहङ्कारसम्भवैः

lokakāryavihīnaśca tadvatsākṣirahaṃ sthitaḥ | kāyaprāṇamanodharmairnānāhaṅkārasambhavaiḥ

धर्मैर्वा पापजालैर्वा नैव लेपोऽस्ति मे सुराः । काष्टाहं परमश्चाहं भासकोऽहं जडेष्वपि

dharmairvā pāpajālairvā naiva lepo'sti me surāḥ | kāṣṭāhaṃ paramaścāhaṃ bhāsako'haṃ jaḍeṣvapi

भीषास्मादनिलो वाति भीषोदेति गभस्तिमान् । भीषैव चन्द्रयमका भीषैवेदं स्थितं जगत्

bhīṣāsmādanilo vāti bhīṣodeti gabhastimān | bhīṣaiva candrayamakā bhīṣaivedaṃ sthitaṃ jagat

ज्योतिषां ज्योतिरस्मीह बिम्बाबिम्बातिगोऽस्म्यहम् । एकत्वं वा तथा द्वित्वं बहुत्वं वा न किञ्चन

jyotiṣāṃ jyotirasmīha bimbābimbātigo'smyaham | ekatvaṃ vā tathā dvitvaṃ bahutvaṃ vā na kiñcana

नैव मुक्तिर्नैव बन्धो मयि सर्वेश्वरे सुराः । सर्वभूमात्वहं देवास्साक्ष्यसाक्षिविवर्जितः

naiva muktirnaiva bandho mayi sarveśvare surāḥ | sarvabhūmātvahaṃ devāssākṣyasākṣivivarjitaḥ

न चाणुर्न महांश्चापि निर्गुणस्सगुणोऽपि वा । न माया मायि वा किञ्चिन्नैवाहमपि चेश्वरः

na cāṇurna mahāṃścāpi nirguṇassaguṇo'pi vā | na māyā māyi vā kiñcinnaivāhamapi ceśvaraḥ

एषोऽहं परमानन्दो रसोऽहं सर्ववस्तुगः । एष ब्रह्मादिसर्वञ्चाप्यहमेव सदा सुराः

eṣo'haṃ paramānando raso'haṃ sarvavastugaḥ | eṣa brahmādisarvañcāpyahameva sadā surāḥ

यूयमादिस्सर्व एव सीमा भूमाहमेव हि । न वेदवादवेदान्तैर्न गुरूक्त्या न चेच्छया

yūyamādissarva eva sīmā bhūmāhameva hi | na vedavādavedāntairna gurūktyā na cecchayā

न कर्मणा वा तपसा प्राप्नोत्येकोऽपि वा सुराः । मत्प्रसादेनैव देवा वृणुतं भक्तमेव हि

na karmaṇā vā tapasā prāpnotyeko'pi vā surāḥ | matprasādenaiva devā vṛṇutaṃ bhaktameva hi

मन्निष्ठां सर्वभावेन कश्चिज्जानाति वा न वा । अथान्यथा नयत्यर्थं वेदान्तानां दुरात्मवान्

manniṣṭhāṃ sarvabhāvena kaścijjānāti vā na vā | athānyathā nayatyarthaṃ vedāntānāṃ durātmavān

मामविज्ञाय दुःखौघान्नैव मुक्तो भविष्यति । विभूतिं मम वक्ष्यामि शृण्वन्तु परमां सुराः । यल्लाभान्नापरो लाभो मत्प्रसादेन लभ्यते । ये भस्मनिष्ठास्सततं तेषामेव प्रकाशयेत्

māmavijñāya duḥkhaughānnaiva mukto bhaviṣyati | vibhūtiṃ mama vakṣyāmi śṛṇvantu paramāṃ surāḥ | yallābhānnāparo lābho matprasādena labhyate | ye bhasmaniṣṭhāssatataṃ teṣāmeva prakāśayet

ये त्रिपुण्ट्रलसत्फालास्तेषामेतत्प्रकाश्यते । ये रुद्राक्षमहादेहास्तेषामेतत्प्रकाश्यते

ye tripuṇṭralasatphālāsteṣāmetatprakāśyate | ye rudrākṣamahādehāsteṣāmetatprakāśyate

ये रुद्राध्यायनिरतास्तेषामेतत्प्रकाश्यते । ये मल्लिङ्गाराधनेछास्तेषामेतत्प्रकाश्यते

ye rudrādhyāyaniratāsteṣāmetatprakāśyate | ye malliṅgārādhanechāsteṣāmetatprakāśyate

ये पञ्चाक्षरसन्मन्त्रजपध्यानैकमानसाः । तेषां श्रुतिशिरोद्भूतं ज्ञानं विप्रेषु जायते

ye pañcākṣarasanmantrajapadhyānaikamānasāḥ | teṣāṃ śrutiśirodbhūtaṃ jñānaṃ vipreṣu jāyate

ये शिवक्षेत्रनिरतास्तेषामेतत्प्रकाश्यते । अनन्यभावास्सततं वेदान्ते मयि ये गुरौ

ye śivakṣetraniratāsteṣāmetatprakāśyate | ananyabhāvāssatataṃ vedānte mayi ye gurau

अनन्यभावा ये देवास्सदा कौटिल्यवर्जिताः । मन्नामनिरता ये वै तेषामेतत्प्रकाश्यते

ananyabhāvā ye devāssadā kauṭilyavarjitāḥ | mannāmaniratā ye vai teṣāmetatprakāśyate

सर्वेभ्यो देवसङ्घेभ्यो वरिष्ठं मन्वते हि ये । मध्याननिरता ये वै तेषामेतत्प्रकाश्यते

sarvebhyo devasaṅghebhyo variṣṭhaṃ manvate hi ye | madhyānaniratā ye vai teṣāmetatprakāśyate

मध्यानं वेदवेदान्तसारतात्पर्यचिन्तनम् । तेष्वशक्तेषु मद्रूपचिन्तनं तत्प्रबुध्यते

madhyānaṃ vedavedāntasāratātparyacintanam | teṣvaśakteṣu madrūpacintanaṃ tatprabudhyate

चिन्तयेन्नीलकण्ठं मां त्रिणेत्रं चन्द्रशेखरम् । उमार्धविग्रहं रूपं स्वहृत्पद्मस्य सद्मगम्

cintayennīlakaṇṭhaṃ māṃ triṇetraṃ candraśekharam | umārdhavigrahaṃ rūpaṃ svahṛtpadmasya sadmagam

भावयन्त्सततं युक्तस्तज्ज्ञानं प्राप्नुयात्सुराः । अपरोक्षं हि मे ज्ञानं तस्य जायेत निश्चितम्

bhāvayantsatataṃ yuktastajjñānaṃ prāpnuyātsurāḥ | aparokṣaṃ hi me jñānaṃ tasya jāyeta niścitam

पृ0 187) एवं साधनहीनानां ज्ञानं तद्दुर्लभं सुराः । शृण्वन्गुरुमुखैर्भावैर्बुद्ध्या शब्दार्थवेदनैः

pṛ0 187) evaṃ sādhanahīnānāṃ jñānaṃ taddurlabhaṃ surāḥ | śṛṇvangurumukhairbhāvairbuddhyā śabdārthavedanaiḥ

नैव तत्प्राप्नुयाज्ज्ञानं कोटिकल्पशतैरपि । मत्प्रसादविहीनो यो गृही वाथ यतिर्वनी

naiva tatprāpnuyājjñānaṃ koṭikalpaśatairapi | matprasādavihīno yo gṛhī vātha yatirvanī

तन्नैव प्राप्नुयाज्ज्ञानं साक्षात्संसारमोचकम्

tannaiva prāpnuyājjñānaṃ sākṣātsaṃsāramocakam

यस्मिन् ग्रामे पुरे वा सततपरिचितापारशैवप्रचारा रुद्राध्यायजपादरास्सितलसद्भस्मत्रिपुण्ट्रादराः । शम्भोर्लिङ्गसमर्चकास्तु सुतरां ते नातुरं नैव ते सम्प्राप्यन्ति यमाद्भयं जनिजरारोगप्रणाशेन वा

yasmin grāme pure vā satataparicitāpāraśaivapracārā rudrādhyāyajapādarāssitalasadbhasmatripuṇṭrādarāḥ | śambhorliṅgasamarcakāstu sutarāṃ te nāturaṃ naiva te samprāpyanti yamādbhayaṃ janijarārogapraṇāśena vā

ज्ञानमेतदतिदुर्लभं सुरा भुक्तिमुक्तिजनकं मम भक्त्या । युक्तियुक्तगुरुसूक्तिसुधाब्धौ रुद्धमाद्यमनघं सततञ्च

jñānametadatidurlabhaṃ surā bhuktimuktijanakaṃ mama bhaktyā | yuktiyuktagurusūktisudhābdhau ruddhamādyamanaghaṃ satatañca

लभ्यते किल पचेलिमपुण्यैः कस्यचिन्ममकृपावशतो हि । बन्धहृद्धृदयभेदकं सुराह्यन्यथास्य न पथा न कर्मणा

labhyate kila pacelimapuṇyaiḥ kasyacinmamakṛpāvaśato hi | bandhahṛddhṛdayabhedakaṃ surāhyanyathāsya na pathā na karmaṇā

śrīśivarahasye prathamāṃśe śrutisāranirūpaṇannāma ekapañcāśo'dhyāyaḥ 51

श्रुतिसारनिरूपणं नाम एकपञ्चाशोऽध्यायः ईश्वरः– विभूतिं मम वक्ष्यामि शृण्वन्तु मुनिपुङ्गवाः । यद् ज्ञात्वा न पुनर्ज्ञेयं विद्यते सुरसत्तमाः

śrutisāranirūpaṇaṃ nāma ekapañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– vibhūtiṃ mama vakṣyāmi śṛṇvantu munipuṅgavāḥ | yad jñātvā na punarjñeyaṃ vidyate surasattamāḥ

अहमेकोऽखिलाधारश्चाहं विश्वप्रवर्तकः । अहं विश्वमिदं सर्वं मय्येवान्त्ये विशत्यपि

ahameko'khilādhāraścāhaṃ viśvapravartakaḥ | ahaṃ viśvamidaṃ sarvaṃ mayyevāntye viśatyapi

अहंधाता विधाता च मत्तोऽन्यो नास्ति कश्चन । सृजामीदं ग्रसामीदं भरामीदं सुरोत्तमाः

ahaṃdhātā vidhātā ca matto'nyo nāsti kaścana | sṛjāmīdaṃ grasāmīdaṃ bharāmīdaṃ surottamāḥ

यथोर्णनाभिस्सूत्रांश्च ग्रसते सृजतीत्यपि । तथैवेदं जगज्जालं भवद्भिस्सुरसत्तमाः

yathorṇanābhissūtrāṃśca grasate sṛjatītyapi | tathaivedaṃ jagajjālaṃ bhavadbhissurasattamāḥ

कालात्माहं ब्रह्मक्षत्रमोदनं मृत्युपादशम् । अहं जीवं प्रविश्यैव सर्वभूतेषु संस्थितः

kālātmāhaṃ brahmakṣatramodanaṃ mṛtyupādaśam | ahaṃ jīvaṃ praviśyaiva sarvabhūteṣu saṃsthitaḥ

सर्वभूतेषु भूतान्तर्गुहायां सर्वदा स्थितः । सर्वेन्द्रियगुणातीतस्सर्वेन्द्रियविवर्जितः

sarvabhūteṣu bhūtāntarguhāyāṃ sarvadā sthitaḥ | sarvendriyaguṇātītassarvendriyavivarjitaḥ

मदाधारा इमे लोका लोक्या यूयं सुरासुराः । तपने तापकश्चाहं चन्द्रेचैव प्रसादकः

madādhārā ime lokā lokyā yūyaṃ surāsurāḥ | tapane tāpakaścāhaṃ candrecaiva prasādakaḥ

अनिले चलनश्चाहमनले ह्युष्णको ह्यहम् । इन्द्रे यमे प्रतापोऽहं लक्ष्मीश्चाहं धनाधिपे

anile calanaścāhamanale hyuṣṇako hyaham | indre yame pratāpo'haṃ lakṣmīścāhaṃ dhanādhipe

पृ0 188) अश्विनेऽपि च भैषज्यं मरुतां मातरस्सदा । विश्वेषां हृदयञ्चाहं वसूनां हृद्गतस्सदा

pṛ0 188) aśvine'pi ca bhaiṣajyaṃ marutāṃ mātarassadā | viśveṣāṃ hṛdayañcāhaṃ vasūnāṃ hṛdgatassadā

असुराणां सुराणाञ्च सम्पदा समवस्थितः । तमसा सात्विकेनैव मुनीनां राजसस्सुराः

asurāṇāṃ surāṇāñca sampadā samavasthitaḥ | tamasā sātvikenaiva munīnāṃ rājasassurāḥ

गुणत्रयोऽहं विबुधा गुणहीनोऽस्मि केवलः । अहं हि निर्गुणस्साक्षात्तमःपारे प्रतिष्ठितः

guṇatrayo'haṃ vibudhā guṇahīno'smi kevalaḥ | ahaṃ hi nirguṇassākṣāttamaḥpāre pratiṣṭhitaḥ

अपांरसस्तथैवाहं ज्योतिषांज्योतिरस्म्यहम् । भूताकाशे चेतयिता व्यापकश्शब्दगोस्म्यहम्

apāṃrasastathaivāhaṃ jyotiṣāṃjyotirasmyaham | bhūtākāśe cetayitā vyāpakaśśabdagosmyaham

पृथिव्याञ्च तथा गन्धो गुणो देवाश्च संस्थितः । वायुश्चाहं तथा देवा एतेषामाद्यसृष्टयः

pṛthivyāñca tathā gandho guṇo devāśca saṃsthitaḥ | vāyuścāhaṃ tathā devā eteṣāmādyasṛṣṭayaḥ

चराचरमिदं प्रोक्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् । एतेषामानुलोम्येन सृष्टयस्स्युः प्रवर्तिताः

carācaramidaṃ proktaṃ jagatsthāvarajaṅgamam | eteṣāmānulomyena sṛṣṭayassyuḥ pravartitāḥ

एतेषां प्रातिलोम्येन स्थितौ प्रलयसंज्ञिताः । एतेषां कार्यकरणे नैव किञ्चिदहं सुराः

eteṣāṃ prātilomyena sthitau pralayasaṃjñitāḥ | eteṣāṃ kāryakaraṇe naiva kiñcidahaṃ surāḥ

निलिम्पा नैव लोपेन किन्तु साक्षी सनातनः । मत्सन्निधानविरहे जगन्नैव प्ररोचते

nilimpā naiva lopena kintu sākṣī sanātanaḥ | matsannidhānavirahe jagannaiva prarocate

अयस्कान्तमणेर्यद्वत्सन्निधौ लोहसूचयः । चेष्टन्ति विविधं देवास्तथैवेदं जगत्सुराः

ayaskāntamaṇeryadvatsannidhau lohasūcayaḥ | ceṣṭanti vividhaṃ devāstathaivedaṃ jagatsurāḥ

सन्निधौ चेष्टते मेऽद्य सर्वे क्रीडनका मम । मम रूपपरिज्ञानं भवतामतिदुर्लभम्

sannidhau ceṣṭate me'dya sarve krīḍanakā mama | mama rūpaparijñānaṃ bhavatāmatidurlabham

षडूर्मिरहितश्चाहं पञ्चकृत्यविवर्जितः । ब्रह्माप्यहं सृजामीदं रजसा केवलं जगत्

ṣaḍūrmirahitaścāhaṃ pañcakṛtyavivarjitaḥ | brahmāpyahaṃ sṛjāmīdaṃ rajasā kevalaṃ jagat

विष्णुः पालयिता चाहं सात्विकं गुणमास्थितः । रुद्रो भूत्वा संहरामि तामसोऽहं चराचरम्

viṣṇuḥ pālayitā cāhaṃ sātvikaṃ guṇamāsthitaḥ | rudro bhūtvā saṃharāmi tāmaso'haṃ carācaram

सदाशिवोऽहं देवेशो ह्यनुग्रहकरोऽस्म्यहम् । मन्मायामोहितं चैव करोमीश्वररूपधृक्

sadāśivo'haṃ deveśo hyanugrahakaro'smyaham | manmāyāmohitaṃ caiva karomīśvararūpadhṛk

पञ्चकृत्यपरश्चाहं पञ्चकोशातिगोऽस्म्यहम् । पञ्चप्राणविहीनोऽहं पञ्चभूतैकवर्तनः

pañcakṛtyaparaścāhaṃ pañcakośātigo'smyaham | pañcaprāṇavihīno'haṃ pañcabhūtaikavartanaḥ

इयं मम परा शक्तिर्विक्षेपावरणात्मिका । यया सम्मोहिता यूयं जगत्सासुरमानुषम्

iyaṃ mama parā śaktirvikṣepāvaraṇātmikā | yayā sammohitā yūyaṃ jagatsāsuramānuṣam

स्थास्नुर्गछत्सुरेन्द्राश्च पराशक्तिरियं मम । सृष्टौ स्थितौ तथा नाशे कारणं त्वियमेव हि

sthāsnurgachatsurendrāśca parāśaktiriyaṃ mama | sṛṣṭau sthitau tathā nāśe kāraṇaṃ tviyameva hi

ममैव शक्तिः परमा विविधज्ञानदायिनी । एनां प्रणमत क्षिप्रमेतस्याः कृपया सुराः

mamaiva śaktiḥ paramā vividhajñānadāyinī | enāṃ praṇamata kṣiprametasyāḥ kṛpayā surāḥ

मत्प्रसादादावरणशक्तिनाशः प्रजायते । यावत्कर्मविपाको हि देहिनां भवतां सुराः

matprasādādāvaraṇaśaktināśaḥ prajāyate | yāvatkarmavipāko hi dehināṃ bhavatāṃ surāḥ

विक्षेपाय च सा शक्तिरनुवर्तेत सत्तमाः । ममैवांशो जीव एव स्वाज्ञानात्परिजृम्भते

vikṣepāya ca sā śaktiranuvarteta sattamāḥ | mamaivāṃśo jīva eva svājñānātparijṛmbhate

नानायोनिशरीरेषु ह्यशीर्णो दुःखभागभुक् । एवं द्विधा देहगेहे वृक्षे पक्षिवदास्थितौ

nānāyoniśarīreṣu hyaśīrṇo duḥkhabhāgabhuk | evaṃ dvidhā dehagehe vṛkṣe pakṣivadāsthitau

एकः कर्मात्मकं भुंक्ते फलं वै सुखदुःखयोः । तथान्यस्साक्षिवद्भाति द्वासुपर्णेति मन्त्रतः

ekaḥ karmātmakaṃ bhuṃkte phalaṃ vai sukhaduḥkhayoḥ | tathānyassākṣivadbhāti dvāsuparṇeti mantrataḥ

ब्रह्मैव संसरत्येष स्वाविद्यातो दिवौकसः । स्वविद्यया मुच्यते च तपसाकेवलेन हि

brahmaiva saṃsaratyeṣa svāvidyāto divaukasaḥ | svavidyayā mucyate ca tapasākevalena hi

अहम्मानतयापन्नः फलभुक्सुखदुःखयोः । स्वर्गे च नरके चैव सदा वै सम्प्रवर्तते

ahammānatayāpannaḥ phalabhuksukhaduḥkhayoḥ | svarge ca narake caiva sadā vai sampravartate

मद्ज्ञानान्मुक्तिमाप्नोतिनान्यथाकर्मकोटिभिः । जीवापेतम्म्रियत्येतन्नजीवोम्रियतेसुराः

madjñānānmuktimāpnotinānyathākarmakoṭibhiḥ | jīvāpetammriyatyetannajīvomriyatesurāḥ

पृ0 189) षडूर्मिरहितश्चाहं सर्वदेहेषु सत्तमाः । षट्कोशकमिदं देहं प्रविश्याखिलभासकः

pṛ0 189) ṣaḍūrmirahitaścāhaṃ sarvadeheṣu sattamāḥ | ṣaṭkośakamidaṃ dehaṃ praviśyākhilabhāsakaḥ

षडूर्मिरिन्द्रियोर्थैश्च कामयामि चराचरम् । सत्यकामश्च सङ्कल्पस्सर्वलोकान्त्सृजाम्यहम्

ṣaḍūrmirindriyorthaiśca kāmayāmi carācaram | satyakāmaśca saṅkalpassarvalokāntsṛjāmyaham

सङ्कल्पात्पितरोदेवा उपतिष्ठन्ति मामिह । नमेशोकोऽस्ति मोहो वा जिघृत्साचपिपासका

saṅkalpātpitarodevā upatiṣṭhanti māmiha | nameśoko'sti moho vā jighṛtsācapipāsakā

अशरीरश्शरीरेषु ह्यनवस्थेष्ववस्थितः । महांश्चाहं विभुश्चाहमात्माशीर्योऽहमेव हि

aśarīraśśarīreṣu hyanavastheṣvavasthitaḥ | mahāṃścāhaṃ vibhuścāhamātmāśīryo'hameva hi

अवस्थात्रयदूरोऽहमसङ्गः पुरुषस्त्वहम् । सर्वाकाशस्सर्वभासस्सर्वावासोऽहमीश्वरः

avasthātrayadūro'hamasaṅgaḥ puruṣastvaham | sarvākāśassarvabhāsassarvāvāso'hamīśvaraḥ

यो मां वेद स वेदेदं यो मामज्ञानमोहितः । परादात्स परादेदं ज्ञात्वानन्दं विभेति न

yo māṃ veda sa vededaṃ yo māmajñānamohitaḥ | parādātsa parādedaṃ jñātvānandaṃ vibheti na

शान्तिं परां गच्छति च न कामी भवति स्थिरः । ब्रह्मा मां वेद स ब्रह्म मां वेत्येव सुरासुराः

śāntiṃ parāṃ gacchati ca na kāmī bhavati sthiraḥ | brahmā māṃ veda sa brahma māṃ vetyeva surāsurāḥ

अस्ति ब्रह्मेति मां वेद तस्याहं मोचकोऽस्मि च । नान्तः प्रज्ञश्च न बहिः प्रज्ञानं ब्रह्म चास्म्यहम्

asti brahmeti māṃ veda tasyāhaṃ mocako'smi ca | nāntaḥ prajñaśca na bahiḥ prajñānaṃ brahma cāsmyaham

एषोन्तर्मायिच सदा ह्यमृत्योर्मृत्युरूपतः । अहमेव सदा ब्रह्म साक्ष्यसाक्ष्यादिवर्जितः

eṣontarmāyica sadā hyamṛtyormṛtyurūpataḥ | ahameva sadā brahma sākṣyasākṣyādivarjitaḥ

अयमात्मा सदा ब्रह्म देशकालस्थितोऽप्यहम् । तत्वमेतत्सर्वमसीत्यादिवाक्यैकरूपतः

ayamātmā sadā brahma deśakālasthito'pyaham | tatvametatsarvamasītyādivākyaikarūpataḥ

अहं वाक्येषु सर्वेषु चाहमेवास्मि भासकः । आनन्दं परमं ज्ञात्वा तरत्येव भवार्णवम्

ahaṃ vākyeṣu sarveṣu cāhamevāsmi bhāsakaḥ | ānandaṃ paramaṃ jñātvā taratyeva bhavārṇavam

उपास्यं मामभिज्ञात्वा शोकमोहौ तरत्यपि । यूयं मामेव जानीथाप्यन्यत्सर्वं वृधैव हि

upāsyaṃ māmabhijñātvā śokamohau taratyapi | yūyaṃ māmeva jānīthāpyanyatsarvaṃ vṛdhaiva hi

सत्यं ज्ञानमनन्तोऽहं मत्सत्यात्सत्यता जगत् । मत्सत्तयैव हि जडं चेतते विविधं जगत्

satyaṃ jñānamananto'haṃ matsatyātsatyatā jagat | matsattayaiva hi jaḍaṃ cetate vividhaṃ jagat

महानन्दाम्बुधेस्सर्वं शीकरं जगदेव हि । रसोऽहं सर्वभूतेषु रसतां जानते तु ये

mahānandāmbudhessarvaṃ śīkaraṃ jagadeva hi | raso'haṃ sarvabhūteṣu rasatāṃ jānate tu ye

रसास्ते नन्दमात्रञ्च जीवन्त्येवसुरास्सदा । कोवान्यः प्राणिति सदामदाकाशंविनासुराः

rasāste nandamātrañca jīvantyevasurāssadā | kovānyaḥ prāṇiti sadāmadākāśaṃvināsurāḥ

न तत्र गच्छति मनो नवाग्गच्छति चेन्द्रियम् । परमात्माहमेवाद्य स एवाद्य स उश्वकः

na tatra gacchati mano navāggacchati cendriyam | paramātmāhamevādya sa evādya sa uśvakaḥ

असङ्गस्त्वरसस्पर्शो ह्यघ्राणो गन्ध एव हि । अपाणिपादकार्यादिः पायूपस्थादिवर्जितः

asaṅgastvarasasparśo hyaghrāṇo gandha eva hi | apāṇipādakāryādiḥ pāyūpasthādivarjitaḥ

प्रमाप्रमेयरहितस्तर्कदूरोऽहमेव हि । अहं जानामि सर्वं हि न मां जानाति कश्चन

pramāprameyarahitastarkadūro'hameva hi | ahaṃ jānāmi sarvaṃ hi na māṃ jānāti kaścana

पराञ्चि खान्यकृणवं तस्मान्माञ्च न पश्यति । मत्प्रसादयुतः कश्चिज्जानात्येव हि वा न वा

parāñci khānyakṛṇavaṃ tasmānmāñca na paśyati | matprasādayutaḥ kaścijjānātyeva hi vā na vā

द्रष्टाहं दृश्यरहितो दर्शनञ्चाहमेव हि । षोडशोऽहं सुरश्रेष्ठाश्श्रोता घ्राताहमेव हि

draṣṭāhaṃ dṛśyarahito darśanañcāhameva hi | ṣoḍaśo'haṃ suraśreṣṭhāśśrotā ghrātāhameva hi

बुद्धेर्बोद्धा मनश्चापि प्राणप्राणोऽहमीश्वरः । सर्वा एव कला देहे चेन्द्रियाण्यहमेव हि

buddherboddhā manaścāpi prāṇaprāṇo'hamīśvaraḥ | sarvā eva kalā dehe cendriyāṇyahameva hi

सर्वे मय्येव लीयन्ते नाहं तेषु व्यवस्थितः । एक एवाहमद्वैतश्चतुर्थश्शिव एव हि

sarve mayyeva līyante nāhaṃ teṣu vyavasthitaḥ | eka evāhamadvaitaścaturthaśśiva eva hi

मज्जं मल्लञ्च मदनं जगद्विद्ध सुरास्सदा । भूमाहं परमानन्दो मां न जानाति कश्चन

majjaṃ mallañca madanaṃ jagadviddha surāssadā | bhūmāhaṃ paramānando māṃ na jānāti kaścana

पृ0 190) एकोऽहं भुवने जडाजडगतिस्स्वैरं हि नानाजग- न्नास्त्येव प्रतिभाति किञ्चिदपि वै तन्मार्गतृष्णोपमम् । तेनाद्री न भवेत्क्षमा सुरगणा नास्त्येव किञ्चिज्जग- त्सर्वं शम्भुतया विभाति सकलं कस्यस्विदेतत्सुराः

pṛ0 190) eko'haṃ bhuvane jaḍājaḍagatissvairaṃ hi nānājaga- nnāstyeva pratibhāti kiñcidapi vai tanmārgatṛṣṇopamam | tenādrī na bhavetkṣamā suragaṇā nāstyeva kiñcijjaga- tsarvaṃ śambhutayā vibhāti sakalaṃ kasyasvidetatsurāḥ

śrīśivarahasye prathamāṃśe devānāṃśodhanaṃ nāma dvipañcāśo'dhyāyaḥ 52

देवानांशोधनं नाम द्विपञ्चाशोऽध्यायः ईश्वरः– सोऽहं नित्योऽप्यनित्यश्च ब्रह्माब्रह्माहमेवहि । प्राञ्चोऽहञ्चैव पश्चाच्च दक्षिणोदीचेव हि

devānāṃśodhanaṃ nāma dvipañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– so'haṃ nityo'pyanityaśca brahmābrahmāhamevahi | prāñco'hañcaiva paścācca dakṣiṇodīceva hi

अधश्चोर्ध्वमहं लोका दिशश्च विदिशोऽप्यहम् । पुमान्नपुंसकश्चाहं स्त्रीचाहंसर्वदेवताः

adhaścordhvamahaṃ lokā diśaśca vidiśo'pyaham | pumānnapuṃsakaścāhaṃ strīcāhaṃsarvadevatāḥ

नैव स्त्री नपुमांश्चाहं नैव चाहं सनातनः । अशरीरश्शरीरेषु ह्यशीर्णश्शीर्यकेष्वहम्

naiva strī napumāṃścāhaṃ naiva cāhaṃ sanātanaḥ | aśarīraśśarīreṣu hyaśīrṇaśśīryakeṣvaham

ज्योतिषामहमेवास्मिचात्मज्योतिस्सदाव्ययः । अनलानिलसूर्येंदुभूतानामन्तरास्म्यहम्

jyotiṣāmahamevāsmicātmajyotissadāvyayaḥ | analānilasūryeṃdubhūtānāmantarāsmyaham

मां न जानन्ति भूतानि भूतादिश्चाहमेव हि । छन्दसामहमेवादिर्गार्हपत्योऽहमेवहि

māṃ na jānanti bhūtāni bhūtādiścāhameva hi | chandasāmahamevādirgārhapatyo'hamevahi

दक्षिणाग्न्याहवनीयस्सत्योऽहं गौरहं सुराः । गौर्यहञ्च वरिष्ठोऽहं कनिष्ठोऽहंसनातनः

dakṣiṇāgnyāhavanīyassatyo'haṃ gaurahaṃ surāḥ | gauryahañca variṣṭho'haṃ kaniṣṭho'haṃsanātanaḥ

ऋग्यजुस्सामाधर्वाणि मद्गिरो हि सुरेश्वराः । अक्षरोऽहं क्षरोऽहञ्च गुह्योऽहं पुष्करं तथा

ṛgyajussāmādharvāṇi madgiro hi sureśvarāḥ | akṣaro'haṃ kṣaro'hañca guhyo'haṃ puṣkaraṃ tathā

अणोरणीयोऽस्मि सुरा महतोऽहं महांस्तथा । विश्वतश्चक्षुरेवाहं विश्वतोबाहुरीश्वरः

aṇoraṇīyo'smi surā mahato'haṃ mahāṃstathā | viśvataścakṣurevāhaṃ viśvatobāhurīśvaraḥ

विश्वमौलिविश्वपादस्सहस्राक्षस्सहस्रपात् । दशाङ्गुलमिदं सर्वमत्यतिष्ठामि भो सुराः

viśvamauliviśvapādassahasrākṣassahasrapāt | daśāṅgulamidaṃ sarvamatyatiṣṭhāmi bho surāḥ

अमृतस्याहमीशानस्सर्वेषु पुरुषोऽन्तरः । व्यपोह्यशीर्षकपालं सर्वेषां संस्थितोऽस्म्यहम्

amṛtasyāhamīśānassarveṣu puruṣo'ntaraḥ | vyapohyaśīrṣakapālaṃ sarveṣāṃ saṃsthito'smyaham

ऐषोऽन्तराहं पुरुषो हिरण्यश्मश्रुरेवहि । मनसोऽहं जवीयांश्च मयावास्यमिदं जगत्

aiṣo'ntarāhaṃ puruṣo hiraṇyaśmaśrurevahi | manaso'haṃ javīyāṃśca mayāvāsyamidaṃ jagat

मय्येव लीयते चान्ते मत्तोऽन्यन्नास्ति किञ्चन । अप्राणोऽस्म्यमनाश्शुभ्रो निर्गताक्षोऽहमेवहि

mayyeva līyate cānte matto'nyannāsti kiñcana | aprāṇo'smyamanāśśubhro nirgatākṣo'hamevahi

न प्रज्ञोऽहं न चाप्रज्ञो नोभयप्रज्ञ एव हि । अहं भूतेषु सुप्तेषु जागर्मि सततं सुराः

na prajño'haṃ na cāprajño nobhayaprajña eva hi | ahaṃ bhūteṣu supteṣu jāgarmi satataṃ surāḥ

अहमव्यक्त एवेशोव्यक्तोभूतहृदिस्थितः । स्थाणुर्निर्गुण एवास्मिकार्यकारणवर्जितः

ahamavyakta eveśovyaktobhūtahṛdisthitaḥ | sthāṇurnirguṇa evāsmikāryakāraṇavarjitaḥ

क्षराक्षरादिरहितः परमात्माहमेव हि । अहं च न दिवा रात्रिर्न सन्नासत्सदाशिवः

kṣarākṣarādirahitaḥ paramātmāhameva hi | ahaṃ ca na divā rātrirna sannāsatsadāśivaḥ

पृ0 191) आकाशकोशस्संवेष्टुं सुकरो यदि जायते । तदा मां त्व न विज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति

pṛ0 191) ākāśakośassaṃveṣṭuṃ sukaro yadi jāyate | tadā māṃ tva na vijñāya duḥkhasyānto bhaviṣyati

वेदैस्सर्वैश्च वेद्योऽहं वेदान्तेष्वहसास्थितः । स्वे महिम्न्यहमेवैको ह्यहमौपनिषत्परः

vedaissarvaiśca vedyo'haṃ vedānteṣvahasāsthitaḥ | sve mahimnyahamevaiko hyahamaupaniṣatparaḥ

वेदादिस्स्वर एवाहं प्रणवोऽहं सनातनः । प्रणवादित्रिमात्रोऽहं सर्वमन्त्रात्मकस्त्वहम्

vedādissvara evāhaṃ praṇavo'haṃ sanātanaḥ | praṇavāditrimātro'haṃ sarvamantrātmakastvaham

पञ्चाक्षरमयश्चाहं पञ्चपातकवर्जितः । नासङ्गो नैव मे सङ्गोऽप्यहं भुवनमेवहि

pañcākṣaramayaścāhaṃ pañcapātakavarjitaḥ | nāsaṅgo naiva me saṅgo'pyahaṃ bhuvanamevahi

विश्वातीतो विश्वधामा विश्वाधिक उमापतिः । भवन्तः पशवस्सर्वे भवतां पतिरस्म्यहम्

viśvātīto viśvadhāmā viśvādhika umāpatiḥ | bhavantaḥ paśavassarve bhavatāṃ patirasmyaham

मत्प्रसादाद्भवन्तोहि मुक्तये यतताधुना । मज्ज्ञानं वेदवाक्योत्थमन्यच्छिल्पं सुरोत्तमाः

matprasādādbhavantohi muktaye yatatādhunā | majjñānaṃ vedavākyotthamanyacchilpaṃ surottamāḥ

ब्रह्मैवाहं संसरामि विद्ययाविद्यया सुराः । निर्मुक्तो मोचयाम्येव सर्वं सासुरमानुषम्

brahmaivāhaṃ saṃsarāmi vidyayāvidyayā surāḥ | nirmukto mocayāmyeva sarvaṃ sāsuramānuṣam

श्रवणायापि लभ्योऽहं कर्मभिर्नसुरासुराः । शृण्वन्तोऽपि यतिश्रेष्ठा न मां विन्दन्ति केचन

śravaṇāyāpi labhyo'haṃ karmabhirnasurāsurāḥ | śṛṇvanto'pi yatiśreṣṭhā na māṃ vindanti kecana

अतोन्यदार्तंविबुधास्सर्वंजगदिदं ध्रुवम् । कथं भवन्तो मन्यन्ते तद्ब्रुवन्तु ममाग्रतः

atonyadārtaṃvibudhāssarvaṃjagadidaṃ dhruvam | kathaṃ bhavanto manyante tadbruvantu mamāgrataḥ

विभूतिर्मम या प्रोक्ताश्रद्धया वेद नान्यथा । नाविश्वस्तचेतसेदेयं ज्ञानं वेदान्तवाक्यजम्

vibhūtirmama yā proktāśraddhayā veda nānyathā | nāviśvastacetasedeyaṃ jñānaṃ vedāntavākyajam

दत्वा नरकमाप्नोति सहपूर्वपितामहैः । सर्वोपनिषदां सारं मयैतत्समुदाहृतम्

datvā narakamāpnoti sahapūrvapitāmahaiḥ | sarvopaniṣadāṃ sāraṃ mayaitatsamudāhṛtam

भवद्भ्यस्सम्यगधुना हृदयग्रन्थिभेदनम् । नाशिष्यायाप्यभक्ताय नापुत्रायेदमेवहि

bhavadbhyassamyagadhunā hṛdayagranthibhedanam | nāśiṣyāyāpyabhaktāya nāputrāyedamevahi

दद्यादेतच्छाम्भवेभ्यो यतिभ्यस्सुरसत्तमाः । देयमेतत्सुरश्रेष्ठास्तस्यमुक्तिरयत्नतः

dadyādetacchāmbhavebhyo yatibhyassurasattamāḥ | deyametatsuraśreṣṭhāstasyamuktirayatnataḥ

मत्प्रसादेन सर्वेषां मुक्तयस्स्युः करे स्थिताः । शिरोव्रतं यैश्चरितं देयं तेषामिदं सुराः

matprasādena sarveṣāṃ muktayassyuḥ kare sthitāḥ | śirovrataṃ yaiścaritaṃ deyaṃ teṣāmidaṃ surāḥ

शिरोव्रतमिदं देवाः पुरा चीर्णम्मयैवहि । अग्निरित्यादिभिर्भस्मगृहीत्वाङ्गानि संस्पृशेत्

śirovratamidaṃ devāḥ purā cīrṇammayaivahi | agnirityādibhirbhasmagṛhītvāṅgāni saṃspṛśet

व्रतमेतदिदं देवाः पशुपाशविमोक्षदम् । श्रद्धया तपसा देवा मम लिङ्गार्चनेन हि

vratametadidaṃ devāḥ paśupāśavimokṣadam | śraddhayā tapasā devā mama liṅgārcanena hi

भस्मत्रिपुण्ट्रकण्ठैश्च पापाद्भिन्नोभवेन्नरः । पञ्चाक्षरावर्तनैश्च पञ्चपापप्रणाशनम्

bhasmatripuṇṭrakaṇṭhaiśca pāpādbhinnobhavennaraḥ | pañcākṣarāvartanaiśca pañcapāpapraṇāśanam

रुद्राद्ध्यायजपश्चैव बिल्वमूले विशेषतः । मम क्षेत्रेषु नियतं वासाच्च सुरसत्तमाः

rudrāddhyāyajapaścaiva bilvamūle viśeṣataḥ | mama kṣetreṣu niyataṃ vāsācca surasattamāḥ

अविमुक्तनिवासाच्च तत्रैवान्ते तनुक्षयात् । उमासहायमन्मूर्ति ध्यानेनैव सुरास्तथा

avimuktanivāsācca tatraivānte tanukṣayāt | umāsahāyamanmūrti dhyānenaiva surāstathā

एतदेव परं ज्ञानं लभ्यते मत्प्रसादतः । नान्यथा लभ्यते ज्ञानं कर्मोपासनतस्सुराः

etadeva paraṃ jñānaṃ labhyate matprasādataḥ | nānyathā labhyate jñānaṃ karmopāsanatassurāḥ

इदमखिलरस्यं वेदजालोत्थसारं कथितमिदमशेषाज्ञाननाशैकहेतु । हृदि सदयमदीयं भेदनं ज्ञानमाद्यं जगति न हि विधेयं मूढमर्त्येषु देवाः

idamakhilarasyaṃ vedajālotthasāraṃ kathitamidamaśeṣājñānanāśaikahetu | hṛdi sadayamadīyaṃ bhedanaṃ jñānamādyaṃ jagati na hi vidheyaṃ mūḍhamartyeṣu devāḥ

भवशतजनिनाशं मोक्षमार्गप्रदीपं ह्यपि दुरितशतोत्थैः पापतापैर्विहीनः । मम वरदसुपूजाद्ध्यानतः प्राप्यमेवं गुरुजनवरबोधैर्वेदवाक्यैर्दुरापम्

bhavaśatajanināśaṃ mokṣamārgapradīpaṃ hyapi duritaśatotthaiḥ pāpatāpairvihīnaḥ | mama varadasupūjāddhyānataḥ prāpyamevaṃ gurujanavarabodhairvedavākyairdurāpam

पृ0 192) किं वीर्यं भवतां सुरा हरिहरौ पद्मासनस्सेन्द्रका- स्सूर्येन्दू ह्यनिलानलाश्च मरुतो विश्वेऽश्विनौ ब्रूतमे । वस्वादित्यगणा ऋभूमरुगणा यूयं कुबेरादय- स्तत्पश्यामि बलाबलं मम पुरस्सन्दर्शयन्त्वादरात्

pṛ0 192) kiṃ vīryaṃ bhavatāṃ surā hariharau padmāsanassendrakā- ssūryendū hyanilānalāśca maruto viśve'śvinau brūtame | vasvādityagaṇā ṛbhūmarugaṇā yūyaṃ kuberādaya- statpaśyāmi balābalaṃ mama purassandarśayantvādarāt

स्कन्दः– इत्युक्तं त्रिदशेश्वरा हरिहराश्श्रुत्वा वचश्शाङ्करं देवाग्रे महिमानमुत्तममहो प्राकट्यमीषुर्वृताः । गर्वोरीकृतमानसास्सुरगणाः प्रोचुर्हि नत्वा शिवं स्वं स्वं कार्यमथाधिपत्यजनकं शृण्वन्तु तद्वाक्यजम्

skandaḥ– ityuktaṃ tridaśeśvarā hariharāśśrutvā vacaśśāṅkaraṃ devāgre mahimānamuttamamaho prākaṭyamīṣurvṛtāḥ | garvorīkṛtamānasāssuragaṇāḥ procurhi natvā śivaṃ svaṃ svaṃ kāryamathādhipatyajanakaṃ śṛṇvantu tadvākyajam

ब्रह्मा– सृजामि विविधं जगत्सुरनरादिगन्धर्वकं समुद्रगिरिगह्वरं नदनदीवनञ्चाप्यहम् । नमत्समसुराद्यकः प्रतिवदामि शम्भो तव प्रसादसुमुखे मुखे विहितवेदजालोऽस्म्यहम्

brahmā– sṛjāmi vividhaṃ jagatsuranarādigandharvakaṃ samudragirigahvaraṃ nadanadīvanañcāpyaham | namatsamasurādyakaḥ prativadāmi śambho tava prasādasumukhe mukhe vihitavedajālo'smyaham

विष्णुः– अहं हि दैत्यप्रवराननेकान्निकृत्तचक्रारविदारिताजौ । चराचरं विश्वमिदं हि पालये न मत्समः कश्चिदिति प्रभो मतः

viṣṇuḥ– ahaṃ hi daityapravarānanekānnikṛttacakrāravidāritājau | carācaraṃ viśvamidaṃ hi pālaye na matsamaḥ kaściditi prabho mataḥ

रुद्रः– मच्छूलमूलवरकोटिविलग्नधाराछन्नं तथान्ते प्रलयाधिकोऽब्धिः । चराचरं विश्वमिदं ममास्यगं फलालिवच्चर्वयामीदमिष्टम्

rudraḥ– macchūlamūlavarakoṭivilagnadhārāchannaṃ tathānte pralayādhiko'bdhiḥ | carācaraṃ viśvamidaṃ mamāsyagaṃ phalālivaccarvayāmīdamiṣṭam

इन्द्रः– त्रिविष्टपनिविष्टितो मदकरीन्द्रकुम्भस्थित- स्सुरेन्द्रवलयावृतः प्रकटरत्नमौलिस्फुरन् । प्रपादतलपङ्कजः कुलिशपाणिरिन्द्रोऽस्म्यहम्

indraḥ– triviṣṭapaniviṣṭito madakarīndrakumbhasthita- ssurendravalayāvṛtaḥ prakaṭaratnamaulisphuran | prapādatalapaṅkajaḥ kuliśapāṇirindro'smyaham

सवृत्रमुरजम्भकप्रमुखवैरिमन्युः प्रभुः प्रपीतवरसोमपा न हि कदाचिदन्यस्सुरः

savṛtramurajambhakapramukhavairimanyuḥ prabhuḥ prapītavarasomapā na hi kadācidanyassuraḥ

पृ0 193) वायुः– ममानिलचलाचला नदनदीनगाः कामगा विलोलतरमर्णवाः प्रतिभवन्ति लोकाखिलाः । महाद्रुमकुलावलीप्रपतनोरुवायुस्सदा सदेवमरुतां सुरैर्नरवरादिदेहस्थितः

pṛ0 193) vāyuḥ– mamānilacalācalā nadanadīnagāḥ kāmagā vilolataramarṇavāḥ pratibhavanti lokākhilāḥ | mahādrumakulāvalīprapatanoruvāyussadā sadevamarutāṃ surairnaravarādidehasthitaḥ

सूर्यः– प्रचण्डतरमण्डलो मम मयूखजालैर्जग- त्पयोधरपयः कणैरतिसुवृष्टवृष्ट्युत्थितैः । दिनोदयदिनान्तिमे प्रथितबीजधान्यादिभि- र्जगत्परिपुषामि वै सकलमर्चिरादेः पथा

sūryaḥ– pracaṇḍataramaṇḍalo mama mayūkhajālairjaga- tpayodharapayaḥ kaṇairatisuvṛṣṭavṛṣṭyutthitaiḥ | dinodayadināntime prathitabījadhānyādibhi- rjagatparipuṣāmi vai sakalamarcirādeḥ pathā

अग्निः– शिखाशतविदीपितस्सुरगणेषु तृप्तिप्रदो- मखादिषु सुसंस्थितः पितृगणेषु कव्यप्रदः । महार्णवमुखे स्थितो मम शिखासुपक्वं रसं पवित्रितजगत्त्रयस्तव च फालनेत्रोऽस्म्यहम्

agniḥ– śikhāśatavidīpitassuragaṇeṣu tṛptiprado- makhādiṣu susaṃsthitaḥ pitṛgaṇeṣu kavyapradaḥ | mahārṇavamukhe sthito mama śikhāsupakvaṃ rasaṃ pavitritajagattrayastava ca phālanetro'smyaham

यमः– यमो ह्यघवतामहं नरकवर्गगर्वापहः प्रचण्डतरदण्डधृक् समदृगस्मि सर्वत्र वै । ममोत्तसभटारवैर्जगति जागताः पातका नसन्ति भयभीतितस्तव शिवाङ्घ्रिदत्तेक्षणः

yamaḥ– yamo hyaghavatāmahaṃ narakavargagarvāpahaḥ pracaṇḍataradaṇḍadhṛk samadṛgasmi sarvatra vai | mamottasabhaṭāravairjagati jāgatāḥ pātakā nasanti bhayabhītitastava śivāṅghridattekṣaṇaḥ

कुबेरः– धनैश्च धनवर्जितान्परिपुषामि त्वत्प्रेरित- स्तवाब्जपदमित्रतामुपगतोऽस्मि यक्षाधिपः । पृ0 194) समुच्चलितवर्णकः प्रथितगीतकाष्टाधिपः किमुत्तरमिदं मम प्रवणमेतदेवं मनः

kuberaḥ– dhanaiśca dhanavarjitānparipuṣāmi tvatprerita- stavābjapadamitratāmupagato'smi yakṣādhipaḥ | pṛ0 194) samuccalitavarṇakaḥ prathitagītakāṣṭādhipaḥ kimuttaramidaṃ mama pravaṇametadevaṃ manaḥ

चन्द्रः– सोमोऽहं सरसीरुहालिमलिनीमुत्फुल्लने मित्रक- स्त्वन्मौलिस्फुरदम्बरे मधुरिमाकान्तिर्जटाजूटगः । पुष्णाम्योषधिजालमीश्वरतवाद्याहं प्रकाशास्पदो नेत्रं तेऽद्य च वाममीश्वरदयापात्रं प्रशाद्ध्यद्य माम्

candraḥ– somo'haṃ sarasīruhālimalinīmutphullane mitraka- stvanmaulisphuradambare madhurimākāntirjaṭājūṭagaḥ | puṣṇāmyoṣadhijālamīśvaratavādyāhaṃ prakāśāspado netraṃ te'dya ca vāmamīśvaradayāpātraṃ praśāddhyadya mām

वरुणः– अपां पतिर्नदीनदप्रवरनीरपाराब्धिक- स्समुल्लसितकेतनस्स्फुरदपारगङ्गापतिः । अपुण्यजनपाशकृद्गणवरैश्च संसेवित- स्तव प्रपदपूजको भवहरस्तदेवास्तु मे

varuṇaḥ– apāṃ patirnadīnadapravaranīrapārābdhika- ssamullasitaketanassphuradapāragaṅgāpatiḥ | apuṇyajanapāśakṛdgaṇavaraiśca saṃsevita- stava prapadapūjako bhavaharastadevāstu me

सर्वदेवाः– विश्वेऽश्विनौ समरुतस्सर्व एव वयं सहेन्द्रेण पिबाम सोमम् । तवाज्ञया जगतां पालने रता विभो प्रमथाधिनाथ

sarvadevāḥ– viśve'śvinau samarutassarva eva vayaṃ sahendreṇa pibāma somam | tavājñayā jagatāṃ pālane ratā vibho pramathādhinātha

सूत उवाच- इति सुरगणवचनं निशम्य शम्भुः प्रणतामरभूरुहोऽभ्युवाच देवान् । तदविनयजातवाक्यहर्षः प्रसमीक्ष्यैव वचोऽप्युदाररूपम्

sūta uvāca- iti suragaṇavacanaṃ niśamya śambhuḥ praṇatāmarabhūruho'bhyuvāca devān | tadavinayajātavākyaharṣaḥ prasamīkṣyaiva vaco'pyudārarūpam

ईश्वरः– एतन्मे तृणकाकृतिश्च पुरुषस्सङ्कल्पजः कल्पित- स्तस्मिन् वो महिमारसं सुरवरास्सञ्चोदयन्तु द्रुतम् । तत्पश्यामि भवत्प्रसादमखिलं देवास्तरन्तु द्रुत- मित्युक्त्वा जगदीश्वरोऽयमुमया शीघ्रं तिरोधत्त वै

īśvaraḥ– etanme tṛṇakākṛtiśca puruṣassaṅkalpajaḥ kalpita- stasmin vo mahimārasaṃ suravarāssañcodayantu drutam | tatpaśyāmi bhavatprasādamakhilaṃ devāstarantu druta- mityuktvā jagadīśvaro'yamumayā śīghraṃ tirodhatta vai

विष्णुब्रह्महरामरेश्वरयमा वाय्वग्नयः सूर्यका- श्चन्द्रेशानवसुर्वरुणका वित्तेशदिक्पालकाः । पृ0 195) तस्मिंस्तार्णनरे स्वकायुधवरैश्शक्तीभिरीशास्तदा नो किञ्चित्प्रविचालितुं त्वथ भवन्नीशा अनीशास्तदा

viṣṇubrahmaharāmareśvarayamā vāyvagnayaḥ sūryakā- ścandreśānavasurvaruṇakā vitteśadikpālakāḥ | pṛ0 195) tasmiṃstārṇanare svakāyudhavaraiśśaktībhirīśāstadā no kiñcitpravicālituṃ tvatha bhavannīśā anīśāstadā

देव्या चापि समन्वितं गुणगणैरुद्दण्डभक्तिप्रभा- श्चानम्रोत्तमशेखरास्सुरगणा भक्त्या प्रपन्ना हरम् । सम्यक्तुष्टुवुरब्धिजाततनयानाथादिकास्सर्वशो विश्वेशं भुवनेश्वरं त्रिजगताराध्यं महेशं शिवम्

devyā cāpi samanvitaṃ guṇagaṇairuddaṇḍabhaktiprabhā- ścānamrottamaśekharāssuragaṇā bhaktyā prapannā haram | samyaktuṣṭuvurabdhijātatanayānāthādikāssarvaśo viśveśaṃ bhuvaneśvaraṃ trijagatārādhyaṃ maheśaṃ śivam

स्रष्टुं पातुमथात्तुमप्यतिबलाद्दग्धुं च संशोषितुं बद्धुं चालयितुं च दण्डमखिलं तत्प्लावितुं वा जले । भाग्यैः पूरयितुं च सोमजकरैर्नेशास्ततस्ते सुरा लज्जानम्रमुखा महेशचरणं भक्त्या प्रपन्नास्तदा

sraṣṭuṃ pātumathāttumapyatibalāddagdhuṃ ca saṃśoṣituṃ baddhuṃ cālayituṃ ca daṇḍamakhilaṃ tatplāvituṃ vā jale | bhāgyaiḥ pūrayituṃ ca somajakarairneśāstataste surā lajjānamramukhā maheśacaraṇaṃ bhaktyā prapannāstadā

śrīśivarahasye prathamāṃśe devakṛtadevīstutirnāma tripañcāśo'dhyāyaḥ 53

देवकृतदेवीस्तुतिर्नाम त्रिपञ्चाशोऽध्यायः जैगीषव्यः– अत्यद्भुतकथाश्रावि चरितं शङ्करस्य च । तिरोधानं गते देवे किञ्चक्रुस्सुरसत्तमाः

devakṛtadevīstutirnāma tripañcāśo'dhyāyaḥ jaigīṣavyaḥ– atyadbhutakathāśrāvi caritaṃ śaṅkarasya ca | tirodhānaṃ gate deve kiñcakrussurasattamāḥ

शिखिध्वज नमस्तेऽस्तु तन्मे विस्तरतो वद । नहि तृप्यामि त्वद्वक्त्रसुधानिष्यन्दधारया

śikhidhvaja namaste'stu tanme vistarato vada | nahi tṛpyāmi tvadvaktrasudhāniṣyandadhārayā

पुनः पुनश्च श्रवणे भूयसीच्छा प्रवर्तते

punaḥ punaśca śravaṇe bhūyasīcchā pravartate

सूतः– इत्येतद्वचनं श्रुत्वा शाम्भवस्य स षण्मुखः । शृण्वतां गणबृन्दानां देवानां तु मुनीश्वरम्

sūtaḥ– ityetadvacanaṃ śrutvā śāmbhavasya sa ṣaṇmukhaḥ | śṛṇvatāṃ gaṇabṛndānāṃ devānāṃ tu munīśvaram

सम्बोध्य प्राह तान्विप्रान्देवस्य चरितं तदा

sambodhya prāha tānviprāndevasya caritaṃ tadā

कुमारः– शृणुष्व चरितोदारं परमं धूर्जटेर्मुने । ततस्ते ब्रह्मविष्ण्वाद्यास्सेन्द्रास्सर्वे मरुद्गणाः

kumāraḥ– śṛṇuṣva caritodāraṃ paramaṃ dhūrjaṭermune | tataste brahmaviṣṇvādyāssendrāssarve marudgaṇāḥ

सूर्यचन्द्रास्सवरुणाः करुणासारविग्रहाम् । तुष्टुवुर्जगदम्बान्तामुमां शोभितभूषणाम्

sūryacandrāssavaruṇāḥ karuṇāsāravigrahām | tuṣṭuvurjagadambāntāmumāṃ śobhitabhūṣaṇām

कृताञ्जलिपुटास्सर्वे ध्यायन्तस्ते शिवां तदा

kṛtāñjalipuṭāssarve dhyāyantaste śivāṃ tadā

पृ0 196) देवाः– अयि गिरिनन्दिनि नन्दितमोदिनि विश्वविनोदिनि नन्दिनुते । गिरिवरविन्ध्यशिरोधिनिवासिनि शम्भुविलासिनि विष्णुनुते

pṛ0 196) devāḥ– ayi girinandini nanditamodini viśvavinodini nandinute | girivaravindhyaśirodhinivāsini śambhuvilāsini viṣṇunute

जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते । भगवति हे शितिकण्ठकुटुम्बिनि भक्तजनामितभूतिकृते

jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | bhagavati he śitikaṇṭhakuṭumbini bhaktajanāmitabhūtikṛte

अयि निजहुङ्कृतिमात्रनिराकृतधूम्रविलोचनधूलिकृते । जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते

ayi nijahuṅkṛtimātranirākṛtadhūmravilocanadhūlikṛte | jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute

समरविशोषितशोणितबीजसमुद्भवशोणितबीजलते । श्रीयुतशुम्भनिशुम्भमहाहवतर्पितभूतपिशाचतते

samaraviśoṣitaśoṇitabījasamudbhavaśoṇitabījalate | śrīyutaśumbhaniśumbhamahāhavatarpitabhūtapiśācatate

जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते । अयि जगदम्ब कदम्बवनप्रियवासनिवासिनि सौधरते

jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | ayi jagadamba kadambavanapriyavāsanivāsini saudharate

शिखरिशिरोमणि तुङ्गहिमालयसौधनिजालयमध्यगते । मधुमधुरे मधुकैटभतर्जनजातससम्भ्रमब्रह्मनुते

śikhariśiromaṇi tuṅgahimālayasaudhanijālayamadhyagate | madhumadhure madhukaiṭabhatarjanajātasasambhramabrahmanute

जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते । सुरघनघोषिणि दुर्धरघर्षिणि दुर्मुखहर्षिणि पोषरते

jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | suraghanaghoṣiṇi durdharagharṣiṇi durmukhaharṣiṇi poṣarate

त्रिभुवनपोषिणि शङ्करतोषिणि कल्मषदूषिणि घोषरते । दनुजविशोषिणि दुर्मदरोषिणि सन्मुखपोषिणि सिह्मवहे

tribhuvanapoṣiṇi śaṅkaratoṣiṇi kalmaṣadūṣiṇi ghoṣarate | danujaviśoṣiṇi durmadaroṣiṇi sanmukhapoṣiṇi sihmavahe

जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते । धनुरनुषङ्गमनुक्षणसङ्गपरिस्फुटवङ्किनटत्कटके

jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | dhanuranuṣaṅgamanukṣaṇasaṅgaparisphuṭavaṅkinaṭatkaṭake

कनकपिशङ्गनिषङ्गपृषत्करभटसङ्घहते । सुरसङ्घवच्चतुरङ्गबलक्षितिरङ्गघटद्रणरङ्गतटे

kanakapiśaṅganiṣaṅgapṛṣatkarabhaṭasaṅghahate | surasaṅghavaccaturaṅgabalakṣitiraṅgaghaṭadraṇaraṅgataṭe

जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते । अयि शिखण्डविखण्डनतुण्डवितुण्डितशुण्डगजौघकृते

jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute | ayi śikhaṇḍavikhaṇḍanatuṇḍavituṇḍitaśuṇḍagajaughakṛte

रिपुगजगण्डगतोद्भटभण्डविदारणचण्डपराक्रमशौण्डमृगाधिपते । निजभुजदण्डविपाटितमुण्डनिवापितचण्डभटाधिपते

ripugajagaṇḍagatodbhaṭabhaṇḍavidāraṇacaṇḍaparākramaśauṇḍamṛgādhipate | nijabhujadaṇḍavipāṭitamuṇḍanivāpitacaṇḍabhaṭādhipate

पृ0 197) जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते

pṛ0 197) jaya jaya he mahiṣāsuramardini ramyakapardini śailasute

जय जय देवि नगराजकुलोत्तारिणि कचकुचगमनजघनवदनकण्ठोदरकटितटोरुद्वयकरबाहुभूषणविराजिते सजलजलदनगमातङ्गपुलिनेन्दुशङ्खकरतलसिह्मरम्भास्तम्भारक्तनीरजमृणालनिभे तारामलमौक्तिकसरकीलितकन्धरे बिम्बाधरे मध्याष्टमीचन्द्रसमानभ्रूकृते तपनोडुपमण्डलायितताटङ्के उद्यत्कविमण्डलनिभनासामुक्तामणिद्योतिते सर्वाभरणभूषिते त्वन्मायामोहितान् रक्ष रक्ष

jaya jaya devi nagarājakulottāriṇi kacakucagamanajaghanavadanakaṇṭhodarakaṭitaṭorudvayakarabāhubhūṣaṇavirājite sajalajaladanagamātaṅgapulinenduśaṅkhakaratalasihmarambhāstambhāraktanīrajamṛṇālanibhe tārāmalamauktikasarakīlitakandhare bimbādhare madhyāṣṭamīcandrasamānabhrūkṛte tapanoḍupamaṇḍalāyitatāṭaṅke udyatkavimaṇḍalanibhanāsāmuktāmaṇidyotite sarvābharaṇabhūṣite tvanmāyāmohitān rakṣa rakṣa

इति संस्तुत्य ते सर्वे प्रणम्य भुवि दण्डवत् । बद्धाञ्जलिकरा मौलौ तदोचुस्ते सुरा इति

iti saṃstutya te sarve praṇamya bhuvi daṇḍavat | baddhāñjalikarā maulau tadocuste surā iti

देवाः– त्वया सम्मोहितास्सर्वे न जानीमो महेश्वरम् । सर्वदेवसमं ज्ञात्वा कारणानां च कारणम्

devāḥ– tvayā sammohitāssarve na jānīmo maheśvaram | sarvadevasamaṃ jñātvā kāraṇānāṃ ca kāraṇam

पतीनां पतिमीशानं चेतनानां च चेतनम् । तस्यैव विरहात्सर्वे तृणमेतत्पुरोगतम्

patīnāṃ patimīśānaṃ cetanānāṃ ca cetanam | tasyaiva virahātsarve tṛṇametatpurogatam

जगत्सृष्ट्यन्तकार्येषु स्फीतावपि महेश्वरि । किञ्चित्कर्तुमनीशाहि त्वां प्रपन्नास्सदाम्बिके

jagatsṛṣṭyantakāryeṣu sphītāvapi maheśvari | kiñcitkartumanīśāhi tvāṃ prapannāssadāmbike

नमस्तेऽस्तु जगन्मातः प्रसन्ना भव नस्सदा । त्वयावृतमिदं सर्वं त्वया सम्पाल्यते जगत्

namaste'stu jaganmātaḥ prasannā bhava nassadā | tvayāvṛtamidaṃ sarvaṃ tvayā sampālyate jagat

त्वय्येवान्ते लयं याति सदेवासुरमानुषम् । त्वं शक्तिः परमा देवी महेशार्धाङ्गभागिनी

tvayyevānte layaṃ yāti sadevāsuramānuṣam | tvaṃ śaktiḥ paramā devī maheśārdhāṅgabhāginī

त्वत्प्रसादेन सर्वेषां मोहनाशो भवेच्छिवे । सर्वत्र रूढा शक्तिस्त्वं माया मायी महेश्वरः

tvatprasādena sarveṣāṃ mohanāśo bhavecchive | sarvatra rūḍhā śaktistvaṃ māyā māyī maheśvaraḥ

त्वां प्रपन्ना वयं सर्वे मोहितास्तवमायया । इत्युक्त्वा ब्रह्मविष्ण्वाद्याः प्रणम्य भुवि दण्डवत्

tvāṃ prapannā vayaṃ sarve mohitāstavamāyayā | ityuktvā brahmaviṣṇvādyāḥ praṇamya bhuvi daṇḍavat

अथोत्थाय नभोमध्यं ददृशुस्सर्व एव ते । नीलतोयदमध्यस्थ विद्युल्लेखेवभासुराम्

athotthāya nabhomadhyaṃ dadṛśussarva eva te | nīlatoyadamadhyastha vidyullekhevabhāsurām

निष्टप्तकनकाभासां सर्वाभरणभूषिताम् । बालेन्दुबद्धमुकुटां सोमधामसमाननाम्

niṣṭaptakanakābhāsāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | bālendubaddhamukuṭāṃ somadhāmasamānanām

नीलेन्दीवरनेत्रांतां पवित्राकृतिसुन्दराम् । दृष्ट्वा पुनः प्रणम्येशीं रक्ष रक्षेति चाब्रुवन्

nīlendīvaranetrāṃtāṃ pavitrākṛtisundarām | dṛṣṭvā punaḥ praṇamyeśīṃ rakṣa rakṣeti cābruvan

देवानां वचनं श्रुत्वा ह्युमोवाच सुरांस्तदा । प्रगल्भधीरमधुरं देवाज्ञानविनाशनम्

devānāṃ vacanaṃ śrutvā hyumovāca surāṃstadā | pragalbhadhīramadhuraṃ devājñānavināśanam

देव्युवाच– एष ब्रह्मैष आत्मा प्रणवपदगतो मातृमात्रादिहीनो मायी मायात्वहं वै शक्तिरस्मीह देवाः । सर्वेशश्शक्तिमांश्च प्रकृतिपरवशो विश्वमेतद्विचित्रं विश्वोद्भूताभवन्तस्सकलभवहरं तम्भजध्वं महेशम्

devyuvāca– eṣa brahmaiṣa ātmā praṇavapadagato mātṛmātrādihīno māyī māyātvahaṃ vai śaktirasmīha devāḥ | sarveśaśśaktimāṃśca prakṛtiparavaśo viśvametadvicitraṃ viśvodbhūtābhavantassakalabhavaharaṃ tambhajadhvaṃ maheśam

यतो वै हरिब्रह्मरुदेन्द्रपूर्वं प्रजातास्थ यस्मिंस्थिता एव नूनम् । पृ0 198) भवद्भिस्ततं लोकजालं किलेदं प्रपद्यध्वमीशं भजध्वं महेशम्

yato vai haribrahmarudendrapūrvaṃ prajātāstha yasmiṃsthitā eva nūnam | pṛ0 198) bhavadbhistataṃ lokajālaṃ kiledaṃ prapadyadhvamīśaṃ bhajadhvaṃ maheśam

शक्तिस्त्वहं यस्य जगत्समग्रं करोमि लीलामिषतां भवद्भिः । भवप्रसादेन भवैकमोचनं ममैव शक्तिं शरणं प्रयात

śaktistvahaṃ yasya jagatsamagraṃ karomi līlāmiṣatāṃ bhavadbhiḥ | bhavaprasādena bhavaikamocanaṃ mamaiva śaktiṃ śaraṇaṃ prayāta

न तस्य कार्यं करणं शिवस्य सनातनो नित्यशुद्धः पुराणः । यन्मायया मोहितास्थ प्रजेशास्तस्यैवेतद्विरहात्सर्वमेवम्

na tasya kāryaṃ karaṇaṃ śivasya sanātano nityaśuddhaḥ purāṇaḥ | yanmāyayā mohitāstha prajeśāstasyaivetadvirahātsarvamevam

व्यर्थं भूयात्तार्णकस्योपमानात्सर्वे देवा रुद्रमीशानमारात् । द्रुतं तमिष्टं गगनान्तरस्थं सर्वेन्द्रियेणोपरतं भजध्वम्

vyarthaṃ bhūyāttārṇakasyopamānātsarve devā rudramīśānamārāt | drutaṃ tamiṣṭaṃ gaganāntarasthaṃ sarvendriyeṇoparataṃ bhajadhvam

स्कन्दः– इत्युक्त्वा सा जगन्माता तिरोधत्त सुरान्प्रति । देवा देव्युदितं श्रुत्वा सर्वे प्राञ्जलयस्तदा

skandaḥ– ityuktvā sā jaganmātā tirodhatta surānprati | devā devyuditaṃ śrutvā sarve prāñjalayastadā

विभूतिभूषितैर्गात्रैस्त्रिपुण्ट्रपरिशोभिताः । कृत्वा व्रतं पाशुपतं कृतलिङ्गार्चनास्सुराः

vibhūtibhūṣitairgātraistripuṇṭrapariśobhitāḥ | kṛtvā vrataṃ pāśupataṃ kṛtaliṅgārcanāssurāḥ

रुद्राध्यायजपेनैव पञ्चाक्षरपरास्सदा । पञ्चास्य ध्यानसंसक्तास्संवत्सरमतन्द्रिताः

rudrādhyāyajapenaiva pañcākṣaraparāssadā | pañcāsya dhyānasaṃsaktāssaṃvatsaramatandritāḥ

अदृष्ट्वैव महादेवं जगतां जननीमपि । ऊर्ध्वबाहव ईशानं तुष्टुवुः परमेश्वरम्

adṛṣṭvaiva mahādevaṃ jagatāṃ jananīmapi | ūrdhvabāhava īśānaṃ tuṣṭuvuḥ parameśvaram

भक्त्या त्वनन्यया देवाः प्रबद्धकरसम्पुटाः । रौद्रैऋक्सामसम्भूतैस्तथाधर्वशिरोगतैः

bhaktyā tvananyayā devāḥ prabaddhakarasampuṭāḥ | raudraiṛksāmasambhūtaistathādharvaśirogataiḥ

देव्युवाच– प्रणवप्रवणेषु ते कृपाणा भीतिविनास्य सुकृतैकरसार्णवेषु । निर्वाणकारणभवार्णवकर्णधारत्वद्वाच्यशब्दमभिधातृगणाश्श्रयामः

devyuvāca– praṇavapravaṇeṣu te kṛpāṇā bhītivināsya sukṛtaikarasārṇaveṣu | nirvāṇakāraṇabhavārṇavakarṇadhāratvadvācyaśabdamabhidhātṛgaṇāśśrayāmaḥ

त्वामग्निमीलिति मौलिऋचाभिधत्ते वेदोदितस्तदितरस्त्विषमूर्जमाह । त्वामन्धसां पतिमनुत्तममीशितारं साम्नादिमेऽप्यवनहेतुमथाग्निमाह

tvāmagnimīliti mauliṛcābhidhatte vedoditastaditarastviṣamūrjamāha | tvāmandhasāṃ patimanuttamamīśitāraṃ sāmnādime'pyavanahetumathāgnimāha

त्वां शम्भुवञ्जलमयं तनुवं तवेश साक्षादधर्वणगिरा प्रकटाष्टमूर्ते । नीरूपवर्णकथने तव ते निवृत्ता वेदाश्चतस्रकमहाशिखशाखभेदाः

tvāṃ śambhuvañjalamayaṃ tanuvaṃ taveśa sākṣādadharvaṇagirā prakaṭāṣṭamūrte | nīrūpavarṇakathane tava te nivṛttā vedāścatasrakamahāśikhaśākhabhedāḥ

वाचा मनस्त्वतिगतं भगवन्तमेव भक्त्या तवाष्टगणितैस्तनुभिस्स्तुवन्ति

vācā manastvatigataṃ bhagavantameva bhaktyā tavāṣṭagaṇitaistanubhisstuvanti

śrīśivarahasye prathamāṃśe devakṛtopaniṣatstutirnāma catuḥpañcāśo'dhyāyaḥ 54

पृ0 199) देवकृतोपनिषत्स्तुतिर्नाम चतुःपञ्चाशोऽध्यायः देवाः– यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च ब्रह्मा तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च विष्णुस्तस्मै वै नमो नमः

pṛ0 199) devakṛtopaniṣatstutirnāma catuḥpañcāśo'dhyāyaḥ devāḥ– yo vai rudrassa bhagavān yaśca brahmā tasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca viṣṇustasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च रुद्रस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् या चोमा तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca rudrastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yā comā tasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च विनायकस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च स्कन्दस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaśca vināyakastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca skandastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्चेन्द्रस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्चाग्निस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaścendrastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaścāgnistasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च वायुस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च सूर्यस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaśca vāyustasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca sūryastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च वरुणस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च यमस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaśca varuṇastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca yamastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च निॠतिस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च ईशानस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaśca niṝtistasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca īśānastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च कुबेरस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च नक्षत्राणि तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca kuberastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca nakṣatrāṇi tasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्चाष्टौ ग्रहास्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्च ऋषयस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaścāṣṭau grahāstasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavānyaśca ṛṣayastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्चाष्टौ वसवस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च द्वादशादित्यास्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaścāṣṭau vasavastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca dvādaśādityāstasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च एकादशरुद्रास्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च पृथीवी तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca ekādaśarudrāstasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca pṛthīvī tasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान्यश्चापस्तस्मै वै नमो नमः । पृ0 200) यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च तेजस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavānyaścāpastasmai vai namo namaḥ | pṛ0 200) yo vai rudrassa bhagavān yaśca tejastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च वायुस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्चाकाशस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca vāyustasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaścākāśastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च भूस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च भुवस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhūstasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhuvastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च सुवस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च महस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca suvastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca mahastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च जनस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च तपस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca janastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca tapastasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च सत्यं तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च प्राणास्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca satyaṃ tasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca prāṇāstasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च मनस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च सर्वं तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca manastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca sarvaṃ tasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च कालस्तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च मृत्युस्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca kālastasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca mṛtyustasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च भूतं तस्मै वै नमो नमः । यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च भविष्यत्तस्मै वै नमो नमः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhūtaṃ tasmai vai namo namaḥ | yo vai rudrassa bhagavān yaśca bhaviṣyattasmai vai namo namaḥ

यो वै रुद्रस्स भगवान् यश्च वर्तमानं तस्मै वै नमो नमः । ओमादावन्ते च भूर्भुवस्वस्त्रिरोङ्कृतिः

yo vai rudrassa bhagavān yaśca vartamānaṃ tasmai vai namo namaḥ | omādāvante ca bhūrbhuvasvastriroṅkṛtiḥ

ब्रह्मैव त्वं त्रिधोर्ध्वस्त्वं गतिः पुष्टिर्महेश्वरः । विश्वञ्च विश्वातीतस्त्वं हुतं प्रहुतमेव च

brahmaiva tvaṃ tridhordhvastvaṃ gatiḥ puṣṭirmaheśvaraḥ | viśvañca viśvātītastvaṃ hutaṃ prahutameva ca

कृतं चाकृतमेते च परमं च परायणम् । नारायणादिजनको ह्यर्यम्णो वरुणस्य हि

kṛtaṃ cākṛtamete ca paramaṃ ca parāyaṇam | nārāyaṇādijanako hyaryamṇo varuṇasya hi

जनिता त्वं तथा वायोर्द्यावाभूम्योर्महेश्वरः । सर्वेशस्सर्वसाक्षी च सर्व एव त्वमेव हि

janitā tvaṃ tathā vāyordyāvābhūmyormaheśvaraḥ | sarveśassarvasākṣī ca sarva eva tvameva hi

अग्राह्यस्सर्वभूतेषु सर्वेन्द्रियगुणातिगः । अलिङ्गोस्य शरीरस्त्वं व्यापकश्च सनातनः

agrāhyassarvabhūteṣu sarvendriyaguṇātigaḥ | aliṅgosya śarīrastvaṃ vyāpakaśca sanātanaḥ

वामनं त्वां महादेवं सर्वेदेवा उपासते । त्वत्तो जातं जगच्छम्भो स्थितं त्वय्येव लीयते

vāmanaṃ tvāṃ mahādevaṃ sarvedevā upāsate | tvatto jātaṃ jagacchambho sthitaṃ tvayyeva līyate

त्वत्तो नास्ति पृथक्किञ्चिन्न भिन्नं परमार्थतः

tvatto nāsti pṛthakkiñcinna bhinnaṃ paramārthataḥ

पृ0 201) अजां मायां लोहितशुक्लकृष्णां बहूनस्माञ्जनयन्तीं सरूपाम् । अजस्त्वमेको जुषमाणोऽनुशेषे जहात्येनां भुक्तभोगामजस्त्वम्

pṛ0 201) ajāṃ māyāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahūnasmāñjanayantīṃ sarūpām | ajastvameko juṣamāṇo'nuśeṣe jahātyenāṃ bhuktabhogāmajastvam

मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम् । तवावयवसम्भूतैर्व्याप्तं सर्वमिदं जगत्

māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram | tavāvayavasambhūtairvyāptaṃ sarvamidaṃ jagat

नेह नानास्ति किञ्चिद्वै त्वदधिष्ठितमेव हि । त्वामवज्ञाय दुर्मेधाः कृतकृत्योऽभिमन्यते

neha nānāsti kiñcidvai tvadadhiṣṭhitameva hi | tvāmavajñāya durmedhāḥ kṛtakṛtyo'bhimanyate

न साम्परायं प्रविदाम बाला मूढा वयं केवलं त्वद्विहीनाः । किञ्चित्तृणं चालयितुं च नेशास्त्वं नो गतिः परमं चासि शम्भो

na sāmparāyaṃ pravidāma bālā mūḍhā vayaṃ kevalaṃ tvadvihīnāḥ | kiñcittṛṇaṃ cālayituṃ ca neśāstvaṃ no gatiḥ paramaṃ cāsi śambho

त्वयावृतं लोकमिदं समग्रं को वा हीनं चेतते त्वद्विहीनः । एको रुद्रस्त्वं हि सर्वस्य कर्ता विश्वातीतः परमश्चेतकोऽसि

tvayāvṛtaṃ lokamidaṃ samagraṃ ko vā hīnaṃ cetate tvadvihīnaḥ | eko rudrastvaṃ hi sarvasya kartā viśvātītaḥ paramaścetako'si

सर्वभूतातिगश्चात्मा कोशातीतः परात्परः । महाग्रासस्त्वमेवेश मृत्युस्त्वदुपसेचनः

sarvabhūtātigaścātmā kośātītaḥ parātparaḥ | mahāgrāsastvameveśa mṛtyustvadupasecanaḥ

ओदनं तव भूतेश ब्रह्मक्षत्रं जगत्तथा । ब्रह्मपुच्छं प्रतिष्ठा त्वं शान्तिरक्षरमेव च

odanaṃ tava bhūteśa brahmakṣatraṃ jagattathā | brahmapucchaṃ pratiṣṭhā tvaṃ śāntirakṣarameva ca

हृदिस्था देवतास्सर्वा हृदि प्राणे प्रतिष्ठिताः । हृदयं पुरुषोऽसि त्वं तिस्रो मात्राः परश्च सः

hṛdisthā devatāssarvā hṛdi prāṇe pratiṣṭhitāḥ | hṛdayaṃ puruṣo'si tvaṃ tisro mātrāḥ paraśca saḥ

ओङ्कारः प्रणवो व्यापी ह्यनन्तोऽनन्तविक्रमः । तारं सूक्ष्मं वैद्युतस्त्वं शुक्लं सर्वशरीरगम्

oṅkāraḥ praṇavo vyāpī hyananto'nantavikramaḥ | tāraṃ sūkṣmaṃ vaidyutastvaṃ śuklaṃ sarvaśarīragam

ईशानो भगवान् रुद्रो महादेवस्त्वमीश्वरः । परं ब्रह्म परं धाम परः पारः परायणः

īśāno bhagavān rudro mahādevastvamīśvaraḥ | paraṃ brahma paraṃ dhāma paraḥ pāraḥ parāyaṇaḥ

शूरो वीरः पुरुषो भूतसंस्थो विश्वो विश्वेशः प्राणदश्चाव्ययात्मा । चक्षुषश्चक्षुश्श्रोत्र एव त्वमीश मनसो मनो बुद्धेर्बोद्धा त्वमेव

śūro vīraḥ puruṣo bhūtasaṃstho viśvo viśveśaḥ prāṇadaścāvyayātmā | cakṣuṣaścakṣuśśrotra eva tvamīśa manaso mano buddherboddhā tvameva

पतिः पतीनां पशवो वयं चाप्यस्मानहो पासि तथात्सि देव । त्वदुद्भवं सर्वमीशस्त्वमेको नानेव भासि पुरुषस्य मायया

patiḥ patīnāṃ paśavo vayaṃ cāpyasmānaho pāsi tathātsi deva | tvadudbhavaṃ sarvamīśastvameko nāneva bhāsi puruṣasya māyayā

तिलेषु तैलं दधिनीव सर्पिरापस्स्रोतस्वरणीषु वह्निः । एवं प्रोतं त्वय्यद्वितीये महेश त्वज्जं त्वल्लं त्वदनं चैतदेव

tileṣu tailaṃ dadhinīva sarpirāpassrotasvaraṇīṣu vahniḥ | evaṃ protaṃ tvayyadvitīye maheśa tvajjaṃ tvallaṃ tvadanaṃ caitadeva

न विद्यते गुणकर्मादि नामरूपादिशक्तिर्ज्ञानशक्त्या विभिन्नः । हृदयस्त्वं भूतभव्यः पुराणो ह्येको वीरो वेदगुणैकवेद्यः

na vidyate guṇakarmādi nāmarūpādiśaktirjñānaśaktyā vibhinnaḥ | hṛdayastvaṃ bhūtabhavyaḥ purāṇo hyeko vīro vedaguṇaikavedyaḥ

ओङ्कारादिस्वररूपो महेश विधामा त्वं वरणीयस्तथाणुः । महान् जेता जिग्यश्चापराजितो ह्यभ्रावकाशः खञ्च कञ्च त्वमेव

oṅkārādisvararūpo maheśa vidhāmā tvaṃ varaṇīyastathāṇuḥ | mahān jetā jigyaścāparājito hyabhrāvakāśaḥ khañca kañca tvameva

विभ्राट् सम्राट् भूमधामा त्वमेव पितासि माता भ्रातृकश्चादिवेद्यः । रुजां हरस्त्वं भिषक्पापहीनो ह्यपाणिपादो निर्विकारस्त्वमात्मा

vibhrāṭ samrāṭ bhūmadhāmā tvameva pitāsi mātā bhrātṛkaścādivedyaḥ | rujāṃ harastvaṃ bhiṣakpāpahīno hyapāṇipādo nirvikārastvamātmā

पृ0 202) स्वयं भानः पर एको ज्योतिरेव त्वत्तो न ओजस्त्विष्टतमोऽस्ति देवः । त्वं न दिवा नैव रात्रिस्त्वमीशस्त्वं सीमा विश्वतश्चक्षुरीशः

pṛ0 202) svayaṃ bhānaḥ para eko jyotireva tvatto na ojastviṣṭatamo'sti devaḥ | tvaṃ na divā naiva rātristvamīśastvaṃ sīmā viśvataścakṣurīśaḥ

न वेदान्ता नापि वेदाश्च ते वै तव ज्ञानं मनसैवाद्य वृत्तम् । आकाशः पृथिवी सलिलं च वायुस्तेजश्चापि प्रथितं ते जगच्च

na vedāntā nāpi vedāśca te vai tava jñānaṃ manasaivādya vṛttam | ākāśaḥ pṛthivī salilaṃ ca vāyustejaścāpi prathitaṃ te jagacca

विश्वस्य नेता विश्वभर्ता त्वमीशस्तव ज्ञानात्सर्वमेवेह विन्देत् । तवाज्ञानान्मोहितास्सर्व एव तव प्रसादादम्बया बोधितास्स्मः

viśvasya netā viśvabhartā tvamīśastava jñānātsarvameveha vindet | tavājñānānmohitāssarva eva tava prasādādambayā bodhitāssmaḥ

अवस्थातीतः पर आत्मा त्वमेव ब्रह्मैव त्वं संसरस्यादिरूपः । विशोको विमृत्युरजिघृत्सोऽपिपासश्शरीरहीनोऽप्यजरः पुराणः

avasthātītaḥ para ātmā tvameva brahmaiva tvaṃ saṃsarasyādirūpaḥ | viśoko vimṛtyurajighṛtso'pipāsaśśarīrahīno'pyajaraḥ purāṇaḥ

ऋतं सत्यं नामरूपातिगस्त्वं तवामेयरूपं को हि वेदेदमेव । ऋचो अक्षरे परमस्त्वं महेश नान्यत्वत्तो यद्भवेदेदमार्तम्

ṛtaṃ satyaṃ nāmarūpātigastvaṃ tavāmeyarūpaṃ ko hi vededameva | ṛco akṣare paramastvaṃ maheśa nānyatvatto yadbhavededamārtam

नान्यद्दृक्पश्यति पश्यकस्त्वं दृष्टेर्द्रष्टा वाच्यवाचादिहीनः । विद्याधीशस्स्वर एको महेशस्त्वमेव त्वं वेद योऽसीश एव

nānyaddṛkpaśyati paśyakastvaṃ dṛṣṭerdraṣṭā vācyavācādihīnaḥ | vidyādhīśassvara eko maheśastvameva tvaṃ veda yo'sīśa eva

नमस्ते हरसे शोचिषे ते नमस्ते अस्त्वर्चिषे देवदेवविश्वाधीशश्शङ्करो वेदवेद्यः । अन्यत्तपन्तु हेतयो घोररूपा भक्तेषु त्वं शिवो भव शत्रूनस्माकं जहि शूलेन शम्भो

namaste harase śociṣe te namaste astvarciṣe devadevaviśvādhīśaśśaṅkaro vedavedyaḥ | anyattapantu hetayo ghorarūpā bhakteṣu tvaṃ śivo bhava śatrūnasmākaṃ jahi śūlena śambho

य इमं विश्वं भुवनं यासि जुह्वद्दृष्टिः प्रथमो वो मनः पद्मसंस्थः । त्वमाशिषं द्रविणं धेहि शम्भो विश्वकर्ता मनसा सम्प्रदृश्यो धाता विधाता परमेप्यसन्दृक् । तेषामिष्टानि तव पादपूजया सर्वं लभत्येव न हि संशयोऽत्र । त्वं नो माता त्वं पिता चोपनेता माता बन्धुः परमो वै गुरुस्त्वम्

ya imaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ yāsi juhvaddṛṣṭiḥ prathamo vo manaḥ padmasaṃsthaḥ | tvamāśiṣaṃ draviṇaṃ dhehi śambho viśvakartā manasā sampradṛśyo dhātā vidhātā paramepyasandṛk | teṣāmiṣṭāni tava pādapūjayā sarvaṃ labhatyeva na hi saṃśayo'tra | tvaṃ no mātā tvaṃ pitā copanetā mātā bandhuḥ paramo vai gurustvam

त्वं देवेषु प्रथितो नामतस्त्वेक एवेदं रुद्रस्त्वा मनाक्पूर्वसूराः । वेत्तुं च त्वां नूतनाश्चापि शम्भो ह्यपूतपूर्तं जगदेकं त्वयार्तम्

tvaṃ deveṣu prathito nāmatastveka evedaṃ rudrastvā manākpūrvasūrāḥ | vettuṃ ca tvāṃ nūtanāścāpi śambho hyapūtapūrtaṃ jagadekaṃ tvayārtam

यद्भूतजालं निखिलं वै विसृष्टमेतादृशं त्वां न विदन्ति केचिद्दृष्ट्यान्तरेण परिपश्यन्ति मूढाः । मायानीहारप्रावृताशास्त्रजन्याः असूस्तृप्या भोगभाजो भुवः के

yadbhūtajālaṃ nikhilaṃ vai visṛṣṭametādṛśaṃ tvāṃ na vidanti keciddṛṣṭyāntareṇa paripaśyanti mūḍhāḥ | māyānīhāraprāvṛtāśāstrajanyāḥ asūstṛpyā bhogabhājo bhuvaḥ ke

यज्ञैर्दानैः कामकामैश्च बाला दिवः परः पृथिव्यास्त्वं परश्च । देवासुरैस्त्वं पुरो मूढगर्भो भूतानां त्वं महिमा गर्भरूपः

yajñairdānaiḥ kāmakāmaiśca bālā divaḥ paraḥ pṛthivyāstvaṃ paraśca | devāsuraistvaṃ puro mūḍhagarbho bhūtānāṃ tvaṃ mahimā garbharūpaḥ

पृ0 203) कस्त्वां वेद भूतवर्गैर्विहीनं वेदैर्विश्वं यत्र लीनं त्वयीशे । अज त्वन्नाभौ जगदेतद्विचित्रं मध्येऽपितं यस्मिन् विश्वं भुवनं च त्वमेव

pṛ0 203) kastvāṃ veda bhūtavargairvihīnaṃ vedairviśvaṃ yatra līnaṃ tvayīśe | aja tvannābhau jagadetadvicitraṃ madhye'pitaṃ yasmin viśvaṃ bhuvanaṃ ca tvameva

ततो गन्धर्वा ओषधीशोऽपि शम्भो सर्वेन्द्रियाणि मनसा त्वां नमामः । हृदा पश्यन्ति मनसा मनीषिणो ये ब्रह्ममन्वान उपासते त्वाम्

tato gandharvā oṣadhīśo'pi śambho sarvendriyāṇi manasā tvāṃ namāmaḥ | hṛdā paśyanti manasā manīṣiṇo ye brahmamanvāna upāsate tvām

त्वामीदृशं गूढमनुप्रविष्टं सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः । विश्वस्य चक्षुर्विश्ववक्त्रोरुबाहुर्विश्वस्पतिर्भुवनस्यास्य गोप्ता

tvāmīdṛśaṃ gūḍhamanupraviṣṭaṃ sahaiva santaṃ na vijānanti devāḥ | viśvasya cakṣurviśvavaktrorubāhurviśvaspatirbhuvanasyāsya goptā

द्यावाभूमी त्वत्त एवेद्धरश्मिस्सूर्यो भ्राजतिं खे सोमतारैर्गृहैश्च । नान्ये जानन्ति तव भक्त्या विहीना ह्यजातं त्वामीशं शरणं प्रपन्नाः

dyāvābhūmī tvatta eveddharaśmissūryo bhrājatiṃ khe somatārairgṛhaiśca | nānye jānanti tava bhaktyā vihīnā hyajātaṃ tvāmīśaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ

स्कन्दः- इत्थं संस्तुत्य ते सर्वे दण्डवत्सुरसत्तमाः । प्रणेमुः परमात्मानं ददृशुर्देवतागणाः

skandaḥ- itthaṃ saṃstutya te sarve daṇḍavatsurasattamāḥ | praṇemuḥ paramātmānaṃ dadṛśurdevatāgaṇāḥ

तेजोराशिं महादेवं गगनस्थं सनातनम्

tejorāśiṃ mahādevaṃ gaganasthaṃ sanātanam

बडबानलबाडबेन्द्रमुख्यैर्बडबाजानिबिडौजसार्चिताङ्घ्रिम् । बलिनन्दनपूज्यबाणलिङ्गलोलं बलमानर्च्य सुबिल्वपल्लवैः

baḍabānalabāḍabendramukhyairbaḍabājānibiḍaujasārcitāṅghrim | balinandanapūjyabāṇaliṅgalolaṃ balamānarcya subilvapallavaiḥ

बलप्रमथनं शिवं बलिबलारि बाणार्चितं विलेशयफणामणी विधृतपाणिपद्माङ्कितम् । बलोत्कटसुरासुरैर्नमितबालचन्द्रार्धधृक् धृताबलवराङ्गकं हरिसुबाणमैक्षन् सुराः

balapramathanaṃ śivaṃ balibalāri bāṇārcitaṃ vileśayaphaṇāmaṇī vidhṛtapāṇipadmāṅkitam | balotkaṭasurāsurairnamitabālacandrārdhadhṛk dhṛtābalavarāṅgakaṃ harisubāṇamaikṣan surāḥ

śrīśivarahasye prathamāṃśe devyupaniṣatpratipādanaṃ nāma pañcapañcāśo'dhyāyaḥ 55

देव्युपनिषत्प्रतिपादनं नाम पञ्चपञ्चाशोऽध्यायः स्कन्दः– तदा देवा महादेवं गगनस्थं सनातनम् । उमया वरदं देवं मन्दस्मितमनोहरम्

devyupaniṣatpratipādanaṃ nāma pañcapañcāśo'dhyāyaḥ skandaḥ– tadā devā mahādevaṃ gaganasthaṃ sanātanam | umayā varadaṃ devaṃ mandasmitamanoharam

उत्फुल्लहल्लकलसन्मालाशोभितकन्धरम् । सुधांशूग्रांशुकीलाभिर्विकासितदिशामुखम्

utphullahallakalasanmālāśobhitakandharam | sudhāṃśūgrāṃśukīlābhirvikāsitadiśāmukham

कुन्दाच्छशारदाभ्राभघनकान्तिशरीरकम् । त्रिणेत्रशोभिवक्त्रोद्यन्नागकुण्डलमण्डितम्

kundācchaśāradābhrābhaghanakāntiśarīrakam | triṇetraśobhivaktrodyannāgakuṇḍalamaṇḍitam

पृ0 204) कुण्डलीशफणाभ्राजत्कुण्डलाननमण्डितम् । कपर्दतटबद्धेन्दुगङ्गाप्लावितमौलिकम्

pṛ0 204) kuṇḍalīśaphaṇābhrājatkuṇḍalānanamaṇḍitam | kapardataṭabaddhendugaṅgāplāvitamaulikam

शूलामललसद्बालमृगपाणि मनोहरम् । आशावसं महात्मानं रत्नकङ्कणमण्डितम्

śūlāmalalasadbālamṛgapāṇi manoharam | āśāvasaṃ mahātmānaṃ ratnakaṅkaṇamaṇḍitam

करटित्वक्कटितटवद्धखड्गविराजितम् । देव्या च संयुतं चारुवदनस्मेरकान्तया

karaṭitvakkaṭitaṭavaddhakhaḍgavirājitam | devyā ca saṃyutaṃ cāruvadanasmerakāntayā

धम्मिल्लमल्लिकामोदपङ्कजोत्तमगन्धया । सिन्धूरतिलकाशोभिफालयाच्छमणित्विषा

dhammillamallikāmodapaṅkajottamagandhayā | sindhūratilakāśobhiphālayācchamaṇitviṣā

नानालङ्कारसङ्कॢप्ततत्तदङ्कैकशोभया । कोटिकन्दर्पदर्पघ्नः कोटिसूर्यशताधिकः

nānālaṅkārasaṅkḷptatattadaṅkaikaśobhayā | koṭikandarpadarpaghnaḥ koṭisūryaśatādhikaḥ

कोटिचन्द्राधिकतनुस्तनुहीनोऽपि शङ्करः । घनघोषेण देवांस्तानुच्चैर्घोषो महेश्वरः

koṭicandrādhikatanustanuhīno'pi śaṅkaraḥ | ghanaghoṣeṇa devāṃstānuccairghoṣo maheśvaraḥ

गम्भीरया मधुरया वाचा संह्लादयंस्तदा । प्राह तान्प्रमथाधीशस्सुराधीशान् शिवासखः

gambhīrayā madhurayā vācā saṃhlādayaṃstadā | prāha tānpramathādhīśassurādhīśān śivāsakhaḥ

ईश्वरः– भो भो सुरोत्तमास्सर्वे ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । यमानिलानलब्रध्नमरुतो वासवोऽश्विनः

īśvaraḥ– bho bho surottamāssarve brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | yamānilānalabradhnamaruto vāsavo'śvinaḥ

सूर्यचन्द्रेन्द्रवरुणधनाधीशा दिशाधिपाः । शृण्वन्तु परमं मेऽद्य वचनं सुन्दरं सुराः

sūryacandrendravaruṇadhanādhīśā diśādhipāḥ | śṛṇvantu paramaṃ me'dya vacanaṃ sundaraṃ surāḥ

कृतयत्ना भवन्तो हि चास्मिंस्तार्णक कल्पिते । पुरुषे सर्वशक्त्यापि भवद्भिरुरुविक्रमैः

kṛtayatnā bhavanto hi cāsmiṃstārṇaka kalpite | puruṣe sarvaśaktyāpi bhavadbhiruruvikramaiḥ

जगत्पालनदक्षैश्च न किञ्चिदुदभूत्सुराः । दग्धुं स्रष्टुं तथादातुमत्तुं नाशयितुं द्रुतम्

jagatpālanadakṣaiśca na kiñcidudabhūtsurāḥ | dagdhuṃ sraṣṭuṃ tathādātumattuṃ nāśayituṃ drutam

मम तेजोविहीनाश्च जडाहङ्कारमाश्रिताः । मच्छक्तिकरुणाहीनाश्शक्तिहीनाश्च साम्प्रतम्

mama tejovihīnāśca jaḍāhaṅkāramāśritāḥ | macchaktikaruṇāhīnāśśaktihīnāśca sāmpratam

इयं ममाङ्कसंस्था या ह्युमाख्या शक्तिरुत्तमा । विश्वनिर्माणभरणशिक्षणेयं विचक्षणा

iyaṃ mamāṅkasaṃsthā yā hyumākhyā śaktiruttamā | viśvanirmāṇabharaṇaśikṣaṇeyaṃ vicakṣaṇā

दक्षशैलेन्द्रदुहिता कारणैश्च सुरैस्स्तुता । न तस्याः कारणं कार्यमजैवैषा सनातनी

dakṣaśailendraduhitā kāraṇaiśca suraisstutā | na tasyāḥ kāraṇaṃ kāryamajaivaiṣā sanātanī

एतस्याश्शक्तिवैचित्र्यं भवन्तस्सर्व एव हि । ममैषा परमा मूर्तिरेतस्या विरहे मम

etasyāśśaktivaicitryaṃ bhavantassarva eva hi | mamaiṣā paramā mūrtiretasyā virahe mama

न किञ्चिदिह कर्तव्यमकर्तासङ्ग एव हि । अहमेको निराधारो मदाधारात्वियं सुराः

na kiñcidiha kartavyamakartāsaṅga eva hi | ahameko nirādhāro madādhārātviyaṃ surāḥ

भवतां कारणं देवाश्शिवेयं चित्रकारिणी । एतस्याश्शक्तियोगेन शक्तिमानस्मि सर्वधा

bhavatāṃ kāraṇaṃ devāśśiveyaṃ citrakāriṇī | etasyāśśaktiyogena śaktimānasmi sarvadhā

परा मे परमा शक्तिस्स्वभावादेव वर्तते । कालं स्वभावं नियतिमिच्छामेकेवदन्त्यपि

parā me paramā śaktissvabhāvādeva vartate | kālaṃ svabhāvaṃ niyatimicchāmekevadantyapi

भूतसङ्घन्तथैवान्ये चर्षयः परिमोहिताः । एतस्याश्शक्तिवैचित्र्यं जगदेतच्चराचरम्

bhūtasaṅghantathaivānye carṣayaḥ parimohitāḥ | etasyāśśaktivaicitryaṃ jagadetaccarācaram

एनां प्रणमत क्षिप्रमेतस्याः कृपया सुराः । विक्षेपावरणाभ्यां च शक्तिभ्यां वर्जिता यदि

enāṃ praṇamata kṣiprametasyāḥ kṛpayā surāḥ | vikṣepāvaraṇābhyāṃ ca śaktibhyāṃ varjitā yadi

तावदेव चिरं देवा यावद्विक्षेपशक्तितः । न मुक्ता मे परं ज्ञानं प्राप्यापि सुरसत्तमाः

tāvadeva ciraṃ devā yāvadvikṣepaśaktitaḥ | na muktā me paraṃ jñānaṃ prāpyāpi surasattamāḥ

किन्त्वावरणनिर्मुक्ता भविष्यध्वं कृपाधिकाः । भवतां सर्वथा ज्ञानं मत्प्रसादेन सत्तमाः

kintvāvaraṇanirmuktā bhaviṣyadhvaṃ kṛpādhikāḥ | bhavatāṃ sarvathā jñānaṃ matprasādena sattamāḥ

यावदावर्तनं देवास्सज्ञानाश्चाधिकारिणः । प्राप्नुवन्तु भवन्तो हि वेदवेदान्तसम्भवम्

yāvadāvartanaṃ devāssajñānāścādhikāriṇaḥ | prāpnuvantu bhavanto hi vedavedāntasambhavam

ज्ञानं मे पारमैश्वर्यं देव्याश्च कृपया सुराः । तदा देवाश्शम्भुवचो निशम्य परमार्थतः

jñānaṃ me pāramaiśvaryaṃ devyāśca kṛpayā surāḥ | tadā devāśśambhuvaco niśamya paramārthataḥ

पृ0 205) जानुभ्यामवनिं गत्वा तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । देवदेवप्रसादाय भक्त्या बद्धकरास्सुराः

pṛ0 205) jānubhyāmavaniṃ gatvā tuṣṭuvurjagadambikām | devadevaprasādāya bhaktyā baddhakarāssurāḥ

देवाः– शरच्छशिसमानने जितगजेन्द्रयाते शिवे सुनीलजलदोपमोज्वलकचे सुबिम्बाधरे । सुनीलनयनाञ्चलोत्पलसमाननेत्राञ्चले दयारसघने शिवे सदयमद्य नः पालय

devāḥ– śaracchaśisamānane jitagajendrayāte śive sunīlajaladopamojvalakace subimbādhare | sunīlanayanāñcalotpalasamānanetrāñcale dayārasaghane śive sadayamadya naḥ pālaya

सुरासुरमुनिव्रजैर्नतपदाम्बुजे शङ्करि महेश्वरमहाङ्कगे विकचमल्लिधम्मिल्लके । भवानि भवनाशिनि हरितभक्तपापव्रजे नमाम पदपङ्कजं तव विमुक्तिदं केवलम्

surāsuramunivrajairnatapadāmbuje śaṅkari maheśvaramahāṅkage vikacamallidhammillake | bhavāni bhavanāśini haritabhaktapāpavraje namāma padapaṅkajaṃ tava vimuktidaṃ kevalam

कदम्बवनसंस्थिते मणिकदम्बकान्तिप्रिये शरच्छशिसुबिम्बवत्प्रथितवक्त्रबिम्बाधरे । सुगन्धतरबन्धुरायितसुगात्रिताम्भोरुहो- ज्वलन्नयनकोटिके नतगुहादिहेरम्बके

kadambavanasaṃsthite maṇikadambakāntipriye śaracchaśisubimbavatprathitavaktrabimbādhare | sugandhatarabandhurāyitasugātritāmbhoruho- jvalannayanakoṭike nataguhādiherambake

नगेन्द्रकुलकन्यके विधृतसामिसोमालके महेश्वरि सुयल्लके ह्यसुरजालसम्भल्लके । नमाम पदपल्लवं तव सुगल्लमौलिस्फुर- त्सुरोत्तमकिरीटकज्वलितपापमल्लापहम्

nagendrakulakanyake vidhṛtasāmisomālake maheśvari suyallake hyasurajālasambhallake | namāma padapallavaṃ tava sugallamaulisphura- tsurottamakirīṭakajvalitapāpamallāpaham

कुलाचलकुलं त्वया तिलककान्तमीशे कृतं कुलाचलभयाश्रयात्कुलिशिताघसङ्घे शिवे । कुलीनजनमानसाश्रयणपादपद्मोज्वले प्रसीद पवनानलैर्नतपदाम्बुजे शङ्करि

kulācalakulaṃ tvayā tilakakāntamīśe kṛtaṃ kulācalabhayāśrayātkuliśitāghasaṅghe śive | kulīnajanamānasāśrayaṇapādapadmojvale prasīda pavanānalairnatapadāmbuje śaṅkari

सूतः- देवानां संस्तवं श्रुत्वा प्रहृष्टा परमेश्वरी । प्राह प्रसन्ना गम्भीरं देवान्त्सुमधुरं गिरम्

sūtaḥ- devānāṃ saṃstavaṃ śrutvā prahṛṣṭā parameśvarī | prāha prasannā gambhīraṃ devāntsumadhuraṃ giram

पृ0 206) देव्युवाच– स्तुत्या च भवतां देवाः प्रसादसुमुखात्वहम् । ददामि वाञ्छितं सर्वं शिवज्ञानमिदं सुराः

pṛ0 206) devyuvāca– stutyā ca bhavatāṃ devāḥ prasādasumukhātvaham | dadāmi vāñchitaṃ sarvaṃ śivajñānamidaṃ surāḥ

मज्ज्ञानेन परां शान्तिमधिगच्छत सुव्रतः । अहं मानं परित्यज्य शिवसार्वात्म्यवेदिनः

majjñānena parāṃ śāntimadhigacchata suvrataḥ | ahaṃ mānaṃ parityajya śivasārvātmyavedinaḥ

विमुक्ताः पशवो यूयं मन्मायाशक्तिवैभवात् । अहमेवाखिलाराध्या ह्यहं ध्येयाखिलैरपि

vimuktāḥ paśavo yūyaṃ manmāyāśaktivaibhavāt | ahamevākhilārādhyā hyahaṃ dhyeyākhilairapi

संविच्च सदसच्चापि चाहं विश्वमिदं ध्रुवम् । मन्मायया मोहितास्स्थ ह्यहमेतद्भवाभवम्

saṃvicca sadasaccāpi cāhaṃ viśvamidaṃ dhruvam | manmāyayā mohitāsstha hyahametadbhavābhavam

अहमेव स्वयमिदं ददामि ज्ञानमैश्वरम्

ahameva svayamidaṃ dadāmi jñānamaiśvaram

अहं विश्वं भुवनं चेतयामि ह्यहं विश्वेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहमेव वात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्व

ahaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ cetayāmi hyahaṃ viśvebhirvasubhiścarāmyahamādityairuta viśvadevaiḥ | ahameva vāta iva pravāmyārabhamāṇā bhuvanāni viśva

अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुवीर्याय यजमानाय सुन्वते । परो दिवाहं परयेनापृथिव्यां परंपरा हि प्रथमा पृथिव्याम्

ahaṃ dadhāmi draviṇaṃ haviṣmate suvīryāya yajamānāya sunvate | paro divāhaṃ parayenāpṛthivyāṃ paraṃparā hi prathamā pṛthivyām

एषोऽन्तर्याम्यमृतः पुराणस्सदाजनानां हृदये सन्निविष्टः । एनमात्मानं गूढमनुप्रविष्टं हृदा पश्यन्ति मनसा मनीषिणः

eṣo'ntaryāmyamṛtaḥ purāṇassadājanānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ | enamātmānaṃ gūḍhamanupraviṣṭaṃ hṛdā paśyanti manasā manīṣiṇaḥ

एष भूतपतिरेष सेतुर्विधरणो लोकानामसम्भेदाय । एष सुप्तेषु जागर्ति भूतम्भूतं पुरुषो निर्मिमाणः

eṣa bhūtapatireṣa seturvidharaṇo lokānāmasambhedāya | eṣa supteṣu jāgarti bhūtambhūtaṃ puruṣo nirmimāṇaḥ

एषोऽन्तरादित्ये ह्यमृतो हिरण्मयः पुरुषो दृश्यते शिवः । एष धाता विधाता च स्वराट् सम्म्राट् प्रजापतिः

eṣo'ntarāditye hyamṛto hiraṇmayaḥ puruṣo dṛśyate śivaḥ | eṣa dhātā vidhātā ca svarāṭ sammrāṭ prajāpatiḥ

एष दिव्यो देव एकः पुराणो सङ्गिष्वसङ्गो गुणनामकर्मभिः

eṣa divyo deva ekaḥ purāṇo saṅgiṣvasaṅgo guṇanāmakarmabhiḥ

एष एव हि भूतात्मा भूते भूते व्यवस्थितेः । एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत्

eṣa eva hi bhūtātmā bhūte bhūte vyavasthiteḥ | ekadhā bahudhā caiva dṛśyate jalacandravat

जलस्य चलनादेव यथाचलति भास्करः । तथैष सर्वभूतेषु तद्धर्मैर्नैव लिप्यते

jalasya calanādeva yathācalati bhāskaraḥ | tathaiṣa sarvabhūteṣu taddharmairnaiva lipyate

अलिङ्ग आकाशसधर्म एषो नान्तो न चादिर्न च मध्यमेषः । जगद्गतोऽयं न जगद्विचित्रमेषोऽखिलाधार उरुक्रमस्सदा

aliṅga ākāśasadharma eṣo nānto na cādirna ca madhyameṣaḥ | jagadgato'yaṃ na jagadvicitrameṣo'khilādhāra urukramassadā

विशेषहीनश्च कविः पुराण एष स्वतन्त्रः पुरुषः पुराणः । गूढेषु गूढः परपारपारस्सदुर्दर्शोयोगयुक्तैश्च भूयान्

viśeṣahīnaśca kaviḥ purāṇa eṣa svatantraḥ puruṣaḥ purāṇaḥ | gūḍheṣu gūḍhaḥ parapārapārassadurdarśoyogayuktaiśca bhūyān

सहैव संस्थो भवतां वै निलिम्पाः । न जानन्ति सर्वे हृदा भासमानं सदाभास्यभासं महोक्षाद्विहीनम्

sahaiva saṃstho bhavatāṃ vai nilimpāḥ | na jānanti sarve hṛdā bhāsamānaṃ sadābhāsyabhāsaṃ mahokṣādvihīnam

पृ0 207) अस्यैव हि प्रकृतिश्चास्मि देवा न मां जानते ये सदा दुःखभाजः । प्रभास्मीह देवी शशी सूर्यृक्षे ऋषौ ग्रहाणां परमास्थितश्च

pṛ0 207) asyaiva hi prakṛtiścāsmi devā na māṃ jānate ye sadā duḥkhabhājaḥ | prabhāsmīha devī śaśī sūryṛkṣe ṛṣau grahāṇāṃ paramāsthitaśca

न चावयोर्भेदजालं कदाचिन्माया चाहं ह्येषमायी महेशः । भावग्राह्यो ह्यनीडात्मा भावाभावकरश्शिवः

na cāvayorbhedajālaṃ kadācinmāyā cāhaṃ hyeṣamāyī maheśaḥ | bhāvagrāhyo hyanīḍātmā bhāvābhāvakaraśśivaḥ

कलाविदं पुरुषं देवमीड्यं निचाय्यैनं शान्तिमत्यन्तमेति । एष आत्मा तपसालोकनीयो नान्यैर्धर्मैरस्य लिङ्गं न चैव

kalāvidaṃ puruṣaṃ devamīḍyaṃ nicāyyainaṃ śāntimatyantameti | eṣa ātmā tapasālokanīyo nānyairdharmairasya liṅgaṃ na caiva

यस्यैष आत्मा वृणुते तनूं स्वां तस्य प्रसादेन हितस्य लाभः । यस्यैव लाभान्न परं लाभमीष्टे जनस्सुरा ज्ञानमेतस्य दुर्ज्ञम्

yasyaiṣa ātmā vṛṇute tanūṃ svāṃ tasya prasādena hitasya lābhaḥ | yasyaiva lābhānna paraṃ lābhamīṣṭe janassurā jñānametasya durjñam

पुराविदः कवयो ये मनीषिणो ज्ञात्वाप्येनं निष्प्रकम्पा महेशम् । तरन्ति शोकं च पृथक्पृथग्जना न जायते नित्ययुक्ता गुणेषु

purāvidaḥ kavayo ye manīṣiṇo jñātvāpyenaṃ niṣprakampā maheśam | taranti śokaṃ ca pṛthakpṛthagjanā na jāyate nityayuktā guṇeṣu

तथेन्द्रियाधारमनन्तरूपं नीरूपरूपं परमाकाशमेनम् । विष्वक्प्रपञ्चेषु पुरीशयं स्थितं वेदान्तसङ्घैरपि ष्टुड्यमाणः

tathendriyādhāramanantarūpaṃ nīrūparūpaṃ paramākāśamenam | viṣvakprapañceṣu purīśayaṃ sthitaṃ vedāntasaṅghairapi ṣṭuḍyamāṇaḥ

रसं रसानां परमास्वादनीयमनास्वादं रसवर्जं सुगुप्तम् । तुरीयमिन्द्रं सततोदितं गुणैर्गुणातीतं विप्लुषन्दिव्यधाम

rasaṃ rasānāṃ paramāsvādanīyamanāsvādaṃ rasavarjaṃ suguptam | turīyamindraṃ satatoditaṃ guṇairguṇātītaṃ vipluṣandivyadhāma

एषोऽनन्तो महिमाधार ईशो भूमा सीमा सार एकोऽद्वितीयः । नानैवास्ति महिमायं प्रतिष्ठा कविः प्रधानो रसवर्जोऽयमात्मा

eṣo'nanto mahimādhāra īśo bhūmā sīmā sāra eko'dvitīyaḥ | nānaivāsti mahimāyaṃ pratiṣṭhā kaviḥ pradhāno rasavarjo'yamātmā

एष ब्रह्मैष एवेन्द्र एष सर्वं चराचरम् । एष आत्मापहतपाप्माविरजो विशोको विमृत्युरजिघृत्सोऽपिपासः

eṣa brahmaiṣa evendra eṣa sarvaṃ carācaram | eṣa ātmāpahatapāpmāvirajo viśoko vimṛtyurajighṛtso'pipāsaḥ

सत्यकामोऽगुणो ह्येष बृहद्धामायमीश्वरः । एषोऽशरीरो विश्वकर्ता गुणेश एष देवश्शीर्यमाणैर्नशीर्णः

satyakāmo'guṇo hyeṣa bṛhaddhāmāyamīśvaraḥ | eṣo'śarīro viśvakartā guṇeśa eṣa devaśśīryamāṇairnaśīrṇaḥ

अरजोऽयममृतो वै विशोकश्शोकातिगो जातिधर्मैर्विहीनः । एष देवैर्वेदसङ्घैश्च विप्रैरभिष्टुतोऽप्रतर्क्यो हीन्द्रियैश्च

arajo'yamamṛto vai viśokaśśokātigo jātidharmairvihīnaḥ | eṣa devairvedasaṅghaiśca viprairabhiṣṭuto'pratarkyo hīndriyaiśca

एषोऽनन्तश्चेष्टते देहजालैर्यथोर्णनाभिस्सृजते तन्तुजालम् । एष आदित्ये तपति तेजसेद्धः एष विप्रैर्मखजालैश्च तुष्टः

eṣo'nantaśceṣṭate dehajālairyathorṇanābhissṛjate tantujālam | eṣa āditye tapati tejaseddhaḥ eṣa viprairmakhajālaiśca tuṣṭaḥ

पृ0 208) यः पाति सोमममृतस्य नाभिं कालातिगः पाति विश्वं सदैव । अस्मद्भिन्नं नाणुरस्तीह किञ्चित्स एष भर्ता मम देवः पुराणः

pṛ0 208) yaḥ pāti somamamṛtasya nābhiṃ kālātigaḥ pāti viśvaṃ sadaiva | asmadbhinnaṃ nāṇurastīha kiñcitsa eṣa bhartā mama devaḥ purāṇaḥ

नीरूपरूपोऽप्ययमात्मा महेशो नीलग्रीवश्शिपिविष्टश्शाश्वतोऽयम् । न हन्यते हन्यमाने शरीरे दिव्यो देवोह्येष देवः पुराणः

nīrūparūpo'pyayamātmā maheśo nīlagrīvaśśipiviṣṭaśśāśvato'yam | na hanyate hanyamāne śarīre divyo devohyeṣa devaḥ purāṇaḥ

तं ब्रह्मवन्वान उपासते परं बुद्धीन्द्रियातीतमनौपमं शिवम् । नान्तः प्रज्ञं न वहिः प्रज्ञमीशं नोभयतः प्रज्ञमर्हत्तमं च

taṃ brahmavanvāna upāsate paraṃ buddhīndriyātītamanaupamaṃ śivam | nāntaḥ prajñaṃ na vahiḥ prajñamīśaṃ nobhayataḥ prajñamarhattamaṃ ca

विश्वस्य स्रष्टारमनेकरूपं विश्वस्यैकं परिवेष्टितारम् । गुहाहितं गह्वरेष्टं पुराणं त्ववस्थातीतं प्रणवं चादिमेकम्

viśvasya sraṣṭāramanekarūpaṃ viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāram | guhāhitaṃ gahvareṣṭaṃ purāṇaṃ tvavasthātītaṃ praṇavaṃ cādimekam

महं महान्तं परमात्मानमीशमणोरणीयांसमिदं ततं च । विभ्राजमानं भूतवर्गेष्वसङ्गं वेलातिगं स्वप्रभाभासमानम्

mahaṃ mahāntaṃ paramātmānamīśamaṇoraṇīyāṃsamidaṃ tataṃ ca | vibhrājamānaṃ bhūtavargeṣvasaṅgaṃ velātigaṃ svaprabhābhāsamānam

वालाग्रमात्रं हृदये प्रतिष्ठं जीवाभासं मन्यमानैश्च मूढैः । न त्वेष जीवो न शिवश्चादिकर्ता यस्मात्परं नापरमस्ति किञ्चित्

vālāgramātraṃ hṛdaye pratiṣṭhaṃ jīvābhāsaṃ manyamānaiśca mūḍhaiḥ | na tveṣa jīvo na śivaścādikartā yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit

बृहत् ब्रह्म शुक्लं ऋतं सत्यमीशं प्रमोदं महज्ज्ञानमानन्दमेकम् । य एनं विदुरमृतास्ते भवन्ति ह्यथेतरे दुःखमेवाविशन्ति

bṛhat brahma śuklaṃ ṛtaṃ satyamīśaṃ pramodaṃ mahajjñānamānandamekam | ya enaṃ viduramṛtāste bhavanti hyathetare duḥkhamevāviśanti

स एष परमानन्दो प्यानन्दो ब्रह्म तत्परम् । अस्यैवानन्दमात्रा हि भवन्तश्च सुरासुराः

sa eṣa paramānando pyānando brahma tatparam | asyaivānandamātrā hi bhavantaśca surāsurāḥ

अयमेव परा काष्टा स ब्रह्म स शिवस्स्वयम् । वेदपर्वतजालोत्थमन्त्रैः कॢप्तोऽयमेव हि

ayameva parā kāṣṭā sa brahma sa śivassvayam | vedaparvatajālotthamantraiḥ kḷpto'yameva hi

इत्युक्त्वा सा जगन्माता देवानां पश्यतां तदा । प्राह देवं महादेवमनादिमजमव्ययम्

ityuktvā sā jaganmātā devānāṃ paśyatāṃ tadā | prāha devaṃ mahādevamanādimajamavyayam

स्कन्दः– इत्यम्बावचनेन नन्दितमनास्स्वान्तास्सुरास्ते तदा नानावेदशिरोगतैश्च विविधैर्वाक्यैस्तदा हर्षिताः । तां देवीमगजां गिरीशरमणीमानन्दधारावृताः पश्यन्ति श्रुतिलोचनैः परिवृतं देवं नभोमध्यगम्

skandaḥ– ityambāvacanena nanditamanāssvāntāssurāste tadā nānāvedaśirogataiśca vividhairvākyaistadā harṣitāḥ | tāṃ devīmagajāṃ girīśaramaṇīmānandadhārāvṛtāḥ paśyanti śrutilocanaiḥ parivṛtaṃ devaṃ nabhomadhyagam

śrīśivarahasye prathamāṃśe devakṛtakṣetrapūjanannāma ṣaṭpañcāśo'dhyāyaḥ 56

पृ0 209) देवकृतक्षेत्रपूजनं नाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः सूतः- कुक्षित्रिलोकं देवेशं महोक्षस्थं हि पार्श्वगम् । प्राञ्जलिर्विनयोपेता नयादिगुणसंयुता

pṛ0 209) devakṛtakṣetrapūjanaṃ nāma ṣaṭpañcāśo'dhyāyaḥ sūtaḥ- kukṣitrilokaṃ deveśaṃ mahokṣasthaṃ hi pārśvagam | prāñjalirvinayopetā nayādiguṇasaṃyutā

प्राह देवी विरूपाक्षं विशालाक्षी महेश्वरी

prāha devī virūpākṣaṃ viśālākṣī maheśvarī

देव्युवाच– देवाः किलैतद्भगवत्प्रसादतो ममैव ते ज्ञानमहोमहार्थदम् । तवाद्य तोषात्सुहृदोऽद्यभेदनं समाप्नुवन्देषसङ्घाः कृतार्थाः

devyuvāca– devāḥ kilaitadbhagavatprasādato mamaiva te jñānamahomahārthadam | tavādya toṣātsuhṛdo'dyabhedanaṃ samāpnuvandeṣasaṅghāḥ kṛtārthāḥ

भवाननादिः पुरुषः पुरीशयो गुहाहितो गह्वरेष्टः पुराणः । गुणातिगो गुणभूतेष्वसङ्गोह्यशीर्य आत्मा परमः पावनस्त्वम्

bhavānanādiḥ puruṣaḥ purīśayo guhāhito gahvareṣṭaḥ purāṇaḥ | guṇātigo guṇabhūteṣvasaṅgohyaśīrya ātmā paramaḥ pāvanastvam

नान्यत्त्वत्तो भेदभानं न चास्ति कविर्मनीषी परिभूस्स्वयम्भूः । तथापि लोकायन उत्तमोऽसि स सर्गजैरुद्वहसीह देहान्

nānyattvatto bhedabhānaṃ na cāsti kavirmanīṣī paribhūssvayambhūḥ | tathāpi lokāyana uttamo'si sa sargajairudvahasīha dehān

विभुर्महान्द्यां दिवं रोदसी खं रोदस्यतो रुद्र ईशोऽद्वितीयः । अकामकामो महिमा त्वं हि भूमा सीमा स दिव्यो देव एको ऋषिस्त्वम्

vibhurmahāndyāṃ divaṃ rodasī khaṃ rodasyato rudra īśo'dvitīyaḥ | akāmakāmo mahimā tvaṃ hi bhūmā sīmā sa divyo deva eko ṛṣistvam

अजोऽव्ययस्तव वक्त्रं महेश प्रपन्नास्सर्वे दक्षिणं घोररूपम् । एते सर्वे पशवः कामकामास्तेषां त्वं पाशं छेत्तुमर्हस्यतोऽद्य

ajo'vyayastava vaktraṃ maheśa prapannāssarve dakṣiṇaṃ ghorarūpam | ete sarve paśavaḥ kāmakāmāsteṣāṃ tvaṃ pāśaṃ chettumarhasyato'dya

पयोनिधित्याग एको हि नित्यो नित्यानां चेच्चेतनानां च चेताः । पतिः पतीनां प्रथमो विद्युदीशस्त्वत्तो बभूवुर्भुवनस्य गोपाः

payonidhityāga eko hi nityo nityānāṃ ceccetanānāṃ ca cetāḥ | patiḥ patīnāṃ prathamo vidyudīśastvatto babhūvurbhuvanasya gopāḥ

मनोवाचामतिगस्त्वं हि गोप्ता सर्वस्सर्वेषां शर्व सर्वादखर्वः । बभ्रुर्मधुः पिङ्गलो विश्वनेता सहस्रभास्प्तनकाः प्रीतिमीयुः

manovācāmatigastvaṃ hi goptā sarvassarveṣāṃ śarva sarvādakharvaḥ | babhrurmadhuḥ piṅgalo viśvanetā sahasrabhāsptanakāḥ prītimīyuḥ

एते प्रसादाभिमुखास्त्वयातो लोकेषु लोक्याः पालनीया महेश । तवैश्वर्यादाप्तकामा भवन्तु नान्यत्तेषां त्वत्त एवाखिलेषु

ete prasādābhimukhāstvayāto lokeṣu lokyāḥ pālanīyā maheśa | tavaiśvaryādāptakāmā bhavantu nānyatteṣāṃ tvatta evākhileṣu

सम्प्राप्तास्ते पारमैश्वर्ययोगं मुच्यन्तु ते मम मायादिपाशैः

samprāptāste pāramaiśvaryayogaṃ mucyantu te mama māyādipāśaiḥ

स्कन्दः– तदा देव्या वचश्श्रुत्वा प्राहदेवो घृणानिधिः । प्रणतानमरान्त्सर्वान्विष्णुब्रह्मेन्द्रपूर्वकान्

skandaḥ– tadā devyā vacaśśrutvā prāhadevo ghṛṇānidhiḥ | praṇatānamarāntsarvānviṣṇubrahmendrapūrvakān

हस्तमस्तकसंयोगं कृत्वा देव उमाधवः । गिरा प्राह ततो देवाञ्छक्तिं वै पातयं स्तदा

hastamastakasaṃyogaṃ kṛtvā deva umādhavaḥ | girā prāha tato devāñchaktiṃ vai pātayaṃ stadā

पृ0 210) ईश्वरः– देव्यानया बोधिता यूयमेवं वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः । मद्ध्यानयोगेन सुरोत्तमाश्चिरं सम्प्राप्यथ ज्ञानमज्ञैर्दुरापम्

pṛ0 210) īśvaraḥ– devyānayā bodhitā yūyamevaṃ vedāntavijñānasuniścitārthāḥ | maddhyānayogena surottamāściraṃ samprāpyatha jñānamajñairdurāpam

न चक्षुषा दृश्यमिदं च खे सदा न वेदवादैर्न च शास्त्रतर्कैः । तपसैवानुदृश्योऽहमात्मा गुरुप्रसादेन शिवप्रसादात्

na cakṣuṣā dṛśyamidaṃ ca khe sadā na vedavādairna ca śāstratarkaiḥ | tapasaivānudṛśyo'hamātmā guruprasādena śivaprasādāt

भिद्यन्ते वै विपुला ग्रन्थयो वः अनादिसिद्धाः को हि वेदेदमेवम् । न साम्परायो भवतां बालकानामनाद्यविद्याविषयैकवर्त्मनाम्

bhidyante vai vipulā granthayo vaḥ anādisiddhāḥ ko hi vededamevam | na sāmparāyo bhavatāṃ bālakānāmanādyavidyāviṣayaikavartmanām

यूयं मया कल्पितैवास्थ लोके लोकाधीशा यावदावर्तनं वः । तावत् ज्ञानं प्राप्य मध्ये बलीनां भविष्यथ प्रतिकल्पं सुरेशाः

yūyaṃ mayā kalpitaivāstha loke lokādhīśā yāvadāvartanaṃ vaḥ | tāvat jñānaṃ prāpya madhye balīnāṃ bhaviṣyatha pratikalpaṃ sureśāḥ

स मामनुप्रतिपद्यध्वमद्य सुनिर्वृतास्तपसा केवलेन । विजानन्तोऽन्यमनसो नो रमन्ते तस्माद्वेदैरीड्य एको महेशः

sa māmanupratipadyadhvamadya sunirvṛtāstapasā kevalena | vijānanto'nyamanaso no ramante tasmādvedairīḍya eko maheśaḥ

यज्ञैर्दानैस्तपसानाशकेन मत्क्षेत्रवासैः परिधूलनादराः । धृतत्रिपुण्ट्रा भवपाशमुक्ताश्शिरोव्रतैरग्निरित्यादिमन्त्रैः

yajñairdānaistapasānāśakena matkṣetravāsaiḥ paridhūlanādarāḥ | dhṛtatripuṇṭrā bhavapāśamuktāśśirovratairagnirityādimantraiḥ

उद्धूल्यगात्राणि पवित्रभस्मना रौद्राणि चावर्तयत प्रीतये मे । पञ्चाक्षरावर्तनजातहर्षा मल्लिङ्गसम्पूजनमात्रतुष्टाः

uddhūlyagātrāṇi pavitrabhasmanā raudrāṇi cāvartayata prītaye me | pañcākṣarāvartanajātaharṣā malliṅgasampūjanamātratuṣṭāḥ

कष्टैर्विहीनाश्शिपिविष्टमिष्टैर्बिल्वैस्समभ्यर्च्य दिने दिने माम् । प्रकृष्टमुक्त्यैव भवोत्कटे रताः प्रनष्टमोहाः प्रकटाष्टमूर्तिम्

kaṣṭairvihīnāśśipiviṣṭamiṣṭairbilvaissamabhyarcya dine dine mām | prakṛṣṭamuktyaiva bhavotkaṭe ratāḥ pranaṣṭamohāḥ prakaṭāṣṭamūrtim

सर्वार्तिघ्नं हृदये सम्प्रविष्टं ध्यायन्त मामेव सदा हृदि स्थितम् । सम्प्राप्यमज्ज्ञानमहो दुरापं कोष्टं कनिष्टं परितोषपुष्टम्

sarvārtighnaṃ hṛdaye sampraviṣṭaṃ dhyāyanta māmeva sadā hṛdi sthitam | samprāpyamajjñānamaho durāpaṃ koṣṭaṃ kaniṣṭaṃ paritoṣapuṣṭam

इष्टं च यत्किञ्चिदपि त्रिविष्टपे निवेद्य तद्युञ्जत प्रीतियुक्ताः । तेनैव वो ज्ञानमखण्डमिष्टमीष्टेऽधुना संसृतिबन्धनाशम्

iṣṭaṃ ca yatkiñcidapi triviṣṭape nivedya tadyuñjata prītiyuktāḥ | tenaiva vo jñānamakhaṇḍamiṣṭamīṣṭe'dhunā saṃsṛtibandhanāśam

करोमि पाशान्भवतापसम्भवात्सनातनांस्ते दधाम्यद्य हृष्टः । अहो भवद्भिरपि पूर्णकामः किं विस्मृतो हृदये सम्प्रविष्टः

karomi pāśānbhavatāpasambhavātsanātanāṃste dadhāmyadya hṛṣṭaḥ | aho bhavadbhirapi pūrṇakāmaḥ kiṃ vismṛto hṛdaye sampraviṣṭaḥ

मदः पूर्णोऽपूर्ण एवास्मि पूर्णः पूर्णात्पूर्णो नास्त्यपूर्णं मया हि । देव्याः प्रसादेन विमुक्तकामाश्चरन्तु तुष्टाः परिपूर्णसिद्धयः

madaḥ pūrṇo'pūrṇa evāsmi pūrṇaḥ pūrṇātpūrṇo nāstyapūrṇaṃ mayā hi | devyāḥ prasādena vimuktakāmāścarantu tuṣṭāḥ paripūrṇasiddhayaḥ

पृ0 211) तथापि किञ्चित्प्रवदामि वैभवं कष्टं तदव्यक्तगतं ममाद्य । सर्वेषु देवेषु सदैव सर्वदा लिङ्गाकृतिर्गिरिमौलौ निविष्टः

pṛ0 211) tathāpi kiñcitpravadāmi vaibhavaṃ kaṣṭaṃ tadavyaktagataṃ mamādya | sarveṣu deveṣu sadaiva sarvadā liṅgākṛtirgirimaulau niviṣṭaḥ

स्थानेषु पूज्योऽहमनादिरीशो मद्रूपलोक्यं भवतां सुदुर्लभम् । अहं त्वलिङ्गसंस्थस्सनातनः पूजनीयो भवद्भिः

sthāneṣu pūjyo'hamanādirīśo madrūpalokyaṃ bhavatāṃ sudurlabham | ahaṃ tvaliṅgasaṃsthassanātanaḥ pūjanīyo bhavadbhiḥ

तदेव लिङ्गं मम लिङ्गमेवं ज्ञातुन्नशक्यं क्षुरधारकं तत् । रूपद्वयं मे परमार्थतस्सुरास्साकारनीरूपमिदं हि विश्वम्

tadeva liṅgaṃ mama liṅgamevaṃ jñātunnaśakyaṃ kṣuradhārakaṃ tat | rūpadvayaṃ me paramārthatassurāssākāranīrūpamidaṃ hi viśvam

त्रिणेत्रमुद्यच्छशिमौलिसंयुतमम्बायुतं नीलकण्ठं ममाद्यम् । ततोऽपि नीरूपमिदं हि लिङ्गं जगत्पवित्रं कुरुतेऽर्चनादिभिः

triṇetramudyacchaśimaulisaṃyutamambāyutaṃ nīlakaṇṭhaṃ mamādyam | tato'pi nīrūpamidaṃ hi liṅgaṃ jagatpavitraṃ kurute'rcanādibhiḥ

ततो हि तत्केवलकष्टलभ्यं तस्माद्भवन्तश्शरणं प्रयात । कैलासवासो भवतां सुदुस्तरस्तत्र प्रवेशो न हि सद्म मे सदा

tato hi tatkevalakaṣṭalabhyaṃ tasmādbhavantaśśaraṇaṃ prayāta | kailāsavāso bhavatāṃ sudustarastatra praveśo na hi sadma me sadā

सर्वावभासोऽप्यहमीश एकस्तत्राम्बया गणसङ्घैश्च युक्तः । मुक्तो विजह्रामि सदास्तमायः कैलासलिङ्गेषु सदा निविष्टः

sarvāvabhāso'pyahamīśa ekastatrāmbayā gaṇasaṅghaiśca yuktaḥ | mukto vijahrāmi sadāstamāyaḥ kailāsaliṅgeṣu sadā niviṣṭaḥ

केदार ओङ्कार अथाविमुक्ते महालये रुद्रकोटौ प्रभासे । हिमालये श्रीनगमौलिसंस्थे तथान्यदेशेषु सुसंस्थलिङ्गे

kedāra oṅkāra athāvimukte mahālaye rudrakoṭau prabhāse | himālaye śrīnagamaulisaṃsthe tathānyadeśeṣu susaṃsthaliṅge

सम्पूज्य मुक्ताश्च भवन्तु विज्वरा रहस्यमेतत्कथितं सुरोत्तमाः

sampūjya muktāśca bhavantu vijvarā rahasyametatkathitaṃ surottamāḥ

सूतः- इत्युक्तं गिरिजामनोहरवचश्श्रुत्वा विधीन्द्रादयो विष्ण्वीशानमरुद्गणास्सवरुणा नत्वा महेशं शिवम् । जग्मुस्स्वाभिमतप्रदेशमखिला देवा मुदा शङ्करा- त्प्राप्य ज्ञानमहोदयं सुरुचिरं मुक्त्यैच लिङ्गार्चकाः

sūtaḥ- ityuktaṃ girijāmanoharavacaśśrutvā vidhīndrādayo viṣṇvīśānamarudgaṇāssavaruṇā natvā maheśaṃ śivam | jagmussvābhimatapradeśamakhilā devā mudā śaṅkarā- tprāpya jñānamahodayaṃ suruciraṃ muktyaica liṅgārcakāḥ

हिमालयनगोत्तमे हिमसुधाममौलिस्फुर- द्धिमाद्रिवरकन्यकाजटिलकान्तिकान्तं प्रभुम् । पयोधिसुतया हरिः पयसिजातपुष्पार्चनै- र्निनाय दिवसानुमे वरसुरङ्गकेदारगः

himālayanagottame himasudhāmamaulisphura- ddhimādrivarakanyakājaṭilakāntikāntaṃ prabhum | payodhisutayā hariḥ payasijātapuṣpārcanai- rnināya divasānume varasuraṅgakedāragaḥ

पृ0 212) ओङ्कारं समवाप्य भारतिपतिस्सन्नर्मदातीरगं पुष्पैर्बिल्वदलार्चनैश्श्रुतिगतैर्मन्त्रैस्स्तुवन्मामुमे । तत्याजाखिलपातकं हृदि गतं चाज्ञानमप्यन्तत- स्सृष्टिं प्रष्टुतया स्वकीयवदनैस्तुष्टाव चाष्टाकृतिम्

pṛ0 212) oṅkāraṃ samavāpya bhāratipatissannarmadātīragaṃ puṣpairbilvadalārcanaiśśrutigatairmantraisstuvanmāmume | tatyājākhilapātakaṃ hṛdi gataṃ cājñānamapyantata- ssṛṣṭiṃ praṣṭutayā svakīyavadanaistuṣṭāva cāṣṭākṛtim

रुद्रोऽविमुक्तपदवीमविमुक्तमेतत्सम्प्राप्य लिङ्गनिलयं वरगङ्गयापि । विश्वेश्वरं त्रिभुवनेश्वरमीप्सितारं त्वामम्बिकामगसुतां सुविशालनेत्राम्

rudro'vimuktapadavīmavimuktametatsamprāpya liṅganilayaṃ varagaṅgayāpi | viśveśvaraṃ tribhuvaneśvaramīpsitāraṃ tvāmambikāmagasutāṃ suviśālanetrām

अभ्यर्च्य पुष्पनिकरैः पयसो रसैश्च नीरैश्च सेच्य वरबिल्वदलैस्समर्च्य । लेभेऽप्यलभ्यमपि वेदशिरः प्रतीतं ज्ञानं तदा सुविमलं नगराजकन्ये

abhyarcya puṣpanikaraiḥ payaso rasaiśca nīraiśca secya varabilvadalaissamarcya | lebhe'pyalabhyamapi vedaśiraḥ pratītaṃ jñānaṃ tadā suvimalaṃ nagarājakanye

इन्द्रोऽप्यथामरसुकण्ठकमेतदेव देवं महेश्वरमुमे वरबिल्वपत्रैः । सम्पूज्य तच्छ्रुतिगतं विमलं मदीयं ज्ञानं सदोदितमखण्डमवाप्य तुष्टः

indro'pyathāmarasukaṇṭhakametadeva devaṃ maheśvaramume varabilvapatraiḥ | sampūjya tacchrutigataṃ vimalaṃ madīyaṃ jñānaṃ sadoditamakhaṇḍamavāpya tuṣṭaḥ

339

यमोऽपि वरशैलके विमलगन्धमाद्रौ शिवं समर्च्य निजपातकैश्श्रुतिगतिञ्च लेभे शिवे । विमुक्तहृदयस्तदा त्रिदलबिल्वपत्रैश्शिवे स एव सुखसम्पदां प्रवरदक्षिणाशाधिपः

yamo'pi varaśailake vimalagandhamādrau śivaṃ samarcya nijapātakaiśśrutigatiñca lebhe śive | vimuktahṛdayastadā tridalabilvapatraiśśive sa eva sukhasampadāṃ pravaradakṣiṇāśādhipaḥ

श्रीशैलनायकमुमे प्रथिते प्रदोषे श्रीदं धनाधिपतिरर्च्य विमुक्तपापः । ज्ञानं च यक्षपतिरक्षममाप वीक्ष्य पक्षाश्रयेण विमलं सलभेत्सुमोक्षम्

śrīśailanāyakamume prathite pradoṣe śrīdaṃ dhanādhipatirarcya vimuktapāpaḥ | jñānaṃ ca yakṣapatirakṣamamāpa vīkṣya pakṣāśrayeṇa vimalaṃ salabhetsumokṣam

तावश्विनौ च करहट्टपुरं तदाप्य नागेशमर्च्य विविधैर्लभतां सुपुष्पैः । मोक्षं तथैव भिषजामधिपौ तथा तौ वेदं तथायुषमुमे समवापतुस्तौ

tāvaśvinau ca karahaṭṭapuraṃ tadāpya nāgeśamarcya vividhairlabhatāṃ supuṣpaiḥ | mokṣaṃ tathaiva bhiṣajāmadhipau tathā tau vedaṃ tathāyuṣamume samavāpatustau

वायुः कामदवैद्यनाथविपिनाधीशं समभ्यर्च्य मां बिल्वैः कोमलपुष्पनीरजलवैस्सम्प्राप्य मोक्षं द्रुतम् । अग्निः पुष्करमीश्वरं त्रिभुवनाध्यक्षं समभ्यर्च्य वै सर्वं भक्षसमुद्भवं प्रथितमप्यंहोविमुक्तोऽम्बिके

vāyuḥ kāmadavaidyanāthavipinādhīśaṃ samabhyarcya māṃ bilvaiḥ komalapuṣpanīrajalavaissamprāpya mokṣaṃ drutam | agniḥ puṣkaramīśvaraṃ tribhuvanādhyakṣaṃ samabhyarcya vai sarvaṃ bhakṣasamudbhavaṃ prathitamapyaṃhovimukto'mbike

गोकर्णं समवाप्य ते हि मरुतः पूज्येश्वरं मां शिवे बिल्वैः कोमलपल्लवैश्च वसवो दित्यास्तवैस्तुष्टुवुः । पृ0 213) श्रीमत्त्र्यम्बकमप्यगसुते ते द्वादशार्का हि मां होमैर्हुत्वा महेशि रुद्रास्त्वभिपूज्य त्रिदलैश्च बिल्वपत्रैः

gokarṇaṃ samavāpya te hi marutaḥ pūjyeśvaraṃ māṃ śive bilvaiḥ komalapallavaiśca vasavo dityāstavaistuṣṭuvuḥ | pṛ0 213) śrīmattryambakamapyagasute te dvādaśārkā hi māṃ homairhutvā maheśi rudrāstvabhipūjya tridalaiśca bilvapatraiḥ

परिणतहिमधाममण्डलोऽपि शम्भुं हृदयाम्भोजसुपुण्डरीकवासम् । गोपर्वते समभिपूज्य तथैव शम्भुं मार्ताण्डकोऽपि गिरिजे समवाप मुक्तिम्

pariṇatahimadhāmamaṇḍalo'pi śambhuṃ hṛdayāmbhojasupuṇḍarīkavāsam | goparvate samabhipūjya tathaiva śambhuṃ mārtāṇḍako'pi girije samavāpa muktim

काञ्चीं काञ्चितदित्कटां दिविषदस्त्वेकाम्रमूले हरं कामाक्षीमपि भोगभोग्यनिकरैस्सम्पूज्य मुक्तिं गताः । अन्येचापि ग्रहास्तथैव मुनयो देवासुरा मानवा गन्धर्वोरगयक्षराक्षसगणा मुक्तास्समभ्यर्च्य माम्

kāñcīṃ kāñcitaditkaṭāṃ diviṣadastvekāmramūle haraṃ kāmākṣīmapi bhogabhogyanikaraissampūjya muktiṃ gatāḥ | anyecāpi grahāstathaiva munayo devāsurā mānavā gandharvoragayakṣarākṣasagaṇā muktāssamabhyarcya mām

श्रीकण्ठे तृणशङ्करे सुविहिते रत्नाद्रिमौलिस्थिते श्रीमातृप्रभवे गिरीन्द्रतनये श्रीकालहस्तीगिरौ । जम्बूलिङ्गकवेरजातटयुगे जप्ये तथा कुम्भके पुण्ये श्रीधवलार्जुने विधिपुहे श्रीवेदकाब्जे पुरे

śrīkaṇṭhe tṛṇaśaṅkare suvihite ratnādrimaulisthite śrīmātṛprabhave girīndratanaye śrīkālahastīgirau | jambūliṅgakaverajātaṭayuge japye tathā kumbhake puṇye śrīdhavalārjune vidhipuhe śrīvedakābje pure

पुण्ये श्वेतवने मयूरविपिने छायावने शङ्करि सम्पूज्य त्रिदशेश्वरं गिरिजया मुक्तिं परां ते ययुः

puṇye śvetavane mayūravipine chāyāvane śaṅkari sampūjya tridaśeśvaraṃ girijayā muktiṃ parāṃ te yayuḥ

हालास्यनायकमुमे वरशालिवाटीनाथं च कान्तिमतिकाशपुरायताक्षीम् । देवाङ्गना समभिपूज्य हलीसलास्यैर्नृत्यन्ति हेमसरसीमवगाह्य मां त्वाम्

hālāsyanāyakamume varaśālivāṭīnāthaṃ ca kāntimatikāśapurāyatākṣīm | devāṅganā samabhipūjya halīsalāsyairnṛtyanti hemasarasīmavagāhya māṃ tvām

मार्कण्डेयघटोद्भवौ घटहरं सम्पूज्य मृत्युं क्षणा- द्योजिग्ये भुवनेश्वरि त्रिभुवने मत्पादशूलाहतम् । स्कन्दस्स्वामिगिरौ समर्च्य गणपस्तद्दक्षिणावर्तके मामाराध्य गणाश्च भूसुरगणास्तत्रत्यलिङ्गेषु माम्

mārkaṇḍeyaghaṭodbhavau ghaṭaharaṃ sampūjya mṛtyuṃ kṣaṇā- dyojigye bhuvaneśvari tribhuvane matpādaśūlāhatam | skandassvāmigirau samarcya gaṇapastaddakṣiṇāvartake māmārādhya gaṇāśca bhūsuragaṇāstatratyaliṅgeṣu mām

क्षिप्रातीरनिकेतने मयि सदा नाम्ना महाकालजे सम्प्राप्यार्च्य गणत्वमाप सुकृतैर्मुक्तोऽप्यभून्मद्गणः । भृङ्गी नन्दिकचण्डिकौ बलिसुतः पौलस्त्यहुण्डादयो मामाराद्ध्य सदैव तुष्टुवुरुमे तन्मे समाकर्णय

kṣiprātīraniketane mayi sadā nāmnā mahākālaje samprāpyārcya gaṇatvamāpa sukṛtairmukto'pyabhūnmadgaṇaḥ | bhṛṅgī nandikacaṇḍikau balisutaḥ paulastyahuṇḍādayo māmārāddhya sadaiva tuṣṭuvurume tanme samākarṇaya

śrīśivarahasye prathamāṃśe sarvadevastutirnāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ 57

पृ0 214) सर्वदेवस्तुतिर्नाम सप्तपञ्चाशोऽध्यायः ईश्वरः– देवैर्गणेन्द्रैर्मुनिभिस्स्तुतोऽहं तत्र तत्र हि । तत्स्तुतिं सावधानेन मत्तश्शृणु नगात्मजे

pṛ0 214) sarvadevastutirnāma saptapañcāśo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– devairgaṇendrairmunibhisstuto'haṃ tatra tatra hi | tatstutiṃ sāvadhānena mattaśśṛṇu nagātmaje

विष्णुब्रह्मादयो देवास्तथैव गणपा मम । मां तुष्टुवुर्महादेवं पद्यैर्गद्यैर्मनोहरैः

viṣṇubrahmādayo devāstathaiva gaṇapā mama | māṃ tuṣṭuvurmahādevaṃ padyairgadyairmanoharaiḥ

विष्णुः– कनज्जटाकुटीरगां विहङ्गसङ्गमण्डितां करिप्रियाङ्गसङ्गतां मुखाब्जकान्तिरङ्गिताम् । कपर्दकोटिसङ्गतां कथासुधातरङ्गिणीं भजामि शम्भुमौलिगां महेश्वरं नतोऽस्म्यहम्

viṣṇuḥ– kanajjaṭākuṭīragāṃ vihaṅgasaṅgamaṇḍitāṃ karipriyāṅgasaṅgatāṃ mukhābjakāntiraṅgitām | kapardakoṭisaṅgatāṃ kathāsudhātaraṅgiṇīṃ bhajāmi śambhumauligāṃ maheśvaraṃ nato'smyaham

खरादिखङ्गसंहतिप्रपञ्चबन्धनान्तकप्रखासचन्द्रहासधृक् । अखण्डखण्डपर्शुजप्रभावितर्दिकेवतत्क्षणज्ञपारणस्फुरत्खरादिदुष्टगर्वहृत्

kharādikhaṅgasaṃhatiprapañcabandhanāntakaprakhāsacandrahāsadhṛk | akhaṇḍakhaṇḍaparśujaprabhāvitardikevatatkṣaṇajñapāraṇasphuratkharādiduṣṭagarvahṛt

ब्रह्मा– मनोतिगं वचोतिगं गणातिगं गुणातिगं भुजङ्गराजभोगगार्चिताङ्घ्रिहृत्पथोजगम् । तरङ्गिणीतरङ्गजप्रफुल्लपद्मनालगं भजामि रत्नरङ्गगं कुरङ्गपाणिमीश्वरम्

brahmā– manotigaṃ vacotigaṃ gaṇātigaṃ guṇātigaṃ bhujaṅgarājabhogagārcitāṅghrihṛtpathojagam | taraṅgiṇītaraṅgajapraphullapadmanālagaṃ bhajāmi ratnaraṅgagaṃ kuraṅgapāṇimīśvaram

हिरण्यदं महीप्रदं पशुप्रदं हराजविष्णुसर्वदप्रदानभोगमोक्षदम् । भजामि देवदैवतं गुहाहितं जगद्गतं प्रभावितं सुभाषितं महाश्रुतीडितं शिवम्

hiraṇyadaṃ mahīpradaṃ paśupradaṃ harājaviṣṇusarvadapradānabhogamokṣadam | bhajāmi devadaivataṃ guhāhitaṃ jagadgataṃ prabhāvitaṃ subhāṣitaṃ mahāśrutīḍitaṃ śivam

रुद्रः– महाहिराजकङ्कणं धराधृगात्मजासखं ज्वलत्त्रिशूलधारिणं मुनीन्द्रबालपोषणम् । कुरङ्गबालधारिणं सितत्रिपुण्ट्रधारिणं भजामि सोमधारिणं करीन्द्रकृत्तिधारिणम्

rudraḥ– mahāhirājakaṅkaṇaṃ dharādhṛgātmajāsakhaṃ jvalattriśūladhāriṇaṃ munīndrabālapoṣaṇam | kuraṅgabāladhāriṇaṃ sitatripuṇṭradhāriṇaṃ bhajāmi somadhāriṇaṃ karīndrakṛttidhāriṇam

प्रकृष्टसामघोषिणं सुधांशुखण्डदीधितिप्रचण्डमौलिमण्डलं सुकुण्डलीकृताच्छगण्डकुण्डलीश्वरं प्रभुम् । अखण्डदिव्यदीधिमत्सुचन्द्रखण्डदेहकं विधातृमुण्डषण्डजप्रकाशमालजालकम्

prakṛṣṭasāmaghoṣiṇaṃ sudhāṃśukhaṇḍadīdhitipracaṇḍamaulimaṇḍalaṃ sukuṇḍalīkṛtācchagaṇḍakuṇḍalīśvaraṃ prabhum | akhaṇḍadivyadīdhimatsucandrakhaṇḍadehakaṃ vidhātṛmuṇḍaṣaṇḍajaprakāśamālajālakam

भजामि चण्डताण्डवं घनाण्डजाण्डजप्रियं तुहण्डहुण्डकप्रियं महोरुबाहुदण्डकम् । इन्द्रः– पुरान्तकं स्मरान्तकं भगान्तकं मखान्तकं गजान्धकान्तकान्तकं शिवं सदा हृदम्बुजे

bhajāmi caṇḍatāṇḍavaṃ ghanāṇḍajāṇḍajapriyaṃ tuhaṇḍahuṇḍakapriyaṃ mahorubāhudaṇḍakam | indraḥ– purāntakaṃ smarāntakaṃ bhagāntakaṃ makhāntakaṃ gajāndhakāntakāntakaṃ śivaṃ sadā hṛdambuje

वायुः– सुदक्षदक्षशिक्षकं महोक्षवाहकक्षगं सुपक्षिवाहनप्रियं मयस्करं यशस्करम् । पृ0 215) तिरस्करं महेनसां महस्करततिप्रभं तिरस्कृतं दुरात्मनाम्

vāyuḥ– sudakṣadakṣaśikṣakaṃ mahokṣavāhakakṣagaṃ supakṣivāhanapriyaṃ mayaskaraṃ yaśaskaram | pṛ0 215) tiraskaraṃ mahenasāṃ mahaskaratatiprabhaṃ tiraskṛtaṃ durātmanām

सुमस्करीमनोगतं सुतस्करं हविष्करं भजामि शङ्करं सदा हृदन्तरे सुविस्तरम्

sumaskarīmanogataṃ sutaskaraṃ haviṣkaraṃ bhajāmi śaṅkaraṃ sadā hṛdantare suvistaram

अग्निः– शुभाङ्गदं शुभास्पदं सुरेषु दत्ततत्पदं महाविभूतिधारिणं सुभूतिदं सुमोक्षदम् । भवादिहीनबोधदं करीन्द्रचर्मवस्त्रकमखण्डसोममण्डलप्रदं भजे शिवं सदा

agniḥ– śubhāṅgadaṃ śubhāspadaṃ sureṣu dattatatpadaṃ mahāvibhūtidhāriṇaṃ subhūtidaṃ sumokṣadam | bhavādihīnabodhadaṃ karīndracarmavastrakamakhaṇḍasomamaṇḍalapradaṃ bhaje śivaṃ sadā

यमः– हरं सुभक्ततत्परं गरन्धरं ज्वलन्धरं प्रबुद्धशत्रुसंहरं मयस्करं महेश्वरम् । हरीशरं महीधरोरुकार्मुकं भजामि भूरथं हरम्

yamaḥ– haraṃ subhaktatatparaṃ garandharaṃ jvalandharaṃ prabuddhaśatrusaṃharaṃ mayaskaraṃ maheśvaram | harīśaraṃ mahīdharorukārmukaṃ bhajāmi bhūrathaṃ haram

सूर्यः– शरीरभोगसंहरं भजामि देवभास्करं हरञ्च शङ्करं सदा । परात्परं नटेश्वरं जनार्दनार्दनं फणीन्द्रराजहारकं सुमारमारकारकम्

sūryaḥ– śarīrabhogasaṃharaṃ bhajāmi devabhāskaraṃ harañca śaṅkaraṃ sadā | parātparaṃ naṭeśvaraṃ janārdanārdanaṃ phaṇīndrarājahārakaṃ sumāramārakārakam

कुबेरः– धनाधिपं गणादिबृन्दपाधिपमुमाधिपं वृषाधिपं जगत्सुकारणाधिपम् । भजामि चित्सुखाधिपं नगाधिपं हृदाधिपम्

kuberaḥ– dhanādhipaṃ gaṇādibṛndapādhipamumādhipaṃ vṛṣādhipaṃ jagatsukāraṇādhipam | bhajāmi citsukhādhipaṃ nagādhipaṃ hṛdādhipam

चन्द्रः– शरच्चशीसमछविं महोक्षपुच्छचामरं महाच्छतरुकल्पकप्रसूनगुच्छमस्तकम् । निरिच्छजनवल्लभं तटिच्छविकपर्दकं हृदिस्थशिवमव्ययं सुकच्छपस्तवेडितम्

candraḥ– śaraccaśīsamachaviṃ mahokṣapucchacāmaraṃ mahācchatarukalpakaprasūnagucchamastakam | niricchajanavallabhaṃ taṭicchavikapardakaṃ hṛdisthaśivamavyayaṃ sukacchapastaveḍitam

वरुणः– विशिष्टाद्विशिष्टादिशिष्टेष्टनष्टं गिरिष्टं महिष्टं तथा ज्येष्टमीशम् । भजामीष्टमष्टाकृतिं भक्तितुष्टं कनिष्टञ्च कष्टादिकष्टैकनाशम्

varuṇaḥ– viśiṣṭādviśiṣṭādiśiṣṭeṣṭanaṣṭaṃ giriṣṭaṃ mahiṣṭaṃ tathā jyeṣṭamīśam | bhajāmīṣṭamaṣṭākṛtiṃ bhaktituṣṭaṃ kaniṣṭañca kaṣṭādikaṣṭaikanāśam

अश्विनौ– कटितटकरटित्वचं जटाकुटीरात्सुरपाटीरतटीतटोरुगङ्गातटबद्धेन्दुकलासटम् । वटोरुधारानिकटाटङ्कटकोटिटङ्कहस्तम्

aśvinau– kaṭitaṭakaraṭitvacaṃ jaṭākuṭīrātsurapāṭīrataṭītaṭorugaṅgātaṭabaddhendukalāsaṭam | vaṭorudhārānikaṭāṭaṅkaṭakoṭiṭaṅkahastam

वसवः– भुजङ्गराजहारकं महाविषाग्निधारकं भवाम्बुधेस्सुतारकं भयानकं महेनसाम् । पृ0 216) भजामहेऽन्तकान्तकं महेश्वरत्वदायकं सुरासुरेन्द्रनायकं जटाङ्गनार्धकायकम्

vasavaḥ– bhujaṅgarājahārakaṃ mahāviṣāgnidhārakaṃ bhavāmbudhessutārakaṃ bhayānakaṃ mahenasām | pṛ0 216) bhajāmahe'ntakāntakaṃ maheśvaratvadāyakaṃ surāsurendranāyakaṃ jaṭāṅganārdhakāyakam

मरुतः– महारिखं भुजांसुखान्तरङ्गमद्रिजासखं सुसामजातसन्मुखं त्रिदद्वयोन्मुखोन्मुखम् । बहिर्मुखैस्सुदुर्मुखं हसन्मुखं समस्तदुःखदुर्मुखं भजे शिवं हृदा सदा

marutaḥ– mahārikhaṃ bhujāṃsukhāntaraṅgamadrijāsakhaṃ susāmajātasanmukhaṃ tridadvayonmukhonmukham | bahirmukhaissudurmukhaṃ hasanmukhaṃ samastaduḥkhadurmukhaṃ bhaje śivaṃ hṛdā sadā

शिखीसखासखं जलासखं नटत्वशेषसन्मुखं हृदि

śikhīsakhāsakhaṃ jalāsakhaṃ naṭatvaśeṣasanmukhaṃ hṛdi

रुद्राः– दृगञ्चलस्फुलिङ्गलेशभस्मिताङ्गनङ्गभस्मसङ्गतम् । पतङ्गदृक्समान्तरङ्गमिन्दुधामगं विहङ्गवाहनार्चितम्

rudrāḥ– dṛgañcalasphuliṅgaleśabhasmitāṅganaṅgabhasmasaṅgatam | pataṅgadṛksamāntaraṅgamindudhāmagaṃ vihaṅgavāhanārcitam

भजे शिवं दृगङ्गतं शिवाङ्गकं पाथोजगार्चिताङ्गमौलिसङ्गतम् । सुदक्षदक्षशिक्षकं महोक्षवाहकक्षगं सुपक्षिवाहनप्रियं भजाम्यधोक्षजार्चितम्

bhaje śivaṃ dṛgaṅgataṃ śivāṅgakaṃ pāthojagārcitāṅgamaulisaṅgatam | sudakṣadakṣaśikṣakaṃ mahokṣavāhakakṣagaṃ supakṣivāhanapriyaṃ bhajāmyadhokṣajārcitam

हृदक्षहीनमक्षतं त्वपक्षयादिवर्जितं भजामि भक्तजालके ह्युपेक्षया सुवर्जितम्

hṛdakṣahīnamakṣataṃ tvapakṣayādivarjitaṃ bhajāmi bhaktajālake hyupekṣayā suvarjitam

क्षपेशमौलिमीक्षणीकृताब्जमित्रकाननमलक्षमक्षता- क्षदृश्यविग्रहं विरूपकाक्षमीश्वरं भजे सदा हृदन्तरे

kṣapeśamaulimīkṣaṇīkṛtābjamitrakānanamalakṣamakṣatā- kṣadṛśyavigrahaṃ virūpakākṣamīśvaraṃ bhaje sadā hṛdantare

आदित्याः– गणाधिनाथनाथिताखिलप्रपञ्चगाधिजातसन्नुतं दिगाधिगायकातिथीकृताब्जदिव्यपादुकम् । भजामि रात्रिनाथमौलिकस्फुरत्सुरञ्जनीतरङ्गिणीदिवासनाथगं सदा

ādityāḥ– gaṇādhināthanāthitākhilaprapañcagādhijātasannutaṃ digādhigāyakātithīkṛtābjadivyapādukam | bhajāmi rātrināthamaulikasphuratsurañjanītaraṅgiṇīdivāsanāthagaṃ sadā

गणेशः– अशेषशोषिताखिलप्रपञ्चजातशेषकं मुनीष्टजातपोषकं महाहिशेषभूषकम् । समुद्रनीरशोषकं प्रकाममिष्टलोचनं महाम्बुदप्रकर्षणं तटित्समानघोषणम्

gaṇeśaḥ– aśeṣaśoṣitākhilaprapañcajātaśeṣakaṃ munīṣṭajātapoṣakaṃ mahāhiśeṣabhūṣakam | samudranīraśoṣakaṃ prakāmamiṣṭalocanaṃ mahāmbudaprakarṣaṇaṃ taṭitsamānaghoṣaṇam

भजामि वेदभाषिणं विधेस्तु सृष्टिकारणम्

bhajāmi vedabhāṣiṇaṃ vidhestu sṛṣṭikāraṇam

स्कन्दः– घनस्तनयुगर्क्षकं घनस्तनितनिम्नमेरुदाघघृणायुतसुचक्षुषम् । निराकृताघसङ्घकं घृणायुतं स्वभक्तके धृताक्षभूतिसुप्रियं घनाभकण्ठमण्डलम्

skandaḥ– ghanastanayugarkṣakaṃ ghanastanitanimnamerudāghaghṛṇāyutasucakṣuṣam | nirākṛtāghasaṅghakaṃ ghṛṇāyutaṃ svabhaktake dhṛtākṣabhūtisupriyaṃ ghanābhakaṇṭhamaṇḍalam

स्वनन्नखाग्रनिस्सृतविधीजमुण्डमण्डलं भजेऽन्तरङ्गचिद्घनं सदाशिवं सदाहृदि । पृ0 217) नन्दीश्वरः– चराचरं सुचङ्करं कृपीडयोनिधारकं निशाचरान्तकं चतु- र्मुखाननारविन्दवेदजालसंस्तुतं शिवम् । विचारमात्रगोचरं सुपञ्चवक्त्रगोचरं सुनिश्चलं हृदन्तरे सुचामरौघवीजितं महोक्षगं भजे शिवम्

svanannakhāgranissṛtavidhījamuṇḍamaṇḍalaṃ bhaje'ntaraṅgacidghanaṃ sadāśivaṃ sadāhṛdi | pṛ0 217) nandīśvaraḥ– carācaraṃ sucaṅkaraṃ kṛpīḍayonidhārakaṃ niśācarāntakaṃ catu- rmukhānanāravindavedajālasaṃstutaṃ śivam | vicāramātragocaraṃ supañcavaktragocaraṃ suniścalaṃ hṛdantare sucāmaraughavījitaṃ mahokṣagaṃ bhaje śivam

चण्डी– हरिज्जटातटीनिकङ्कटेभचर्मधारकं कवाट- हृत्तटीनिकाटहंसकं वटोरुमूलगं शिवं महोत्कटम्

caṇḍī– harijjaṭātaṭīnikaṅkaṭebhacarmadhārakaṃ kavāṭa- hṛttaṭīnikāṭahaṃsakaṃ vaṭorumūlagaṃ śivaṃ mahotkaṭam

भृङ्गी– मृडं दृढं परीबृढं सुबाढगाढहृद्गतं सुमूढव्यूढसन्मुखं क्रियासमूहतर्पितम् । अनूढकन्यकाद्रिजासखं समूढगूढहृद्गतं महाकराम्बुजोत्थितप्रकाशढक्कवाद्यकम्

bhṛṅgī– mṛḍaṃ dṛḍhaṃ parībṛḍhaṃ subāḍhagāḍhahṛdgataṃ sumūḍhavyūḍhasanmukhaṃ kriyāsamūhatarpitam | anūḍhakanyakādrijāsakhaṃ samūḍhagūḍhahṛdgataṃ mahākarāmbujotthitaprakāśaḍhakkavādyakam

ईश्वरः– गीर्वाणैरकृतार्थिभिः किल शिवे क्षीराब्धिधारार्णवे कृत्वा वासुकिरज्जुमज्जनविधौ मन्थानमन्द्राचलम् । तस्मादप्युदभून्महामणिगणं धेनूगणं पङ्कजा- ज्जाता चोषधिनायकस्सुरतरुस्सारङ्गतीरङ्गकौ

īśvaraḥ– gīrvāṇairakṛtārthibhiḥ kila śive kṣīrābdhidhārārṇave kṛtvā vāsukirajjumajjanavidhau manthānamandrācalam | tasmādapyudabhūnmahāmaṇigaṇaṃ dhenūgaṇaṃ paṅkajā- jjātā coṣadhināyakassuratarussāraṅgatīraṅgakau

धूमोत्कीलितकालकूटशबलज्वालातिगं ते तताः कान्दीशीकृतदेवदैत्यनिवहं दृष्ट्वाहमेको घृणी । तत्प्राश्याखिलदेवसङ्घविनुतो नीलाच्छकण्ठोऽभवम्

dhūmotkīlitakālakūṭaśabalajvālātigaṃ te tatāḥ kāndīśīkṛtadevadaityanivahaṃ dṛṣṭvāhameko ghṛṇī | tatprāśyākhiladevasaṅghavinuto nīlācchakaṇṭho'bhavam

अकपटपटुवाक्यमौलिगुम्फैस्तटिनीजालकमौलिरागहाखिलाग्रः । करटित्वक्पटभूतभूतटोपो कपटितदूरहृदब्जनृत्तटोपः

akapaṭapaṭuvākyamauligumphaistaṭinījālakamaulirāgahākhilāgraḥ | karaṭitvakpaṭabhūtabhūtaṭopo kapaṭitadūrahṛdabjanṛttaṭopaḥ

सन्ध्याताण्डवडम्बरव्यसनिनो भर्गस्य चण्डभ्रमे प्रोन्नृत्यद्भुजचण्डमण्डलभुवो जञ्झानिलाः केवलम् । पृ0 218) येषामुच्चलतां जवेन झटिति व्यूहेषु भूमीभृता- मुड्डीनेषु बिडौजसा पुनरसौ दम्भोलिरालोकितः

sandhyātāṇḍavaḍambaravyasanino bhargasya caṇḍabhrame pronnṛtyadbhujacaṇḍamaṇḍalabhuvo jañjhānilāḥ kevalam | pṛ0 218) yeṣāmuccalatāṃ javena jhaṭiti vyūheṣu bhūmībhṛtā- muḍḍīneṣu biḍaujasā punarasau dambholirālokitaḥ

सर्वदेवाः– त्वल्लिङ्गार्चनतो महेश शरदां जीवेम शम्भोशतं त्वन्नामानि सदा ब्रुवाम च विभो भक्तान्हि नन्दाम ते । लिङ्गं बिल्वदलोत्तमाङ्गमसकृत्पश्येम पुण्याः कथा- श्शृण्वामः प्रतिवासरं च विगतैनस्का भवामो वयम्

sarvadevāḥ– tvalliṅgārcanato maheśa śaradāṃ jīvema śambhośataṃ tvannāmāni sadā bruvāma ca vibho bhaktānhi nandāma te | liṅgaṃ bilvadalottamāṅgamasakṛtpaśyema puṇyāḥ kathā- śśṛṇvāmaḥ prativāsaraṃ ca vigatainaskā bhavāmo vayam

शेषः– वसुधाधरधारकं महेशं वसुधाराधिपमित्रमित्रसंस्थम् । हिमकरहिमभेषजाक्षियुग्मं हिमगिरिसुतयानतोऽस्मि देवमाद्यम्

śeṣaḥ– vasudhādharadhārakaṃ maheśaṃ vasudhārādhipamitramitrasaṃstham | himakarahimabheṣajākṣiyugmaṃ himagirisutayānato'smi devamādyam

ईश्वरः– पृष्टेष्टलग्नकमठाकृतिलोकनाट्यं भूदारदारितरसातलतोऽतिदूरम् । ब्रह्माण्डखर्परमतीत्य गतोर्ध्वमौलिं लोकेशदृष्टिविरहान्मम लिङ्गमेतत्

īśvaraḥ– pṛṣṭeṣṭalagnakamaṭhākṛtilokanāṭyaṃ bhūdāradāritarasātalato'tidūram | brahmāṇḍakharparamatītya gatordhvamauliṃ lokeśadṛṣṭivirahānmama liṅgametat

तल्लिङ्गपूजनमुमे श्रुतिमौलिवाक्यसिद्धान्तगर्भितपदप्रपथेन भाव्यम् । तत्कश्चिदेव कुरुते मम च प्रसादान्नो वा सुरा भरितभक्तिरसा हि केचित्

talliṅgapūjanamume śrutimaulivākyasiddhāntagarbhitapadaprapathena bhāvyam | tatkaścideva kurute mama ca prasādānno vā surā bharitabhaktirasā hi kecit

चण्डांशुप्रकटप्रदीपिततमस्स्तोमैकसीमा दिशः खद्योतद्योतनेव प्रभवति भवतां देवजालं समग्रम् । किं निम्बाकतरुस्सुरद्रुमसमो भूयात्ततो मे शिवे ह्यज्ञानं किमु वेदनेन सदृशं विष्ण्वादयः किं समाः

caṇḍāṃśuprakaṭapradīpitatamasstomaikasīmā diśaḥ khadyotadyotaneva prabhavati bhavatāṃ devajālaṃ samagram | kiṃ nimbākatarussuradrumasamo bhūyāttato me śive hyajñānaṃ kimu vedanena sadṛśaṃ viṣṇvādayaḥ kiṃ samāḥ

गगनातिगलिङ्गमौलिमेतद्वरपातालतलात्तमूलभागम् । महसाधवलीकृताखिलाशं भवदाशास्यसमं ममेष्टवासम्

gaganātigaliṅgamaulimetadvarapātālatalāttamūlabhāgam | mahasādhavalīkṛtākhilāśaṃ bhavadāśāsyasamaṃ mameṣṭavāsam

गगनगतमपारतेजसेद्धं जनितानन्दभरेण देवसङ्घाः । अवनितलनिवासमस्तकास्ते परिबद्धाञ्जलयो ददर्शुरीशम्

gaganagatamapāratejaseddhaṃ janitānandabhareṇa devasaṅghāḥ | avanitalanivāsamastakāste paribaddhāñjalayo dadarśurīśam

पृ0 219) सूतः– सुरकुवलयसोमं सोमधामोत्तमाङ्गं मधुरिमगुणसीमं भूमसामादिगीतम् । सुमसममृदुकायं भीममीशं च सोमं कुमतिपथविदूरं कामदं कामनाशम्

pṛ0 219) sūtaḥ– surakuvalayasomaṃ somadhāmottamāṅgaṃ madhurimaguṇasīmaṃ bhūmasāmādigītam | sumasamamṛdukāyaṃ bhīmamīśaṃ ca somaṃ kumatipathavidūraṃ kāmadaṃ kāmanāśam

कमलामलनेत्रपूज्यपादं कमलारातिजटातटोरुभूषम् । कलितालकगाङ्गतुङ्गलीलं कलशोद्भूतमुनिप्रपूजिताङ्घ्रिम्

kamalāmalanetrapūjyapādaṃ kamalārātijaṭātaṭorubhūṣam | kalitālakagāṅgatuṅgalīlaṃ kalaśodbhūtamuniprapūjitāṅghrim

śrīśivarahasye prathamāṃśe ātmaliṃgakathanaṃ nāma aṣṭapañcāśo'dhyāyaḥ 58

आत्मलिंगकथनं नाम अष्टपञ्चाशोऽध्यायः जैगीषव्यः– अहोज्ञानमहानन्दधारामृतनिमज्जनैः । सानन्दमग्नहृदयाश्शिवज्ञानहताशुभाः

ātmaliṃgakathanaṃ nāma aṣṭapañcāśo'dhyāyaḥ jaigīṣavyaḥ– ahojñānamahānandadhārāmṛtanimajjanaiḥ | sānandamagnahṛdayāśśivajñānahatāśubhāḥ

धन्या वयं न सन्देहस्स्कन्दानन्दैकमेदुराः । किन्तल्लिङ्गं महेशेन प्रोक्तं तद्वद मेऽधुना

dhanyā vayaṃ na sandehasskandānandaikamedurāḥ | kintalliṅgaṃ maheśena proktaṃ tadvada me'dhunā

किं तल्लिङ्गं कश्च लिङ्गी को वा तल्लिङ्गपूजकः । लिङ्गार्चनेन किं प्राप्यं वद विस्तरतोऽधुना

kiṃ talliṅgaṃ kaśca liṅgī ko vā talliṅgapūjakaḥ | liṅgārcanena kiṃ prāpyaṃ vada vistarato'dhunā

त्वद्वागमृतधाराभिः पापदावानलो मम । शान्तः प्रशान्तं चित्तञ्च महानन्दाब्धिवीचिगम्

tvadvāgamṛtadhārābhiḥ pāpadāvānalo mama | śāntaḥ praśāntaṃ cittañca mahānandābdhivīcigam

सूतः– जैगीषव्यवचोवीचीसम्प्लावितहृदन्तरः । स्कन्दो नन्दितमन्दारो गुह्यन्तत्पारमेश्वरम्

sūtaḥ– jaigīṣavyavacovīcīsamplāvitahṛdantaraḥ | skando nanditamandāro guhyantatpārameśvaram

देव्यै देवेन कथितमवादीच्छाम्भवाय तु

devyai devena kathitamavādīcchāmbhavāya tu

स्कन्दः– यथा मुने त्वयापृछि प्रश्नोऽयं सर्वदुस्तरः । तथैव पृष्टो भगवान्दृष्ट्वा कैलासमौलिगम्

skandaḥ– yathā mune tvayāpṛchi praśno'yaṃ sarvadustaraḥ | tathaiva pṛṣṭo bhagavāndṛṣṭvā kailāsamauligam

कैलासेश्वरलिङ्गञ्च प्रणम्य स्तव्यभक्तितः

kailāseśvaraliṅgañca praṇamya stavyabhaktitaḥ

देव्युवाच– लिङ्गं कैलासमौलौ जनिततिविहितापारतापैकभङ्गं मच्चित्ताब्जैकभृङ्गं रविशशिशिखिजापारकान्तोत्तमाङ्गम् । पृ0 220) ध्यानानन्दैकसङ्गं विविधजनिजरानाशनेनाप्यसङ्गं शान्तं स्वान्तैकसङ्गं कथय भवहरं शाङ्गमध्यानसङ्गम्

devyuvāca– liṅgaṃ kailāsamaulau janitativihitāpāratāpaikabhaṅgaṃ maccittābjaikabhṛṅgaṃ raviśaśiśikhijāpārakāntottamāṅgam | pṛ0 220) dhyānānandaikasaṅgaṃ vividhajanijarānāśanenāpyasaṅgaṃ śāntaṃ svāntaikasaṅgaṃ kathaya bhavaharaṃ śāṅgamadhyānasaṅgam

विविधजनविधीन्द्रैर्विष्णुभिश्चैव रुद्रैरमरवरसमूहैर्दैत्यगन्धर्वसङ्घैः । मुनिवरगणबृन्दैस्स्कन्दहेरम्बकाद्यैर्न हि खलु भगवंस्ते लिङ्गमेतद्धि दृष्टम्

vividhajanavidhīndrairviṣṇubhiścaiva rudrairamaravarasamūhairdaityagandharvasaṅghaiḥ | munivaragaṇabṛndaisskandaherambakādyairna hi khalu bhagavaṃste liṅgametaddhi dṛṣṭam

कथमिदमनलाक्षं पश्यति प्रीतियुक्तो यमनियमतपस्यापारदानैर्मखैर्वा । जनिशततपसा वा प्राप्यमेतन्महेश त्रिभुवनभवने वा कश्चिदस्तीशद्रष्टुम्

kathamidamanalākṣaṃ paśyati prītiyukto yamaniyamatapasyāpāradānairmakhairvā | janiśatatapasā vā prāpyametanmaheśa tribhuvanabhavane vā kaścidastīśadraṣṭum

कथय रहसि शम्भो ह्याः किमेतद्विचित्रं ह्यहमपि भगवंस्ते ज्ञासिषं नैव लिङ्गम्

kathaya rahasi śambho hyāḥ kimetadvicitraṃ hyahamapi bhagavaṃste jñāsiṣaṃ naiva liṅgam

स्कन्दः– इत्यम्बावचनेन सुन्दरतरस्वान्तेन्दुमौलिस्तदा वीक्ष्याम्बां मुखपङ्कजोत्तमलसन्नेत्रालिमालादरः । वेदान्ताम्बुजभास्करस्त्रिजगतामाधारभूतो हरः प्राहोत्फुल्लमनोहरारविन्दवदनो देवीं मुदा शङ्करः

skandaḥ– ityambāvacanena sundaratarasvāntendumaulistadā vīkṣyāmbāṃ mukhapaṅkajottamalasannetrālimālādaraḥ | vedāntāmbujabhāskarastrijagatāmādhārabhūto haraḥ prāhotphullamanoharāravindavadano devīṃ mudā śaṅkaraḥ

पुनः प्रणम्य सा देवी प्राह कामारिमीश्वरम्

punaḥ praṇamya sā devī prāha kāmārimīśvaram

देव्युवाच– देवदेव महादेव महाकारुणिकोत्तम । किं तल्लिङ्गं कश्च लिङ्गी लोके लिङ्गं किमुच्यते

devyuvāca– devadeva mahādeva mahākāruṇikottama | kiṃ talliṅgaṃ kaśca liṅgī loke liṅgaṃ kimucyate

कथं लिङ्गं कश्च लिङ्गं समर्चयति शङ्कर । तद्वदेवानुपूर्व्येण यदि ते मय्यनुग्रहः

kathaṃ liṅgaṃ kaśca liṅgaṃ samarcayati śaṅkara | tadvadevānupūrvyeṇa yadi te mayyanugrahaḥ

स्कन्दः– इत्थं देव्या पुरापृच्छि महेशो भक्तवत्सलः । तस्यै वा कथयत्पुण्यं शिपिविष्टः कथानकम्

skandaḥ– itthaṃ devyā purāpṛcchi maheśo bhaktavatsalaḥ | tasyai vā kathayatpuṇyaṃ śipiviṣṭaḥ kathānakam

निविष्टहृदयो देव्यामष्टमूर्तिः प्रतुष्टिमान् । उवाचाह्लादयन्देवीं तच्छृणुष्व गणोत्तमैः

niviṣṭahṛdayo devyāmaṣṭamūrtiḥ pratuṣṭimān | uvācāhlādayandevīṃ tacchṛṇuṣva gaṇottamaiḥ

सुरेन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च गोप्यमेतत्सनातनम् । नाख्येयं कस्यचिद्वापि ज्ञानहीनाय शाम्भवैः

surendraiśca munīndraiśca gopyametatsanātanam | nākhyeyaṃ kasyacidvāpi jñānahīnāya śāmbhavaiḥ

ईश्वरः– सावधानेन देवेशि लिङ्गपूजाविधिक्रमम् । शृण्वपर्णे प्रणयतो मयोक्तं हृदये धर

īśvaraḥ– sāvadhānena deveśi liṅgapūjāvidhikramam | śṛṇvaparṇe praṇayato mayoktaṃ hṛdaye dhara

नाख्येयं कस्यचिद्वापि रहस्यं मम सर्वधा । लयनात्सर्वजगतां लिङ्गमित्युच्यते शिवे

nākhyeyaṃ kasyacidvāpi rahasyaṃ mama sarvadhā | layanātsarvajagatāṃ liṅgamityucyate śive

लीनमर्थं गमयति तस्मात्तल्लिङ्गमुच्यते । लमु क्रीडाञ्च जगतो गच्छतीति तदुच्यते

līnamarthaṃ gamayati tasmāttalliṅgamucyate | lamu krīḍāñca jagato gacchatīti taducyate

तस्माल्लिङ्गं विदुः प्राज्ञा बिन्दुहीनं च तत्प्रिये । अर्चनं च प्रवक्ष्यामि ह्यर्चकञ्च विशेषतः

tasmālliṅgaṃ viduḥ prājñā binduhīnaṃ ca tatpriye | arcanaṃ ca pravakṣyāmi hyarcakañca viśeṣataḥ

पृ0 221) लिङ्गं गुणत्रयाद्धीनं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः । पीठपीठ्यादिरहितं पूज्यपूजाविवर्जितम्

pṛ0 221) liṅgaṃ guṇatrayāddhīnaṃ brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ | pīṭhapīṭhyādirahitaṃ pūjyapūjāvivarjitam

ध्यानध्येयादिरहितं निर्गुणं तमसः परम् । जगज्जन्मोदयास्थानविनाशनविवर्जितम्

dhyānadhyeyādirahitaṃ nirguṇaṃ tamasaḥ param | jagajjanmodayāsthānavināśanavivarjitam

ओङ्काराद्यं सप्रणवं त्रिमात्रापरिवर्जितम् । भावाभावादिरहितं भावाभावविवर्जितम्

oṅkārādyaṃ sapraṇavaṃ trimātrāparivarjitam | bhāvābhāvādirahitaṃ bhāvābhāvavivarjitam

बोध्यबोधादिरहितं व्याप्यव्यापकवर्जितम् । ज्ञानज्ञेयज्ञातृहीनं खण्डाखण्डविवर्जितम्

bodhyabodhādirahitaṃ vyāpyavyāpakavarjitam | jñānajñeyajñātṛhīnaṃ khaṇḍākhaṇḍavivarjitam

प्रभवाभवसंहारतिरोधानादिवर्जितम् । ध्यानध्येयादिरहितं महाध्यानविदूरगम्

prabhavābhavasaṃhāratirodhānādivarjitam | dhyānadhyeyādirahitaṃ mahādhyānavidūragam

अलक्ष्यलक्षणाहीनं गोप्यगोपकवर्जितम् । न सन्नासन्न चैवासत्सदसच्चैव नाप्यसत्

alakṣyalakṣaṇāhīnaṃ gopyagopakavarjitam | na sannāsanna caivāsatsadasaccaiva nāpyasat

सत्तामात्रादिरहितं केवलं स्वात्मदर्शनम् । भानाभानविहीनञ्च स्वभासा भासिताखिलम्

sattāmātrādirahitaṃ kevalaṃ svātmadarśanam | bhānābhānavihīnañca svabhāsā bhāsitākhilam

चेतृचेतकराहित्यं क्षराक्षरविवर्जितम् । चराचरविहीनं च प्रमामेयादिवर्जितम्

cetṛcetakarāhityaṃ kṣarākṣaravivarjitam | carācaravihīnaṃ ca pramāmeyādivarjitam

बिन्दुनादादिकंसाक्षात्साक्षिसाक्ष्यादिवर्जितं । बिंबीबिंबातिगं चैतत्प्रतिभासादिवर्जितम्

bindunādādikaṃsākṣātsākṣisākṣyādivarjitaṃ | biṃbībiṃbātigaṃ caitatpratibhāsādivarjitam

नैव दृश्यं न चादृश्यं ग्राह्यग्राहकवर्जितम् । नवाग्वाक्यविहीनं च वाचां दूरमनौपमम्

naiva dṛśyaṃ na cādṛśyaṃ grāhyagrāhakavarjitam | navāgvākyavihīnaṃ ca vācāṃ dūramanaupamam

न मनो नामनःप्राप्यं न प्राणं प्राणबोधकम् । न चक्षुरूपरहितं तद्दृश्यज्ञानवर्जितम्

na mano nāmanaḥprāpyaṃ na prāṇaṃ prāṇabodhakam | na cakṣurūparahitaṃ taddṛśyajñānavarjitam

न श्रोत्रं श्रवणाद्धीनं तदाकाशमनौपमम् । न घ्राणं गन्धहीनं च पृथिवीपरिवर्जितम्

na śrotraṃ śravaṇāddhīnaṃ tadākāśamanaupamam | na ghrāṇaṃ gandhahīnaṃ ca pṛthivīparivarjitam

न रसं तदपोहीनं जिह्वास्थानादिवर्जितम् । न पाणिपादपाय्वादिमरुद्धीनं शिवे हि तत्

na rasaṃ tadapohīnaṃ jihvāsthānādivarjitam | na pāṇipādapāyvādimaruddhīnaṃ śive hi tat

न रूपरसगन्धादिशब्दस्पर्शविवर्जितम् । नैवाकाशमनाकाशमाकाशस्यापि चेतकम्

na rūparasagandhādiśabdasparśavivarjitam | naivākāśamanākāśamākāśasyāpi cetakam

न भूमिर्भौतिकैर्हीनं घनभावविवर्जितम् । न तेजस्तेजसा हीनं सर्वतेजःप्रवर्तकम्

na bhūmirbhautikairhīnaṃ ghanabhāvavivarjitam | na tejastejasā hīnaṃ sarvatejaḥpravartakam

न वायुश्चलनाधीनं वायोरुद्बोधकं हि तत् । न चैतत्सलिलं साक्षात्सलिलद्रवकल्पकम्

na vāyuścalanādhīnaṃ vāyorudbodhakaṃ hi tat | na caitatsalilaṃ sākṣātsaliladravakalpakam

भूताद्विहीनं भूतादि भूतादारं सनातनम् । अपाणिपादवदनमचक्षुश्श्रुतिवर्जितम्

bhūtādvihīnaṃ bhūtādi bhūtādāraṃ sanātanam | apāṇipādavadanamacakṣuśśrutivarjitam

सर्वेन्द्रियगुणातीतं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् । सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुहृत्

sarvendriyaguṇātītaṃ sarvendriyavivarjitam | sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt

सर्वेन्द्रियगुणैः कान्तं नित्यकान्तं सदोदितम् । नवद्वारगृहान्तस्थदिव्यपीठे प्रतिष्ठितम्

sarvendriyaguṇaiḥ kāntaṃ nityakāntaṃ sadoditam | navadvāragṛhāntasthadivyapīṭhe pratiṣṭhitam

यदप्रतिष्ठं विश्वास्यं विश्वहस्तोरुपादकम् । विश्वमौलिं विश्वपीठं विश्वपीठतमःपरम्

yadapratiṣṭhaṃ viśvāsyaṃ viśvahastorupādakam | viśvamauliṃ viśvapīṭhaṃ viśvapīṭhatamaḥparam

न तत्र किञ्चित्प्रतिभाति रूपं यस्मात्परं नापरमस्ति किञ्चित् । वेदान्तवेद्यं निर्गुणं यद्वचोगं यतो जातं भुवनं वै विचित्रम्

na tatra kiñcitpratibhāti rūpaṃ yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit | vedāntavedyaṃ nirguṇaṃ yadvacogaṃ yato jātaṃ bhuvanaṃ vai vicitram

यस्मिन्लिङ्गे स्थितं चैतद्यस्मिन्लीनं जगच्छिवे । यदाधारमिदं विश्वं त्रिगुणं परिवर्तते

yasminliṅge sthitaṃ caitadyasminlīnaṃ jagacchive | yadādhāramidaṃ viśvaṃ triguṇaṃ parivartate

तल्लिङ्गपरिमाणं हि केन वक्तुं हि पार्यते । परिमाणादिरहितं गुणखण्डत्रयातिगम्

talliṅgaparimāṇaṃ hi kena vaktuṃ hi pāryate | parimāṇādirahitaṃ guṇakhaṇḍatrayātigam

पृ0 222) अखण्डमेकपिण्डाण्डब्रह्माण्डोपरितस्स्थितम् । न प्रतिष्ठा न च स्थानं तल्लिङ्गस्य महेश्वरि

pṛ0 222) akhaṇḍamekapiṇḍāṇḍabrahmāṇḍoparitassthitam | na pratiṣṭhā na ca sthānaṃ talliṅgasya maheśvari

नालयस्थं महेशानि सर्वावास्यं महच्च तत् । सर्वभूतमहाकोश गर्भागारस्थमम्बिके

nālayasthaṃ maheśāni sarvāvāsyaṃ mahacca tat | sarvabhūtamahākośa garbhāgārasthamambike

अणोरणीयोऽपि महन्महतोऽपि महत्तरम् । सर्वाधारमनाधारं विश्वरूपं प्रकाशकम्

aṇoraṇīyo'pi mahanmahato'pi mahattaram | sarvādhāramanādhāraṃ viśvarūpaṃ prakāśakam

तेजोमात्रं स्वप्रकाशं जीवेशानादिवर्जितम् । प्रत्यक्चैतन्यमात्मानमानन्दघनमद्वयम्

tejomātraṃ svaprakāśaṃ jīveśānādivarjitam | pratyakcaitanyamātmānamānandaghanamadvayam

ब्रह्मविष्णुहराद्युत्थपीठजालविवर्जितम् । स्वात्मैकवेद्यं तल्लिङ्गं स्वस्मिन्नेव प्रतिष्ठितम्

brahmaviṣṇuharādyutthapīṭhajālavivarjitam | svātmaikavedyaṃ talliṅgaṃ svasminneva pratiṣṭhitam

तद्भूमा परमानन्दं तत्रनोनास्तिकिञ्चन । तस्मिन्लिङ्गेदृष्टिगते दृग्रूपोलिङ्गतामियात्

tadbhūmā paramānandaṃ tatranonāstikiñcana | tasminliṅgedṛṣṭigate dṛgrūpoliṅgatāmiyāt

लिङ्गोऽप्यलिङ्गो भवति तल्लिङ्गस्यैव शीलनात् । नान्ये पश्यन्ति तल्लिङ्गं नान्ये जानन्ति केचन

liṅgo'pyaliṅgo bhavati talliṅgasyaiva śīlanāt | nānye paśyanti talliṅgaṃ nānye jānanti kecana

तल्लिङ्गं परमानन्दं रसहीनं रसातिगम् । उपास्यं सर्वदा सर्वैस्तदु नात्येति किञ्चन

talliṅgaṃ paramānandaṃ rasahīnaṃ rasātigam | upāsyaṃ sarvadā sarvaistadu nātyeti kiñcana

न तस्य महिमा कश्चित्स्वमहिम्नि प्रतिष्ठितम् । सर्वहृत्संस्थितं लिङ्गं नित्यं सर्वप्रकाशकम्

na tasya mahimā kaścitsvamahimni pratiṣṭhitam | sarvahṛtsaṃsthitaṃ liṅgaṃ nityaṃ sarvaprakāśakam

अवस्थाभेदरहितं मायागर्भगृहान्तरम् । सार्वकालिकपूज्यन्तत्षट्त्रिकालादिवर्जितम्

avasthābhedarahitaṃ māyāgarbhagṛhāntaram | sārvakālikapūjyantatṣaṭtrikālādivarjitam

प्रविष्टं स्वावृततमोराशि स्वाभानभासकम्

praviṣṭaṃ svāvṛtatamorāśi svābhānabhāsakam

न तत्र वाङ्नमनो वा कदाचिन्न चेन्द्रिय प्राणभूतादिसङ्गः । स्वयं प्रभातं भासितुं नो समर्थो दृग्रूपं तत्केवलं बोधहीनम्

na tatra vāṅnamano vā kadācinna cendriya prāṇabhūtādisaṅgaḥ | svayaṃ prabhātaṃ bhāsituṃ no samartho dṛgrūpaṃ tatkevalaṃ bodhahīnam

जीवेश्वरौ ब्रह्मविष्णू कदाचित्तल्लिङ्गमेवं स्वहृद्दृष्टिहीनौ । किञ्चिद्ज्ञसर्वज्ञविमोहमानिनावहङ्कारमायाविवशान्तरङ्गौ

jīveśvarau brahmaviṣṇū kadācittalliṅgamevaṃ svahṛddṛṣṭihīnau | kiñcidjñasarvajñavimohamānināvahaṅkāramāyāvivaśāntaraṅgau

हंसीभवद्वाक्यजपामिमां वदन् जीवो विधिर्मोहजालेषु मग्नः । अहङ्ग्रहोपासनाशस्त्रजालैस्सर्वज्ञमेवाभिमुखे युयोधम्

haṃsībhavadvākyajapāmimāṃ vadan jīvo vidhirmohajāleṣu magnaḥ | ahaṅgrahopāsanāśastrajālaissarvajñamevābhimukhe yuyodham

विष्णुं तदा चेश्वरप्राज्ञमज्ञं स चाप्यहङ्कारवशान्तरात्मा । अहं च सर्वेश्वर इत्यथोच्य यद्दृष्टलिङ्गोऽभ्युवाच विद्धितम्

viṣṇuṃ tadā ceśvaraprājñamajñaṃ sa cāpyahaṅkāravaśāntarātmā | ahaṃ ca sarveśvara ityathocya yaddṛṣṭaliṅgo'bhyuvāca viddhitam

एवं च ते युयुधातेऽद्यशास्त्रैर्मिथ्याभूतैः पश्य मोहान्धकौ तौ । कदाचिदैक्षन्त विहाय मोहं क्षराक्षरौ विधिविष्णू भवानि

evaṃ ca te yuyudhāte'dyaśāstrairmithyābhūtaiḥ paśya mohāndhakau tau | kadācidaikṣanta vihāya mohaṃ kṣarākṣarau vidhiviṣṇū bhavāni

व्यपेतमोहौ भवतं तदम्बिके दृष्ट्वाहतुर्लिङ्गमेतद्विलोक्य । पुनश्च मायाप्रभवैश्च पाशैर्मौलिं मूलं चास्य पश्याव चेति

vyapetamohau bhavataṃ tadambike dṛṣṭvāhaturliṅgametadvilokya | punaśca māyāprabhavaiśca pāśairmauliṃ mūlaṃ cāsya paśyāva ceti

नान्तो न मूलं न च मौलिरस्य लिङ्गस्य दृष्ट्वोपरतौ तदा शिवे । पृ0 223) भूदारहंसाकृतिदेहभाजौ स्तुत्वा च लिङ्गे व्यरमन्त तौ तदा

nānto na mūlaṃ na ca maulirasya liṅgasya dṛṣṭvoparatau tadā śive | pṛ0 223) bhūdārahaṃsākṛtidehabhājau stutvā ca liṅge vyaramanta tau tadā

जीवेश्वरौ- क्षराक्षरौ तौ हरिवेधसौ शिवे हंसाख्यमन्त्रेण विभाव्य देवम् । ज्ञाज्ञावनीशौ यदादृष्टलिङ्गावलिङ्गमाकाशसधर्मकौ तदा

jīveśvarau- kṣarākṣarau tau harivedhasau śive haṃsākhyamantreṇa vibhāvya devam | jñājñāvanīśau yadādṛṣṭaliṅgāvaliṅgamākāśasadharmakau tadā

व्यपेतमोहावभवन्त तौ तदा ह्युपाधिहीनौ न हि किञ्चिदत्र । तदेव लिङ्गं मम देव्यलिङ्गं न पूजनायासपरैर्नरैश्शिवे

vyapetamohāvabhavanta tau tadā hyupādhihīnau na hi kiñcidatra | tadeva liṅgaṃ mama devyaliṅgaṃ na pūjanāyāsaparairnaraiśśive

कार्यं शिलाधातुजबाणलिङ्गे चरे स्थिरे चापि विशिष्टलिङ्गे । सम्पूजयेद्बिल्वदलैर्भवानि भवाम्बुधेस्सन्तरणाय लोकः

kāryaṃ śilādhātujabāṇaliṅge care sthire cāpi viśiṣṭaliṅge | sampūjayedbilvadalairbhavāni bhavāmbudhessantaraṇāya lokaḥ

तल्लिंगपूजा न कदाचिदीदृशैर्नरैस्सुरैर्वागणविप्रवर्यैः । कर्तुं न शक्या विविधैरुपायैर्दानैस्तपोनाशनयादिभिश्शिवे

talliṃgapūjā na kadācidīdṛśairnaraissurairvāgaṇavipravaryaiḥ | kartuṃ na śakyā vividhairupāyairdānaistaponāśanayādibhiśśive

समर्चनं तत्कथये भवानि गूढं सदा प्राज्ञतमैकगम्यम् । तदर्चनं पुण्यनरैकलभ्यमलभ्यमन्यैर्नृपशुत्वधर्मैः

samarcanaṃ tatkathaye bhavāni gūḍhaṃ sadā prājñatamaikagamyam | tadarcanaṃ puṇyanaraikalabhyamalabhyamanyairnṛpaśutvadharmaiḥ

भूताधिकारणधराधरदारणेन सर्वज्ञरूपहरिणा किटिरूपकेण । किञ्चिद्ज्ञजीववरहंसकभूतपुण्यपाथोजजातवदनैस्स्तुतमर्चितं च

bhūtādhikāraṇadharādharadāraṇena sarvajñarūpahariṇā kiṭirūpakeṇa | kiñcidjñajīvavarahaṃsakabhūtapuṇyapāthojajātavadanaisstutamarcitaṃ ca

हृल्लिंगमात्मकमुमे मनसाभिपश्य पश्यंस्तदात्मकतया भवतीव चित्रम्

hṛlliṃgamātmakamume manasābhipaśya paśyaṃstadātmakatayā bhavatīva citram

śrīśivarahasye prathamāṃśe śivagaurīsaṃvāde upaniṣalliṃgakathanaṃ nāma ekonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 59

शिवगौरीसंवादे उपनिषल्लिंगकथनं नाम एकोनषष्ठितमोऽध्यायः ईश्वरः– अहमीशश्च जीवोऽहमित्यहङ्कारमानिनौ । तावेव हरिब्रह्माणौ तल्लिङ्गादर्शकौ शिवे

śivagaurīsaṃvāde upaniṣalliṃgakathanaṃ nāma ekonaṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– ahamīśaśca jīvo'hamityahaṅkāramāninau | tāveva haribrahmāṇau talliṅgādarśakau śive

तन्मौलिमूलं च सुरौ सोऽहङ्कारः प्रकीर्तितः । अहं मानाभिपन्नानां नास्ति तत्पूजनं शिवे

tanmaulimūlaṃ ca surau so'haṅkāraḥ prakīrtitaḥ | ahaṃ mānābhipannānāṃ nāsti tatpūjanaṃ śive

वर्णाश्रममहाधर्मश्रमिभिस्तदपूजनम् । तत्पूजारहितानां तु नास्ति मुक्तिः कदाचन

varṇāśramamahādharmaśramibhistadapūjanam | tatpūjārahitānāṃ tu nāsti muktiḥ kadācana

तत्पूजया विमुच्येत नान्यथा कर्मकोटिभिः । सुराणां रूपपूजातो मम लिङ्गार्चनं वरम्

tatpūjayā vimucyeta nānyathā karmakoṭibhiḥ | surāṇāṃ rūpapūjāto mama liṅgārcanaṃ varam

मम भौतिकलिङ्गार्चा बिल्वपत्रैर्महेश्वरि । तल्लिंगपूजात्मैक्या हि पारम्पर्यक्रमेण च

mama bhautikaliṅgārcā bilvapatrairmaheśvari | talliṃgapūjātmaikyā hi pāramparyakrameṇa ca

पृ0 224) सन्निपत्योपकारादौ प्रवर्तेत महेश्वरि । विभूतिधारणं चापि ज्ञानांगत्वमुदाहृतम्

pṛ0 224) sannipatyopakārādau pravarteta maheśvari | vibhūtidhāraṇaṃ cāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam

रुद्राक्षधारणं चापि ज्ञानांगत्वमुदाहृतम् । पञ्चाक्षरजपश्चापि ज्ञानांगत्वमुदाहृतम्

rudrākṣadhāraṇaṃ cāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam | pañcākṣarajapaścāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam

रुद्राध्यायजपश्चापि ज्ञानांगत्वमुदाहृतम् । त्रिणेत्रमम्बिकायुक्तं नीलकण्ठं महेश्वरि

rudrādhyāyajapaścāpi jñānāṃgatvamudāhṛtam | triṇetramambikāyuktaṃ nīlakaṇṭhaṃ maheśvari

मन्नैवेद्यस्य भुक्तिश्च चित्तशुध्यै श्रुतीरितम् । तदश्यामेति मन्त्रेण त्रिगुप्सातेति मन्त्रतः

mannaivedyasya bhuktiśca cittaśudhyai śrutīritam | tadaśyāmeti mantreṇa trigupsāteti mantrataḥ

अन्तरिक्षेतिचृचासम्प्राप्तोऽयं विधिक्रमः । जाबालाधर्वणैर्मन्त्रैश्शिखाकैवल्यसम्भवैः

antarikṣeticṛcāsamprāpto'yaṃ vidhikramaḥ | jābālādharvaṇairmantraiśśikhākaivalyasambhavaiḥ

भस्मरुद्राक्षलिंगार्चारुद्रपञ्चाक्षरेषु मे । ध्यायीतेशेति च शिवे शिव एक इतीरितम्

bhasmarudrākṣaliṃgārcārudrapañcākṣareṣu me | dhyāyīteśeti ca śive śiva eka itīritam

उमासहायमित्यादिमन्त्रैर्ध्यानांगकल्पनैः । सन्निपत्योपकारीणि हृल्लिंगाराधनाय हि

umāsahāyamityādimantrairdhyānāṃgakalpanaiḥ | sannipatyopakārīṇi hṛlliṃgārādhanāya hi

इज्यादानव्रतैश्चापि वर्णाश्रमनिबन्धनैः । तदारादुपकारं हि न साक्षाल्लिंगपूजने

ijyādānavrataiścāpi varṇāśramanibandhanaiḥ | tadārādupakāraṃ hi na sākṣālliṃgapūjane

न चेयं प्राप्यते पूजा पूज्यपूजकवर्जिता । धूपदीपादिरहिता गन्धपुष्पविवर्जिता

na ceyaṃ prāpyate pūjā pūjyapūjakavarjitā | dhūpadīpādirahitā gandhapuṣpavivarjitā

पञ्चामृतोदसेकादिनैवेद्यपरिवर्जिता । भावनामात्रसुलभा दुर्लभा योगिनामपि

pañcāmṛtodasekādinaivedyaparivarjitā | bhāvanāmātrasulabhā durlabhā yogināmapi

प्रज्ञातीर्थमहागंगानिषण्णोमौनिताखिलः । नित्यशुद्धोऽहमस्मीति स्नात्वास्वात्मजलाशये

prajñātīrthamahāgaṃgāniṣaṇṇomaunitākhilaḥ | nityaśuddho'hamasmīti snātvāsvātmajalāśaye

स्वात्मज्ञानमहाभस्मोद्धूलितो धवलाकृतिः । ज्ञानवैराग्यबोधोद्यत्त्रिपुण्ट्रावलिभासुरः

svātmajñānamahābhasmoddhūlito dhavalākṛtiḥ | jñānavairāgyabodhodyattripuṇṭrāvalibhāsuraḥ

शान्तिदान्तियमाभ्यासयोगरुद्राक्षमालिकः । पञ्चभूतमहातत्वपञ्चीकरणनिर्मलः

śāntidāntiyamābhyāsayogarudrākṣamālikaḥ | pañcabhūtamahātatvapañcīkaraṇanirmalaḥ

पञ्चकोशविदूरोद्यत्पञ्चाक्षरपरायणः । पञ्चप्राणमनोधर्मसर्वेन्द्रियविवर्जितः

pañcakośavidūrodyatpañcākṣaraparāyaṇaḥ | pañcaprāṇamanodharmasarvendriyavivarjitaḥ

ईशोऽहं ब्रह्म परमं वाच्यवाचकवर्जितम् । ध्यायन् स्वात्मैक्यविज्ञानमहानन्दाम्बुमग्नधीः

īśo'haṃ brahma paramaṃ vācyavācakavarjitam | dhyāyan svātmaikyavijñānamahānandāmbumagnadhīḥ

गतमोहमहामायागर्भधामैकसंस्थितः । स्वात्मलिंगस्थितापारनिर्मलज्ञानवर्जितः

gatamohamahāmāyāgarbhadhāmaikasaṃsthitaḥ | svātmaliṃgasthitāpāranirmalajñānavarjitaḥ

पञ्चकर्मेन्द्रियरसपञ्चगव्यप्रसेचकः । पञ्चज्ञानेन्द्रियापारपञ्चामृतनिषेचकः

pañcakarmendriyarasapañcagavyaprasecakaḥ | pañcajñānendriyāpārapañcāmṛtaniṣecakaḥ

अखण्डैक्यानुसन्धानरुद्रावृत्या निषेचकः । मनोलयमहागन्धलेपनादिप्रकाशकम्

akhaṇḍaikyānusandhānarudrāvṛtyā niṣecakaḥ | manolayamahāgandhalepanādiprakāśakam

सार्वात्म्यभावविलसद्वस्त्रवेष्टनवेष्टितम् । सोऽहमस्मीत्यक्षताभिस्स्वात्मलिंगं समर्चयेत्

sārvātmyabhāvavilasadvastraveṣṭanaveṣṭitam | so'hamasmītyakṣatābhissvātmaliṃgaṃ samarcayet

महावाक्यानुसन्धानबिल्वैः पुष्पैस्समर्चयेत् । चतुर्वेदान्तसारोत्थमहावाक्यैश्च भूषणैः

mahāvākyānusandhānabilvaiḥ puṣpaissamarcayet | caturvedāntasārotthamahāvākyaiśca bhūṣaṇaiḥ

सम्भूष्यदेहजालोत्थभक्ष्यभोज्यनिवेदनैः । विनिवेद्याहमस्मीति ताम्बूलैरुपचारकैः

sambhūṣyadehajālotthabhakṣyabhojyanivedanaiḥ | vinivedyāhamasmīti tāmbūlairupacārakaiḥ

स्वात्मबिल्वादिकुसुमैः पङ्कजैश्च समाधिजैः । देहजालादिरहितप्रणामप्रक्रमादिभिः

svātmabilvādikusumaiḥ paṅkajaiśca samādhijaiḥ | dehajālādirahitapraṇāmaprakramādibhiḥ

महानन्दमहाधारागानैश्च करतालकैः । अहं विश्वमभवमिति गानैर्नटननर्तनैः

mahānandamahādhārāgānaiśca karatālakaiḥ | ahaṃ viśvamabhavamiti gānairnaṭananartanaiḥ

सर्वसङ्गपरित्यागछत्रचामरदर्पणैः । सम्पूज्यपूजापूज्यादि पूजकादिलयक्रमैः

sarvasaṅgaparityāgachatracāmaradarpaṇaiḥ | sampūjyapūjāpūjyādi pūjakādilayakramaiḥ

नैवाहमस्मि किञ्चिद्वै नेदं नानात्मकं जगत् । सम्पूज्यात्मानमद्रीन्द्रतनये तत्प्रपूजनम्

naivāhamasmi kiñcidvai nedaṃ nānātmakaṃ jagat | sampūjyātmānamadrīndratanaye tatprapūjanam

पृ0 225) न पूजान्तो नास्य शिवे नवोद्वासनकल्पनम् । न कालदेशनियमो न साधनपरिग्रहः

pṛ0 225) na pūjānto nāsya śive navodvāsanakalpanam | na kāladeśaniyamo na sādhanaparigrahaḥ

सर्वदा सर्वभावेन ह्यात्मलिङ्गं प्रपूजयेत् । ब्रह्मक्षत्रमिदं दृश्यं नैवेद्यं तन्निवेदितम्

sarvadā sarvabhāvena hyātmaliṅgaṃ prapūjayet | brahmakṣatramidaṃ dṛśyaṃ naivedyaṃ tanniveditam

भुक्त्वा सुखमवाप्नोति तन्निवेदनभोजनात् । गुणत्रयादिरहितं त्रिश्शङ्खाम्बुपिबेत्ततः

bhuktvā sukhamavāpnoti tannivedanabhojanāt | guṇatrayādirahitaṃ triśśaṅkhāmbupibettataḥ

सदाशिवोऽहमस्मीति तन्निर्नोदकपानकृत् । एवमात्ममहालिङ्गपूजा ते कथिता शिवे

sadāśivo'hamasmīti tannirnodakapānakṛt | evamātmamahāliṅgapūjā te kathitā śive

एवं पूजयतो नित्यं पूज्यपूजाविवर्जितः । पूजकः पूज्यतामेति सदालिङ्गमयो भवेत्

evaṃ pūjayato nityaṃ pūjyapūjāvivarjitaḥ | pūjakaḥ pūjyatāmeti sadāliṅgamayo bhavet

न पूजानलिङ्गं न चोपासनादि न वेदान्तधारारसास्वादनं हि । न वेदप्रचारोत्थधर्मैकजालैस्शिवेमत्प्रसादैकलभ्यं किलेदम्

na pūjānaliṅgaṃ na copāsanādi na vedāntadhārārasāsvādanaṃ hi | na vedapracārotthadharmaikajālaisśivematprasādaikalabhyaṃ kiledam

न च प्राणकोशं न चानन्दकोशं न विज्ञानकोशं न चान्नादिकोशम् । न चाणुर्न दीर्घं न बद्धं न मुक्तं न च द्वैतमेकं त्वनीशं परं च

na ca prāṇakośaṃ na cānandakośaṃ na vijñānakośaṃ na cānnādikośam | na cāṇurna dīrghaṃ na baddhaṃ na muktaṃ na ca dvaitamekaṃ tvanīśaṃ paraṃ ca

न च व्यापकं देशकालादिहीनमवस्थादिहीनं त्वलिङ्गं रसादि । गुणातीतमेकं चिदानन्दरूपं घनं चाप्यखण्डं सदाखण्डितेषु

na ca vyāpakaṃ deśakālādihīnamavasthādihīnaṃ tvaliṅgaṃ rasādi | guṇātītamekaṃ cidānandarūpaṃ ghanaṃ cāpyakhaṇḍaṃ sadākhaṇḍiteṣu

मनोवागतीतं त्वनादिं च सूक्ष्मं सदा शुद्धबुद्धं त्वसङ्गं महाङ्गम् । सदा लिङ्गसङ्गं त्वलिंगं सुतुंगं नभस्स्वान्तरंगं जनानामसंगम्

manovāgatītaṃ tvanādiṃ ca sūkṣmaṃ sadā śuddhabuddhaṃ tvasaṅgaṃ mahāṅgam | sadā liṅgasaṅgaṃ tvaliṃgaṃ sutuṃgaṃ nabhassvāntaraṃgaṃ janānāmasaṃgam

न पुण्यं न पापं न तज्जन्मनाशे न चिन्ता नचार्तिर्न तल्लोभमोहौ । न वा देशिको नैव शिष्यस्तदेवं न वेदान्तवादैर्दुरापं सदापम्

na puṇyaṃ na pāpaṃ na tajjanmanāśe na cintā nacārtirna tallobhamohau | na vā deśiko naiva śiṣyastadevaṃ na vedāntavādairdurāpaṃ sadāpam

सहस्रास्यहस्तं सहस्रोरुपादं तदेवाधुना पाणिपादास्यहीनम् । तथागन्धमेकं रसैश्चापि हीन मसंस्पर्शकं घ्राणजिह्वादिहीनम्

sahasrāsyahastaṃ sahasrorupādaṃ tadevādhunā pāṇipādāsyahīnam | tathāgandhamekaṃ rasaiścāpi hīna masaṃsparśakaṃ ghrāṇajihvādihīnam

तुरीयं त्वशीर्णं शरीरेषु नित्यं विभु सर्वदेहादिधर्मैर्विहीनम् । तथात्मानमिष्टं कनिष्टं च ज्येष्टं प्रियं वस्तुतस्सर्वभागेषु युक्तम्

turīyaṃ tvaśīrṇaṃ śarīreṣu nityaṃ vibhu sarvadehādidharmairvihīnam | tathātmānamiṣṭaṃ kaniṣṭaṃ ca jyeṣṭaṃ priyaṃ vastutassarvabhāgeṣu yuktam

तदेवाखिलैर्भोगजालैर्विहीनं महानन्दसन्दोहधामैकसीम । तदेवास्मि लिंगं तदेवास्मि भूतं तदेतद्भविष्यं शिवे वर्तमानम्

tadevākhilairbhogajālairvihīnaṃ mahānandasandohadhāmaikasīma | tadevāsmi liṃgaṃ tadevāsmi bhūtaṃ tadetadbhaviṣyaṃ śive vartamānam

तदेवाखिलाधारपुच्छं प्रतिष्ठं तदेवाद्य ब्रह्म तदेव त्वमीशे । तदेवेशि तत्वं सदा तत्वमस्मीत्यहंब्रह्मचास्मीति वाक्यैर्दुरापम्

tadevākhilādhārapucchaṃ pratiṣṭhaṃ tadevādya brahma tadeva tvamīśe | tadeveśi tatvaṃ sadā tatvamasmītyahaṃbrahmacāsmīti vākyairdurāpam

तदेवायमात्मेति ब्रह्मेत्यहं वै सदा ब्रह्मभूतो भवेदेव ब्रह्म । पृ0 226) तदूर्ध्वं ह्यधस्थात्तदेवेति देवि तदेवेशि पश्चात्पुरस्तात्तदेव

tadevāyamātmeti brahmetyahaṃ vai sadā brahmabhūto bhavedeva brahma | pṛ0 226) tadūrdhvaṃ hyadhasthāttadeveti devi tadeveśi paścātpurastāttadeva

तदेवाद्य लोकास्तथालोकलोक्या दिशो भूतवर्गं तथा वेदजालम् । सुराश्चासुरा भूसुराभासुरं तत्प्रविष्टं समस्तेषु निष्टं विशिष्टम्

tadevādya lokāstathālokalokyā diśo bhūtavargaṃ tathā vedajālam | surāścāsurā bhūsurābhāsuraṃ tatpraviṣṭaṃ samasteṣu niṣṭaṃ viśiṣṭam

कनिष्टं विशिष्टैश्च शिष्टैर्दुरापं सदा लोकनेत्रे शिवौ चापिविष्टम् । तदीयप्रसादेन वायुर्द्धरित्री तथा सूर्यचन्द्रादयो वह्नयश्च

kaniṣṭaṃ viśiṣṭaiśca śiṣṭairdurāpaṃ sadā lokanetre śivau cāpiviṣṭam | tadīyaprasādena vāyurddharitrī tathā sūryacandrādayo vahnayaśca

विभात्यस्य भासैव लोकं त्वशेषं यदज्ञानतो नित्यमेतज्जडं च । यदुद्बोधनेनापि सर्वं विभाति यदालोकने सर्वमेतद्धिपश्येत्

vibhātyasya bhāsaiva lokaṃ tvaśeṣaṃ yadajñānato nityametajjaḍaṃ ca | yadudbodhanenāpi sarvaṃ vibhāti yadālokane sarvametaddhipaśyet

दृगेतद्दृशौ नैव रूपं तदेतन्न दृश्यं तथादर्शनं चापि गौरि । न तद्ज्ञानमज्ञानमेतद्विचित्रं न सूक्ष्मं न च स्थूलमण्वादिहीनम्

dṛgetaddṛśau naiva rūpaṃ tadetanna dṛśyaṃ tathādarśanaṃ cāpi gauri | na tadjñānamajñānametadvicitraṃ na sūkṣmaṃ na ca sthūlamaṇvādihīnam

न तत्किञ्च केनापि पश्यञ्च जिघ्रं न च स्पर्शगन्धादिशब्दादिहीनम् । तदेतत्सुराणां हृदिस्थं गुहास्थं न हि प्राणवाचां मनस्तोऽपि दूरम्

na tatkiñca kenāpi paśyañca jighraṃ na ca sparśagandhādiśabdādihīnam | tadetatsurāṇāṃ hṛdisthaṃ guhāsthaṃ na hi prāṇavācāṃ manasto'pi dūram

न च स्त्री न पुंश्च न हि क्लीबमेतद्यदा केन कार्येण युक्तं हि तद्धि । न बालं युवा वै न वृद्धं न दीर्घं न च ह्रस्वदीर्घं न कृष्णं न पीतम्

na ca strī na puṃśca na hi klībametadyadā kena kāryeṇa yuktaṃ hi taddhi | na bālaṃ yuvā vai na vṛddhaṃ na dīrghaṃ na ca hrasvadīrghaṃ na kṛṣṇaṃ na pītam

न वै वर्तुलं नैव तद्वै चतुष्कं न चोर्ध्वं न चाधो न तद्विस्तरं हि । तदेवाद्यखण्डं न खण्डादिहीनं समस्ताण्डगं विस्तृतं चाण्डतोऽपि

na vai vartulaṃ naiva tadvai catuṣkaṃ na cordhvaṃ na cādho na tadvistaraṃ hi | tadevādyakhaṇḍaṃ na khaṇḍādihīnaṃ samastāṇḍagaṃ vistṛtaṃ cāṇḍato'pi

न शुष्कं न चार्द्रं घनं वापि देवि न किञ्चित्तदेवेह पश्यामि लिंगम् । यतो ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राः प्रजाता यतो वा महाभूतसङ्घानि देवि

na śuṣkaṃ na cārdraṃ ghanaṃ vāpi devi na kiñcittadeveha paśyāmi liṃgam | yato brahmaviṣṇvindrarudrāḥ prajātā yato vā mahābhūtasaṅghāni devi

अनेनैव जीवन्ति नित्यं सदास्ते जगज्जालमेतन्महालोकवर्गैः । तथान्ते लयं याति लिंगे त्वलिंगे तदेतद्विजिज्ञासस्व ब्रह्मत्वमेव

anenaiva jīvanti nityaṃ sadāste jagajjālametanmahālokavargaiḥ | tathānte layaṃ yāti liṃge tvaliṃge tadetadvijijñāsasva brahmatvameva

येनैव सर्वेन्द्रियकल्पना तता रूपञ्च चक्षुः परिपश्यते तत् । तदेव लिंगं विमलं प्रपश्य नानैव नास्ति परिदृश्यते तत्

yenaiva sarvendriyakalpanā tatā rūpañca cakṣuḥ paripaśyate tat | tadeva liṃgaṃ vimalaṃ prapaśya nānaiva nāsti paridṛśyate tat

यदैव वाक्सर्वरसांश्च वेत्ति रसातिगं तत्परिपश्यलिंगम् । तदेव तच्छ्रोत्रवरं च दिव्यं श्राव्यं शृणोतीदमेवाद्य लिंगम्

yadaiva vāksarvarasāṃśca vetti rasātigaṃ tatparipaśyaliṃgam | tadeva tacchrotravaraṃ ca divyaṃ śrāvyaṃ śṛṇotīdamevādya liṃgam

यदेव चाघ्राति सुगन्धमेतत्तदेव लिङ्गं परिपश्य देवि । यत्रैव त्वक्स्पर्शमथैव वेत्ति तदेव लिंगं मम देवि पश्य

yadeva cāghrāti sugandhametattadeva liṅgaṃ paripaśya devi | yatraiva tvaksparśamathaiva vetti tadeva liṃgaṃ mama devi paśya

पृ0 227) यदेव च प्राणिति प्राणिवर्गं बुद्ध्यादि यद्बोधयतेऽद्य लिंगम् । पाण्यङ्घ्रिपायुप्रजनादिकेषु विसर्गजानन्दचलं च धर्मम्

pṛ0 227) yadeva ca prāṇiti prāṇivargaṃ buddhyādi yadbodhayate'dya liṃgam | pāṇyaṅghripāyuprajanādikeṣu visargajānandacalaṃ ca dharmam

तल्लिंगमेतद्धि विजानते जना मनो मनो यच्च तदेव लिंगम् । यथैव नद्यस्सरमाणास्समुद्रं वेलातिगा नामरूपे विहाय

talliṃgametaddhi vijānate janā mano mano yacca tadeva liṃgam | yathaiva nadyassaramāṇāssamudraṃ velātigā nāmarūpe vihāya

तल्लिंगसन्दर्शनतो नरो भवेन्नामातिगो रूपगुणातिगश्च । तदेव लिंगं ध्वनिबिन्दुवर्णं मात्राकलातीतगुणातिगञ्च

talliṃgasandarśanato naro bhavennāmātigo rūpaguṇātigaśca | tadeva liṃgaṃ dhvanibinduvarṇaṃ mātrākalātītaguṇātigañca

ओमोमिति प्राणवर्गे च वदे वेदान्तसङ्घे च वदत्यभीक्ष्णम् । ईशानवास्यं हि तदेव लिंगं पूर्णात्तथा पूर्णतरं सुपूर्णम्

omomiti prāṇavarge ca vade vedāntasaṅghe ca vadatyabhīkṣṇam | īśānavāsyaṃ hi tadeva liṃgaṃ pūrṇāttathā pūrṇataraṃ supūrṇam

यदा तमस्तन्न दिवा न रात्रिर्न सन्न चासत्सदतीतलिंगम् । तदक्षरं तत्सवितुर्वरेण्यं प्रज्ञा च तस्मात्प्रसृता पुराणी

yadā tamastanna divā na rātrirna sanna cāsatsadatītaliṃgam | tadakṣaraṃ tatsaviturvareṇyaṃ prajñā ca tasmātprasṛtā purāṇī

भावग्राह्यगनीडं तद्भावाभावकरं हि तत् । कलासर्गगतं लिंगं ये विदुस्ते जुहुस्तनुम्

bhāvagrāhyaganīḍaṃ tadbhāvābhāvakaraṃ hi tat | kalāsargagataṃ liṃgaṃ ye viduste juhustanum

स्वभावमेके वदन्तीशलिंगं कालं तथान्ये परिमुह्यमानाः । लिङ्गस्यैतन्महिमानमिति वीतशोको ज्ञात्वा लिङ्गं शान्तिमत्यन्तमेति

svabhāvameke vadantīśaliṃgaṃ kālaṃ tathānye parimuhyamānāḥ | liṅgasyaitanmahimānamiti vītaśoko jñātvā liṅgaṃ śāntimatyantameti

यस्मिन्लिङ्गे अधिविश्वे निषेदुर्यस्मिन्निदं सञ्चविचैति विश्वम् । यस्माद्बभूव भुवनस्यास्य गोपाः प्रज्ञापतिर्भूतवर्गैककर्ता

yasminliṅge adhiviśve niṣeduryasminnidaṃ sañcavicaiti viśvam | yasmādbabhūva bhuvanasyāsya gopāḥ prajñāpatirbhūtavargaikakartā

यल्लिङ्गमेतद्भवनं विचक्रमे तस्यांशतः पादमिदं हि विश्वम् । अणोरणीयान्महतो महीयांस्तदेव लिंगं निहितं गुहायाम्

yalliṅgametadbhavanaṃ vicakrame tasyāṃśataḥ pādamidaṃ hi viśvam | aṇoraṇīyānmahato mahīyāṃstadeva liṃgaṃ nihitaṃ guhāyām

तदेव लिंगं पश्यति वीतशोको धातुः प्रसादान्महिमानमीशम्

tadeva liṃgaṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam

भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । कर्माणि तस्य नश्यन्ति लिंगे दृष्टे परावरे

bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ | karmāṇi tasya naśyanti liṃge dṛṣṭe parāvare

तल्लिंगं ज्योतिषां ज्योतिश्चेतनानाञ्च चेतनम् । तत्र को मोहः कश्शोकस्तल्लिंगमनुपश्यतः

talliṃgaṃ jyotiṣāṃ jyotiścetanānāñca cetanam | tatra ko mohaḥ kaśśokastalliṃgamanupaśyataḥ

तद्दर्शनविहीनानां विपदस्स्युर्भवे भवे । जन्ममृत्युजरादुःखैरभिभूता हि नित्यशः

taddarśanavihīnānāṃ vipadassyurbhave bhave | janmamṛtyujarāduḥkhairabhibhūtā hi nityaśaḥ

आनन्दं तस्य लिंगस्य ज्ञात्वा बिभ्येन्नजातुचित् । तल्लिंगदर्शनानन्दमात्राज्जीवन्ति सर्वशः

ānandaṃ tasya liṃgasya jñātvā bibhyennajātucit | talliṃgadarśanānandamātrājjīvanti sarvaśaḥ

अपाणिपादं तल्लिंगं मनसोऽतज्जवीय हि । स्थानकालातिगं यच्च स एवाद्यस्स ईश्वरः

apāṇipādaṃ talliṃgaṃ manaso'tajjavīya hi | sthānakālātigaṃ yacca sa evādyassa īśvaraḥ

तल्लिंगवेत्ता तरति शोकमेतत्सनातनम् । तदेव जानथैवैकं लिंगमेतन्मनस्स्थितम्

talliṃgavettā tarati śokametatsanātanam | tadeva jānathaivaikaṃ liṃgametanmanassthitam

पृ0 228) ध्यातव्यं ध्यानहीनं च ध्येयध्यानादिवर्जितम् । ज्ञानज्ञेयादिरहितं नामरूपविवर्जितम्

pṛ0 228) dhyātavyaṃ dhyānahīnaṃ ca dhyeyadhyānādivarjitam | jñānajñeyādirahitaṃ nāmarūpavivarjitam

अनन्तमहिमाधारमप्रतिष्ठितवैभवम् । अजातमेतत्तल्लिंगं कश्चिद्धीरः प्रपश्यति

anantamahimādhāramapratiṣṭhitavaibhavam | ajātametattalliṃgaṃ kaściddhīraḥ prapaśyati

तल्लिंगं सर्वतो वक्त्रं ज्वालाजटिलिताखिलम् । यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यन्ति मानवाः

talliṃgaṃ sarvato vaktraṃ jvālājaṭilitākhilam | yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyanti mānavāḥ

तदा तल्लिंगमज्ञात्वा दुःखस्यान्तो भविष्यति । नान्तः प्रज्ञं हि तल्लिंगं नोभयप्रज्ञमेव च

tadā talliṃgamajñātvā duḥkhasyānto bhaviṣyati | nāntaḥ prajñaṃ hi talliṃgaṃ nobhayaprajñameva ca

न प्रज्ञैव च तल्लिंगं नाप्रज्ञं चैतदीश्वरि । अदृश्यं चैव तल्लिंगमग्राह्यं तत्सदैव हि

na prajñaiva ca talliṃgaṃ nāprajñaṃ caitadīśvari | adṛśyaṃ caiva talliṃgamagrāhyaṃ tatsadaiva hi

एकात्मप्रत्ययं लिंगं प्रपञ्चोपशमं हि तत् । तल्लिंगज्ञा इमे लोकास्तल्लिंगे लीयतेऽखिलम्

ekātmapratyayaṃ liṃgaṃ prapañcopaśamaṃ hi tat | talliṃgajñā ime lokāstalliṃge līyate'khilam

तल्लिंगे लयनाद्देवि तज्जलानीति ते जगुः । तद्वेदादौ स्वरं लिंगं वेदान्ते च प्रतिष्ठितम्

talliṃge layanāddevi tajjalānīti te jaguḥ | tadvedādau svaraṃ liṃgaṃ vedānte ca pratiṣṭhitam

तल्लिंगप्रकृतौलीनाब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तद्ब्रह्मतच्छिवस्साक्षात्तद्विष्णुस्तद्विराट् स्वराट्

talliṃgaprakṛtaulīnābrahmaviṣṇumaheśvarāḥ | tadbrahmatacchivassākṣāttadviṣṇustadvirāṭ svarāṭ

सम्राड्विश्वेशि तल्लिंगं तद्दृश्यं सूक्ष्मदर्शिभिः । हृदा पश्यन्ति तल्लिंगं मनसैव मनीषिणः

samrāḍviśveśi talliṃgaṃ taddṛśyaṃ sūkṣmadarśibhiḥ | hṛdā paśyanti talliṃgaṃ manasaiva manīṣiṇaḥ

श्रवणायापि तल्लिंगं न लब्धं बहुभिश्शिवे । शृण्वन्तोऽपि शिवे लिंगं न विदुर्बहवोऽपि ये

śravaṇāyāpi talliṃgaṃ na labdhaṃ bahubhiśśive | śṛṇvanto'pi śive liṃgaṃ na vidurbahavo'pi ye

आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेतदाश्चर्यवच्छृणुते तच्चलिंगम् । आश्चर्यवद्बोधते यं तथान्ये ह्याश्चर्यवत्पश्यति तच्चलिंगम्

āścaryavatpaśyati kaścidetadāścaryavacchṛṇute taccaliṃgam | āścaryavadbodhate yaṃ tathānye hyāścaryavatpaśyati taccaliṃgam

न प्राणेन नापानेन लिंगहीनो न जीवति

na prāṇena nāpānena liṃgahīno na jīvati

अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीं प्रजां जनयन्तीं सरूपाम् । अजो लिंगी जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां लिंगसंस्थस्स आत्मा

ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantīṃ sarūpām | ajo liṃgī juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ liṃgasaṃsthassa ātmā

तल्लिंगमारे द्रष्टव्यं श्रोतव्यं वेदपर्वतैः । पुरीशयं च तल्लिंगं सर्वभूतेषु संस्थितम्

talliṃgamāre draṣṭavyaṃ śrotavyaṃ vedaparvataiḥ | purīśayaṃ ca talliṃgaṃ sarvabhūteṣu saṃsthitam

कोह्येवान्याच्चकः प्राण्याल्लिंगहीनोमहेश्वरि । रसोह्येषमहालिंगं रसेषोऽम्बिके सदा

kohyevānyāccakaḥ prāṇyālliṃgahīnomaheśvari | rasohyeṣamahāliṃgaṃ raseṣo'mbike sadā

एतद्धि परमानन्दं लिंगमेतत्स्वयं प्रभम्

etaddhi paramānandaṃ liṃgametatsvayaṃ prabham

यस्मात्परं नापरमस्ति किञ्चिद्यस्मान्नाणीयो न ज्यायोऽस्ति किञ्चित् । वृक्ष इव स्तब्धन्दिवि तिष्ठति लिंगमेकं तेनेदं पूर्णं लिंगभासैकसर्वम्

yasmātparaṃ nāparamasti kiñcidyasmānnāṇīyo na jyāyo'sti kiñcit | vṛkṣa iva stabdhandivi tiṣṭhati liṃgamekaṃ tenedaṃ pūrṇaṃ liṃgabhāsaikasarvam

लिंगाद्वाचो निवर्तन्ते ह्यप्राप्य मनसा सह । तदत्यतिष्ठद्देवि ब्रह्माण्डोर्ध्वाङ्गुलं ततम्

liṃgādvāco nivartante hyaprāpya manasā saha | tadatyatiṣṭhaddevi brahmāṇḍordhvāṅgulaṃ tatam

तस्मिन्भाति स्वयं लिंगं चन्द्रसूर्याग्नयो न हि । भाति तत्तेजसा व्याप्तं जगदेतच्चराचरम्

tasminbhāti svayaṃ liṃgaṃ candrasūryāgnayo na hi | bhāti tattejasā vyāptaṃ jagadetaccarācaram

यथा क्षेत्रज्ञविहितं हि भूमौ गुहाहितं तच्च लिंगं महान्तम् । हिरण्यं न विन्दन्ति चोर्ध्वं चरन्तस्तथेदं प्रपश्याम्बिके लिंगमेतत्

yathā kṣetrajñavihitaṃ hi bhūmau guhāhitaṃ tacca liṃgaṃ mahāntam | hiraṇyaṃ na vindanti cordhvaṃ carantastathedaṃ prapaśyāmbike liṃgametat

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीषु यल्लिंगं मनसा ततम् । तदेतदहमिति ज्ञात्वा लिंगी लिंगातिगो भवेत्

jāgratsvapnasuṣuptīṣu yalliṃgaṃ manasā tatam | tadetadahamiti jñātvā liṃgī liṃgātigo bhavet

पृ0 229) यथोर्णनाभिस्सृजते तन्तुजालं गृह्णाति वक्त्रेण तथात्ति सर्वम् । तथा जगज्जालमिदं हि लिंगतो भवत्यतोऽन्ते विलयं प्रयाति

pṛ0 229) yathorṇanābhissṛjate tantujālaṃ gṛhṇāti vaktreṇa tathātti sarvam | tathā jagajjālamidaṃ hi liṃgato bhavatyato'nte vilayaṃ prayāti

ब्रह्मैव तल्लिंगमिदं सनातनं स्वविद्यया संसरते च मुच्यते । तदेतल्लिंगं तपसा वेदितव्यं नान्यैर्धर्मैस्तच्च लिंगं त्वलिंगम्

brahmaiva talliṃgamidaṃ sanātanaṃ svavidyayā saṃsarate ca mucyate | tadetalliṃgaṃ tapasā veditavyaṃ nānyairdharmaistacca liṃgaṃ tvaliṃgam

तदेव लिंगं त्वविमुक्ते निविष्टं भूतातिगं विश्वनाथाभिधं च । वाराणस्यां भ्रूयुगे सन्निविष्टं योगैः पश्यन्ति तत्र ते चोत्क्रमन्ति

tadeva liṃgaṃ tvavimukte niviṣṭaṃ bhūtātigaṃ viśvanāthābhidhaṃ ca | vārāṇasyāṃ bhrūyuge sanniviṣṭaṃ yogaiḥ paśyanti tatra te cotkramanti

तत्रैव तेषां तारकं चोपदेशमोङ्काराद्यं प्रणवं ब्रह्ममन्त्रम् । न तस्य प्राणोऽनुत्क्रमतीव देवि तल्लिंगसंगं भवतीत्यलिंगम्

tatraiva teṣāṃ tārakaṃ copadeśamoṅkārādyaṃ praṇavaṃ brahmamantram | na tasya prāṇo'nutkramatīva devi talliṃgasaṃgaṃ bhavatītyaliṃgam

तत्राविमुक्ते चोपास्यं तल्लिंगं महिमातिगम् । तत्राशक्तस्य देवेशि भौतिकं भुविमुक्तिदम्

tatrāvimukte copāsyaṃ talliṃgaṃ mahimātigam | tatrāśaktasya deveśi bhautikaṃ bhuvimuktidam

100

सन्दृश्यं चक्षुषा मर्त्यैः क्रमात्तन्मुक्तिदायकम् । तस्मिन्नेके तते लिंगे त्वन्तरेण भवेद्भयम्

sandṛśyaṃ cakṣuṣā martyaiḥ kramāttanmuktidāyakam | tasminneke tate liṃge tvantareṇa bhavedbhayam

101

तत्परादादिदं लिंगमस्तिब्रह्मेति वाक्यतः । तदेतद्ब्रह्म परममात्मलिंगं सनातनम्

tatparādādidaṃ liṃgamastibrahmeti vākyataḥ | tadetadbrahma paramamātmaliṃgaṃ sanātanam

102

वेदा यत्रैव वेदान्तैर्निवृत्ता यत्र लिंगके । हृत्पुण्डरीकं विरजं तल्लिंगं भासतेऽनिशम्

vedā yatraiva vedāntairnivṛttā yatra liṃgake | hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ talliṃgaṃ bhāsate'niśam

103

कञ्च खञ्चैव तल्लिंगं सर्वव्यापि निरामयम् । आनन्दघनमद्वैतं चतुर्थं मनसः परम्

kañca khañcaiva talliṃgaṃ sarvavyāpi nirāmayam | ānandaghanamadvaitaṃ caturthaṃ manasaḥ param

104

दहराद्विस्तरं तच्च सूर्यमण्डलमण्डितम् । चन्द्रकोटिसहस्राभं तद्दृश्यं सर्वधा शिवे

daharādvistaraṃ tacca sūryamaṇḍalamaṇḍitam | candrakoṭisahasrābhaṃ taddṛśyaṃ sarvadhā śive

105

योगेनात्मानुसन्धानैर्वीतमोहभयैस्सदा

yogenātmānusandhānairvītamohabhayaissadā

106

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थैस्सन्यासयोगैर्यतिभिश्शुद्धबुद्धैः । तेषामेवैतद्विरजं लिंगधाम प्राप्यप्राप्तेश्चाविदूरं शिवेऽद्य

vedāntavijñānasuniścitārthaissanyāsayogairyatibhiśśuddhabuddhaiḥ | teṣāmevaitadvirajaṃ liṃgadhāma prāpyaprāpteścāvidūraṃ śive'dya

107

नैषा तर्केण मतिरापनेया क्षुरोपमं लिंगमेतद्धि सत्यम् । ऋचो अक्षरे परमे तत्प्रविष्टं सर्गादिहीनं महालिंगमेतत्

naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā kṣuropamaṃ liṃgametaddhi satyam | ṛco akṣare parame tatpraviṣṭaṃ sargādihīnaṃ mahāliṃgametat

108

सुराद्यैर्दुरापं तथायोगिभिः कर्मभिश्चाप्यवश्यम् । तल्लिंगत्यागेन सर्वधा वीतमोहो भवत्यवश्यं श्रुतिगुह्यमेतत्

surādyairdurāpaṃ tathāyogibhiḥ karmabhiścāpyavaśyam | talliṃgatyāgena sarvadhā vītamoho bhavatyavaśyaṃ śrutiguhyametat

109

यो नाविरतो दुश्चरतितान्नाशान्तो नासमाहितः । तस्यैतद्दुर्लभं लिंगमासक्तस्यैव सर्वगम्

yo nāvirato duścaratitānnāśānto nāsamāhitaḥ | tasyaitaddurlabhaṃ liṃgamāsaktasyaiva sarvagam

110

येषां न जिह्ममनृतं सदैव तेषां लिंगं हृदि भात्येव शान्तम् । पृ0 230) अतो लिंगं पूजयेदात्मकामो न कामकामी लिंगपूजाधिकारी

yeṣāṃ na jihmamanṛtaṃ sadaiva teṣāṃ liṃgaṃ hṛdi bhātyeva śāntam | pṛ0 230) ato liṃgaṃ pūjayedātmakāmo na kāmakāmī liṃgapūjādhikārī

111

एतदर्थं गूढतमं महेशि नान्ये विन्दन्ति ज्ञाननिष्ठा हि भूयः । न वा देशिको नैव शिष्यः कदाचिन्न पूजा न पूज्यो न वा पूजकत्वम्

etadarthaṃ gūḍhatamaṃ maheśi nānye vindanti jñānaniṣṭhā hi bhūyaḥ | na vā deśiko naiva śiṣyaḥ kadācinna pūjā na pūjyo na vā pūjakatvam

112

स्वदोषात्प्रदोषोऽपि नास्त्येव लिंगे जगन्नैव शेषं विशेषाद्भवानि । महाशेषभूषाविशेषोऽपिनात्र सदोषाकरापारमौलिर्न चैव

svadoṣātpradoṣo'pi nāstyeva liṃge jagannaiva śeṣaṃ viśeṣādbhavāni | mahāśeṣabhūṣāviśeṣo'pinātra sadoṣākarāpāramaulirna caiva

śrīśivarahasye prathamāṃśe skandastutirnāma ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ 60

स्कन्दस्तुतिर्नाम षष्ठितमोऽध्यायः ईश्वरः– शृणु वक्ष्यामि ते देवि हितमात्यन्तिकं शिवे । यत्प्रोक्तं पूजनं देवि सुराणाञ्च नृणां सदा

skandastutirnāma ṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ īśvaraḥ– śṛṇu vakṣyāmi te devi hitamātyantikaṃ śive | yatproktaṃ pūjanaṃ devi surāṇāñca nṛṇāṃ sadā

सा पूजानन्तफलदा जन्मकर्मप्रणाशिनी । संविदेव परा पूजा सा तु तस्यां मनोलयः

sā pūjānantaphaladā janmakarmapraṇāśinī | saṃvideva parā pūjā sā tu tasyāṃ manolayaḥ

साधारणानां सा पूजा ह्यव्यक्तातीव दुर्घटा । मत्प्रसादेन देवेशि पचेलिमतपःफलैः

sādhāraṇānāṃ sā pūjā hyavyaktātīva durghaṭā | matprasādena deveśi pacelimatapaḥphalaiḥ

योगैर्यागैश्च तपसा महानन्दकदम्बकैः । भस्मनिष्ठस्य सततं रुद्रावर्तनशीलिनः

yogairyāgaiśca tapasā mahānandakadambakaiḥ | bhasmaniṣṭhasya satataṃ rudrāvartanaśīlinaḥ

भस्मत्रिपुण्ट्रयुक्तस्य सदा रुद्राक्षधारिणः । पञ्चाक्षरपरस्यैव सदा लिङ्गार्चकस्य च च

bhasmatripuṇṭrayuktasya sadā rudrākṣadhāriṇaḥ | pañcākṣaraparasyaiva sadā liṅgārcakasya ca ca

बिल्वपत्रैर्महादेवि प्रदोषे पूजकस्य माम् । नक्ताशनार्चनध्यानचतुर्दश्यष्टमीषु च

bilvapatrairmahādevi pradoṣe pūjakasya mām | naktāśanārcanadhyānacaturdaśyaṣṭamīṣu ca

सोमवारव्रताचारयुक्तस्य नियतस्य च । मत्क्षेत्रवासिनो देवि ह्यविमुक्तरतस्य च

somavāravratācārayuktasya niyatasya ca | matkṣetravāsino devi hyavimuktaratasya ca

विश्वेश्वरार्चकस्यास्य सुरस्य च नरस्य च । तथा महालये पुण्ये रुद्रकोटौ महेश्वरि

viśveśvarārcakasyāsya surasya ca narasya ca | tathā mahālaye puṇye rudrakoṭau maheśvari

कालञ्जरे प्रभासेऽपि पुष्करेऽमरकण्टके । पिण्डारके कुरुक्षेत्रे महाकाले महेश्वरे

kālañjare prabhāse'pi puṣkare'marakaṇṭake | piṇḍārake kurukṣetre mahākāle maheśvare

देवदारुवने पुण्ये नैमिषे चित्रकूटके । केदारे कामदे पुण्ये वैद्यनाथे महेश्वरि

devadāruvane puṇye naimiṣe citrakūṭake | kedāre kāmade puṇye vaidyanāthe maheśvari

श्रीशैले च तथोङ्कारे तथा वेणुवने शिवे । आवटङ्के सोमनाथे गोकर्णे त्र्यम्बके गिरौ

śrīśaile ca tathoṅkāre tathā veṇuvane śive | āvaṭaṅke somanāthe gokarṇe tryambake girau

श्रीमद्दक्षिणकैलासे तथैकाम्रवने मम । वृद्धाद्रावरुणाद्रौ च तथा गोपर्वते शिवे

śrīmaddakṣiṇakailāse tathaikāmravane mama | vṛddhādrāvaruṇādrau ca tathā goparvate śive

हृत्पुण्डरीके गूढे च जप्येशे श्वेतकानने । गजारण्ये रत्नगिरौ श्रीकण्ठे मातृपर्वते

hṛtpuṇḍarīke gūḍhe ca japyeśe śvetakānane | gajāraṇye ratnagirau śrīkaṇṭhe mātṛparvate

कोटिकायां मंगले च पुण्ये द्रुतिवनेऽपि च । कुम्भघोणेऽर्जुने चैव श्रीसुन्दरगिरौ तथा

koṭikāyāṃ maṃgale ca puṇye drutivane'pi ca | kumbhaghoṇe'rjune caiva śrīsundaragirau tathā

माधवी तेजिनी देवी क्षीरिणी कानने तथा । शमीवने बिल्ववने घटेशे ब्रह्मकानने

mādhavī tejinī devī kṣīriṇī kānane tathā | śamīvane bilvavane ghaṭeśe brahmakānane

पृ0 231) छायावने च श्रीवाञ्छ्ये तथा वेदवने शिवे । वल्मीके वातपुर्याञ्च सेतौ वै गन्धमादने

pṛ0 231) chāyāvane ca śrīvāñchye tathā vedavane śive | valmīke vātapuryāñca setau vai gandhamādane

हालास्ये शालिकवने गजशैले महेन्द्रके । वसतः पुण्यशीलस्य नक्ताशनरतस्य च

hālāsye śālikavane gajaśaile mahendrake | vasataḥ puṇyaśīlasya naktāśanaratasya ca

संवसद्द्वादशाब्दं तु भस्मनोद्धूलितस्य च । कस्यचिद्भाग्यनिवहैर्ज्ञानन्तल्लभ्यते मम

saṃvasaddvādaśābdaṃ tu bhasmanoddhūlitasya ca | kasyacidbhāgyanivahairjñānantallabhyate mama

बहुभिर्जन्मभिर्देवि मत्प्रसादयुतस्य च । वैराग्यभक्तियुक्तस्य चात्मलिंगार्चने मतिः

bahubhirjanmabhirdevi matprasādayutasya ca | vairāgyabhaktiyuktasya cātmaliṃgārcane matiḥ

जायते पुण्यपाकेन चित्तशुद्ध्यनुसारतः । जायते जन्मनाशाय नृणामत्यन्तदुर्लभम्

jāyate puṇyapākena cittaśuddhyanusārataḥ | jāyate janmanāśāya nṛṇāmatyantadurlabham

नानाचारविहाराणां विषयासक्तचेतसाम् । वाञ्छा न जायते देवि कस्यचित्क्वचिदेव हि

nānācāravihārāṇāṃ viṣayāsaktacetasām | vāñchā na jāyate devi kasyacitkvacideva hi

बहुजन्मसहस्रेषु तिर्यक्स्थावरजंगमैः । जन्मभिः पुण्यनिचयैर्युक्तस्य पुरुषस्य च

bahujanmasahasreṣu tiryaksthāvarajaṃgamaiḥ | janmabhiḥ puṇyanicayairyuktasya puruṣasya ca

मत्प्रसादेन विज्ञानं जायते नान्यथा शिवे । मध्यानधारामोदादियुक्तस्य निरतस्य च

matprasādena vijñānaṃ jāyate nānyathā śive | madhyānadhārāmodādiyuktasya niratasya ca

अधर्वशिरसोऽध्यायशिखाजपयुतस्य च । जाबालश्रुतिनिष्ठस्य शाम्भवस्य विशेषतः

adharvaśiraso'dhyāyaśikhājapayutasya ca | jābālaśrutiniṣṭhasya śāmbhavasya viśeṣataḥ

कैवल्यकालरुद्रादिजापिनो ब्राह्मणस्य च । रुद्रावर्तनशीलस्य भस्मनिष्ठस्य मे सदा

kaivalyakālarudrādijāpino brāhmaṇasya ca | rudrāvartanaśīlasya bhasmaniṣṭhasya me sadā

ज्ञानं विजायते गौरि कस्यचिच्छिवयोगिनः । यततामपि शैवानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः

jñānaṃ vijāyate gauri kasyacicchivayoginaḥ | yatatāmapi śaivānāṃ kaścinmāṃ vetti tatvataḥ

मज्ज्ञानसाधनं देवि नृणामत्यन्तदुर्लभम् । मां ध्यायेद्धृदयागारपद्मसंस्थं चतुर्भुजम्

majjñānasādhanaṃ devi nṛṇāmatyantadurlabham | māṃ dhyāyeddhṛdayāgārapadmasaṃsthaṃ caturbhujam

मृगटङ्कधरं सौम्यं सच्चिदानन्दविग्रहम् । शुद्धकर्पूरसाराच्छकुन्देन्दुधवलप्रभम्

mṛgaṭaṅkadharaṃ saumyaṃ saccidānandavigraham | śuddhakarpūrasārācchakundendudhavalaprabham

मुकुटोद्भासिचन्द्राङ्कं गंगामलकपर्दकम् । भुजंगराजवलयमहार्हमणिभूषणम्

mukuṭodbhāsicandrāṅkaṃ gaṃgāmalakapardakam | bhujaṃgarājavalayamahārhamaṇibhūṣaṇam

दिव्यानेकमणिव्रातचितसिह्मासनस्थितम् । त्रिणेत्रं नीलकण्ठञ्चापीन्दुधामसमाननम्

divyānekamaṇivrātacitasihmāsanasthitam | triṇetraṃ nīlakaṇṭhañcāpīndudhāmasamānanam

उमया सहितं ध्यायेत्क्षणं वाथ क्षणार्धकम् । सोऽहमीशश्शिवस्साक्षादहं रुद्रो हरिर्विधिः

umayā sahitaṃ dhyāyetkṣaṇaṃ vātha kṣaṇārdhakam | so'hamīśaśśivassākṣādahaṃ rudro harirvidhiḥ

अहमिन्द्रोऽनलो वायुर्यमोऽहं वरुणोऽर्यमा । चन्द्रः कुबेरो मरुतो ह्यश्विनौ मरुतोऽर्ककाः

ahamindro'nalo vāyuryamo'haṃ varuṇo'ryamā | candraḥ kubero maruto hyaśvinau maruto'rkakāḥ

स्कन्दो विघ्नेश्वरश्चैव नन्दिकेशादयो गणाः । सर्वेषां जनिता चाहं मत्त एवाद्य निर्गताः

skando vighneśvaraścaiva nandikeśādayo gaṇāḥ | sarveṣāṃ janitā cāhaṃ matta evādya nirgatāḥ

मयैव विधये दत्ता वेदास्सर्वे सनातनाः । मयैव विष्णवे दत्तं सहस्रारं सुदर्शनम्

mayaiva vidhaye dattā vedāssarve sanātanāḥ | mayaiva viṣṇave dattaṃ sahasrāraṃ sudarśanam

अहमेवेति विज्ञाय ध्यायेन्मद्रूपमैश्वरम् । एवं हि ध्यायतां देवि मज्ज्ञानं जायते नृणाम्

ahameveti vijñāya dhyāyenmadrūpamaiśvaram | evaṃ hi dhyāyatāṃ devi majjñānaṃ jāyate nṛṇām

अथवा देवमीशानं मां ध्यायेत्सूर्यमण्डले । हिरण्यबाहुमाशास्यं हिरण्यश्मश्रुमीश्वरम्

athavā devamīśānaṃ māṃ dhyāyetsūryamaṇḍale | hiraṇyabāhumāśāsyaṃ hiraṇyaśmaśrumīśvaram

हिरण्यवर्णं देवेशि ह्यम्बिकापतिमीश्वरम् । सर्वग्रन्थिविमोक्षाय तज्ज्ञानं जायते नृणाम्

hiraṇyavarṇaṃ deveśi hyambikāpatimīśvaram | sarvagranthivimokṣāya tajjñānaṃ jāyate nṛṇām

योगेन वापि नियमयमासनयुतस्य च । रेचके पूरयेद्वायुं पूरकेणाथ पूरयेत्

yogena vāpi niyamayamāsanayutasya ca | recake pūrayedvāyuṃ pūrakeṇātha pūrayet

कुम्भके कुम्भवद्धीमान्धारयेद्घटिकात्रयम् । योगाग्निदग्धकायोत्थमलस्यामलचेतसः

kumbhake kumbhavaddhīmāndhārayedghaṭikātrayam | yogāgnidagdhakāyotthamalasyāmalacetasaḥ

नीहारधूमसंविद्युत्स्फटिकोज्वलदीपवत् । ज्योतिर्विभासते देवि हृदि पूरितवायुभिः

nīhāradhūmasaṃvidyutsphaṭikojvaladīpavat | jyotirvibhāsate devi hṛdi pūritavāyubhiḥ

पृ0 232) प्राणायामेन सततं तन्नीवारशिखेन हि । सोऽहं ज्योतिर्महानात्मा ह्यसंगः पुरुषश्शिवः

pṛ0 232) prāṇāyāmena satataṃ tannīvāraśikhena hi | so'haṃ jyotirmahānātmā hyasaṃgaḥ puruṣaśśivaḥ

आपादमस्तकं देहं व्याप्य सर्वेष्वस्थितः । यो मां योगेन जानाति स्वात्मारामं महेश्वरम्

āpādamastakaṃ dehaṃ vyāpya sarveṣvasthitaḥ | yo māṃ yogena jānāti svātmārāmaṃ maheśvaram

तस्य सिद्ध्यन्ति नियतं सिद्धयोऽष्टौ महेश्वरि । तस्य मूर्ध्नि महानात्मासहस्रदलपङ्कजे

tasya siddhyanti niyataṃ siddhayo'ṣṭau maheśvari | tasya mūrdhni mahānātmāsahasradalapaṅkaje

गोस्तनाकारवद्धारा ह्यमृतैकरसस्रवा । व्यपोह्य तत्कपालन्तु चेडायां सन्ततस्रवा

gostanākāravaddhārā hyamṛtaikarasasravā | vyapohya tatkapālantu ceḍāyāṃ santatasravā

पिङ्गला कुण्डलीमध्यात्पतन्ती शिखिमस्तके । वैश्वानरोऽयं सर्वेषु मद्रूपो देहिषु स्थितः

piṅgalā kuṇḍalīmadhyātpatantī śikhimastake | vaiśvānaro'yaṃ sarveṣu madrūpo dehiṣu sthitaḥ

तत्र चन्द्रामृतकरैः पिङ्गलायां महेश्वरि । स आत्मज्योतिरानन्दो नित्यमुक्तो महेश्वरः

tatra candrāmṛtakaraiḥ piṅgalāyāṃ maheśvari | sa ātmajyotirānando nityamukto maheśvaraḥ

सदा क्रीडन्नभोमध्यं दहराकाशगस्सदा । चेतयामीन्द्रियगणं वाचा च मनसा सह

sadā krīḍannabhomadhyaṃ daharākāśagassadā | cetayāmīndriyagaṇaṃ vācā ca manasā saha

परापश्यावैखरीषु प्रणवादिरसस्त्वहम् । सोऽहमावसथातीतः पुरुषोऽहं पुरीशयः

parāpaśyāvaikharīṣu praṇavādirasastvaham | so'hamāvasathātītaḥ puruṣo'haṃ purīśayaḥ

अलिङ्गोऽस्म्यहमात्मा च सुरतिर्यङ्नरेषु च । नामरूपातिगस्साक्षादहङ्कारविवर्जितः

aliṅgo'smyahamātmā ca suratiryaṅnareṣu ca | nāmarūpātigassākṣādahaṅkāravivarjitaḥ

रस्यस्तत्कृतकर्माणिविषयान्वैषिकं सुखम् । षोडशाख्यकला देवि ह्येकोजानामि सर्वशः

rasyastatkṛtakarmāṇiviṣayānvaiṣikaṃ sukham | ṣoḍaśākhyakalā devi hyekojānāmi sarvaśaḥ

तास्सर्वापि कला देवि मयि द्योतन्ति नित्यशः । मन्ताबोद्धारसयिता ज्ञाता विज्ञान ईश्वरः

tāssarvāpi kalā devi mayi dyotanti nityaśaḥ | mantāboddhārasayitā jñātā vijñāna īśvaraḥ

श्रुतेश्श्रोता तथाघ्राता दृग्दृष्ट्याद्यहमेव हि । यथा कूर्ममहाग्रीवा ह्रस्वदीर्घा भवेच्छिवे

śruteśśrotā tathāghrātā dṛgdṛṣṭyādyahameva hi | yathā kūrmamahāgrīvā hrasvadīrghā bhavecchive

यथा नद्यस्स्यन्दमाना नामरूपगुणातिगाः । समुद्रेऽस्तं प्रयान्तीशे यथा ते भानुदीप्तयः

yathā nadyassyandamānā nāmarūpaguṇātigāḥ | samudre'staṃ prayāntīśe yathā te bhānudīptayaḥ

पुनर्यथोदयं प्राप्ते सूर्यस्येव मरीचयः । प्रसरन्ति महादेवि तथा मत्सन्निधौ जगत्

punaryathodayaṃ prāpte sūryasyeva marīcayaḥ | prasaranti mahādevi tathā matsannidhau jagat

पद्मं मित्रकरैर्यद्वद्विकसत्यब्जिनीकुलम् । यथा मणिजसान्निध्याच्चेष्टन्ते लोहसूचयः

padmaṃ mitrakarairyadvadvikasatyabjinīkulam | yathā maṇijasānnidhyācceṣṭante lohasūcayaḥ

कालकर्मविपाकेन तथा मत्सन्निधौ जगत् । चेष्टते नितरां देवि स्थितिसंहारजन्मतः

kālakarmavipākena tathā matsannidhau jagat | ceṣṭate nitarāṃ devi sthitisaṃhārajanmataḥ

सोऽहं सृष्ट्वा प्रविश्यैव तन्नामगुणरूपतः । ब्रह्मविष्णुहराख्याभिर्यथापूर्वंयुगेयुगे

so'haṃ sṛṣṭvā praviśyaiva tannāmaguṇarūpataḥ | brahmaviṣṇuharākhyābhiryathāpūrvaṃyugeyuge

सृजाम्यात्मानमेवाग्रे ततो नानाविधं जगत् । यथाग्नेर्विस्फुलिंगा वैक्षुद्रास्सम्भवति प्रिये

sṛjāmyātmānamevāgre tato nānāvidhaṃ jagat | yathāgnervisphuliṃgā vaikṣudrāssambhavati priye

इन्द्रो मित्रोऽथ वरुणः पूषा सोमोऽहमेवहि । मनवः पितरोविप्रास्ताराजालंग्रहास्तथा

indro mitro'tha varuṇaḥ pūṣā somo'hamevahi | manavaḥ pitaroviprāstārājālaṃgrahāstathā

स्थावरं जंगमं चैतदहमेव सनातनः । सर्वस्सर्वशरीरेषु सर्वेन्द्रियगुणातिगः

sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caitadahameva sanātanaḥ | sarvassarvaśarīreṣu sarvendriyaguṇātigaḥ

सर्वभोक्ताहमेवास्मि सर्वकार्यकृतास्पदः । नाहं तज्जन्ममरणैस्स्थितिसंगेष्वसज्जकः

sarvabhoktāhamevāsmi sarvakāryakṛtāspadaḥ | nāhaṃ tajjanmamaraṇaissthitisaṃgeṣvasajjakaḥ

असंगोनैवलिप्तोऽस्मिसर्वबाह्यान्तरस्त्वहम् । एकस्तथान्तरस्सर्वदुःखहीनोऽस्मिशङ्करि

asaṃgonaivalipto'smisarvabāhyāntarastvaham | ekastathāntarassarvaduḥkhahīno'smiśaṅkari

एवं मां यो विजानाति सोहंसो मे हृदन्तरः । तस्याहं न प्रणश्यामि सचमेन प्रणश्यति

evaṃ māṃ yo vijānāti sohaṃso me hṛdantaraḥ | tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sacamena praṇaśyati

योगसाङ्ख्यौ महादेवि तथोक्तौ मम हृत्तमौ । सर्वसाधारणं देवि कथयिष्येऽप्युपासनम्

yogasāṅkhyau mahādevi tathoktau mama hṛttamau | sarvasādhāraṇaṃ devi kathayiṣye'pyupāsanam

पृ0 233) अलिंगोऽस्म्यहमीशानो लिंगे तिष्ठामि सर्वदा । यथा गवि गतंक्षीरं विषाणादौ न दृश्यते

pṛ0 233) aliṃgo'smyahamīśāno liṃge tiṣṭhāmi sarvadā | yathā gavi gataṃkṣīraṃ viṣāṇādau na dṛśyate

ऊधस्येव प्रदृश्येत तथाहं सर्ववास्यपि । हृदिद्ध्यातुमशक्तानां ज्ञानयोगेन वै शिवे

ūdhasyeva pradṛśyeta tathāhaṃ sarvavāsyapi | hṛdiddhyātumaśaktānāṃ jñānayogena vai śive

लिंगे कृतां परां पूजां शाम्भवैर्भस्मधारिभिः । मत्पुण्ट्रनिरतैरेव रुद्राक्षवरकङ्कणैः

liṃge kṛtāṃ parāṃ pūjāṃ śāmbhavairbhasmadhāribhiḥ | matpuṇṭranirataireva rudrākṣavarakaṅkaṇaiḥ

रुद्राध्यायाध्ययनतः पञ्चाक्षरजपेन च । एकं वा बिल्वपत्रं यैर्निक्षिप्तं मम मस्तके

rudrādhyāyādhyayanataḥ pañcākṣarajapena ca | ekaṃ vā bilvapatraṃ yairnikṣiptaṃ mama mastake

भक्तैर्गृह्णामि तद्दैवि तस्मै ज्ञानं ददामि च । तं ज्ञानभाजनं कुर्यां प्रतिज्ञा मम शङ्करि

bhaktairgṛhṇāmi taddaivi tasmai jñānaṃ dadāmi ca | taṃ jñānabhājanaṃ kuryāṃ pratijñā mama śaṅkari

नान्यवर्णाश्रमैर्धर्मैर्विविधैरपि मे शिवे । नैव तुष्टिर्मम परा जायते कर्मकोटिभिः

nānyavarṇāśramairdharmairvividhairapi me śive | naiva tuṣṭirmama parā jāyate karmakoṭibhiḥ

न षोडशमहादानैरेकाहाहीनसत्रकैः । प्रपावापीप्रदानैर्वा कन्यान्नादिप्रदानतः

na ṣoḍaśamahādānairekāhāhīnasatrakaiḥ | prapāvāpīpradānairvā kanyānnādipradānataḥ

कथञ्चिज्जायते देवि मदर्चायाम्मतिर्भवेत् । पुण्ट्रान्तरेषु विप्रेषु मस्करीणां गणेषु च

kathañcijjāyate devi madarcāyāmmatirbhavet | puṇṭrāntareṣu vipreṣu maskarīṇāṃ gaṇeṣu ca

नैव प्रीतिर्महादेवि यथा मत्पुण्ट्रधारिषु । भस्मधार्येव सततं मद्ज्ञानस्यैव भाजनम्

naiva prītirmahādevi yathā matpuṇṭradhāriṣu | bhasmadhāryeva satataṃ madjñānasyaiva bhājanam

शिवलिंगार्चनध्यानरुद्राध्यायजपेषु च । पञ्चाक्षरजपैश्चैव मम क्षेत्रनिवासकः

śivaliṃgārcanadhyānarudrādhyāyajapeṣu ca | pañcākṣarajapaiścaiva mama kṣetranivāsakaḥ

भस्मत्रिपुण्ट्रधार्येव स्वीकार्योनान्य उच्यते । ऊर्ध्वपुण्ट्रं भ्रमेणापि न कुर्यान्मोहतो द्विजः

bhasmatripuṇṭradhāryeva svīkāryonānya ucyate | ūrdhvapuṇṭraṃ bhrameṇāpi na kuryānmohato dvijaḥ

प्रत्युतो नरकायैव तस्य सर्वमनुष्ठितम् । यदि कुर्यात्प्रमादेन पितृभिस्सपतेदधः

pratyuto narakāyaiva tasya sarvamanuṣṭhitam | yadi kuryātpramādena pitṛbhissapatedadhaḥ

ऊर्ध्वपुण्ट्राङ्कितं दृष्ट्वा मीलयाम्यद्य लोचने । मत्प्रसादालोकनेन तज्ज्ञानं जायते शिवे

ūrdhvapuṇṭrāṅkitaṃ dṛṣṭvā mīlayāmyadya locane | matprasādālokanena tajjñānaṃ jāyate śive

यन्नेत्रे मीलिते देवि कथं ज्ञानं भविष्यति । लिंगं कैलासमौलौ मे कैलासेश्वरसंज्ञितम्

yannetre mīlite devi kathaṃ jñānaṃ bhaviṣyati | liṃgaṃ kailāsamaulau me kailāseśvarasaṃjñitam

देवतिर्यङ्मनुष्याद्यैरदृश्यमपि कामदम् । स्मरणादेव सान्निध्यं यत्र कुत्रापि सिद्धिदम्

devatiryaṅmanuṣyādyairadṛśyamapi kāmadam | smaraṇādeva sānnidhyaṃ yatra kutrāpi siddhidam

एतल्लिंगस्य महिमा वेदैर्नज्ञात एव हि । सुरासुरैश्च मनुभिर्गणेन्द्रैरपि शङ्करि

etalliṃgasya mahimā vedairnajñāta eva hi | surāsuraiśca manubhirgaṇendrairapi śaṅkari

कैलासेश्वरसंज्ञं तु लिंगं मुक्तिप्रदायकम् । लिंगराजमिदं देवि ब्रह्मैवेदं सनातनम्

kailāseśvarasaṃjñaṃ tu liṃgaṃ muktipradāyakam | liṃgarājamidaṃ devi brahmaivedaṃ sanātanam

ममैव हृदयानन्ददायकं स्वर्गमोक्षदम् । संसारसागरापारतारकं भवभेषजम्

mamaiva hṛdayānandadāyakaṃ svargamokṣadam | saṃsārasāgarāpāratārakaṃ bhavabheṣajam

वेदान्तसारसर्वस्वमेतल्लिंगवरं शिवे । न कस्यचिन्मया ख्यातं नाख्येयं यस्य कस्यचित्

vedāntasārasarvasvametalliṃgavaraṃ śive | na kasyacinmayā khyātaṃ nākhyeyaṃ yasya kasyacit

एतल्लिंगप्रभावेन जगत्सृष्टिं वितन्वते । विधातारस्सर्वेव कल्पे कल्पे स्वसूनुभिः

etalliṃgaprabhāvena jagatsṛṣṭiṃ vitanvate | vidhātārassarveva kalpe kalpe svasūnubhiḥ

देवतिर्यङ्नराकारसमुर्वीसरितो वनम् । लोका लोक्याश्च देवेशि विधाताद्यं तनोति च

devatiryaṅnarākārasamurvīsarito vanam | lokā lokyāśca deveśi vidhātādyaṃ tanoti ca

विष्णवः प्रतिकल्पं वै चैतल्लिंगप्रभावतः । दैत्येश्वरान्निहन्तारो महतामलचक्रतः

viṣṇavaḥ pratikalpaṃ vai caitalliṃgaprabhāvataḥ | daityeśvarānnihantāro mahatāmalacakrataḥ

वैकुण्ठवासिनस्सर्वे ते लक्ष्याः पतयश्शिवे । प्रतिकल्पं तथा रुद्रास्ते गौर्याःपतयोऽम्बिके

vaikuṇṭhavāsinassarve te lakṣyāḥ patayaśśive | pratikalpaṃ tathā rudrāste gauryāḥpatayo'mbike

एतल्लिंगप्रभावेन प्रलये संहरन्त्यपि । जगज्जालं तथा शूलैर्वृक्णं सासुरमानुषम्

etalliṃgaprabhāvena pralaye saṃharantyapi | jagajjālaṃ tathā śūlairvṛkṇaṃ sāsuramānuṣam

पृ0 234) सेन्द्राश्च मनवश्चैव ऋषिभिः पितृभिश्शिवे । एतल्लिंगे लयं यान्ति प्रतिकल्पं सुरासुराः

pṛ0 234) sendrāśca manavaścaiva ṛṣibhiḥ pitṛbhiśśive | etalliṃge layaṃ yānti pratikalpaṃ surāsurāḥ

जगद्ब्रह्माण्डजालैश्च सर्वाधारमिदं शिवे । रूपं सङ्कोच्य मे दिव्यं महान्ते प्रलये शिवे

jagadbrahmāṇḍajālaiśca sarvādhāramidaṃ śive | rūpaṃ saṅkocya me divyaṃ mahānte pralaye śive

त्वया गणवरैर्देवि स्कन्दहेरम्बपूर्वकैः । निवसामि सदा लिंगे कैलासेश्वरसंज्ञिते

tvayā gaṇavarairdevi skandaherambapūrvakaiḥ | nivasāmi sadā liṃge kailāseśvarasaṃjñite

अलिंगोलिंगसंस्थोऽहं सृजामि विसृजामि च । जगज्जालमिदं देवि ब्रह्मविष्ण्वीशपूर्वकम्

aliṃgoliṃgasaṃstho'haṃ sṛjāmi visṛjāmi ca | jagajjālamidaṃ devi brahmaviṣṇvīśapūrvakam

संहरामि तथैवान्ते लीलेयं मम शङ्करि । आत्मक्रीड आत्मरतिस्सृष्टिस्थित्यन्तकारकः

saṃharāmi tathaivānte līleyaṃ mama śaṅkari | ātmakrīḍa ātmaratissṛṣṭisthityantakārakaḥ

कारणं कारणानाञ्च पतीनां पतिरीश्वरः । चेतनश्चेतनानां च नित्योऽहं परमेश्वरि

kāraṇaṃ kāraṇānāñca patīnāṃ patirīśvaraḥ | cetanaścetanānāṃ ca nityo'haṃ parameśvari

सकारणोऽहं कारणाधिपाधिपो ममैव कश्चिज्जनको नहीश्वरि । कालात्मयुक्तान्यधितिष्ठतीशो गुणी सर्वज्ञस्सर्वभूताधिवासः

sakāraṇo'haṃ kāraṇādhipādhipo mamaiva kaścijjanako nahīśvari | kālātmayuktānyadhitiṣṭhatīśo guṇī sarvajñassarvabhūtādhivāsaḥ

एतत्ते कथितं देवि रहस्यार्थप्रकाशकम् । न देयं गुह्यमप्येतद्भक्तेषु प्रतिपादय

etatte kathitaṃ devi rahasyārthaprakāśakam | na deyaṃ guhyamapyetadbhakteṣu pratipādaya

रहस्यांशमिदं शैवमादिमं परमेश्वरि । गुह्यज्ञानमिदं सुभ्रु रहस्यज्ञानसङ्ग्रहम्

rahasyāṃśamidaṃ śaivamādimaṃ parameśvari | guhyajñānamidaṃ subhru rahasyajñānasaṅgraham

न प्रकाश्यमिदं भद्रे कस्यचिद्धेलयाम्बिके । इदं रहस्यं वेदानामनन्तानां सनातनम्

na prakāśyamidaṃ bhadre kasyaciddhelayāmbike | idaṃ rahasyaṃ vedānāmanantānāṃ sanātanam

देवादीनां मुनीनां च गणानाञ्च प्रकाशितम् । तव हार्द्रेन देवेशि रहस्यं कथितं मया

devādīnāṃ munīnāṃ ca gaṇānāñca prakāśitam | tava hārdrena deveśi rahasyaṃ kathitaṃ mayā

100

हृदि धार्यं सदा देवि गोप्याद्गोप्यमनुत्तमम् । प्रथमश्शिवरत्नाब्धिरहस्यस्यांश उत्तमः

hṛdi dhāryaṃ sadā devi gopyādgopyamanuttamam | prathamaśśivaratnābdhirahasyasyāṃśa uttamaḥ

101

कर्णभूषामणिस्तेऽद्य कथितस्तु सुगोप्यताम् । सत्यं सत्यं पुनस्सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते

karṇabhūṣāmaṇiste'dya kathitastu sugopyatām | satyaṃ satyaṃ punassatyamuddhṛtya bhujamucyate

102

स्कन्दः– इत्युक्त्वा गिरिजां देवस्समालिंग्य महेश्वरः । कैलासमौलौ शिवया विजहार यथासुखम्

skandaḥ– ityuktvā girijāṃ devassamāliṃgya maheśvaraḥ | kailāsamaulau śivayā vijahāra yathāsukham

103

देव्युवाच– वस्त्राधौतविधौ सहस्रकरता पुष्पार्पणे विष्णुता गन्धे गन्धवता महान्नपचने बर्हिर्मुखाध्यक्षता । पात्रे काञ्चनगर्ततास्ति भगवन्कारुण्यवारान्निधे शुश्रूषां करवाणि ते पशुपते स्वामिंस्त्रिलोकीगुरो

devyuvāca– vastrādhautavidhau sahasrakaratā puṣpārpaṇe viṣṇutā gandhe gandhavatā mahānnapacane barhirmukhādhyakṣatā | pātre kāñcanagartatāsti bhagavankāruṇyavārānnidhe śuśrūṣāṃ karavāṇi te paśupate svāmiṃstrilokīguro

104

गण्डूषाम्बुनिमज्जनाय हृदभूद्गङ्गावतंसस्य ते चूडालङ्कृतिकल्पनाय विधृतं ज्योतिस्सुधाधाम ते । पृ0 235) तृप्त्यै भक्षितशेषमामिषमपि त्रैलोक्यकुक्षिम्भरे विद्याधीशमृते तव स्तुतिरियं वाणी लघिष्ठापि मे

gaṇḍūṣāmbunimajjanāya hṛdabhūdgaṅgāvataṃsasya te cūḍālaṅkṛtikalpanāya vidhṛtaṃ jyotissudhādhāma te | pṛ0 235) tṛptyai bhakṣitaśeṣamāmiṣamapi trailokyakukṣimbhare vidyādhīśamṛte tava stutiriyaṃ vāṇī laghiṣṭhāpi me

105

सूतः– श्रुत्वा चाथ महेशसुन्दरमहाकैलासलिंगालया- पारावारमहाघसंसृतिभरं वह्न्याप्ततूलाद्रिवत् । पापाद्रिः प्रशमं प्रयाति सुकृतां राशिः परं वर्धते शैवस्यैतदपारवर्णनकथाश्शम्भोर्मुदेशाङ्कराः

sūtaḥ– śrutvā cātha maheśasundaramahākailāsaliṃgālayā- pārāvāramahāghasaṃsṛtibharaṃ vahnyāptatūlādrivat | pāpādriḥ praśamaṃ prayāti sukṛtāṃ rāśiḥ paraṃ vardhate śaivasyaitadapāravarṇanakathāśśambhormudeśāṅkarāḥ

106

अगणितगुणगर्भपुण्यजालैस्सुरजालैरमृतैस्सुरद्रुसालैः । कलहंसकुलैर्विलासशीलैर्न विशेषोऽस्ति त्रिविष्टपेऽपि पुंसाम्

agaṇitaguṇagarbhapuṇyajālaissurajālairamṛtaissuradrusālaiḥ | kalahaṃsakulairvilāsaśīlairna viśeṣo'sti triviṣṭape'pi puṃsām

107

श्रोतॄणामिदमेव सुन्दरमहाशैवैकसारं मधु नानासंसृतिधर्मभारकथया सम्प्राप्नुयाद्वा फलम् । किं चित्रं क्षणमात्रमप्यगसुताकान्ताब्जपादादरो नक्राकारमहाघसंसृतिभरं न प्राप्नुयाज्जातुचित्

śrotṝṇāmidameva sundaramahāśaivaikasāraṃ madhu nānāsaṃsṛtidharmabhārakathayā samprāpnuyādvā phalam | kiṃ citraṃ kṣaṇamātramapyagasutākāntābjapādādaro nakrākāramahāghasaṃsṛtibharaṃ na prāpnuyājjātucit

108

स्कन्दः– श्रीमत्कैलासमौलौ त्रिभुवनजनकाद्विश्रुतापारधीरा- संसारासारकारागृहगतजनताकामपादार्गलानाम् । देव्या मुक्त्यै स्वयुक्त्या सततपरिचितापादबद्धेन प्रेम्णा वेदानन्दैकसीमा दुरितभवनदीतारणे सैव नौका

skandaḥ– śrīmatkailāsamaulau tribhuvanajanakādviśrutāpāradhīrā- saṃsārāsārakārāgṛhagatajanatākāmapādārgalānām | devyā muktyai svayuktyā satataparicitāpādabaddhena premṇā vedānandaikasīmā duritabhavanadītāraṇe saiva naukā

109

पुंसामार्यैकधुर्याः कथितशिवकथापान्थकास्साम्पराये जैगीषव्यकृते महेशहृदयान्निस्सारितं यन्मधु । देव्या तत्करुणादरेण कथितं मह्यं तदुक्तं मया शैवं दिव्यरहस्यमद्भुततमं वेदान्तसारे स्थितम्

puṃsāmāryaikadhuryāḥ kathitaśivakathāpānthakāssāmparāye jaigīṣavyakṛte maheśahṛdayānnissāritaṃ yanmadhu | devyā tatkaruṇādareṇa kathitaṃ mahyaṃ taduktaṃ mayā śaivaṃ divyarahasyamadbhutatamaṃ vedāntasāre sthitam

109

पीत्वा तुन्दिलमानसाश्शिवपदं ध्यायन्तु मुक्त्यै सदा

pītvā tundilamānasāśśivapadaṃ dhyāyantu muktyai sadā

110

पृ0 236) जैगीषव्यः– इष्टानिष्टसमस्तवस्तुविषयव्यावृत्तचेतोऽस्म्यहं निष्टीवोपमकष्टतुष्टजनकं मन्ये परं विष्टपम् । किंत्विष्टं शिपिविष्टकष्टहरणीचित्राष्टमूर्तेः कथा- श्श्रोतुं मेदुरदृष्टकोटिहरणं तुष्टं प्रसन्नं मनः

pṛ0 236) jaigīṣavyaḥ– iṣṭāniṣṭasamastavastuviṣayavyāvṛttaceto'smyahaṃ niṣṭīvopamakaṣṭatuṣṭajanakaṃ manye paraṃ viṣṭapam | kiṃtviṣṭaṃ śipiviṣṭakaṣṭaharaṇīcitrāṣṭamūrteḥ kathā- śśrotuṃ meduradṛṣṭakoṭiharaṇaṃ tuṣṭaṃ prasannaṃ manaḥ

111

मत्तानंगकरीन्द्रदारणमहासिह्मोपमस्येश्वर- स्यार्चाधूतसमस्तपातकततेः प्राप्तं न किञ्चिन्मम । स्वेच्छेच्छस्य निरङ्कुशस्य जगतां वर्णाश्रमोऽप्याश्रमः किं वा मे तव वक्त्रपद्मजमहाशम्भोः कथास्सुन्दराः

mattānaṃgakarīndradāraṇamahāsihmopamasyeśvara- syārcādhūtasamastapātakatateḥ prāptaṃ na kiñcinmama | svecchecchasya niraṅkuśasya jagatāṃ varṇāśramo'pyāśramaḥ kiṃ vā me tava vaktrapadmajamahāśambhoḥ kathāssundarāḥ

112

पायं पायमपायजन्मरहितो मोदामि नृत्यामि च

pāyaṃ pāyamapāyajanmarahito modāmi nṛtyāmi ca

113

पापोद्दामक्रौञ्चभंगे त्वमेको जित्वानघप्रस्तुतं शम्भुभक्त्या । त्वद्दर्शनात्सुदिनं सुप्रभातमैशीः कथाश्शक्तिहस्तोऽहि शूरः

pāpoddāmakrauñcabhaṃge tvameko jitvānaghaprastutaṃ śambhubhaktyā | tvaddarśanātsudinaṃ suprabhātamaiśīḥ kathāśśaktihasto'hi śūraḥ

114

विषया विषसन्निभा मम प्रतिभान्तीश्वरपादसेवनात् । भवता भवतापसन्ततेः परिहीना मुनयोऽप्यमी गृहस्थाः

viṣayā viṣasannibhā mama pratibhāntīśvarapādasevanāt | bhavatā bhavatāpasantateḥ parihīnā munayo'pyamī gṛhasthāḥ

115

शिवतत्वप्रभवोत्थहर्षवर्षैः परिषिक्ता मुनयस्सुरा गणाश्च । गुरुरस्माकमहोऽसि भाग्यवर्गैस्तव देयं किमतः प्रणामतोऽन्यत्

śivatatvaprabhavotthaharṣavarṣaiḥ pariṣiktā munayassurā gaṇāśca | gururasmākamaho'si bhāgyavargaistava deyaṃ kimataḥ praṇāmato'nyat

116

मुनयः– षड्वक्त्रामलपद्मसङ्घजनिताश्शम्भोः कथाः पावना- नस्मान्त्सङ्कुरुते दयारसभरैस्संसारभारालसान् । शांगस्यास्य मुनेस्समागमवशात्प्राप्ता विमुक्तेः फलं किञ्चित्रं भगवंस्त्रिणेत्रजकथासारैः पवित्रा वयम्

munayaḥ– ṣaḍvaktrāmalapadmasaṅghajanitāśśambhoḥ kathāḥ pāvanā- nasmāntsaṅkurute dayārasabharaissaṃsārabhārālasān | śāṃgasyāsya munessamāgamavaśātprāptā vimukteḥ phalaṃ kiñcitraṃ bhagavaṃstriṇetrajakathāsāraiḥ pavitrā vayam

117

गणाः– श्रमिभिः किल तेन्दुमौलिचरणध्यानार्चकैस्त्वन्मुखा- दाश्राव्योत्कटभक्तिभांवसुरसाश्शम्भोः कथाः पावनीः । पृ0 237) नौ कैलासनिवाससौख्यधुरिमा गण्यो न किञ्चित्प्रभो त्वद्वक्त्रामलदर्शनेन सुतरां तृप्यामहे केवलम्

gaṇāḥ– śramibhiḥ kila tendumaulicaraṇadhyānārcakaistvanmukhā- dāśrāvyotkaṭabhaktibhāṃvasurasāśśambhoḥ kathāḥ pāvanīḥ | pṛ0 237) nau kailāsanivāsasaukhyadhurimā gaṇyo na kiñcitprabho tvadvaktrāmaladarśanena sutarāṃ tṛpyāmahe kevalam

118

स्कन्दः त्वद्वक्त्रपद्मामलमधुझरीप्लावितास्स्मो मुनीन्द्रा- श्शैलेन्द्रावरणोत्तमत्वचिविहितापारवृत्तेः कथाभिः । शम्भोः पुम्भावमुक्त्यै कलितकलिमलास्फारमाद्यज्जनोघ- ध्वान्तभ्रान्त्युत्थदावप्रशमनशमनागाधदुःखापनुत्यै

skandaḥ tvadvaktrapadmāmalamadhujharīplāvitāssmo munīndrā- śśailendrāvaraṇottamatvacivihitāpāravṛtteḥ kathābhiḥ | śambhoḥ pumbhāvamuktyai kalitakalimalāsphāramādyajjanogha- dhvāntabhrāntyutthadāvapraśamanaśamanāgādhaduḥkhāpanutyai

119

विष्णुब्रह्मेश्वराः– सृष्टिस्थित्यन्तकार्यैस्सततपरिचितापारदुःखेषु मग्ना लग्नाःकर्मजपापतापमनसो जन्मादिदुःखास्पदाः । शान्ताः प्राप्य भवत्पदाम्बुजोत्थसरणिं मुक्तेः किमन्यद्धि नः

viṣṇubrahmeśvarāḥ– sṛṣṭisthityantakāryaissatataparicitāpāraduḥkheṣu magnā lagnāḥkarmajapāpatāpamanaso janmādiduḥkhāspadāḥ | śāntāḥ prāpya bhavatpadāmbujotthasaraṇiṃ mukteḥ kimanyaddhi naḥ

121

सन्तुष्टुवुः कुमारं ते गणास्सुरमुनीश्वराः । प्रणम्य मुदितास्सर्वे शृणुध्वं तत्स्तुतिं द्विजाः

santuṣṭuvuḥ kumāraṃ te gaṇāssuramunīśvarāḥ | praṇamya muditāssarve śṛṇudhvaṃ tatstutiṃ dvijāḥ

121

देवाद्याः– शरणातुल मातुलगाधिपते करुणाकर कामद कामहन्तः । शरकाननसम्भवचारुरुचे परिपालय तारकमारक नः

devādyāḥ– śaraṇātula mātulagādhipate karuṇākara kāmada kāmahantaḥ | śarakānanasambhavacāruruce paripālaya tārakamāraka naḥ

122

हरसारसमुद्भवहैमवतीकरपल्लवलालित कम्रतनो । पुरवैरिमुकुन्दहृदम्बुनिधे परिपालय तारकमारक नः

harasārasamudbhavahaimavatīkarapallavalālita kamratano | puravairimukundahṛdambunidhe paripālaya tārakamāraka naḥ

123

शरदिन्दुसमानषडाननापारसरसीरुहलोचनया विलोचनया । निरुपाधिकया निजबालतया परिपालय तारकमारक नः

śaradindusamānaṣaḍānanāpārasarasīruhalocanayā vilocanayā | nirupādhikayā nijabālatayā paripālaya tārakamāraka naḥ

124

गिरिजासुत सायकभिन्नगिरे सुरसिन्धुतनूज सुवर्णरुचे । शिखिजात शिखावलवाहगते परिपालय तारकमारक नः

girijāsuta sāyakabhinnagire surasindhutanūja suvarṇaruce | śikhijāta śikhāvalavāhagate paripālaya tārakamāraka naḥ

125

जय विप्रजनप्रिय वीरमनोजय भक्तपरायण भद्रनमो । जय शाखविशाखकुमार नमो परिपालय तारकमारक नः

jaya viprajanapriya vīramanojaya bhaktaparāyaṇa bhadranamo | jaya śākhaviśākhakumāra namo paripālaya tārakamāraka naḥ

126

पुरतो भव मे परितो भव मे पथि मे भगवन्भरक्षतान्तम् । वितरागिषु मे विजयिन् भगवन् परिपालय तारकमारक नः

purato bhava me parito bhava me pathi me bhagavanbharakṣatāntam | vitarāgiṣu me vijayin bhagavan paripālaya tārakamāraka naḥ

127

पृ0 238) इति कुक्कुटकेतुमनुस्मरतां पठतामपिषण्मुखषट्कमिदम् । नमतामभिनन्दनमिन्दुभृतो न क्षयं क्वचिदस्ति शरीरिणाम्

pṛ0 238) iti kukkuṭaketumanusmaratāṃ paṭhatāmapiṣaṇmukhaṣaṭkamidam | namatāmabhinandanamindubhṛto na kṣayaṃ kvacidasti śarīriṇām

128

सूतः– अणुस्स्थाणुर्वेणुप्रतिनिभसुमोद्यज्जगदिदं महाभानुश्चायं तुहिनगिरिरास्ते हि हितकृत् । हिमांशुं स्वर्भानुर्भगवतजनानाञ्च हि मुदे समीचीनेनेदं दिवि विततचित्रैकवसति

sūtaḥ– aṇussthāṇurveṇupratinibhasumodyajjagadidaṃ mahābhānuścāyaṃ tuhinagirirāste hi hitakṛt | himāṃśuṃ svarbhānurbhagavatajanānāñca hi mude samīcīnenedaṃ divi vitatacitraikavasati

129

जाते पादाभिघाते चलति महितले सव्यथे भोगिनाथे साक्रन्दे दन्तिबृन्दे विलुठति कमठे चञ्चले शैलजाले । नादोन्निद्रे समुद्रे नदरमणसुतानायके जागरूके साश्चर्यत्रासधुर्ये त्रिभुवनमधुना पश्य मे ताण्डवं त्वम्

jāte pādābhighāte calati mahitale savyathe bhogināthe sākrande dantibṛnde viluṭhati kamaṭhe cañcale śailajāle | nādonnidre samudre nadaramaṇasutānāyake jāgarūke sāścaryatrāsadhurye tribhuvanamadhunā paśya me tāṇḍavaṃ tvam

130

पायादायासखेदक्षुभित फणिफणारत्ननिर्यत्ननिर्य- च्छायामायापतङ्गद्युतिमुदितवियद्वाहिनीचक्रवाकम् । अश्रान्तश्रान्तचूडातुहिनकरकरालीकनालीकनाल- च्छेदामोदानुधावद्द्रुहिणरथखगं धूर्जटेस्ताण्डवं मे

pāyādāyāsakhedakṣubhita phaṇiphaṇāratnaniryatnanirya- cchāyāmāyāpataṅgadyutimuditaviyadvāhinīcakravākam | aśrāntaśrāntacūḍātuhinakarakarālīkanālīkanāla- cchedāmodānudhāvaddruhiṇarathakhagaṃ dhūrjaṭestāṇḍavaṃ me

Śivarahasya

इति श्रीशिवरहस्ये प्रथमांशस्समाप्तः

iti śrīśivarahasye prathamāṃśassamāptaḥ

श्रीशिवरहस्यप्रथमांशस्य शुद्धाशुद्धपत्रिका। पृ0 1) पुटः पंक्तिः अशुद्धम् शुद्धम् 1 11 त्रिपुण्ड्र त्रिपुण्ट्र 8 1 दन्तशूक दन्दशुक 13 19 सवज्रस्तंभितो सवज्रस्स्तम्भितो 14 9 व्रातास्तुवंते व्रातास्स्तुवन्ते 47 20 शंकरः शाङ्करः 50 16 17 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 51 6 गणेन्द्रेश्शिवे गणेन्द्रैश्शिवे 57 2 साम्यानना साम्याननाः 58 4 विष्पादयो विष्ण्वादयो 58 10 11 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 60 8 9 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 61 1 2 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 62 20 तलिंगं तल्लिंङ्गं 64 15 अवताराक्रीडा अवतारक्रीडा 66 10 11, 23, 24 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 67 6 स्कन्द उवाच 0 68 6 शृणुध्वं शृणु त्वं 71 22 ईशानश्चोशिता ईशानश्चेशिता 72 5 राशिना राशिर्ना 73 10 तत्प्रकार तत्प्राकार 75 15 सिन्दुवारैः सिन्धुवारैः 80 6 सुस्वन्न सुखन्न 80 18 19 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 82 13 संक्लप्तैः सङ्कॢप्तैः 83 5 फनस पनस 83 23 गन्धितदिदिक् गन्धितदिक् 84 19 20 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः पृ0 2) पुटः पंक्तिः अशुद्धम् शुद्धम् 85 4 शिखरै- शिखरैः 86 6 अचलललिंग अचललिङ्ग 87 17 एकमूषा एकभूषा 87 19 निन्दति निन्दन्ति 91 12 यदिवराः यतिवराः 93 15 भरासंससक्त भरासंसक्त 94 14 दन्तशूक दन्दशूक 97 24 सूतः स्कन्दः 100 7 विष्ठाशनास्तिष्ठन्त्येव विष्टाशनस्तिष्ठत्येव 100 16 सौमाइव सोमाइव 101 2 3 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 101 18 उच्छितैरपि उच्छ्रितैरपि 105 12 कैलासेश कैलासेशं 106 14 धर्मैंक धर्मैक 107 15 विलक्षम् विलक्ष 107 16 मूलं मूल 109 4 कन्तुक कन्तुका कन्दुक कन्दुका 111 15 स्कन्दः 0 111 23 कन्तुक कन्दुक 112 13 फनसैः पनसैः 116 6 नितषधः निषधः 118 6 कणपैश्च गणपैश्च 124 2 स्कन्दः 0 126 20 भौमेश्वरं भौमेश्वरो 127 8 सागरै सागरे 127 12 सुन्तर सुन्दर 129 9 दिङ्मखाः दिङ्मुखाः 130 5 स्कन्दः 0 पृ0 3) पुटः पंक्तिः अशुद्धम् शुद्धम् 135 20 शिरोसंहार शिरस्संहार 136 9 श्रीसूतः 0 140 10 स्कन्दः 0 142 5 नपचन्द्रो नवचन्द्रो 146 21 धर्मैः धर्मैः 154 15 स्कन्दः 0 159 1 ईश्वरः 0 159 5 धामगमं धामगं 159 21 मुग्धेसः मुग्धेशः 161 14 चन्देशः चन्द्रेशः 161 19 ईश्वरः 0 162 24 मत्तोपार मत्तोऽपार 164 13 अष्ठमी अष्टमी 176 10 सप्तर्षिणां सप्तर्षीणां 176 16 मूर्तिहि मूर्तिर्हि 177 15 स्कन्दः 0 178 1 आष्टचत्वारि अष्टाचत्वारि 181 2 सौरव्येक सौख्यैक 185 10 ईश्वरेद्रेन्द्रा ईश्वरेन्द्राद्या 189 2 इन्द्रियोर्थैश्च इन्द्रियार्थैश्च 190 11 नैय नैव 190 17 मोलिविश्व मौलिर्विश्व 191 11 पितामहेः पितामहैः 191 21 रस्यं रहस्यं 192 19 प्रलाया प्रलया 193 14 सुपक्व सुपक्वं 193 19 ममोत्तसभट ममोत्तमभट 193 23 गतोऽस्सि गतोऽस्मि पृ0 4) पुटः पंक्तिः अशुद्धम् शुद्धम् 194 16 सूत उवाच स्कन्दः 195 6 त्रिजगताराध्यं त्रिजगदाराध्यं 199 15 निॠतिः निरृतिः 199 24 पृथीवी पृथिवी 200 10 गमो नमो 202 15 यासि पासि 203 9 सूतः स्कन्दः 204 9 वासवो वसवो 205 23 सूतः स्कन्दः 209 2 सूतः स्कन्दः 210 22 सम्भवात्सनातनान् सम्भवान्त्सनातनान् 211 9 कष्टभ्यं कष्टलभ्यं 211 16 सूतः स्कन्दः 211 20 21 पंक्त्योर्मध्ये ईश्वरः 212 24 दित्यास्तवैः दित्यास्स्तवैः 213 12 विधिपुहे विधिपुरे 213 16 देवाङ्गना समभिपूज्य देवाङ्गनास्समभिपूज्य 217 14 रगृतार्थि रकृतार्थि 218 21 22 पंक्त्योर्मध्ये स्कन्दः 223 2 जीवेश्वरौ 0 223 22 धर्मश्रमीभिः धर्मश्रमिभिः 232 2 सर्वेष्वस्थितः सर्वेष्ववस्थितः 233 23 लक्ष्याः लक्ष्म्याः 237 1 नौ नो 237 10 11 पंक्त्योर्मध्ये सूतः ########### END OF FILE #######

śrīśivarahasyaprathamāṃśasya śuddhāśuddhapatrikā| pṛ0 1) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 1 11 tripuṇḍra tripuṇṭra 8 1 dantaśūka dandaśuka 13 19 savajrastaṃbhito savajrasstambhito 14 9 vrātāstuvaṃte vrātāsstuvante 47 20 śaṃkaraḥ śāṅkaraḥ 50 16 17 paṃktyormadhye skandaḥ 51 6 gaṇendreśśive gaṇendraiśśive 57 2 sāmyānanā sāmyānanāḥ 58 4 viṣpādayo viṣṇvādayo 58 10 11 paṃktyormadhye skandaḥ 60 8 9 paṃktyormadhye skandaḥ 61 1 2 paṃktyormadhye skandaḥ 62 20 taliṃgaṃ talliṃṅgaṃ 64 15 avatārākrīḍā avatārakrīḍā 66 10 11, 23, 24 paṃktyormadhye skandaḥ 67 6 skanda uvāca 0 68 6 śṛṇudhvaṃ śṛṇu tvaṃ 71 22 īśānaścośitā īśānaśceśitā 72 5 rāśinā rāśirnā 73 10 tatprakāra tatprākāra 75 15 sinduvāraiḥ sindhuvāraiḥ 80 6 susvanna sukhanna 80 18 19 paṃktyormadhye skandaḥ 82 13 saṃklaptaiḥ saṅkḷptaiḥ 83 5 phanasa panasa 83 23 gandhitadidik gandhitadik 84 19 20 paṃktyormadhye skandaḥ pṛ0 2) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 85 4 śikharai- śikharaiḥ 86 6 acalalaliṃga acalaliṅga 87 17 ekamūṣā ekabhūṣā 87 19 nindati nindanti 91 12 yadivarāḥ yativarāḥ 93 15 bharāsaṃsasakta bharāsaṃsakta 94 14 dantaśūka dandaśūka 97 24 sūtaḥ skandaḥ 100 7 viṣṭhāśanāstiṣṭhantyeva viṣṭāśanastiṣṭhatyeva 100 16 saumāiva somāiva 101 2 3 paṃktyormadhye skandaḥ 101 18 ucchitairapi ucchritairapi 105 12 kailāseśa kailāseśaṃ 106 14 dharmaiṃka dharmaika 107 15 vilakṣam vilakṣa 107 16 mūlaṃ mūla 109 4 kantuka kantukā kanduka kandukā 111 15 skandaḥ 0 111 23 kantuka kanduka 112 13 phanasaiḥ panasaiḥ 116 6 nitaṣadhaḥ niṣadhaḥ 118 6 kaṇapaiśca gaṇapaiśca 124 2 skandaḥ 0 126 20 bhaumeśvaraṃ bhaumeśvaro 127 8 sāgarai sāgare 127 12 suntara sundara 129 9 diṅmakhāḥ diṅmukhāḥ 130 5 skandaḥ 0 pṛ0 3) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 135 20 śirosaṃhāra śirassaṃhāra 136 9 śrīsūtaḥ 0 140 10 skandaḥ 0 142 5 napacandro navacandro 146 21 dharmaiḥ dharmaiḥ 154 15 skandaḥ 0 159 1 īśvaraḥ 0 159 5 dhāmagamaṃ dhāmagaṃ 159 21 mugdhesaḥ mugdheśaḥ 161 14 candeśaḥ candreśaḥ 161 19 īśvaraḥ 0 162 24 mattopāra matto'pāra 164 13 aṣṭhamī aṣṭamī 176 10 saptarṣiṇāṃ saptarṣīṇāṃ 176 16 mūrtihi mūrtirhi 177 15 skandaḥ 0 178 1 āṣṭacatvāri aṣṭācatvāri 181 2 sauravyeka saukhyaika 185 10 īśvaredrendrā īśvarendrādyā 189 2 indriyorthaiśca indriyārthaiśca 190 11 naiya naiva 190 17 moliviśva maulirviśva 191 11 pitāmaheḥ pitāmahaiḥ 191 21 rasyaṃ rahasyaṃ 192 19 pralāyā pralayā 193 14 supakva supakvaṃ 193 19 mamottasabhaṭa mamottamabhaṭa 193 23 gato'ssi gato'smi pṛ0 4) puṭaḥ paṃktiḥ aśuddham śuddham 194 16 sūta uvāca skandaḥ 195 6 trijagatārādhyaṃ trijagadārādhyaṃ 199 15 niṝtiḥ nirṛtiḥ 199 24 pṛthīvī pṛthivī 200 10 gamo namo 202 15 yāsi pāsi 203 9 sūtaḥ skandaḥ 204 9 vāsavo vasavo 205 23 sūtaḥ skandaḥ 209 2 sūtaḥ skandaḥ 210 22 sambhavātsanātanān sambhavāntsanātanān 211 9 kaṣṭabhyaṃ kaṣṭalabhyaṃ 211 16 sūtaḥ skandaḥ 211 20 21 paṃktyormadhye īśvaraḥ 212 24 dityāstavaiḥ dityāsstavaiḥ 213 12 vidhipuhe vidhipure 213 16 devāṅganā samabhipūjya devāṅganāssamabhipūjya 217 14 ragṛtārthi rakṛtārthi 218 21 22 paṃktyormadhye skandaḥ 223 2 jīveśvarau 0 223 22 dharmaśramībhiḥ dharmaśramibhiḥ 232 2 sarveṣvasthitaḥ sarveṣvavasthitaḥ 233 23 lakṣyāḥ lakṣmyāḥ 237 1 nau no 237 10 11 paṃktyormadhye sūtaḥ ########### END OF FILE #######